Het Twee-Culturen Gezinsconsult - een draaiboek in wording?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Twee-Culturen Gezinsconsult - een draaiboek in wording?"

Transcriptie

1 Anna Bakker Het Twee-Culturen Gezinsconsult - een draaiboek in wording? Sinds 1990 woon ik twee maanden per jaar in mijn vakantiehuis in Turkije, en ondanks nog steeds niet vloeiend Turks heb ik me als allochtoon een plekje weten te veroveren binnen de dorpsgemeenschap. Mijn interculturele fascinatie neemt per keer toe, en doordat ik spelenderwijs van alles opsteek over de Turkse samenleving, besef ik steeds pijnlijker dat ik, al snap ik de woorden, te kort schiet in het aanvoelen van emoties. Ik begrijp ze vaak niet. Hetzelfde: niet-aanvoelen en niet-begrijpen van gezinsproblemen keert steeds terug in mijn werk hier met gezinnen uit andere culturen. Als maatschappelijk werker/gezinstherapeut heb ik altijd met ouders en kinderen gewerkt. Bijna veertig jaar lang en in Amsterdam. Eerst was dat in een tehuis voor ongehuwde moeders; daarna in de klinische psychiatrie; nu bij de Jeugd-GGZ in Nieuw West. Daar zie ik vooral zogenaamde KOPP gezinnen: ouders die door eigen psychische problemen alle zeilen bij moeten zetten om een goed genoeg opvoeding waar te maken. En natuurlijk zijn daar ouders bij uit andere culturen: steevast eenderde Marokkaans, eenderde Nederlands en eenderde gemengd met vooral Turks, maar ook Surinaams, Afghaans, Irakees, Chinees noem maar op. Al deze ervaringen hebben me geleerd hoe nodig het is om samen met een cultuurvertaler met deze ouders te praten. Bij toeval heb ik geleerd hoe het werkt, en daarover gaat dit artikel. Wortelen in een nieuw land Ouders uit andere culturen hebben naast alle gewone ouderlijke taken nog een andere opdracht: integreren en wortelen in een nieuw land. Dit kost veel tijd, soms generaties lang, en daarbij kan je te maken krijgen met hulpverleners uit het nieuwe land die vragen stellen die jij niet snapt. Tegelijkertijd snappen deze hulpverleners niet welke zorgen jij je maakt over je kinderen. Kortom: verwarring! Hoe praat je hierover met ouders uit andere culturen? In de volgende casus van een Marokkaanse familie lukte het om met de ouders in gesprek te komen over problemen door expliciet en letterlijk aan te sluiten bij hun cultuur. Beiden spraken nauwelijks Nederlands. Een niet zo geslaagd praktijkvoorbeeld Een goed functionerend Marokkaans gezin met 3 kinderen ontspoort na een psychose van vader. Iedereen in het gezin wordt angstig. Op aandringen van moeder verlaat vader het gezin. Daarna wordt moeder depressief. Fatima, twaalf jaar oud, komt in onze instelling in behandeling wegens angsten. De behandeling heeft weinig effect. Gesprekken over de situatie als geheel lijken nodig, maar moeder weigert. De ouders zien elkaar regelmatig tijdens de bezoekregeling die is opgelegd door de Nederlandse rechter. Zodra vader dan binnenkomt, vluchten de kinderen echter naar hun kamer en hullen de ouders zich in de huiskamer in een koppig stilzwijgen. Moeder wil niet met mij praten. Het is toch al te laat, zegt ze steeds. Voor wat is het te laat? vraag ik, maar omdat moeder geen tolk wil, stokt hier het gesprek. Ik hoop verder te komen door in overleg te gaan met alle betrokken hulpverleners, onder wie Mustapha, de hulpverlener van vader van de GGZ Volwassenenzorg. Inmiddels is vader al naar Marokko vertrokken, maar we filosoferen met zijn allen over wat er aan de hand zou kunnen zijn. Ik herinner me nog heel goed dat Mustapha een verhaal bracht waarvan ik dacht: dat kan niet, hij overdrijft, zó erg is het niet!

2 Niet-westerse hypotheses Over vader zegt Mustapha: door zijn ziekte heeft hij in eigen kring groot gezichtsverlies geleden. Hij is nu een gekrenkte en vervallen man. Daarmee is hij zijn familie tot schande, en daarom wil zijn familie in Marokko hem koppelen aan een nieuwe vrouw. Dan krijgt hij weer aanzien, en ook de zorg die hij nodig heeft. Over moeder zegt hij: al bij de geboorte van haar dochters werd zij door de beide families gewaarschuwd voor de risico s van meisjes laten opgroeien in Nederland: ze komen daar op het slechte pad. Als vrouw krijgt zij dan de schuld: zij heeft gefaald in de opvoeding. Terwijl vader zijn probleem oplost door weer te trouwen, wil moeder haar probleem oplossen door vader dicht bij haar in de buurt te laten wonen: dan lijdt zij in de ogen van de Marokkaanse gemeenschap geen gezichtsverlies. Bovendien heeft zij een man nodig om te kunnen onderhandelen met de buitenwereld. Denk aan het organiseren van het offerfeest, huwelijkskandidaten voor de dochters, en dergelijke. Zij wil vader dus een ceremoniële positie geven: hij mag op de bank zitten en handen schudden. Verder houden ze afstand, opdat hij en de rest van het gezin elkaar niet hinderen Een twee-culturengesprek Als Mustapha kort daarna vader weer spreekt, blijkt dat hij inderdaad hertrouwd is tijdens zijn laatste vakantie in Marokko. Hij durft het moeder echter niet te vertellen. Op grond van deze informatie vraag ik Mustapha mee te gaan voor een gesprek met moeder, en ik zeg ook: Er staat vast iets in de Koran over goed ouderschap, ook na een scheiding. Zou jij dat willen inbrengen? Als Hollandse kan ik zoiets niet maken. Mustapha vindt in de Koran de Soerah at-tahriem VI, die luidt: In de eerste plaats zijn de ouders, vervolgens de onderwijzers en de gemeenschap, verantwoordelijk voor de opvoeding van de kinderen. Met dit Koranvers biedt Mustapha de ouders een opening om te praten over hun teleurstelling, over hun verwachtingen, hoe zij de toekomst zagen voor hun kinderen, en hun inzet daarbij. Moeder wil eerst het gesprek afbreken als ze hoort dat het gerucht over vaders tweede huwelijk waar is maar ze wordt stil als Mustapha zegt: Luister naar deze Soerah. Daarna wil ze wèl praten. Haar vertrouwen wordt versterkt als ik uitleg dat ik, net als Mustapha, behoor tot de gemeenschap die verantwoordelijk is voor hulp aan ouders bij het opvoeden van de kinderen. Zij verzoekt ons de volgende vraag aan vader door te geven: Ik heb op je gewacht, want ik dacht dat ik nog brood met jou zou delen waarom ben je opnieuw getrouwd? De ouders sluiten een contract Ook vader krijgt de Soerah te horen, en ook hij is onder de indruk. Vervolgens kunnen we in enkele gesprekken met elk van de ouders afzonderlijk een overeenkomst opstellen die weergeeft hoe zij hun ouderlijke taken weer op zich kunnen nemen. Dit contract wordt door ons vieren ondertekend. Het uiteindelijke doel is dat ze weer als gezin gaan samenwonen en leven van één inkomen. In een proefperiode van twee jaar gaat vader laten zien dat hij hiertoe in staat is en dat moeder hem kan vertrouwen. Vader belooft tal van praktische zaken: de kinderen naar school brengen, helpen met de boodschappen; moeder belooft niet langer een veroordelende houding aan te nemen jegens hem. Maar ze eist ook dat hij éérst van zijn tweede vrouw gaat scheiden iets wat tot voor kort een peulenschil was totdat Koning Mohammed van Marokko het familierecht moderniseerde. Nu volstaat driemaal de uitspraak ik verstoot je niet meer; er is een formeel proces nodig om te scheiden. Vader moet dus terug naar Marokko. Hoe graag hij het ook wil, hij kan het echter niet aan. In Marokko raakt hij uit balans en wordt weer psychotisch. Moeder geeft het op. Gelukkig verminderen de klachten van Fatima sterk en wordt haar behandeling afgesloten. Nog een paar keren praten we thuis met moeder en kinderen over de gebeurtenissen, over de ziekte van vader, en over hun woede en verdriet. Achteraf begrijp ik waarom moeder aanvankelijk zei: Het is toch al te laat. Met ons hulpaanbod versterkten wij de angst dat ze haar dochters hier kwijt zou raken aan de invloed van Westerse instanties. (Zij kwam eens tijdens de therapie van Fatima de kamer binnen.)

3 Haar vraag om hulp bij het vinden van een andere woning was ingegeven door een Marokkaanse oplossing: een plaats voor vader ergens op het erf in Nederlandse termen: op een zolderkamer zodat hij zijn protocollaire rol als vader kon vervullen. Hij bleef dan het gezicht naar buiten, maar zonder overlast te veroorzaken, en dan konden familie en bekenden (= hulpverleners) bijspringen als een en ander toch niet volgens de overeenkomst ging. Twee-Culturen Gezinsconsult: systeembenadering door een intercultureel koppel Onze aanpak leverde niet het gehoopte resultaat op voor het gezin, maar wel de ervaring van een andere manier van werken: een twee-culturenmodel. We wilden het uitwerken en richtten onze aandacht allereerst op literatuur over soortgelijke methodes. Die is schaars, maar een jeugdpsychiater in Parijs, Marie-Rose Moro (2006), heeft een methode voor transculturele gezinspsychotherapie ontwikkeld op basis van het psychoanalytische gedachtegoed. Zij werkt met een consultatieteam: de Franstalige hoofdtherapeut, een tolk/mediator als cultureel vertaler, letterlijk en fi guurlijk, en enkele co-therapeuten uit dezelfde cultuur als het gezin. Moro stelt dat het werken met een groep past in het beeld van een traditionele samenleving. Daarin is het individu continu in interactie met de groep waartoe hij behoort. Wij kunnen zeker baat hebben bij verdere studie van Moro s methodiek, maar kiezen voor een andere opzet: kleinschaliger, niet psychoanalytisch georiënteerd, en in plaats van een tolk/mediator professionals uit andere culturen die vertrouwd zijn met sociaal-psychiatrische problematiek met onze KOPP gezinnen. En wat begon als een spontane ingeving, is inmiddels uitgegroeid tot een methode. Een opmerkelijk resultaat is dat in de regel vijf gesprekken volstaan om de helderheid te verschaffen waarmee de reguliere hulpverlener verder kan. Hoe professionals uit andere culturen te vinden? Het management stond ons toe contact op te nemen met collega s van Spirit, een instelling voor jeugdhulpverlening, en samen hebben we nu een groep werkers uit andere culturen binnen bereik en kunnen we verder experimenteren. Hoe wordt een intercultureel koppel samengesteld? In ieder geval een hulpverlener, tevens cultureel deskundig, uit dezelfde cultuur als het gezin en een systeemgerichte hulpverlener van Nederlandse origine, en bij voorkeur een vrouwman koppel. Wie zijn geschikt als cultureel consulent? Bij voorkeur werken we met gediplomeerde maatschappelijk werkers of sociaal verpleegkundigen uit andere culturen: deze professionals zijn op een praktische manier systeemgericht in hun benadering van gezinnen, en ze zien die in samenhang met hun omgeving. Bij welke cliënten wordt de methode gebruikt? In het algemeen bij gezinnen uit andere culturen; zeker wanneer sprake is van sociaal-psychiatrische problematiek, zoals KOPP, en eigenlijk altijd wanneer een hulpverlener culturele verwarring waarneemt of vermoedt. Hoe ziet het draaiboek eruit? Het intercultureel koppel fungeert als consulent. Het voegt zich in voor een beperkt aantal gesprekken en trekt zich weer terug. De oorspronkelijke hulpverlener blijft dé behandelaar.

4 Wat is het focus van de consulten? We zoeken naar metaforen die passen bij een gezin en een cultuur, gaan op zoek naar de culturele knoop en proberen die te ontwarren. Soms is er meer dan één knoop. Bij een gezin met gescheiden ouders van Surinaams-Hindoestaanse en Turkse afkomst bleek er nog een Hindoestaanse knoop te zijn nadat we de Turkse hadden ontward. We zoeken dan weer een co-consulent uit die cultuur. Wat is de meerwaarde? Bij alleen een Nederlandse hulpverlener komt de cliënt uit een andere cultuur na enkele contacten soms niet meer opdagen; daarentegen is er bij alleen een hulpverlener uit eigen land de kans op vergroting van het isolement. Bij een intercultureel koppel kunnen gezinnen (deels) in eigen taal vertellen wat er aan de hand is, en de hulpverlener uit de eigen cultuur licht voor de Nederlandse hulpverlener de achtergrond van een probleem toe. De Nederlandse reactie op het probleem wordt begrijpelijk voor de cliënt. Dit geeft ook de cliënt een nieuwe kijk op het probleem, en dit maakt het makkelijker om het hulpaanbod te accepteren. De communicatie tussen de hulpverleners dient als voorbeeld voor intercultureel contact, en die ervaring bevordert integratie wederzijds. Het specifieke van cultuurvertalers Een migratiegeschiedenis Deze vertalers zijn hulpverleners die zelf naar Nederland gekomen zijn ofwel hier geboren uit ouders van andere culturen. Ze hebben eenzelfde migratiegeschiedenis als de cliënt, en bovendien zijn ze ingeburgerd in de Nederlandse samenleving. Dat geeft vertrouwen. Niet hetzelfde milieu of geloof is wat verbindt, maar herkenning van alle ervaringen van het migrant zijn. Onze cultuurvertaler Mustapha legde me uit dat er in Marokko een enorme afstand is tussen hem, komend uit het Rifgebergte, en iemand uit Casablanca, maar in Nederland is het alsof je met Google Earth uitzoomt: dan wordt Marokko klein en ver. Regionale verschillen tellen minder zwaar al mag je ook dat niet generaliseren. Het migrant zijn is echter iets wat beiden kennen en wat verbindt. De cultuurvertaler mag zaken aan de orde stellen op een manier die ik me als Hollandse of als vrouw niet kan permitteren: een vers uit Koran gebruiken of als volwassen man een puberjongen tot de orde roepen. Dit laatste deed Mustapha bij de zestienjarige Najib die zijn ouders tot wanhoop bracht met zijn ongehoorzaamheid. Mustapha sprak hem aan met de volgende woorden: Jij bent beter in de Nederlandse taal dan je ouders. Door taalproblemen begrijpen zij jouw wereld niet en daardoor kan jij hen voorliegen en door de mazen van het net glippen net als al die jongens hier in de buurt. Maar wil je worden zoals zij? De Imen moet weer terugkomen in dit gezin. Het was een echte donderpreek. In de volgende minuten, toen Najib stilviel, kon ik de vertaling vragen van het woord Imen. Het betekent geloofwaardigheid, zei Mustapha, Zo staat het in de Koran. In Nederlandse gezinnen is geloofwaardigheid ook heel belangrijk, zei ik, en ik introduceerde een Hollandse inkleuring. Maar hier luisteren ze niet naar mij, riep Najib, waarop wij antwoordden: Ook naar jou zal worden geluisterd als je niet schreeuwt! Aanbevelingen We experimenteren met een nieuwe werkwijze. Er moet zeker nog veel worden geleerd en geoefend wat betreft invulling van het specialisme cultuurvertaler en met de rolverdeling binnen een intercultureel koppel. Wij vinden het echter een uitdaging verder te werken met onze huidige groep: twee Nederlandse systeemtherapeuten, twee Marokkaanse cultuurvertalers, drie Turkse en één Surinaams-Hindoestaanse.

5 Maar echt succes kan alleen bereikt worden als het beleidsniveau deze aanpak omarmt en het mogelijk maakt om hem zowel te verdiepen als uit te breiden. Gezien de aandacht die onze aanpak de laatste tijd geniet, zijn we voorzichtig optimistisch en durf ik het aan om enkele aanbevelingen te doen. Dat hogescholen een module introduceren, als post-hbo-specialisme om collega s met een migratieachtergrond het vak van cultuurvertaler te leren Dat wetenschappelijke onderzoekers uitvogelen wat deze werkwijze zinvol maakt laten zij onderzoek koppelen aan behandeling door interculturele koppels. Dat er uitzendbureaus komen waar cultuurvertalers door hun instelling worden gedetacheerd naast hun vaste baan. Dat veronderstelt dat er voor hen banen zijn maar in het rapport Zorgen over allochtone jongens en meisjes van Steunpunt Minderheden Overijssel las ik het volgende: Het aantal allochtone medewerkers binnen de Zwolse hulpverleningsinstanties is slechts 3%, tegenover een kleine 15% Zwolse allochtone jongeren. En dit deed me denken aan een ontmoeting in Turkije met twee Nederlandse vrouwen. Te oordelen naar hun Tukkers accent waren ze in Twente geboren, en inderdaad: Turkse ouders, een Nederlands diploma sociale academie in de zak, en geëmigreerd naar Turkije. Waarom? Omdat een baan in Nederland maar niet lukte, en omdat veel van hun Turkse vrienden ook naar Turkije willen: In Turkije hebben we méér toekomst dan in Nederland. Zijn wij dus écht een beetje dom? Natuurlijk gun ik Turkije deze kennisinjectie, maar wij kunnen deze mensen hier niet missen. Dus: gemeente Zwolle en alle andere Nederlandse gemeentes doe daar wat aan! Voldoening tot slot Bij de afsluiting van ons contact met het gezin van Najib vroeg ik de ouders wat ze vonden van onze aanpak. Ze waren tevreden: juist omdat we met ons tweeën waren en uit de twee culturen. Moeder zei: Hier bij ons thuis lijkt het wel de oorlog in het middenoosten. Ze bedoelde: even uitzichtloos en met twee vijandelijke kampen, ouders en kinderen, die elkaar de schuld blijven geven en geen begrip hebben voor elkaar. Maar Mustapha begrijpt ons en onze cultuur, en jij begrijpt onze Hollandse kinderen: door jullie tweeën zien we dat twee culturen echt wel elkaar kunnen begrijpen en kunnen samenwerken. Insallah! Zo leren wij dat ook. Onze cultuurvertalers zijn bruggenbouwers bij uitstek, en niet alleen voor ouders. Ze slaan ook bruggen tussen jongeren zoals Najib en Nederland: iemand als Mustapha fungeert als voorbeeld want hij is Marokkaan, een van ons, maar hij doet ook mee in de Nederlandse samenleving. Voor mij persoonlijk is het bijzonder hoe vereerd ouders zijn met bezoek van een intercultureel koppel: Wij zijn kennelijk de moeite waard, want iemand van ons, Mustapha, komt langs met iemand van hun! En als ouders goede ouder -ervaringen opdoen, dan ontstaat er ruimte om na te denken hoe het verder moet met de kinderen. Daar gaat het om. Literatuur Moro MR, De La Noë Q, Mouchenik Y. (2006). Manuel de psychiatrie transculturelle. Travail clinique, travail social. Grenoble: La Pensée sauvage. (2e herziene druk).

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz mr.dr. Lieke van Domburgh Onderzoeker Vumc, afd. Kinder- en Jeugdpsychiatrie Hoofd afdeling O&O Intermetzo prevalentie problemen: etniciteit en gender (Zwirs 2006)

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels

Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels Huiselijk geweld: achtergronden Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels 29 mei 2008 Congres Huiselijk Geweld: Families onder Druk Amsterdam, De Meervaart Meeste plegers zijn mannen,

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee!

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Gezinsdienst en Doop Norah Maaike Kloeze Liturgie Welkom Eerste adventskaars aansteken plus gedichtje Zingen 1. Groot en machtig is Hij (Opwekking 387) 2. God kent

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit Wat vind jij daar van? nou Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit De Rutgers Nisso Groep ontwikkelt in opdracht van ZonMw een website voor en met jongeren met een Turkse, Marokkaanse

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013

Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013 Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013 Anders in Gesprek over pleegzorg Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Dat en meer heeft Avanti als Stedelijk Platform

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005 Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen uitgave 2005 Steeds meer kinderen stellen vragen aan de Kinderrechtswinkels over echtscheiding. Scheiden kan niet zomaar, je moet heel veel regels

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

koppel geboorte Familie bemiddeling huwelijk uit elkaar gaan scheiding wettelijk samenwonen opvang voor kinderen zwangerschap

koppel geboorte Familie bemiddeling huwelijk uit elkaar gaan scheiding wettelijk samenwonen opvang voor kinderen zwangerschap uit elkaar gaan huwelijk geboorte wettelijk samenwonen bemiddeling opvang voor kinderen koppel zwangerschap scheiding Familie We wonen samen maar willen niet trouwen. Kan dat? Ja. In België leven vele

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Centrum Internationale Kinderontvoering Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Wat is internationale kinderontvoering? 1.1 Als je ouders uit

Nadere informatie

Protocol bij scheiding

Protocol bij scheiding Protocol bij scheiding De gevolgen van een scheiding tussen vader en moeder kunnen voor een kind ingrijpend zijn. Dit protocol is een poging de gevolgen zoveel mogelijk in goede banen te leiden. 1. Anders

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Kortom, informatie en advies die vindbaar, begrijpelijk en herkenbaar is. Ik zal u aangeven waarom ik dit zo belangrijk vind.

Kortom, informatie en advies die vindbaar, begrijpelijk en herkenbaar is. Ik zal u aangeven waarom ik dit zo belangrijk vind. Tekst: opening Helpdesk Welkom dames en heren, Het doet mij goed om te zien dat er zo veel mensen op deze feestelijke opening van de Helpdesk zijn afgekomen. Dat betekent dat er veel interesse voor is.

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Een diversiteitsperspectief

Een diversiteitsperspectief Werken in de langdurige zorg Bouwen op Een Intercultureel Fundament In de nabije toekomst is er een reële kans dat er een groot tekort is aan voldoende zorgpersoneel in de langdurige zorg. Voor VGN en

Nadere informatie

Veiligheid en traumaverwerking

Veiligheid en traumaverwerking Veiligheid en traumaverwerking A.L. Struik Ontkenning van kindermishandeling Angst gevolgen van bekennen: Kinderen kwijt aan BJZ Geen omgang Strafvervolging Detentie Baan kwijt en financiele problemen

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

VERDEELD? VERDWAALD? VERBONDEN?

VERDEELD? VERDWAALD? VERBONDEN? VERDEELD? VERDWAALD? VERBONDEN? 1 PROGRAMMA 1.HET VERDEELDE KIND: verlies bij scheiding 2.HET VERDWAALDE KIND: tussen twee kampen 3.HET VERBONDEN KIND: ouderschapsplan, het kind als trait-d union 2 1.

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Partnerkeuze bij allochtone jongeren

Partnerkeuze bij allochtone jongeren Partnerkeuze bij allochtone jongeren Inleiding In april 2005 lanceerde de Koning Boudewijnstichting een projectoproep tot voorstellen om de thematiek huwelijk en migratie te onderzoeken. Het projectvoorstel

Nadere informatie

Transculturele psychotherapie in Frankrijk Etnopsychotherapie in het Ziekenhuis Avicenna te Bobigny

Transculturele psychotherapie in Frankrijk Etnopsychotherapie in het Ziekenhuis Avicenna te Bobigny Pour citer cet article : Seddik H. Transculturele psychotherapie in Frankrijk. Etnopsychotherapie in het Ziekenhuis Avicenna te Bobigny. Bobigny : Association Internationale d EthnoPsychanalyse ; 2005.

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

Christus als leerling volgen

Christus als leerling volgen Christus als leerling volgen Voorbereiding voor de huisbezoeken van 2014/2015 Het was in Antiochië dat de leerlingen voor het eerst christenen werden genoemd. In onze verhouding tot de Heer kan het waardevol

Nadere informatie

Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster. Opvoeden doe ik alleen

Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster. Opvoeden doe ik alleen CONGRES AFRO SURINAAMSE / CREOOLSE VROUWEN Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster Opvoeden doe ik alleen Op het congres werd deze tekst voorgedragen door Henna Josias Dames en heren mijn lezing

Nadere informatie

Welkom / Swagatam. Stichting Vrouwen organisatie Sarita

Welkom / Swagatam. Stichting Vrouwen organisatie Sarita Welkom / Swagatam Stichting Vrouwen organisatie Sarita Stichting Sarita Vrouwenorganisatie Sarita opgericht 4 juni 1994 Nieuwe logo Betekenis De naam Sarita betekent letterlijk: een snel stromende rivier.

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

1. Een bijzonder gezin

1. Een bijzonder gezin 1. Een bijzonder gezin Een samengesteld gezin is een bijzonder gezin. Anders dan een gewoon gezin. De meeste gezinnen worden gevormd door een man en vrouw die besluiten hun leven te delen en vervolgens

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Huiselijk geweld tussen zussen

Huiselijk geweld tussen zussen Huiselijk geweld tussen zussen Motiverende gespreksvoering: Casus huiselijk geweld tussen zussen Door drs. Sergio van der Pluijm Een tijd terug had ik een jonge vrouw (18) van allochtone afkomst in begeleiding

Nadere informatie

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders.

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders. Inleiding 7 Steeds vaker komen we op school leerlingen tegen van wie de ouders gescheiden zijn. Eén op de drie huwelijken wordt ontbonden en veelal zijn daarbij kinderen betrokken. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs 1 Naar Levenverrijkend Onderwijs INLEIDING Ik wil je een visie op de toekomst van het onderwijs aanreiken. In dit boek beschrijf ik een onderwijsproces dat geen bepaalde orde of autoriteit dient, maar

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Protocol School en Scheiding

Protocol School en Scheiding Protocol School en Scheiding Dit protocol legt uit wie voor de wet ouder van een kind is, beschrijft hoe de Nutsscholen omgaan met de informatievoorziening aan nietsamenwonende ouders, formuleert een aantal

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek,

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek, Kom verder Welkom bij het vak Kennis van de Nederlandse Samenleving, KNS. Dit boek vertelt je over Nederland. Veel van wat je moet weten over het leven in Nederland, staat in dit boek. Je haalt straks

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en Peuters spelender wijs! Een praktische verdiepingscursus voor pedagogisch medewerkers in peuterspeelzalen en kinderdagverblijven De ontwikkeling van jonge kinderen gaat snel. Ze zijn altijd op ontdekkingstocht

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Systeem- & relatietherapie. Katrien Aelvoet

Systeem- & relatietherapie. Katrien Aelvoet Systeem- & relatietherapie Katrien Aelvoet Zit je in de knoop met jezelf? Lijkt de fut uit je relatie? Is er geen land meer te bezeilen met je kind? Misschien kan ik je helpen. Ik ben Katrien Aelvoet,

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

DETENTIE EN HET GEZIN

DETENTIE EN HET GEZIN DETENTIE EN HET GEZIN klachten en krachten 7 november 2014, Veenhuizen Hans Barendrecht, db mijn zoontje heeft veel vragen, maar ík ook. praktijk als wetenschap geloof in herstel voor mensen die achter

Nadere informatie

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Nypels Speelt 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Inleiding Het Nypels wordt steeds leuker, doe jij ook mee? Nypels Speelt, onder die titel wordt op een nieuwe manier gewerkt aan de betrokkenheid

Nadere informatie

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Bij Marcus 5 : 21-43 Voor mensen met school-gaande kinderen nadert de zomervakantie. Hier in de kerk blijven al enige tijd wat meer stoelen leeg om dat dan

Nadere informatie

Beter met Thuis. Informatie voor jongeren April 2009

Beter met Thuis. Informatie voor jongeren April 2009 Beter met Thuis Informatie voor jongeren April 2009 Wat is Beter met Thuis? Er zijn wat problemen thuis en het is beter dat je even, misschien maar voor een paar dagen per week, ergens anders logeert.

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Even voorstellen. Wat is bemiddeling?

Even voorstellen. Wat is bemiddeling? Even voorstellen Mijn naam is Sabine Poel. In 2006 ben ik als klinisch psychologe optie kinderen en jeugdigen afgestudeerd aan de K.U.L. Na mijn afstuderen ben ik als docent aan de slag gegaan en daarnaast

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

LUPUS: HOE GA JE ER MEE OM? Workshop voor de Lupus Patiënten Groep op zaterdag 7 november 2009 door Ditta van Dijk, MSc.

LUPUS: HOE GA JE ER MEE OM? Workshop voor de Lupus Patiënten Groep op zaterdag 7 november 2009 door Ditta van Dijk, MSc. LUPUS: HOE GA JE ER MEE OM? Workshop voor de Lupus Patiënten Groep op zaterdag 7 november 2009 door Ditta van Dijk, MSc. Twee thema s Ik, mijn ziekte en de buitenwereld Piekeren De oplossingsgerichte methode

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander. Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is

Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander. Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is C Narrative approach to the development of Bicultural Identity Integration -Rena

Nadere informatie

Omgangscentrum Drenthe

Omgangscentrum Drenthe Yorneo 0 12 Omgangscentrum Drenthe Een scheiding is een ingrijpende gebeurtenis die vaak veel emoties teweeg brengt. Soms zijn de woede, de frustratie en het verdriet zo groot, dat het voor ouders moeilijk

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Interculturele jeugd en opvoedhulp

Interculturele jeugd en opvoedhulp Interculturele jeugd en opvoedhulp Op zoek naar vertrouwen en doeltreffendheid Presentatie TriviumLindenhof 9/2012 1 Ary Scheffer. Mignon verlangend naar haar vaderland 1836 2 Cijfertjes Bij TriviumLindenhof

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is.

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Anik Serneels Klinisch psychologe, relatie- en gezinstherapeute, specialisatie narratieve

Nadere informatie

De eerste liefde van God

De eerste liefde van God De eerste liefde van God Trouwpreek over 1 Johannes 3:16 (ds. Jos Douma) gehouden in de trouwdienst van Jeroen en Marjoke Wij hebben Gods liefde, die in ons is, leren kennen en vertrouwen daarop. God is

Nadere informatie

Huiselijk geweld. Casus 1:

Huiselijk geweld. Casus 1: Huiselijk geweld Casus 1: Jonge vrouw, 32 jaar, meldt zich bij de huisarts. Ze is getrouwd en de man van deze vrouw is ook uw cliënt. Ze hebben 3 kinderen van 6-3 en 1 jaar. Ze heeft duidelijke zichtbare

Nadere informatie