Renoveren en Bouwen. 100 tips om het leefmilieu te sparen en minder energie te verspillen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Renoveren en Bouwen. 100 tips om het leefmilieu te sparen en minder energie te verspillen"

Transcriptie

1 Renoveren en Bouwen 100 tips om het leefmilieu te sparen en minder energie te verspillen Renoveren en Bouwen 1

2 Overzicht Duurzame huizen in Brussel: het kán! 3 De milieuvriendelijke aanpak in de woning 4 Onderhouden en opknappen 6 Verf en producten voor houtbehandeling kiezen 6 Lijm kiezen hoe doet u dat? 7 Materiaal voor vloer- en muurafwerking kiezen 9 Energievriendelijk elektriciteitsbeheer 10 Verwarmen zonder te verkwisten 12 Het blauwe goud 13 Verbouwen en renoveren 15 Goed isoleren: een investering die altijd rendeert 15 Kies een performante verwarming 17 Aandacht voor een goed gecontroleerde ventilatie 18 Weg met geluidshinder 20 Warm water produceren en energie besparen 22 De elektrische installatie optimaliseren 23 Het verbruik van drinkwater beperken 23 Afval voorkomen en beheren 25 Milieukwaliteit -labels 26 Bouwen of grondig renoveren 27 Kies uw locatie met kennis van zaken 28 Ontwerp een energetisch performante woning 28 Denk aan comfort en aan de luchtkwaliteit in huis 29 Rationeel watergebruik, hergebruik van regenwater 30 Natuurvriendelijk bouwen en renoveren 31 Gebruik materialen die milieu noch gezondheid schaden 32 Beperk de hinder van uw bouwproject 33 Minder kosten voor meer wooncomfort 33 Meer informatie 34 2 Renoveren en Bouwen

3 Duurzame huizen in Brussel: het kán! De woonsector is in Brussel verantwoordelijk voor 41 % van alle energieverbruik en voor 50 % van alle bouw- en sloopafval. Daarnaast bevatten onze woningen wellicht bouwmaterialen met chemische stoffen die ernstige gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. Wij moeten dringend het roer omgooien met het oog op de luchtverontreiniging, de ontwrichting van het klimaat en het toenemend verbruik van vervuilende energie! Zeer veel Brusselse gezinnen zijn overigens al tot de actie overgegaan. Bijvoorbeeld door de isolatie van hun woning te verbeteren, door een rendabelere verwarming te installeren, door kwaliteitsvol en duurzaam ecologisch materiaal te gebruiken, door regenwater op te vangen en waar mogelijk een beroep te doen op hernieuwbare energie zoals de zon. En dan hebben we het nog niet over de tienduizenden klusjes die we geregeld opknappen: schilderwerk, onderhoud, renovaties, Het zijn stuk voor stuk kansen om onze woning een milieuvriendelijk extraatje te geven. Elk gebaar telt, want we zijn met een miljoen Brusselaars... en met 6 miljard mensen op aarde! Deze brochure reikt u een pak tips aan die u helpen om milieuvriendelijk en energiebewust te werk te gaan bij bouw, renovatie of onderhoud van uw woning. Sommige ervan zijn eenvoudig en liggen gemakkelijk binnen ieders bereik. Andere helpen u de juiste vragen te stellen aan architect en aannemer, en hen uw prioriteiten op milieuvlak te formuleren! Ik wens u veel leesplezier! Evelyne Huytebroeck Brussels Minister van Leefmilieu en Energie Renoveren en Bouwen 3

4 De milieuvriendelijke aanpak in de woning Waarom is een milieuvriendelijke aanpak in onze woning nodig? Bouw, onderhoud en renovatie hebben een direct en ingrijpend effect op het leefmilieu: lucht, water, energie, bodem, lawaai, groene ruimten, afval, In Europa zijn gebouwen gedurende hun hele levenscyclus (bouw, verbouwing, gebruik en afbraak) verantwoordelijk voor 50 % van alle verbruikte natuurlijke rijkdommen, 40 % van het energieverbruik, 30 % van de CO 2 -uitstoot, 16 % van het waterverbruik en 40 % van de afvalproductie. Terwijl wij het grootste gedeelte van ons bestaan doorbrengen in gebouwen (vooral in onze woning) blijkt bovendien dat vele materialen en producten die traditioneel worden gebruikt in de bouw en het onderhoud van gebouwen, schadelijke gevolgen kunnen hebben voor onze gezondheid. Welke grote principes moeten we respecteren voor een milieuvriendelijke aanpak? Een ecologisch en economisch verantwoorde aanpak in bouw, renovatie en onderhoud houdt concreet in: Rationeel energiegebruik en aanwending van duurzame, hernieuwbare energie Goede isolatie en een oordeelkundige oriëntatie van de woning Goede luchtkwaliteit binnenshuis, voornamelijk door intelligente en gecontroleerde ventilatie en door het gebruik van bouwmaterialen en onderhoudsproducten die niet schadelijk zijn voor de gezondheid. Vermindering van de behoefte aan koeling (door oververwarming van het gebouw te vermijden) Rationeel gebruik van water en recuperatie van regenwater Ruimtelijk beheer waarbij wordt rekening gehouden met de watercyclus en de biodiversiteit Gebruik van gezonde en lokale materialen die weinig energie verslinden (beperking van de interne verontreiniging) Rekening houden met de ruimtelijke ordening en de bereikbaarheid. Beperking van hinder tijdens de bouwwerken (afval, lawaai, vervoer, stof, bodem- en waterverontreiniging) Beperking van de kosten met waarborgen voor het comfort Deze aanpak is mogelijk in alle fasen van de levenscyclus van een woning: ontwerp, constructie, renovatie maar ook sloop, afbraak of herbestemming. Uiteraard geldt deze aanpak ook voor de hele duur van de bewoning. 4 Renoveren en Bouwen

5 1. Bescherming tegen koude, hitte en lawaai (met natuurlijke materialen) 2. Thermische zonne-energie, fotovoltaïsche zonneenergie, Hernieuwbare energie is mogelijk in Brussel 3. Kies voor duurzame, lokale, gezonde en milieuvriendelijke materialen met milieulabel 4. Beperk de binnenluchtverontreiniging: verlucht en ventileer uw woning, kies voor niet-verontreinigende materialen 5. Spaarkranen, spaarspoelbakken en regenwatertanks: wees zuinig met drinkwater 6. Groendaken en -gevels, natuurlijke tuinen: integreer de natuur in uw projecten en verminder het risico op overstromingen 7. Raadpleeg vaklui (architecten, ingenieurs,...). Er bestaan ook premies die uw investering heel rendabel maken Om u te helpen Infoloket Ecoconstructie: de Stadswinkel geeft u er advies over materiaalkeuze, waterbeheer, comfort en gezondheid in de woningen,... Er is een permanentie, maar ook begeleiding en advies op maat, infosessies, Info: informatieloket: Sint- Gorikshallen, Sint-Goriksplein 1, 1000 Brussel Tel.: Leefmilieu Brussel stelt een reeks infofiches over ecoconstructie voor. Ze dekken alle domeinen van de ecoconstructie: energie, geluidsisolatie, regenwaterputten, groendaken, ecologische materialen, Info : Wedstrijd voor Voorbeeldgebouwen: het doel van deze wedstrijd is aan te tonen dat de bouw en/of renovatie van voorbeeldgebouwen in termen van energie- en milieuprestaties technisch haalbaar en economisch interessant is in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Op enkele jaren tijd is ons Gewest opgeklommen tot het koppeloton op het vlak van de energieen milieuprestatie van gebouwen. In 2007, 2008 en 2009 kregen, dankzij de Wedstrijd voor Voorbeeldgebouwen, 117 bouwprojecten en zware renovatieprojecten ( m² in totaal) financiële steun ten belope van 100/m2. Info: , Hoe lees je een energiefactuur? Met welke criteria moet je rekening houden bij de aankoop van een woning? Hoe isoleer je een dak? Hoe kies je een nieuwe verwarmingsketel? enz. Een antwoord op al die vragen vindt u in de infofiches over energie, die u op weg helpen om energie te besparen: www. leefmilieubrussel.be/energiefiches. Renoveren en Bouwen 5

6 Onderhouden en opknappen Vroeg of laat wordt iedereen ermee geconfronteerd: we willen onze woning opknappen of herinrichten voor meer comfort, een fraaier uitzicht of meer rendement van onze installaties. We herschilderen, behandelen het houtwerk, onderhouden de loodgieterij, We doen dat zélf of we huren een vakman in, maar in beide gevallen zijn er een aantal belangrijke punten waarop we moeten letten. Verf kiezen; producten voor houtbehandeling kiezen Verf en houtbehandelingsproducten bestaan uit kleurstoffen, bindmiddelen, oplosmiddelen en allerlei andere stoffen die risico s kunnen inhouden voor omgeving en gezondheid. De keuze van materialen voor opknapwerk in huis is dus zeer belangrijk! 2/ Kies voor duurzame verf Wie verf van goede kwaliteit kiest, aangepast aan de aard van het te beschilderen oppervlak (binnen, buiten, badkamer, ), en aangebracht volgens de regels, heeft veel langer plezier van zijn werk. Bereken nauwkeurig de vereiste hoeveelheid en vermijd dus verkwisting en onnodig afval. 3/ Vraag verf op basis van kalk of op natuurlijke basis Kalkverf bestaat uit water, kalk, natuurlijke nietgiftige kleurstoffen en toeslagstoffen. De zogenaamd natuurlijke verven bestaan uit bindmiddelen (natuurlijke harsen van coniferen en plantaardige olie), oplosmiddelen (terpentijn van naaldbomen, water en emulsieoliën, ), kleurstoffen zonder lood, cadmium of chromaten (aarde, metaaloxiden, plantextracten), en toeslagstoffen met emulgerende en conserverende eigenschappen (sojalecithine, schimmeldodende planten, ). 1/ Kies verfproducten zonder chemische stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid De meeste verven bevatten organische oplosmiddelen die volledig verdampen tijdens het drogen. Deze oplosmiddelen of vluchtige organische stoffen (VOS) zijn schadelijk voor de gezondheid (cf. kadertje pagina 8). Ook andere elementen zoals kiemdodende producten kunnen een negatieve invloed hebben. Kies verf die weinig of geen elementen van dat type bevat. Lees dus aandachtig de samenstelling van het product, vraag advies aan uw leverancier, zoek verf met een label (cf. tip nr. 5) 6 Renoveren en Bouwen

7 4/ Liever een natuurlijke harde olie voor houtbehandeling Traditionele vernissen hebben zeer hoge gehaltes aan oplosmiddelen en geven schadelijke stoffen vrij tijdens de verwerking. Houtbehandeling met een natuurlijke harde olie (bijvoorbeeld lijnolie) en een eventuele afwerking met was zijn gemakkelijk toe te passen en zijn beter voor het milieu en de gezondheid. Olie impregneert het hout op duurzame wijze. Bovendien blijft hout dat met natuurlijke producten werd behandeld, ook na recyclage zijn waarde behouden. 5/ Geef de voorkeur aan producten met label Het is niet altijd gemakkelijk de producten te kiezen die het leefmilieu het best beschermen. Daarom werden labels gedefinieerd die de consumenten kunnen begeleiden bij hun keuze. Kies waar mogelijk producten met de volgende labels (zie ook p.26): Het Europese ecologische label, gesymboliseerd door een bloem (www.eco-label.com). Het «NF environnement»-label (www.marquenf.com, Franstalige website) garandeert dat het product beantwoordt aan ecologische criteria (beperkte uitstoot van oplosmiddelen, laag VOSgehalte, ) en aan technische performantiecriteria zoals ondoorlatendheid, rendement, drogingsduur enz. Het «Nature plus»-label promoot materialen met de beste algemene milieubalans (cf. Het geldt momenteel in Duitssprekend Europa, Nederland en België. Lijm kiezen hoe doet u dat? Lijm kan afhankelijk van zijn samenstelling en zijn gehalte oplosmiddelen schadelijk zijn voor leefmilieu en gezondheid. De meest verspreide synthetische lijmen zijn samengesteld op basis van formol. Zij verspreiden de kankerverwekkende stof formaldehyde (methanal). 6/ Vermijd waar mogelijk het gebruik van lijm Vermijd het gebruik van materiaal waarbij lijmgebruik nodig is, zoals bepaalde muurbekledingen, vasttapijt en synthetische vloerbekledingen (zoals vinyl of sommige zwevende plankenvloeren). Opteer voor andere bevestigingswijzen: spijkers, schroeven, in elkaar grijpende verbindingen enz. 7/ Kies voor lijm zonder oplosmiddelen Kan het niet zonder lijm? Kies dan lijm op basis van stijfsel, oplosbaar in water (vooral voor het aanbrengen van muurbekleding) of lijm met waterige dispersie (polyalcohol, vetzuuresters, vloeibaar hars, ) in plaats van lijm met oplosmiddelen. Deze lijmen verbruiken minder energie tijdens de fabricage en houden geen gevaar in voor de gezondheid. Renoveren en Bouwen 7

8 8/ Vermijd composietmateriaal en stoffen die lijm bevatten Composietmaterialen (die bestaan uit verschillende componenten, bijeengehouden met behulp van lijm) en materialen die door de aard van hun fabricagecomponenten grote hoeveelheden lijm kunnen bevatten (multiplexhout, triplexpanelen en houtspaanderplaten), wasemen VOS uit (cf. kaderstukje). Meer informatie: zie de infofiches Een gezond binnenklimaat: voelt u zich goed in huis?, Hoe hout onderhouden en herstellen bij schade, Soorten verf en hun toepassing, Groene labels : www. leefmilieubrussel.be/ecoconstructie Onderhouden en opknappen zonder veel restafval! Tegelvloeren, aardewerk, oude tapijten, verfresten, oplosmiddelen, houtbehandelingsproducten, lijm, verpakkingen enz. vormen een risico voor mens en milieu als ze niet worden gesorteerd, indien mogelijk worden gerecycleerd, en indien giftig met behulp van speciale technieken worden vernietigd! Op de gewestelijke containerparken kunt u uw afval kwijt zonder gevaar voor het leefmilieu. Voor particulieren is de toegang gratis (cf. Wat is formaldehyde? Dit is de meest verspreide VOS (vluchtige organische stof) in gebouwen. Het betreft een kleurloos gas dat als oplosmiddel en/ of als conserveringsmiddel dient. Het is aanwezig in de van hout afgeleide panelen, in isolatieschuim, glas- en rotswol, verven, coatings, cosmetica, meubelstoffen, tapijten, Hoge VOS-concentraties kunnen irritaties veroorzaken van ogen, neus en keel, maar ook hoofdpijn, ontstekingsreacties en zelfs neurologische problemen zoals verwarring, sufheid enz. 8 Renoveren en Bouwen

9 Materiaal voor vloer- en muurafwerking kiezen De keuze van deze materialen moet rekening houden met verschillende criteria zoals effecten voor gezondheid en leefmilieu, maar ook met technische aspecten: levensduur en frequentie en aard van onderhoud. 9/ Gebruik recycleerbaar materiaal Zowel voor muren als voor vloeren bestaan materialen op basis van natuurlijke, nietgetransformeerde producten, eventueel zelf al op basis van gerecycleerd materiaal. Vermijd in het algemeen bekleding in composietmateriaal (die uit verschillende verlijmde componenten bestaan): deze zijn niet of moeilijker te recycleren en produceren verontreinigende stoffen bij verbranding. Kies voor systemen die demonteerbaar zijn zodat de verschillende materialen afzonderlijk kunnen worden gesorteerd : op die manier kunnen ze gemakkelijker gerecycleerd worden. raken snel beschadigd en verouderd en zijn dus snel aan vervanging toe, ze zijn elektrostatisch geladen (en trekken dus stof aan), enz. 11/ Kies milieuvriendelijk en gelabeld hout Hout is bruikbaar voor vloeren en voor wanden, en is materiaal met milieuvriendelijke eigenschappen: het is hernieuwbaar en slaat tijdens zijn groei CO 2 op. Het mag echter niet afkomstig zijn uit gebieden waar de ontbossing te snel verloopt. Houd er ook rekening mee dat het energieverbruik stijgt met de afstand van het transport! Kies daarom liever inlands hout (België of EU), hout met het PEFC-label (Pan European Forest Council) of het FSC-label (Forest Stewardship Council). 10/ Vermijd synthetische bekleding van het type PVC, vinyl of gelaagd parket Bekledingen op basis van chemische stoffen zijn om diverse redenen te mijden: het relatief hoge energieverbruik tijdens de productie, het gebruik van meestal niet-hernieuwbare grondstoffen, de uitstoot van schadelijke stoffen tijdens fabricage en vernietiging, en tot slot het vrijkomen van zeer giftige stoffen bij brand. Voor uw muren kiest u bij voorkeur plamuur op basis van leem of gips. Voor uw vloeren kiest u best parket uit massief inheems hout, linoleum, kurk of terracottategels. Gelaagd parket Deze vloeren worden steeds meer gebruikt, maar zijn eigenlijk te vermijden. Ze zijn niet duurzaam, ze 12/ Kies voor duurzaam hout Op basis van verschillende criteria kunt u het hout kiezen dat het best geschikt is voor het geplande gebruik (binnen, buiten, al dan niet vochtige omgeving, enz.). Ook esthetische overwegingen zijn belangrijk. Vraag uw verkoper of aannemer alleszins een houtsoort die weinig of geen behandeling nodig heeft. Indien een behandeling ondanks alles nodig is, gebruik dan een product dat het hout mineraliseert, of gebruik hout dat een thermische of minerale behandeling heeft gehad. Renoveren en Bouwen 9

10 13/ Durf uit te pakken met ruwe oppervlakken Om grondstoffen te besparen (waarmee u niet alleen de natuur maar ook uw portefeuille ontziet!) kunt u zich best eerst even afvragen waarom u zo nodig sommige oppervlakken zou bekleden. Minder gebruikte ruimtes (garage, kelder, enz.) hebben niet echt een afwerking nodig. Deze keuze kan zelfs vanuit esthetisch oogpunt interessant blijken te zijn, zelfs in uw leefruimtes. 14/ Kies voor een duurzame vloerafwerking Duurzaamheid werkt in twee richtingen: hoe duurzamer uw vloer, hoe mooier voor u en hoe beter voor het beschermen van natuurlijke rijkdommen. Duurzaamheid hangt af van het gekozen materiaal maar ook van het onderhoudsgemak en van de mogelijkheid om het oppervlak als nieuw op te knappen. Voor een soepele vloerbekleding kiest u best kurk, linoleum of rubber. Dagelijks gedrag is essentieel! Milieuvriendelijk bouwen, opknappen of renoveren is goed. Maar als we ons dagelijks gedrag niet in die richting aanpassen, blijft het effect beperkt. Vele dagelijkse gedragingen vragen geen enkele investering, maar dragen ertoe bij om onze woning te laten uitgroeien tot een comfortabel, gezond en bovendien milieuvriendelijk nestje. Kies bijvoorbeeld ecologische onderhoudsproducten, beperk uw waterverbruik, beperk uw hoeveelheid afval enz. Onze brochure «Dag in, dag uit, voor in huis tips om comfortabeler te leven in een gezond leefmilieu» bevat 100 concrete tips in die zin Energievriendelijk elektriciteitsbeheer Oordeelkundig omspringen met elektriciteit maakt forse energiebesparingen mogelijk. Enkele kleine maatregelen verlichten uw energiefactuur. Dat is goed voor de natuur én goed voor uw portefeuille. 15/ Gebruik spaarlampen Kies steevast lampen met een laag energieverbruik. Een gewone spaarlamp (klasse A of B) verbruikt vier keer minder elektriciteit dan een klassiek peertje. Bovendien verwarmt ze minder snel en gaat ze tot 15 keer langer mee. De duurdere aankoopprijs is dus snel terugverdiend. Sommige spaarlampen produceren een sterker elektromagnetisch veld dan de klassieke gloeilampen door de elektronische voorschakelapparatuur in de niet-afgeschermde fitting van de lampen. Tot nog toe is nog niet bekend in welke mate die velden schadelijk zijn voor onze gezondheid. U kiest dus beter spaarlampen van goede kwaliteit (met afgeschermde fitting). Bij wijze van voorzorg neemt u best een afstand van 30 cm tot de spaarlamp in acht (voor bureaulampen of bedlampjes, bijvoorbeeld). 10 Renoveren en Bouwen

11 16/ Gebruik TL-lampen Fluorescentielampen of tl-lampen presteren even goed als spaarlampen. Ze zijn sterk geëvolueerd en bestaan nu in diverse afmetingen en kleuren. Het licht dat ze verspreiden, oogt warmer. Overweeg om ze te gebruiken als aanvullende verlichting in uw keuken, garage, berging, kelder enz. Tip voor dagelijks gebruik Schakel het licht uit als u een kamer verlaat. Schakel de sluimerstand uit. De minst dure energie is de energie die u niet verbruikt! 17/ Vermijd het gebruik van halogeenlampen en gloeilampen Voor een gelijke lichtintensiteit verbruiken gloeilampen en halogeenlampen tot vier keer meer energie dan spaarlampen en tl-lampen. 18/ Installeer een centrale schakelaar en/of een tijdschakelaar Met een centrale schakelaar kunt u alle lichtbronnen tegelijk uitschakelen en vermijdt u vergetelheden als u het huis verlaat. Met een tijdschakelaar kunt u de automatische uitschakeling van lichtbronnen in doorloopruimtes programmeren en dus verkwisting vermijden. Tip voor dagelijks gebruik Door lamp en lampenkap geregeld af te stoffen, verhoogt u hun rendement en dus uw visueel comfort. 19/ Koop een stekkerblok met schakelaar Als meerdere toestellen aangesloten zijn rond eenzelfde centrale eenheid (bijvoorbeeld een computer, homecinema of hifiketen) kunt u best alle toestellen aansluiten op een stekkerblok met schakelaar. Op die manier kunt u alle toestellen met één druk op de knop volledig uitschakelen. Zo blijven ze ook niet in waakstand en vermijdt u verborgen verbruik. (Een computer, bijvoorbeeld, verbruikt ook stroom als hij is uitgezet.) Niet in de afvalbak! Oude spaarlampen en versleten tl-lampen worden beschouwd als gevaarlijk afval. U moet ze afleveren in de specifieke verzamelpunten voor chemisch afval (groene plekjes, mobiele groene plekjes, gewestelijke of gemeentelijke containerparken). Renoveren en Bouwen 11

12 Verwarmen zonder te verkwisten De verwarming slorpt 54 % van het energiebudget van een Brussels gezin op. Het loont dus de moeite om eens na te denken over investeringen in dat domein (cf. pagina 17). Maar zelfs als u niet meteen grote werkzaamheden plant, kan u uw energieverbruik verminderen met enkele kleinere en minder dure ingrepen en met wat meer aandacht voor uw verwarmingsinstallatie. 20/ Onderhoud uw verwarmingsketel Dankzij een goed onderhoud van uw verwarmingsketel, bespaart u 3 tot 5 % brandstof en mag u zich meteen ook een stuk veiliger voelen. Het jaarlijkse onderhoud van mazoutketels is een wettelijke verplichting. Een driejaarlijks onderhoud van gasketels wordt aangeraden om een optimaal rendement te garanderen. Programmeer uw ketel zodat het water maximum 70 C haalt. Dat volstaat de hele winter ruimschoots voor uw comfort. 21/ Isoleer de verwarmingsbuizen Isoleer verwarmingsbuizen in de niet-verwarmde delen van uw woning (zolder, kelder, garage, washok, ) en in ruimten waar het kouder is (buiten, niet-geïsoleerde technische ruimtes, verlaagde plafonds ) met 5 cm isolatiemateriaal. Elk jaar bespaart u zo 6 euro per geïsoleerde meter buis. 22/ Vermijd tocht Koude lucht die onder deuren of door oude vensterramen binnenstroomt, is puur verlies voor uw verwarming. Tocht kan vermeden worden met tochtstrippen, tochtbanden, tochtdekens of tochthonden. U vindt het nodige in elke doe-hetzelfwinkel. Ook een overgordijn voor deuren en vensters is een efficiënte aanvulling. Zorg evenwel altijd voor een goede ventilatie van uw woning (zie kader p.13). 23/ Plaats reflecterende panelen achter de radiatoren Door er een plaat van (isolerend) piepschuim en (reflecterend) aluminium achter te plaatsen, wordt de warmte van de radiator beter gebruikt om de ruimte te verwarmen. Op die manier beperkt u het warmteverlies door de muur met 70% (vooral indien het een niet-geïsoleerde buitenmuur betreft). Meef informatie: zie de infofiche Energiezuinige woningen: van lage-energiewoning tot passiefhuis : Tip voor dagelijks gebruik Zorg ervoor dat de temperatuur in uw leefruimtes maximum 19 à 20 C bedraagt en in uw slaapkamers 16 C. Zet de gewenste temperatuur s nachts en bij afwezigheid lager. Stel uw thermostatische kranen correct in. Leg niets op uw radiatoren. Dit - en nog veel meer - zijn enkele eenvoudige dagelijkse handelingen die meteen zorgen voor een daling in uw energieverbruik 12 Renoveren en Bouwen

13 VENTILATIE... Door te ventileren krijgt u een gezond binnenklimaat. Ventilatie zorgt ervoor dat ongewenste stoffen in de woning worden verdund. Niet alleen de resten van chemische stoffen moeten we verwijderen, maar ook de overtollige waterdamp en de CO 2 die wij produceren door onze aanwezigheid en onze activiteiten. Door efficiënt te verluchten, houden we de lucht in de woning gezond. Hoe? Open de ramen minimum twee keer per dag gedurende 15 minuten. Als de verwarming aanstaat, zet die dan even uit. In de winter kunt u best de 15 minuten niet overschrijden, want de muren van uw huis zouden kunnen afkoelen, met condensatieproblemen tot gevolg. Het blauwe goud (zie p.23) De hoeveelheid zoetwater die op onze aarde per persoon beschikbaar is, is de voorbije 50 jaar met de helft verminderd. De kwaliteit van dat water gaat op wereldvlak alsmaar achteruit. Het wordt ook steeds moeilijker en duurder om het beschikbare water drinkbaar te maken. En dat terwijl wij slechts drinkwater nodig hebben voor 2,5 % van al het water dat wij verbruiken! 24/ Spoor lekken op en herstel ze snel Zorg ervoor dat uw installaties geregeld worden onderhouden. Tot 20 % van het totale waterverbruik van een gezin kan veroorzaakt zijn door lekken. Een lekkend kraantje kan een verkwisting van 550 m³ per jaar betekenen; met een continu doorlopend toilet verspilt u per uur 20 liter water! 25/ Gebruik een regenwatertank Beschikt u over een regenwatertank? Die is zeer nuttig. Regenwater is perfect geschikt voor het doorspoelen van wc s, voor wasmachines, voor het poetsen en om planten te begieten. Bovendien is regenwater zachter en bevat het minder kalk, zodat u minder was- en onderhoudsmiddelen moet gebruiken. 26/ Onderhoud uw regenwatertank regelmatig Uw watertank zou best elk jaar - en zeker om de 3 of 4 jaar - leeggemaakt en gereinigd worden. Reinig geregeld uw dakgoten zodat er zich niet te veel slib van bladeren en ander vuil opstapelt. Was ook zeer regelmatig de filters. Tip voor dagelijks gebruik We kunnen heel wat water besparen door ons dagelijks gedrag. Enkele voorbeelden: neem liever een vlugge douche dan een bad: met een douche verbruikt u tussen 30 en 60 liter, met een bad tussen 100 en 150 liter. Kleine kinderen kunnen gemakkelijk samen in bad. Uw besparing: 50 %! Sluit de kraan tijdens het tandenpoetsen, scheren of afwassen! Enz. Renoveren en Bouwen 13

14 14 Renoveren en Bouwen

15 Verbouwen en renoveren Heeft uw woning meer dan een opknapbeurt nodig? Gaat u renoveren of bijbouwen? Hebben uw plannen te maken met isolatie, waterbeheer, loodgieterij, verwarming, elektriciteit enz.? Dan willen wij graag uw aandacht vestigen op enkele basisaspecten die u niet mag verwaarlozen! Denk er ook aan dat u voor nuttige tips terecht kunt bij het infopunt Ecoconstructie van de Stadswinkel (cf. p. 5). Goed isoleren: een investering die altijd rendeert In een gewoon rijhuis zijn de warmteverliezen te wijten aan de muren (30 %), de vensters (30 %), het dak (25 %) en de vloer van de benedenverdieping (15 %). Door uw woning te isoleren, houdt u de koudere buitentemperaturen tegen en zorgt u voor een constante temperatuur binnenshuis. Hierdoor moet u minder verwarmen en vermindert u uw energiekosten. Wanneer u renoveert kunt u, afhankelijk van het soort van wand, verschillende isolatietechnieken aanwenden. 27/ Isoleer uw zolderruimte Een niet-geïsoleerd dak neemt gemakkelijk een kwart van uw energieverliezen voor zijn rekening. Als u keuzes moet maken, is het isoleren van uw dak een absolute prioriteit. U kunt ofwel het dak isoleren (bijvoorbeeld indien u de zolderruimte wilt ombouwen tot kamers), ofwel de zoldervloer. 28/ Controleer de dichtheid en de stabiliteit van uw dak voordat u het isoleert Het heeft geen zin een dak te isoleren dat niet dichtgemaakt is. Controleer dus vooraf grondig de dichtheid en de stabiliteit van de structuur ervan! 29/ Vergeet de damprem (of het dampscherm) niet! Binnenshuis produceren we een grote hoeveelheid waterdamp, door te ademhalen, te zweten, een douche te nemen, te koken, enz. Sommige isolatiematerialen (bijvoorbeeld minerale wol) houden de verspreiding van die dampen naar buiten toe bijna niet tegen, waardoor de isolatie en zelfs de binnenafwerking kunnen worden aangetast. Door een dampscherm aan de binnenzijde van de isolatielaag te plaatsen, krijgt u ademende wanden en wordt de damp van binnen naar buiten gevoerd. Hou er echter rekening mee dat dampschermen die het vocht op gecontroleerde wijze laten doordringen, alleen werken met vochtregelende isolatiematerialen, zoals cellulose of houtwol. Vraag advies voordat u investeert! Voordat u halsoverkop begint te investeren, raadpleegt u best meerdere vakmannen. Stel vragen over de milieuaspecten die u voor ogen hebt en uiteraard over het financiële aspect. Op die manier kunt u de vakman kiezen die het best aansluit bij uw verwachtingen en die u de beste verhouding tussen milieukwaliteit en prijs aanbiedt. De persoon die u kiest, wordt uw kostbare toeverlaat bij technische keuzes en tijdens het bouwproject. Controleer ook voor welke premie van het Brussels Gewest of van uw gemeente u in aanmerking komt. Voor volledige informatie over de hulp waarop u kunt rekenen, kunt u telefonisch terecht bij de Infodienst van Leefmilieu Brussel Renoveren en Bouwen 15

16 30/ Isoleer ook een plat dak De isolatie van een plat dak vergt aangepaste technieken. Deze daken moeten aan de buitenkant worden geïsoleerd, door het aanbrengen van een aangepaste isolatie en een ondoordringbare laag. De installatie van een groendak verbetert de thermische inertie en dus het comfort in de zomer, doordat het oververhitting voorkomt. Het is gunstig voor het leefmilieu (cf. tip 65 in deze brochure) en voor de geluidsisolatie, en het verbetert de luchtkwaliteit! Vraag advies voordat u investeert! De keuze van het beste type van isolatie moet geval per geval grondig bekeken worden en hangt af van uw budget: vraag raad aan vakmensen en aan de specialisten van de Stadswinkel (contactgegevens pagina 34) 31/ Vervang enkelvoudig glas door superisolerend dubbel glas Vensters zijn een belangrijke bron van warmteverlies. Een tweede prioriteit is dus het plaatsen van zeer isolerend glas. Het isolatierendement van een venster hangt af van het glas, het raamwerk en de verbinding met de muur. Deze drie elementen moeten kwaliteitsvol zijn. Voor een optimale thermische isolatie kiest u best voor dubbele beglazing met hoog rendement of zelfs driedubbele beglazing. Het isolerend vermogen van de nieuwste generatie is 6 keer hoger dan dat van enkelvoudig glas en 2 keer hoger dan dat van klassiek dubbel glas. Vermijd echter dat het isolerend vermogen van de vensters beter is dan dat van de buitenmuren van diezelfde ruimte, want dat kan leiden tot condensvorming op de muren. Controleer ook of de dikte van het glas zorgt voor een betere geluidsisolatie (zie tip 46). 32/ Plaats rolluiken en overgordijnen Rolluiken houden de koude en de warmte gescheiden (althans indien u ervoor gezorgd hebt dat de rolluikkast correct geïsoleerd is)! Hang overgordijnen voor de vensters. Als de radiatoren onder de vensters geïnstalleerd zijn, moet u de gordijnen zo dicht mogelijk bij de vensters aanbrengen om te vermijden dat de radiatorwarmte verloren gaat achter de gordijnen. 33/ Isoleer de buitenmuren van de woning Bestaande muren kunt u isoleren aan de binnenkant, aan de buitenkant, of door een eventuele spouw (lege tussenruimte) te vullen. Externe isolatie verdient, als dat mogelijk is, de voorkeur: dat werkt gemakkelijker en er zijn betere oplossingen mogelijk voor de koudebruggen. De keuze hangt af van diverse criteria: stedenbouwkundige voorschriften, uitzicht, ruimtelijke en financiële criteria en het goede beheer van de koudebruggen. Isoleer in de eerste plaats de kamers die u verwarmt en het meest gebruikt, alsook de blinde muren (zonder openingen)! 34/ Gebruik bij voorkeur milieuvriendelijk isolatiemateriaal Kies bij vergelijkbare thermische en technische eigenschappen voor het isolatiemateriaal met de beste ecobalans. In die zin worden aanbevolen: cellulosevlokken, hennepwol, houtwol of schapenwol. Vermijd dunne weerkaatsende isolatiematerialen en polyurethaanschuim of geëxtrudeerd polystyreenschuim. Voor de fabricage hiervan zijn chemische processen met chloor en petroleum nodig. Sommige van deze isolatiematerialen, zoals glaswol of rotswol, kunnen tijdens de plaatsing schadelijke vezels vrijgeven: bescherm uzelf als u zelf deze isolatiematerialen plaatst! Milieuvriendelijke materialen hebben voordelen die andere materialen niet bieden: ze regelen de luchtvochtigheid, en in tegenstelling tot minerale wol verliezen ze hun isolatievermogen niet wanneer ze nat zijn. Bovendien verbeteren sommige van deze materialen ook de thermische inertie, wat de oververhitting in de zomer beperkt. Isoleren en ventileren! Een goed geïsoleerde woning heeft altijd een weldoordachte ventilatie nodig. Cf. pagina s 18 en Renoveren en Bouwen

17 Kies een performante verwarming Een betere verwarming betekent minder energie verbruiken. Dat levert u belangrijke besparingen op én verbetert uw comfort. Performante verwarmingsketels, regelsystemen enz. verbeteren de prestaties van uw verwarming. Er zijn tevens alternatieven die een beroep doen op hernieuwbare energiebronnen. Deze leveren ook weer belangrijke besparingen op, zorgen voor stabielere prijzen op langere termijn en helpen de verontreiniging terug te dringen. 35/ Installeer een thermostaat... Een thermostaat helpt u 15 tot 25 % te besparen op uw verwarmingskosten. Met de programmeerbare thermostaat kunt u s nachts of tijdens uw afwezigheid overdag de temperatuur van uw hele woning verminderen en ze vlak voor uw thuiskomst automatisch weer laten stijgen. 36/... thermostatische kranen Thermostatische kranen zijn de ideale aanvulling op de thermostaat: zij laten u toe de temperatuur kamer per kamer te regelen. Zo kan u uw energiefactuur nog maar eens met 10 % verminderen. Hun installatiekostprijs is aldus op minder dan twee jaar terugverdiend. Plaats echter géén thermostatische kraan in de ruimte waar de thermostaat geïnstalleerd is, want dat kan de werking ervan verstoren. 37/... en een externe sonde Een condensatieketel functioneert op zijn best met een externe sonde die de ideale watertemperatuur garandeert in verhouding tot de buitentemperatuur. En dit alles werkt automatisch! Bij de klassieke aardgasketels regelt u zelf best de watertemperatuur (de installatie van een externe sonde wordt hier niet aanbevolen). Programmeer de watertemperatuur maximaal op 70 C. Dat volstaat ruimschoots voor een optimaal comfort, de hele winter lang. 38/ Vervang uw oude verwarmingsketel Is uw ketel ouder dan 15 jaar of heeft hij een rendement lager dan 85 %? Aarzel dan niet om hem te vervangen door een performanter model. Kies bij voorkeur een ketel met condensatie (van het type HR-TOP voor aardgas of Optimaz Elite voor stookolie) en modulatie (tot 10 % van het maximale vermogen). Deze modellen verbruiken veel minder energie zodat u fors kunt besparen en u minder zult vervuilen Vergeet niet dat, voor het verwarmen van een woning, elektriciteit veel duurder is dan stookolie of aardgas. Misschien kunt u ook een houtverwarming overwegen 39/ Kies voor uw nieuwe verwarmingsketel het juiste formaat Een te ruim bemeten ketel (té krachtig voor het te verwarmen woonvolume) kost meer, verbruikt meer en vervuilt meer. Het is daarom aan te raden een nieuwe ketel te kopen die een kleiner vermogen heeft dan de originele, vaak te ruim bemeten ketel. Raadpleeg meerdere bedrijven en stel vragen over het gepaste vermogen voordat u uw keuze maakt. De specialisten van de Stadswinkel (cf. contactgegevens pagina 34) zijn bereid u te helpen de bestekken van de installateurs te analyseren en de juiste maat van uw installatie te berekenen. Kies in elk geval een ketel met moduleerbaar vermogen, die u exact de hoeveelheid warmte levert die u nodig hebt. Renoveren en Bouwen 17

18 Aandacht voor een goed gecontroleerde ventilatie Om in een aangename en gezonde omgeving te leven, moeten we de lucht in onze woning op een efficiënte manier verversen. Deze ventilatie levert zuurstof en zorgt voor de verwijdering van vochtigheid, allergenen en verontreinigde gassen die in de woning ontstaan en schadelijk zijn voor de gezondheid. 40/ Verlucht uw woning dagelijks In bestaande woningen is manuele verluchting vaak de enige mogelijkheid. Wees gerust, u verliest niet veel verwarmingsenergie door een venster enige tijd open te laten staan. Door 2 keer per dag gedurende een kwartier te verluchten, ververst u de lucht zonder de muren af te koelen en alle warmte die daarin opgeslagen is, te laten ontsnappen. Vergeet echter niet de verwarming uit te schakelen voordat u het venster opent, want anders verwarmt u de buitenlucht 41/ Installeer een natuurlijk ventilatiesysteem Naast een gerichte ventilatie is er ook continue ventilatie met een laag debiet nodig Dit is de goedkoopste en eenvoudigste ventilatiemethode. Natuurlijke ventilatie steunt op drie principes: verse lucht stroomt binnen via manueel regelbare verluchtingsroosters; lucht circuleert door woonkamers, slaapkamers, via de openingen in of onder de binnendeuren van de woning; vochtigheid en vervuilde lucht worden afgevoerd langs de keuken, badkamer en toiletten, langs regelbare openingen die geïntegreerd werden in verticale schoorstenen. Meer informatie: zie de infofiche Vochtproblemen in huis : be/ecoconstructie Premies : Om u aan te moedigen tot investeren, is er een waaier van financiële steunmaatregelen. In de meeste gevallen zijn deze premies cumuleerbaar. Zie pagina 34. Een rendabele investering! Investeren in de energieprestatie van de eigen woning? Dat betekent vandaag betalen, maar 10, 20 of 40 jaar lang winst maken op het verbruik. En al die jaren zullen de energieprijzen ongetwijfeld blijven stijgen. Een snelle berekening toont u dat dit goed is voor het milieu én voor uw portefeuille. 42/ of een mechanisch ventilatiesysteem met warmterecuperatie Dit systeem zorgt voor een mechanische ventilatie waarbij een thermische uitwisseling plaatsvindt tussen in- en uitstromende lucht: de uitgaande warme en vervuilde lucht verwarmt de inkomende verse lucht. Dergelijk systeem kan alleen worden toegepast in goed geïsoleerde en luchtdichte woningen. 43/ Liever een inbouwhaard dan een open haard Een open haard oogt mooi en geeft een prettig warmtegevoel in een woonkamer. Slechts 20 % van de geproduceerde warmte verwarmt echter uw woning, de rest verwarmt de buitenlucht! En als de haard niet wordt gebruikt, vormt de schoorsteen een enorm tochtgat dat een groot gedeelte van de warmte uit uw woonkamer wegzuigt. Wilt u deze ongemakken vermijden, dan kiest u beter voor een inbouwhaard, en liefst een systeem dat de warmte van het vuur naar de woonruimte stuwt. Hou er wel rekening mee dat open haarden de binnenlucht van woningen vervuilen. Kies dus bij voorkeur een hermetisch afgesloten cassette die uw huis verwarmt én uw gezondheid spaart. 18 Renoveren en Bouwen

19 Verwar ventilatie niet met tocht! Tocht in huis is niet controleerbaar en varieert met de weersomstandigheden. Door ervoor te zorgen dat er geen tocht in huis is en de ventilatie op een gecontroleerde wijze gebeurt, garandeert u uw huisgenoten de juiste hoeveelheid broodnodige verse lucht en beperkt u het energieverbruik Renoveren en Bouwen 19

20 Weg met geluidshinder De Brusselse gebouwen zijn meestal oud en vaak weinig of niet geïsoleerd met het oog op geluidshinder. Maar in de grootstad is er dag en nacht geluidshinder (vliegtuigen, treinen, wegverkeer, sirenes, sociaal-cultureel leven, buurt, ). Dit kan onze rust verstoren. Bijna 70 % van de Brusselaars werd al geconfronteerd met een geluidsprobleem. De akoestische isolatie verbeteren betekent bijgevolg een verbetering van ons comfort. 44/ Bepaal duidelijk welke soorten geluid u hinderen Voordat u maatregelen begint te nemen, moet u een correcte diagnose maken van de storende externe (vliegtuigen, verkeer, ) en interne (buizenstelsels, lift, buren, ) geluidsbronnen, van de zwakke punten in uw gebouw (vensters, vensterramen, wanden, dak, ) en van de meest geschikte oplossingen hiervoor. Het Infopunt Geluidsisolatie van de Stadswinkel helpt u deze diagnose te maken en geeft u persoonlijk advies (contactgegevens op pagina 34). 45/ Op zoek naar de zwakke punten Extern geluid dringt binnen via verschillende zwakke punten van de woning: openingen, schoorsteengaten, zelfs rolluikkasten of brievenbussen. Een losgeraakte dichting in een muur of een gat voor een dubbele schakelaar kan reeds volstaan om de akoestische isolatie te verstoren. Maar het kan evengoed gaan om raamwerk of beschadigde vensters, die zo al weinig geluiddicht zijn. 46/ Verbeter de isolatie van uw beglazing Om u te beschermen tegen extern geluid dat via de vensters binnendringt, moet u een beglazing kiezen die de transmissie van trillingen beperkt (in het bijzonder dubbel glas met verschillende diktes). Superisolerend glas, dat wordt aangeraden voor thermische isolatie, biedt meestal ook een bevredigende akoestische isolatie (op voorwaarde dat glasplaten van verschillende dikte worden gebruikt). Indien u te lijden hebt onder buitensporig! De verschillende soorten lawaai Bij een akoestische diagnose wordt vastgesteld tegen wélke soorten geluid u zich vooral wenst te beschermen. De zwakke punten voor geluidshinder van weg- en spoorverkeer zijn vooral de gevels, deuren en vensters die naar de geluidsbron georiënteerd zijn. De zwakke punten voor vliegverkeer zijn vooral het dak en de ramen. De zwakke punten voor binnengeluid (inclusief het lawaai van de buren van de aanpalende woningen of appartementen) zijn dan weer de vloeren, plafonds en binnenmuren. Er wordt ook een onderscheid gemaakt tussen geluid dat wordt voortgeplant via luchtgolven (stemmen, tv, muziek, ) en impactgeluiden (stappen, verplaatsing van voorwerpen, trillingen van machines, ). Elk type van geluid vraagt specifieke oplossingen. Meer hierover leest u in de Infofiches van Leefmilieu Brussel over geluidsisolatie. extern lawaai, kunt u één van de glasruiten laten vervangen door een dikkere glasplaat of, beter nog, door gelaagd glas. Zo krijgt u een dubbele akoestische beglazing met behoud van de thermische eigenschappen. Laat u echter altijd adviseren door een vakman. De massa van de materialen, en dus hun aard en dikte, maar ook de ruimte tussen deze materialen, moeten worden aangepast aan de geluidsfrequenties waartegen men zich wil wapenen. Meer informatie: zie de infofiche Thermische en akoestische isolatie: gezonde materialen met een gunstige milieubalans kiezen : www. leefmilieubrussel.be/ecoconstructie 20 Renoveren en Bouwen

21 47/ Kies voor houten ramen met het FSC- of PEFC-label Geef altijd de voorkeur aan hout met zijn natuurlijke thermische en akoestische isolerende eigenschappen. Hout blijft een aangewezen materiaal voor akoestische isolatie. Indien u hout kiest, gebruik dan bij voorkeur hout uit bossen die op een ethische en duurzame wijze worden beheerd, m.a.w. die het FSC- of PEFC-label dragen. Gebruik ook milieuvriendelijke houtbehandelingsen houtbeschermingsproducten. 48/ Verbeter de akoestische isolatie van uw dak Indien extern geluid doordringt door het dak, kunt u de akoestische isolatie ervan verbeteren. Een weldoordacht gekozen thermisch isolatiemateriaal kan bij hellende daken tegelijk volstaan voor de akoestische isolatie. Een optimale isolatie bestaat uit een zo zwaar mogelijk onderdak (bijvoorbeeld in houtvezels), een soepele akoestisch en thermisch isolerende laag, en vervolgens zo dik en zwaar mogelijke, losse afwerkingspanelen aan de binnenzijde. 49/ Verbeter de isolatie van de binnenmuren Hoe zwaarder het materiaal van de muur, hoe beter de akoestische isolatie tegen geluid van buitenaf. Er moet in elk geval veel zorg worden besteed aan de dichtheid en de afwerking (bijvoorbeeld voegen tussen de bakstenen). U kunt het geluidsisolerend vermogen van een muur nog verbeteren door er een geluidsisolerende laag tegen te zetten in de vorm van een metalen structuur die losstaat van de muur en die is op gevuld met een soepel absorberend materiaal. De nieuwe wanden en de bekleding moeten altijd los van de bestaande wanden worden aangebracht. Ze moeten ook steunen op een soepele voeg. van het gebouw wordt geleid. Isolatie is maar mogelijk door de intensiteit van de schokken te verminderen. De goedkoopste (maar niet altijd een bevredigende) oplossing is een schokdempende vloerbekleding: tapijt of linoleum op een onderlaag van kurk of rubber. Als u de bestaande vloerbekleding wilt behouden en als deze demonteerbaar is plaatst u deze opnieuw (zwevend, d.w.z. zonder mechanische bevestigingen) op een laag schokdempend materiaal. Tal van natuurlijke materialen zijn bruikbaar om impactgeluid te dempen, op voorwaarde dat ze voldoende dik (10 tot 14 mm) worden geplaatst: kurk, hennep, houtschuim, 51/... of verbeter de isolatie van de plafonds Een andere oplossing is de volgende: als u toegang hebt tot de lagere verdieping, kunt u een geluidsabsorberend materiaal aanbrengen tussen de vloer en de pleisterplaten die als plafond dienen. Een zwevend plafond dat enkele centimeters lager hangt, verbetert eveneens het akoestische comfort. 52/ Kies voor milieuvriendelijk akoestisch isolatiemateriaal Het aanbod van ecologische bouwmaterialen is groot. Veel ecologisch verantwoorde materialen hebben zeer goede akoestische eigenschappen: cellulose, hennep, vlas, houtwol of schapenwol, enz. Raadpleeg een vakman om uw probleem op de meest aangewezen manier op te lossen, of steek uw licht op bij de Stadswinkel. 50/ Verbeter de isolatie van de vloeren... Impactgeluiden (zoals stappen) zetten zich om in akoestische energie die door de volledige structuur Forbo Flooring - Marmoleum Renoveren en Bouwen 21

22 Warm water produceren en energie besparen Per dag gebruiken wij gemiddeld 30 tot 60 liter warm water per persoon. Voor de gezinnen betekent dit gemiddeld 12 % van de energiefactuur. Sanitair water verwarmen kan met verschillende fossiele brandstoffen... maar ook met duurzame, hernieuwbare en onuitputtelijke zonne-energie. 53/ Geef voorrang aan gas Gas verdient de voorkeur boven stookolie met het oog op het milieueffect: gas produceert 25 % minder CO 2. Gebruik van elektriciteit voor de productie van warm water is wel erg comfortabel, maar economisch en ecologisch niet verantwoord. Als u uw (nieuwe) installatie kiest, bedenk dan dat doorstroomtoestellen op aardgas meestal een beter rendement hebben dan accumulatietoestellen zoals boilers. Als ze bovendien uitgerust zijn met een automatisch ontstekingssysteem, besparen ze ook nog de energie van de waakvlam (40 euro/jaar). Zorg in dit geval voor een goede ventilatie van het toestel. 54/ gecombineerd met de zon Thermische zonnecollectoren op het dak van de woning absorberen het licht van de zon en slaan deze energie in de vorm van warmte op in een waterreservoir. Als dit water niet warm genoeg is, zorgt het klassieke waterverwarmingssysteem automatisch voor de naverwarming. Zelfs in Brussel kan men zo ruim 50 % van het warm water dat een gezin verbruikt, kosteloos verwarmen. Deze installatie is technisch haalbaar in veel gebouwen. 55/ Installeer de warmwaterproductie zo dicht mogelijk bij de kranen Warm water in de leidingen koelt opnieuw af. Dat betekent energieverlies. De omvang van dat verlies is afhankelijk van de lengte en de isolatie van de leiding. Een kortere afstand tussen de kranen en het warmwaterproductiesysteem is niet alleen comfortabeler, maar ook zuiniger. 56/ Isoleer de leidingen Indien het productiepunt en het distributiepunt van warm water ver uit elkaar liggen, verdient het aanbeveling de warmwaterleidingen te isoleren met een laag isolatiemateriaal van 5 cm om de energieverliezen te beperken. Deze isolatie is zeker nodig rond buizen die zich bevinden in koude vertrekken zoals een kelder of garage. 22 Renoveren en Bouwen

23 De elektrische installatie optimaliseren Ons elektriciteitsverbruik blijft maar toenemen. Steeds meer huishoudtoestellen, vernuftige verlichtingsystemen, vragen stuk voor stuk meer elektriciteit. Ziehier enkele eenvoudige maatregelen om uw elektriciteitsfactuur te milderen. 57/ Koop performante toestellen Elektrische toestellen en elektrische huishoudtoestellen worden steeds meer ontworpen met het oog op energiezuinig verbruik: koelkasten en diepvriezers A++, spaarlampen, enz. Daarnaast bestaat er een hele reeks apparaatjes die nog meer besparingen mogelijk maken: tijdschakelaars in halletjes, meervoudige stopcontacten met schakelaar, enz. (cf. tips 15 tot 19). 58/ Oordeelkundige verlichting Denk goed na over de functies van uw kamers en pas het vermogen van uw verlichting aan. Zo kunt u forse besparingen realiseren. Bijvoorbeeld: een doorloopruimte heeft minder licht nodig dan een werkof studeerkamer. Een leeshoek in de woonkamer moet soms beter maar soms ook veel zachter verlicht zijn. Dat scheelt in vermogen. Zorg er tegelijk voor dat u maximaal profiteert van het natuurlijke (kosteloze) zonlicht. 59/ Wek zelf elektriciteit op met behulp van de zon Zonlicht kan met fotovoltaïsche systemen worden omgezet in elektriciteit. Fotovoltaïsche energie is perfect mogelijk in stedelijk gebied. Een fotovoltaïsch systeem van 1 Wattpiek (8 m²) kan een derde van uw elektriciteitsverbruik dekken, of zelfs meer indien u zuinig omspringt met elektriciteit. Dit vormt een niet te verwaarlozen besparing voor uw jaarlijks energiebudget, zonder dat u aan comfort hoeft in te boeten. Het verbruik van drinkwater beperken In België wordt 55 % van het drinkwater verbruikt door de gezinnen. Elke Brusselaar verbruikt gemiddeld 120 tot 130 liter water per dag. Een groot gedeelte van dit drinkwater dient voor gebruik dat niets met voeding te maken heeft! Eenvoudige maar doeltreffende maatregelen kunnen het verbruik van drinkwater én de productie van afvalwater beperken. 60/ Verminder de druk Een drukregelaar is een stukje loodgieterij tussen de hoofdmeter van het gebouw en de splitsing van koud en warm water. De meeste kranen en douchekoppen zijn ontworpen om voldoende debiet te leveren bij een druk van 0,5 tot 1 bar, terwijl de druk meestal veel hoger is (3 tot 6 bar). Renoveren en Bouwen 23

24 61/ Installeer een spaarsysteem op alle wc s De wc-spoelsystemen behoren tot de grootste waterverslinders: bij elke spoelbeurt jagen ze er ongeveer 10 liter door! Systemen met twee keuzemogelijkheden zijn meer aangewezen. Hiermee bespaart u tot 66 % op uw waterverbruik vergeleken met een klassiek spoelsysteem. Gemiddeld is de investering na een jaar of twee volledig terugverdiend. Een oude spoelbak kan soms worden omgevormd tot een zuinig spoelsysteem door er een of twee volle waterflessen in te leggen en het debiet te onderbreken wanneer nodig. 62/ Installeer debietbeperkende kranen en een douchespaarkop Het debiet van een waterkraan of van de douchekop is vaak te hoog. U kunt een debietbeperker (schuimkop) op de kranen schroeven. Een douchespaarkop met beperkt debiet is een beetje duurder in aankoop, maar u bespaart hiermee aanzienlijke hoeveelheden water. Een douche kan als zuinig worden beschouwd als hij minder dan 8 liter per minuut verbruikt. Met een goed waterbeheer bespaart u tot 40 % op uw verbruik. 63/ Herstel de regenwaterput in ere Woningen zijn dikwijls nog uitgerust met een regenwaterput die echter niet meer wordt gebruikt. Bij een renovatie kunt u die opnieuw in gebruik nemen. Regenwater is geschikt voor allerlei huishoudelijk gebruik (maar niet voor de voeding!) : de tuin besproeien, het huis schuren, de wagen poetsen,... 64/ Installeer een parallel regenwatercircuit Bij grootschaligere renovatiewerken kunt u een parallel watercircuit aanleggen waarmee u het regenwater door het hele huis leidt zonder dat het distributiewater ermee vermengd wordt. Op die manier kunt u uw drinkwaterverbruik halveren en tegelijk vermijden dat het kostbare hemelwater zomaar in de riolering verdwijnt. Een voorbeeld: door voor de wc-spoeling regenwater te gebruiken, bespaart u gemiddeld 30 liter drinkwater per persoon per dag. Vergeet echter niet dat gebruik van regenwater niet aangewezen is voor hygiëne en voeding tenzij u specifieke filters gebruikt. 65/ Groen op het dak Een groendak is een dak dat bedekt is met plantengroei. Een groendak verlengt de levensduur van het dak. Het verbetert de isolatie en beperkt het volume water dat in de riolering verdwijnt en dus ook het overstromingsrisico. Groendaken houden 50 tot 90 % van het regenwater vast. Een klein gedeelte verdampt, de rest sijpelt wat trager weg. De plantengroei op het dak, tegen de gevel of rondom het gebouw zorgt bovendien voor schaduw en een natuurlijke klimaatregeling, wat altijd welkom is tijdens warme zomerdagen. Een groendak heeft nog meer voordelen: het oogt mooi, het zuivert de lucht doordat het stofdeeltjes vasthoudt, het vormt een natuurlijke schuilplaats wat de biodiversiteit ten goede komt, enz. Meer informatie: zie de infofiches Een groendak: een beetje groen in de stad, Hoe de insijpeling van water in de bodem bevorderen, Waterhuishouding in Brussel, Waterbesparing in huis, Een regenwaterput onderhouden en herstellen : Tip voor dagelijks gebruik Water besparen, dat is ook overbodige voorwassen vermijden, de kraan dichtdraaien tijdens het tanden poetsen, even douchen in plaats van te baden, enz. 24 Renoveren en Bouwen

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Overzicht. Renoveren en Bouwen

Overzicht. Renoveren en Bouwen Overzicht Groene huizen in Brussel: het kán! 3 De milieuvriendelijke aanpak in de woning 4 Onderhouden en opknappen 6 Verf en producten voor houtbehandeling kiezen 6 Lijm kiezen hoe doet u dat? 7 Materiaal

Nadere informatie

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze www.linden.be www.pamaflex.eu Warmte-/energiebalans bij conventionele bouwwijze 1. Verliezen door muren en vensters 2. Verliezen

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Quai au Foin 17 1000 BRUXELLES Appartement

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht Ventileren en verluchten Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht 1 Waarom ventileren en verluchten? Binnen is de lucht meestal slechter

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Maurice arêmelaan 12 1070 ANDERLEHT ETA/ver 02 Bruto oppervlakte: 89 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Beukenootjesstraat 22 1120 NEDER-OVER-HEEMBEEK (BRUSSEL) Bus Bruto oppervlakte: 8 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Quai au Foin 17 1000 RUXELLES 2eme ruto oppervlakte: 122 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

REFLECTIE? SLIM GEVONDEN!

REFLECTIE? SLIM GEVONDEN! REFLECTIE? SLIM GEVONDEN! HET HITTESCHILD ALUTHERMO, HET HITTESCHILD is een dun, reflecterend isolatiemateriaal met uitzonderlijke eigenschappen die een zeer eenvoudige plaatsing mogelijk maken. Het product

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Isolerende beglazing. effecten op het milieu. voor- en nadelen van isolerend glas. glassoorten. raamkaders. voorzetramen

Isolerende beglazing. effecten op het milieu. voor- en nadelen van isolerend glas. glassoorten. raamkaders. voorzetramen Isolerende beglazing effecten op het milieu voor- en nadelen van isolerend glas glassoorten raamkaders voorzetramen effecten op het milieu Het vervangen van enkel glas door isolerende beglazing heeft impact

Nadere informatie

Fermacork FC. www.matgreen.eu

Fermacork FC. www.matgreen.eu Augustus 0 FC Bouwplaat met verdunde randen, samengesteld uit een gipsplaat (80%), gerecycleerde cellulosevezels (0%) en een geëxpandeerde kurkplaat. Inleiding De lancering van de Fermacell-plaat met kurk

Nadere informatie

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin...

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Woonvocht en oppervlaktecondensatie De mens zelf produceert steeds een hoeveelheid waterdamp door

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT Ben je uit huis of ga je slapen, draai de verwarming

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Klein Berchemstraat 40 1082 SINT-AGATHA-BERCHEM

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Vochtoverlast en ventilatie in de woning

Vochtoverlast en ventilatie in de woning Vochtoverlast en ventilatie in de woning Soms hebben mensen last van vocht in hun woning. Vochtoverlast wordt meestal in een laat stadium ontdekt. Er komen schimmelplekken op de muur, behang laat los en

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Provinciaal centrum voor duurzaam bouwen en wonen

Provinciaal centrum voor duurzaam bouwen en wonen Provinciaal centrum voor duurzaam bouwen en wonen VRG 1 LGMN Wat was Kamp vroeger? Kamp was vroeger een bedevaartsoord. Kamp was vroeger een ritse legerbasis. Kamp was vroeger een stortplaats. VRG 2 Wat

Nadere informatie

I Ventilatiesystemen principes :

I Ventilatiesystemen principes : I Ventilatiesystemen principes : Types A, B, C van ventilatie technieken: Ventilatiesysteem A : Het natuurlijke ventilatieconcept, genaamd ventilatiesysteem A, gebruikt het schoorsteenprincipe om de luchtstroming

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225 andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer slaapkamer bespaar E 40 bad- en wasruimte bespaar E 120 woonkamer bespaar E 225 keuken bespaar E 100 Woonkamer Graadje lager Zet uw verwarming eens een graadje

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Quai au Foin 17 1000 BRUXELLES Appartement

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

Energie besparen = Geld besparen

Energie besparen = Geld besparen ENERGIEZUINIG WONEN Energie besparen = Geld besparen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Extra katern bij NIEUWS van WONEN netbeheerder Eandis - Jaargang 2 nr. 4 11 Besparen

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Zevensterrenstraat 55 1082 SINT-AGATHA-BERCHEM

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Lombardsijdestraat 86 1120 NEDER-OVER-HEEMBEEK

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Rue Lens 0 1050 IXELLES Appartement 0-2 Oppervlakte:

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Energiezuinig wonen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Thema s ❶Verwarming van de woning ❷Verlichting ❸Wassen en plassen ❹Drogen en strijken ❺Koelen en vriezen ❻Koken ❼Afwassen

Nadere informatie

Hoe je woning te verwarmen. Een beginners handleiding om je comfortabel te voelen.

Hoe je woning te verwarmen. Een beginners handleiding om je comfortabel te voelen. Hoe je woning te verwarmen. Een beginners handleiding om je comfortabel te voelen. Alles wat je moet weten over: - Hoe je je comfortabel kunt voelen in je woning - Welke maatregelen je kunt nemen om daarmee

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Rue Lens 0 1050 IXELLES Appartement 0-1 Oppervlakte:

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie Ventileren in huis Handleiding warmte-terug-win-installatie Samen met uw huisgenoten, huisdieren en kamerplanten produceert u iedere dag gemiddeld tien liter vocht. Tel daarbij op de waterdamp die vrijkomt

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Place de la Constitution 2 1060 SAINT-GILLES Appartement 51 Bruto oppervlakte: 52 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Rue de l'hectolitre 10 1000 BRUXELLES Bruto oppervlakte: 147 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t LUCHTVERWARMING zalig, zuiver wonen Echt comfortabel wonen realiseert u perfect met luchtverwarming: ze is de ideale combinatie van doordacht

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Impasse de la Faucille 8 1000 BRUXELLES Appart R+4 Bruto oppervlakte: 7 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Rue des Ménages 27-1 1000 BRUXELLES App 4-D,

Nadere informatie

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel ventileren goede ventilatie... voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel is beter voor uw gezondheid bespaart energie Ventilatie is: gebruikte lucht eruit en frisse lucht erin. Goed ventileren

Nadere informatie

Vloerverwarming. Lager energieverbruik. 25 april 2013 INFORMATIE OVER VLOERVERWARMING

Vloerverwarming. Lager energieverbruik. 25 april 2013 INFORMATIE OVER VLOERVERWARMING Vloerverwarming Vandaag de dag wordt in steeds meer nieuwbouw woningen gebruik gemaakt van vloerverwarming als hoofdverwarming. U hebt dan geen radiatoren meer, deze zijn geheel vervangen door een systeem

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Jules Besmestraat 56 1081 KOEKELBERG appartement gelijkvloers Bruto oppervlakte: 04 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Bouwkunststraat 15 1070 ANDERLECHT Bruto oppervlakte: 106 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

Instructie Ventilatie

Instructie Ventilatie Instructie Ventilatie Type woning Bij de bouw van een woning wordt er rekening mee gehouden dat de woning geventileerd kan worden. Hierin is onderscheid te maken in 3 type woningen; woningen met luchtkanalen,

Nadere informatie

HAAL MEER UIT UW AIRCO.

HAAL MEER UIT UW AIRCO. HAAL MEER UIT UW AIRCO. Een goed airco-onderhoud, comfort het hele jaar door. U VERWACHT VAN UW VOLVO COMFORT EN VEILIGHEID, HET HELE JAAR DOOR. MAAR WIST U DAT OOK UW AIRCO DAAR EEN BELANGRIJKE ROL IN

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Zelliksesteenweg 29 1082 SINT-AGATHA-BERCHEM

Nadere informatie

Brochure isolatie. oktober 2014. Oktober 2014 Woonstichting VechtHorst

Brochure isolatie. oktober 2014. Oktober 2014 Woonstichting VechtHorst oktober 2014 Inleiding Misschien staat u er niet bij stil, maar het is heel goed mogelijk om in uw bestaande woning uw muren, dak en vloeren te isoleren. Welk comfort deze isolatie met zich meebrengt vertellen

Nadere informatie

Stappenplan Energie Sparen

Stappenplan Energie Sparen Stappenplan Energie Sparen Energie-infotoer Dirk Van Laer Voorjaar 2013 Programma Stappenplan Energiesparen voor woningen 1. Inleiding : waarom? 2. Hoe beginnen?: Trias energetica! 3. De praktijk in drie

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Leefmilieu Brussel Warmte-emissie systemen: principes en uitdagingen Raphaël Capart ICEDD asbl Doelstelling(en) van de presentatie

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Beukenootjesstraat 151 1120 NEDER-OVER-HEEMBEEK (BRUSSEL) Bruto oppervlakte: 111 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie BRANCHEORGANISATIE NA-ISOLATIE Goed isoleren is vakwerk Wat u moet weten over na-isolatie INLEIDING GOED ISOLEREN IS VAKWERK Een goed geïsoleerd huis is prettig om in te wonen. Het is goed voor het wooncomfort,

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie certificaatnummer 20090615-0000209416-00000001-5 straat Trumelet Faberstraat nummer 9 bus 3 postnummer 8670 gemeente Koksijde bestemming appartement

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

1216 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken.

1216 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken. nummer postnummer Lammekensknok 94 8770 gemeente Ingelmunster bestemming eengezinswoning type halfopen bebouwing bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 1216 De energiescore

Nadere informatie

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS Ventileren Wat? Ventileren is verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht, die schadelijke stoffen en geuren bevat, afvoeren. Ventileren is meer dan de kamer luchten door ramen en deuren even wijd open te

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Avenue Henry Dunant 15 1140 EVERE 2e étage

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Ernest Discaillesstraat 2 100 SCHAARBEEK Appartement

Nadere informatie

Dynamisch hulpmiddel ter ondersteuning van het advies inzake de correcte ventilatie van woningen

Dynamisch hulpmiddel ter ondersteuning van het advies inzake de correcte ventilatie van woningen Dynamisch hulpmiddel ter ondersteuning van het advies inzake de correcte ventilatie van woningen Pieter Logghe, Departement Gezondheid en Binnenhuisvervuiling, Leefmilieu Brussel Ventilatie hangt onlosmakelijk

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaat 20141127-0001709439-00000002-2 post 3520 gemeente Zonhoven bestemming appartement type - bouwar 1990 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²ar): 214

Nadere informatie

ENERGIECHECK-UP VAN WONINGEN IN EEN VOORTREKKERSWIJK IN SCHAARBEEK

ENERGIECHECK-UP VAN WONINGEN IN EEN VOORTREKKERSWIJK IN SCHAARBEEK 1 ENERGIECHECK-UP VAN WONINGEN IN EEN VOORTREKKERSWIJK IN SCHAARBEEK Milieuproblemen ten gevolge van een te groot energieverbruik kunnen vandaag niet meer genegeerd worden. De gemeente Schaarbeek beseft

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Vruchtbaarheidslaan 64 1070 ANDERLECHT Bruto oppervlakte: 161 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat Vri jteken i ng sbed i ng De meeste maatregelen die opgenomen zijn op dit certificaat, zijn op dit moment kosteneffectief of kunnen dat worden binnen de geldigheidsduur van het certificaat. Mogelijk zijn

Nadere informatie

Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Door beddengoed op 60 C te wassen dood je huisstofmijt.

Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Door beddengoed op 60 C te wassen dood je huisstofmijt. Is 22 C de ideale slaapkamertemperatuur? Ventileren = verluchten CO kan je proeven Als het buiten koud is, verlucht je niet. Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Hoeveel kan je best

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Rue Calvin 7 1000 BRUXELLES Bruto oppervlakte: 148 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 SamCreates bv 2009

Pagina 1 van 5 SamCreates bv 2009 Dubbelglas Door G.P.L. Verlind (Cagerito) Vervangen van het glas Het aanbrengen van isolerende beglazing - met name HR++ glas - kan leiden tot condensvorming op koude vlakken in huis (zoals de binnenzijde

Nadere informatie

als het over ventilatie gaat...

als het over ventilatie gaat... als het over ventilatie gaat... Made in Belgium by Sanutal Hoogefficiënte tegenstroomwarmtewisselaar Systeem D Slim ventileren met terugwinning van energie air Tallinn hoofdstad van Estland, zuiverste

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Eugeen Leenlaan 3 bus 12 3500 gemeente Hasselt bestemming appartement type - bouwjaar 1978 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 406 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Avenue Seghers 100 1081 KOEKELBERG Duplex 2ème étage Bruto oppervlakte: 204 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE!

ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! ISOLEER UW HUIS BINNEN 1 DAG EN BESPAAR TOT 30% ENERGIE! GECERTIFICEERD KOMO NA-ISOLATIE BEDRIJF 10 JAAR GARANTIE SPOUWMUURISOLATIE VLOERISOLATIE DAKISOLATIE GELUIDSISOLATIE ISOLATIEHERSTEL SPOUWMUURISOLATIE

Nadere informatie

Condensatie op mijn ramen

Condensatie op mijn ramen 1-5 De vorming van condensatie op je ramen is niet altijd te wijten aan een fout aan je ramen, het kan het gevolg zijn van een natuurlijk fenomeen. Hoe ontstaat condensatie? Lucht kan, volgens zijn temperatuur,

Nadere informatie

- Beperkte wedstrijd, 3 deelnemers - Renovatie van kantoren

- Beperkte wedstrijd, 3 deelnemers - Renovatie van kantoren - Beperkte wedstrijd, 3 deelnemers - Renovatie van kantoren - Begin2007 - Opdrachtgever: CREDIBE - Huisvesting - Milieugerichte aanpak Kantoren Netto oppervlak: 1850 m² Architectonisch ontwerp Functie

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Karabiniersplein 14 100 SCHAARBEEK Oppervlakte:

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dit document geeft nuttige informatie over de energieprestatie van het gebouw (EPB). Op de volgende bladzijden staat meer gedetailleerde uitleg en informatie. Avenue du Renouveau 1140 EVERE B Oppervlakte:

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Leefmilieu Brussel Energie becijferen Jonathan FRONHOFFS Cenergie cvba Doelstelling(en) van de presentatie Opfrissen van de theoretische

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie nummer postnummer Sint-Lutgardis 18 bus 1 2170 gemeente Antwerpen bestemming appartement type - bouwjaar 1950 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 240 De energiescore laat toe om de

Nadere informatie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie Ventileren is gezond en bespaart energie We staan er meestal niet bij stil, maar de lucht om ons heen bevat vocht. Dat geldt natuurlijk ook voor de lucht in huis. Door transpiratie, douchen, koken en wassen

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dokter Elie Lambottestraat 258 100 SCHAARBEEK B (NIVEAU ) Bruto oppervlakte: 86 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

EPB-advies: woning Datum: xxx

EPB-advies: woning Datum: xxx EPB-advies: woning Datum: Bouwheer Naam: Adres: Tel: Gsm: E-mail: Bouwplaats Project: Bouwen van woning Adres: Vergunning: datum bouwaanvraag: 2012 Compactheid Type: woning Geïsoleerd volume: - Verliesoppervlak:

Nadere informatie

Mazout, de slimste keuze. Warm voor de toekomst

Mazout, de slimste keuze. Warm voor de toekomst Mazout, de slimste keuze Warm voor de toekomst Waarom verwarmen met mazout? Gewoon omdat het een kwestie van gezond verstand is. Mazout is een brandstof die meer voordelen biedt dan je op het eerste gezicht

Nadere informatie

RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK EEN COMPLEMENTAIRE STAP BIJ HET GEBRUIK VAN FOTOVOLTAÏSCHE ENERGIE

RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK EEN COMPLEMENTAIRE STAP BIJ HET GEBRUIK VAN FOTOVOLTAÏSCHE ENERGIE RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK EEN COMPLEMENTAIRE STAP BIJ HET GEBRUIK VAN FOTOVOLTAÏSCHE ENERGIE 1. DEFINITIE Rationeel energiegebruik (REG) kiest voor de oplossingen met het kleinst mogelijke energieverbruik,

Nadere informatie

190 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

190 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Koninklijke Baan 81A bus 0404 8670 gemeente Koksijde bestemming appartement type - bouwjaar 2005 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 190 De energiescore laat toe

Nadere informatie

Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik

Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik (Gemeenteraadsbeslissing: 21.02.2011) Afdeling 1 : Aanwending van alternatieve energievormen. Artikel 1: Definities Voor toepassing in afdeling 1 gelden

Nadere informatie

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT

ENERGIEPRESTATIECERTIFICAAT Dokter Elie Lambottestraat 258 100 SCHAARBEEK B2 (NIVEAU 1&2) Bruto oppervlakte: 17 m² 1 Energieprestatie Zeer energiezuinig

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Naastveld 49 9160 gemeente Lokeren bestemming eengezinswoning type halfopen bebouwing bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie