01Kwartaalmagazine april 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "01Kwartaalmagazine april 2014"

Transcriptie

1 Kunst & Cultuur Ongebreidelde creativiteit Stad & Land Archeologische vondsten in Huissen Nieuws in de lente Parels van het land Beleggingsvisie Q2 George Raven & Jan Wirken 01Kwartaalmagazine april 2014 Spring/Summer 13 Spijkers en Spijkers Campaign. Foto: Marc de Groot

2 Voorwoord Ik ben geneigd zakelijk de situatie binnen onze sector vanuit een positief perspectief te benaderen Aan het begin van de lente ziet de wereld er altijd wat zonniger uit. Zo ook voor mij. Ik merk dat mijn gedachten zich laten leiden door optimisme en dat ik geneigd ben zakelijk de situatie binnen onze sector vanuit een positief perspectief te benaderen. Niets menselijks is ons vreemd. Het herstel op de financiële markten heeft sinds de tweede helft van vorig jaar doorgezet. Begin dit jaar waren wij qua stand van de meeste beursgraadmeters weer terug op het hoogste punt van 2008, gemeten vlak voor de val van Lehman Brothers, een kantelpunt dat destijds het begin van de crisis markeerde. Maar deze prille bloei, kenmerkend voor het afgelopen jaar, geeft een vertekend beeld. Want na de uiteindelijke vorming van een Europese bankenunie, een duurzaam herstel van de Amerikaanse economie en de eerste tekenen van verbetering in de eurozone zijn we er nog niet. We moeten alert blijven, het herstel is nog maar net ingezet en de dynamiek op de financiële markten is blijvend veranderd. Net op het moment dat de eurozone in rustiger vaarwater lijkt te zijn beland, leidt de situatie in de Oekraïne of een potentiële kredietcrisis in de Chinese economie direct tot nieuwe onrust op de markten. Zo zit er altijd wel een addertje onder het gras dat het ontluikende, bijna lenteachtig herstel op de beurzen kan verstoren. Het spreiden van risico s over sectoren en regio s, het stapsgewijs opbouwen van (nieuwe) beleggingen en het zich voordoen van kansen en bedreigingen kan grote schommelingen in de beleggingsportefeuille helpen voorkomen. In dit magazine vindt u op de laatste pagina s onze beleggingsvisie waarin wij dieper ingaan op bovenstaande thema s. Zoals u van ons gewend bent, treft u ook een aantal artikelen en interviews aan. Het klinkt als een sprookje, maar het is het waargebeurde verhaal van de tweeling Truus en Riet Spijkers. In het artikel Spijkers en Spijkers leest u over een bijzondere tweeling uit een dorpje in de Achterhoek die de wereld verovert met een eigen modelabel. Verder interviewde de redactie twee personen over hun passie: archeoloog Lourens en bloemenkweker en ondernemer Peter van der Deijl die vertelt over zijn leven als ondernemer en bloemenkweker. Van der Deijl zette 15 jaar geleden samen met zijn vader een rozenkwekerij in Ecuador op, inmiddels landen er dagelijks vliegtuigen met rozen op Schiphol en is ook zijn vader nog actief in het familiebedrijf. Peter Sieradzki, CEO 5

3 Magazine IdB COLOFON BIJZONDERE SERVICES Kunst & Cultuur Interview met Truus en Riet Spijkers 6 Flower power 10 Stad & Land Interview Lourens van der Feijst 14 ONAFHANKELIJK BELEGGINGSBELEID UITGAVE Bank Insinger de Beaufort N.V. Postbus EV Amsterdam Herengracht BV Amsterdam T +31 (0) F +31 (0) REDACTIESECRETARIAAT Petra Berkers T +31 (0) F +31 (0) Van de adviesdesk Yaela van Raalte 32 Beleggingsvisie George Raven & Jan Wirken REDACTIE Petra Berkers Carl Höhner George Raven Marinus van Schaik Jan de Vink Roos Vogel Claudine Weinstein BESLOTEN NETWERKEN ADRESWIJZIGINGEN Adreswijzigingen kunt u richten aan het redactiesecretariaat DRUK Drukkerij Aeroprint VORMGEVING Publicis Bijzondere ondernemer Interview met Peter van der Deijl 18 Column De tulpenmanie 22 Nieuws in de lente De grote schoonmaak 24 Delicatesse van de lente 28 Bijzondere services Besloten netwerken 18 Onafhankelijk beleggingsbeleid 6 7

4 Autumn - Winter 14/15 SIS Fashionshow Foto: Peter Stigter Kunst &Cultuur Portret Spijkers en Spijkers Foto: RVDA In gesprek met Truus Spijkers en Riet Spijkers Iedereen denkt dat we een miljoenenomzet hebben HOE EEN TWEELING UIT EEN DORPJE IN DE ACHTERHOEK DE WERELD VEROVERDE MET HUN EIGEN MODELABEL. HET KLINKT ALS EEN SPROOKJE, MAAR HET IS HET WAARGEBEURDE VERHAAL VAN DE TWEELING TRUUS EN RIET SPIJKERS, OPRICHTERS VAN HET GELIJKNAMIGE MODEMERK SPIJKERS EN SPIJKERS. DAT UNDERDOGGEVOEL HEBBEN WE INMIDDELS WEL ACHTER ONS GELATEN, MAAR DIE ACHTERHOEKSE NUCHTERHEID ZULLEN WE NOOIT KWIJTRAKEN. Ons interview vindt plaats op het atelier van Spijkers en Spijkers in het Arnhemse Spijkerkwartier. Niet bepaald de meest mondaine wijk van de stad. Datzelfde geldt voor het pand waarin de onderneming is gevestigd, een voormalige tassenfabriek dat al enige tijd geen schilder heeft gezien. Maar sinds kort is het ons eigendom, we hebben het voor een goede prijs kunnen kopen, verduidelijkt Truus. Een gezonde dosis nuchterheid en ongebreidelde creativiteit en passie, het blijken de basisingrediënten van Spijkers en Spijkers. Er hip uitzien, dat wilden wij ook Truus en Riet groeiden op in Bruchterveld, vlakbij Hardenberg. Mode had al vroeg hun interesse. Als tieners keken we namelijk TopPop en daar zagen we Bananarama en Pepsi en Shirley langskomen. We vonden dat die er superhip uitzagen, dat wilden wij ook. Maar ja, je kon dat soort kleding nergens kopen. H&M of Zara bestonden nog niet. Dus zat er niks anders op dan het zelf te maken. Gelukkig woonde tante Jo naast ons. Zij was coupeuse en van haar leerden we naaien. Als tweeling vielen de zussen sowieso al op in hun dorp, maar er anders uit willen zien dan anderen was zeker iets wat Riet en Truus vanaf het begin gemeen hadden. We hadden vroeg door wat kleding doet voor mensen, vertelt Truus. Onze vader had een Autumn - Winter 14/15 SIS Fashionshow Foto: Peter Stigter 8 9

5 garagebedrijf en daar kwamen allerlei verschillende mensen die allemaal verschillend gekleed waren. Het viel ons als kind al op dat er anders op mensen wordt gereageerd als ze er anders uitzien. De modeacademie, onderdeel van de Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem, stond in die tijd, eind tachtiger jaren, in hoog aanzien. Ook bij Riet en Truus. Als we uitgingen, ontmoetten we mensen die op de academie zaten. In onze ogen waren dat wereldburgers, die zagen er anders uit. Dus ja, de academie dat was voor ons the place to be. Nu hadden we inmiddels een mode-opleiding in Almelo gevolgd, maar dat vonden ze bij de academie niet echt een pré. Die opleiding was volgens hen te technisch en weinig artistiek. Dat was ook wel gedeeltelijk waar, maar achteraf hebben we er veel baat bij gehad. Het helpt ons nu nog steeds om betere ontwerpen te maken. Veel bewonderaars Uiteindelijk werden de twee zusjes toegelaten op de modeacademie. Achteraf een juiste beslissing, want vanaf dat moment ontwierpen zowel Truus als Riet zich in de kijker. Truus won de eerste prijs van de Contec ontwerpwedstrijd en Riet de All Design Award van de Bodyfashion Design Contest. Nu, tien jaar later kunnen de zusjes een behoorlijke prijzenkast vullen met wat ze op hun naam hebben staan. Hun creaties trekken veel bewonderaars van over de hele wereld, van Kazachstan tot IJsland en van Japan tot de Verenigde Staten. In 2010 introduceerden ze SIS, het betaalbare en meer toegankelijke alternatief voor de bestaande Spijkers-collectie. Volgens Truus vond men de Spijkers en Spijkers collectie in Nederland in het algemeen te duur en te design. SIS is toegankelijker, ook qua prijs. Een SIS-jurkje kost rond de driehonderd euro, terwijl aan een Spijkers jurkje een prijskaartje hangt van minimaal achthonderd euro. Toch is ook dat confectie en geen haute couture. In Nederland valt zoiets moeilijk uit te leggen. Omdat Maxima ook wel eens iets van SIS draagt, denkt men al gauw dat het allemaal heel exclusief en op maat gemaakt is, terwijl iedereen het in de winkel kan kopen. Dat vinden wij dan wel weer erg leuk. Schandalig veel monturen Truus en Riet richten hun creativiteit niet alleen op textiel. Voor Specsavers ontwierpen zij in 2010 een serie brillenmonturen onder de naam A touch of the roaring twenties. Dezelfde art deco-achtige elementen die zo kenmerkend zijn voor hun modecreaties komen in de monturen terug. En als het aan Truus en Riet ligt, blijft het daar niet bij. Riet: We hebben volop plannen om bijvoorbeeld tassen en schoenen te ontwerpen, maar we lopen een beetje tegen onze grenzen aan. We willen groeien. Specsavers heeft bijvoorbeeld de distributie heel goed geregeld en daardoor worden er echt enorm veel monturen van ons verkocht. Dat moet met mode ook kunnen, als je een goed verkoopteam hebt. Maar dat is iets waar we tot nu toe te weinig aandacht aan hebben besteed. Ambitieus maar reëel Om de verkoop en groei een impuls te geven, zocht het ontwerpersduo samenwerking met moderetailexpert Yvonne van Dormael. Yvonne behartigt sinds oktober 2013 de zakelijke belangen van Spijkers en Spijkers. Zij heeft een duidelijke missie. Ik probeer kapitaal aan te trekken om onze plannen te realiseren, die liggen vooral op het gebied van verkoopgroei. Verkoop is tot nu toe een beetje een ondergeschoven kindje gebleven. We werken al samen met een agent die showrooms heeft in Parijs en Milaan waar klanten vanuit de hele wereld komen. Maar Spring/Summer 13 Spijkers en Spijkers Campaign Foto: Marc de Groot dat kan dus allemaal wat groter. Er staat een goed en bekend merk, we krijgen volop publiciteit, en zijn wereldwijd actief. Als gevolg daarvan denkt men dat we een miljoenenomzet hebben, maar dat is niet zo. Regelmatig tonen Amerikaanse investeerders interesse. Zo dacht een investeerder dat we vijftien miljoen omzet draaiden. Toen die hoorde dat we een fractie daarvan deden, was het snel gedaan met de belangstelling. Kortom, we moeten nu naar het punt waarvan iedereen denkt dat we daar al zijn. Nederland is wat dat betreft een moeilijk land, beaamt Yvonne. Er is hier nauwelijks ruimte voor krediet, zelfs als het risico zeer klein is. Daar hebben alle modemerken last van. In de modebranche schrijf je van tevoren je orders en daarna ga je produceren. Minder risico bestaat er nauwelijks. Zelfs met een gevulde orderportefeuille is het moeilijk een cent los te peuteren. Terwijl we in ons geval praten over een investering die Autumn - Winter 14/15 SIS Backstage Foto: Mash Bakker Matijevic heel veel cash gaat genereren. En wat onze plannen betreft, die zijn inderdaad ambitieus als je ziet waar we vandaan komen, maar heel reëel als je ziet wat er allemaal klaar staat. Onze organisatie rondom inkoop en sales hebben we goed voor elkaar, we hebben de juiste mensen klaar staan, de kennis hebben we. Nu alleen nog de financiën om het te gaan waarmaken. 10 Autumn - Winter 14/15 SIS Fashion show Foto: Peter Stigter 11

6 Fladderende vlinders en exotische vogels vergezellen de bloemendessins Kunst &Cultuur Flower power TOE AAN EEN FRIS EN VROLIJK INTERIEUR? DE LENTE IS HET JAARGETIJDE BIJ UITSTEK OM DE INRICHTING IN HUIS ONDER DE LOEP TE NEMEN. DÉ TREND IN 2014 IS BLOEMENPRINTS. TIJD DUS OM DE NATUUR NAAR BINNEN TE HALEN. Vaak geldt dat wat op de catwalk te zien is, ook in interieur een trend is. En dit voorjaar is dat helemaal het geval, want zowel op het gebied van fashion als van styling in huis deinen we op de kleurrijke golven van een uitbundige bloemenzee. Denk dan niet aan ouderwets bloemetjesbehang en dito bankstel, maar een hippere, frissere variant daarvan. Sprekende kleuren zoals violet, okergeel en diverse blauwtinten zijn een must. Het bedrijf Pantone (kleurcoderingen, red.) heeft de kleur Radiant Orchid, een combinatie van fuchsia, paars en roze, zelfs uitgeroepen tot de trendkleur van De bloemendessins mogen gerust vergezeld worden door fladderende vlinders en exotische vogels. Flora en fauna is deze lente welkom in huis. Ben je boos, pluk een roos Dat bloemen een positieve uitwerking hebben op de mens blijkt onder meer uit The Emotional Impact of Flowers Study, een onderzoek naar de invloed van bloemen op mensen. Bloemen maken mensen vrolijk en ze hebben een positief effect op onze emoties. Zo ervaren mensen die thuis of op het werk in aanraking komen met bloemen minder last van stress en angstgevoelens. Bovendien blijkt een omgeving met bloemen meer uit te nodigen tot een praatje. Mensen houden van mensen als ze in de nabijheid van bloemen zijn! Het loont dus een paar blikvangers van vazen aan te schaffen en die wekelijks met verse ruikers te vullen. Voilà, uw huis is gedecoreerd en draagt bij aan uw humeur. Maar mocht u onverhoopt die bos een keer vergeten te kopen, dan is het handig voor een blijvende bloemige atmosfeer te zorgen door behang, textiel en accessoires met bloemmotief in huis te brengen. Music for the eyes Interieurstylist en kleurenadviseur Marie- Gon Vos: Bloemen zijn eigenlijk nooit weg geweest uit het interieur. Maar de uitbundigheid ervan varieert per tijdperk en is deze keer opvallend. Ik zie verschillende stijlen in de huidige trend terug. Zo duiken sommige ontwerpers in de 16e en 17e eeuwse Hollandse schilderkunst van bloemstillevens, en in andere ontwerpen zie je juist heel grafische bloemen. De botanische versie doet het ook goed. Laatst zag ik op straat in Milaan een postertje met de tekst: Color is music for the eyes. Dat vond ik heel treffend. Een interieur met kleur, en dus ook bloemen want die zijn immers kleurrijk, is een genot om naar te kijken en om in te leven. Eijffinger Eijffinger Eijffinger

7 Eijffinger Eijffinger Wild boeket Dat vinden de huidige interieurontwerpers ook want zij hebben dit jaar bijna allemaal bloemenprints en fleurige kleuren in hun collectie opgenomen. Zo spelen bloemendessins bij Missoni, Zara Home, Versace Home, Roche Bobois en Eijffinger, om er maar een paar te noemen, een prominente rol. Zelfs een merk als Riviera Maison, dat bekend staat om haar ingetogen stijl, gaat dit jaar voor kleur en bloem. Maar hoe past u al die bloemen nou toe in uw interieur zonder er een te wild en doorgeslagen boeket van te schikken? Volgens Vos moet u zich eerst afvragen of u een accent wilt leggen, een statement wilt maken of juist een overdaad wilt creëren. Een interieur heeft alles te maken met persoonlijke smaak. De een vindt een overdaad aan bloemen mooi en de ander houdt het liever bij wat subtiele accessoires met bloemopdruk. Het mixen van prints kan in ieder geval goed met bloemen. Het is daarbij aan te raden een overeenkomst erin te houden, bijvoorbeeld een bepaalde kleurstelling. Of kies juist combinaties van alleen maar grafische bloemenprints. Het hoeft echt niet allemaal afgepast te zijn, dat maakt het maar saai. Om niet in een poppenhuis te verzanden, is het verstandig zich wel te beperken tot een bepaalde hoek, muur of kleinere ruimte in huis. Voor wie een statement in zijn interieur wil, is een groot vloerkleed met bloemendessin een geschikt item. Behalve bloemenstoffen en bloemetjesbehang zijn echte bloemen natuurlijk onmisbaar in huis, want iedereen wordt heel gelukkig van een grote bos gladiolen of romantische pioenrozen. Eijffinger Schilderijtjes Weelderige bloemen, statige bloemen, grote of kleine, solo of gemixt. Met bloemen kunnen we zogezegd alle kanten op deze lente. Schildermeesters als Van Gogh, Leyster en Monet wisten het eeuwen geleden al. Zij vereeuwigden de schoonheid van bloemen op doek zodat die woningen kon sieren. Ook in het huidige interieur kunt u met bloemen zelf schilderijtjes samenstellen. Want bloemetjesbehang is allang niet tuttig meer en rozenkelims evenmin. En comfortabel weggezonken op een sofa tussen rijkelijk met rozen bedrukte kussens, lijkt de zon vanzelf te gaan schijnen. Dus of u nu voor frisse Franse lelietjes, authentieke Nederlandse tulpen, dromerige Japanse kersenbloesem of hippe grafische fantasiebloemen gaat, het voorjaar kan met deze bloementrend niet meer stuk. Dat wordt een vrolijke en geurige lente! Harlequin door Luxury by nature Harlequin door Luxury by nature Harlequin door Luxury by nature Eijffinger 14 15

8 ADC ArcheoProjecten Onderzijde van bronzen schenkkannetje, zie kannetje rechts. Foto: Marlon Hoppel Stad & Land Archeoloog Lourens is verbonden aan ADC ArcheoProjecten dat in opdracht archeologisch onderzoek in Nederland doet. Zo ook op dit bedrijventerrein waar binnenkort nieuwbouw zal komen. Een kleine twee weken heeft Lourens met zijn team de tijd om de bodem in ADC ArcheoProjecten Bronzen schenkkan uit Romeinse tijd uit een kamergraf in Huissen. Foto: Marlon Hoppel kaart te brengen. Samen met hem lopen we langs de sleuven die een graafmachine heeft uitgegraven. Jullie zijn een commercieel bedrijf. Wie zijn jullie opdrachtgevers? Interview Lourens van der Feijst Het is een magisch moment, wanneer je een stukje metaal voor het eerst sinds eeuwen opraapt 5 cm Dat zijn vooral ontwikkelaars en overheden. In Nederland is het zo geregeld dat de verstoorder zorg moet dragen voor het eventuele erfgoed. Daar zit de overheid boven, soms is dat de gemeente, soms het rijk, soms de provincie. Dus ik heb met verschillende opdrachtgevers te maken, maar ook met heel verschillende overheden met bevoegd gezag. Is het zo dat een opdrachtgever hoopt dat er niets in de grond zit en als dat wel zo is, jij zo snel mogelijk weg bent? In feite wel. Terwijl we juist met het Verdrag van Malta uit 1992 hebben afgesproken dat het archeologisch erfgoed integrale bescherming nodig heeft en krijgt. In Nederland is daarmee wettelijk geregeld dat diegenen die het archeologisch erfgoed gaan verstoren de kosten dragen. Want van heel veel plekken is van tevoren bekend dat er iets is. IEMAND DIE EEN AFSPRAAK HEEFT OP BEDRIJVEN- Lourens van der Feijst TERREIN DE MERM IN HUISSEN, VLAK ONDER ARNHEM, ZIET JA WAT ZIET HIJ EIGENLIJK? EEN BEDRIJVENTERREIN. ZOALS ER ZOVEEL STAAN IN NEDERLAND. BEDRIJFSPANDEN, LOODSEN, BETON, ASFALT, EEN STROOKJE GROEN. MAAR JUIST DIT GEBIED IS VOOR ARCHEOLOOG LOURENS VAN DER FEIJST EEN SNOEPWINKEL. ADC ArcheoProjecten Detailopname van de kan, medaillon met mythische figuur. Foto: Marlon Hoppel Geldt dat voor heel Nederland? De grond onder onze voeten zit vol met de resten van het verleden. In heel Nederland vind je sporen van vroeger. Maar het gebied Huissen is wel speciaal. Hier aan de overkant bijvoorbeeld heb je park Lingezegen. Alle weggetjes en boerderijen staan precies op plekken die ook vroeger al hoger in het landschap lagen. Wanneer je daar bij wijze van spreken een schep in de aarde 15 mm 16 17

9 Zijaanzicht van een bronzen kan uit het kamergraf van Huissen. Foto: Marlon Hoppel Van tevoren weet je natuurlijk nooit wat je kunt aantreffen, maar de kans is hier wel heel groot. We hebben hier een nederzetting uit de twaalfde eeuw blootgelegd. Dat is nieuw voor ons, dat wisten we nog niet. We hebben waterputten uit de ijzertijd gevonden, aardewerk en fibulae, Romeinse mantelspelden. En gisteren vond ik nog een metalen pijlpunt uit de twaalfde eeuw. Waarschijnlijk werd die gebruikt bij de jacht. 5 cm Die nederzettingen, waren dat gewoon een paar hutjes? Vaak wel. Daar woonden mensen die hier land op de rivier aan het winnen waren. Boeren die greppels met de hand groeven. Vergis je niet, diepe greppels, allemaal met de hand gegraven en met eenvoudig gereedschap. steekt, is het bingo. In dit gebied, het Utrechts-Gelderse rivierengebied, hebben de rivieren gemeanderd. Op de ruggetjes die werden afgezet gingen mensen wonen. Na een paar honderd jaar werd dat dan weer weggespoeld en ging men een stukje verderop weer op zo n rivierafzetting wonen. Kortom, een rijk gebied voor de archeoloog. Als je iets bijzonders vindt, wat gebeurt er dan met zo n vondst? Het rijk, en daarmee de provincies, is de eigenaar van wat we vinden. Van alle vondsten maken we een rapportage met foto s, tekeningen en analyses. Dat wordt allemaal in het archeologisch depot opgeslagen. Zo bewaren we alle archeologische informatie. Als je echt bijzondere dingen vindt, wordt er een heel ander traject gevolgd. Dat is in Huissen het geval, waar we op een Romeins kamergraf stuitten. Dan heeft een opdrachtgever, Bouwfonds in dit geval, wel een probleem. De woonwijk die daar gebouwd gaat worden, zit bovenop een heel bijzondere verzameling van gegevens: twee nederzettingen en een grafveld in het midden uit de 18 Romeinse tijd, pal langs de Romeinse rijksgrens. Gelukkig is Bouwfonds een partij die het belang van ons erfgoed in ziet, maar voor hen is het wel vervelend. Had je aanwijzingen dat er hier iets zou kunnen zitten? Hierachter zie je een boerderij, je ziet het landschap een beetje omhoog lopen. Daar ligt een beschermd archeologisch monument, dat was al bekend. Hier in de Overbetuwe heb je overigens heel veel van die beschermde terreinen. Het rijk heeft gezegd: hier ligt een vindplaats die is zo belangrijk, daar mag niemand aankomen. Maar aan de hand van dat monument weten we dat er iets moet zitten. Dus zijn we hier nu anderhalve week aan het graven en alles aan het opgraven. 10 cm Wat je hier allemaal aantreft, bekijk je dat puur met een rationeel, wetenschappelijk oog? Dat is dubbel. Je raakt eraan gewend, maar als je metaal vindt uit de Romeinse tijd, ben je wel de eerste die dat sinds al die eeuwen opraapt. Dat zijn wel magische momenten. Vooral wanneer je ziet hoe het gemaakt is. Er zit soms le in van gekleurd glaspasta, allemaal bij kaarslicht gemaakt. We weten nog steeds niet hoe ze die hitte, en dan ook nog zo gericht, hebben kunnen ontwikkelen. Waar word jij helemaal gelukkig van? Ik ben gespecialiseerd in Romeinse metaalvondsten. Als ik hier morgen een Romeinse helm zou vinden, zou ik daar zeer blij van worden. Maar helaas, die vind je bijna nooit. Steelpan (patera) uit het kamergraf van Huissen. Foto: Marlon Hoppel 5 cm Glazen voorraadpot uit het kamergraf van Huissen 19

10 Bloemen telen op de evenaar Bijzondere Ondernemer HQ Van der Deijl Roses in Noordwijk Interview met Peter van der Deijl Met een gouden gids op zoek naar klanten We worden ontvangen op het privéadres van Peter van der Deijl, een prachtige nieuwbouwvilla in het Noordwijkse duinlandschap. Noordwijk is de thuisbasis van waaruit vader Van der Deijl in 1972 begon met de bloemenexport. Mijn oma had in die tijd badgasten uit Duitsland in huis. Met die gasten ging mijn vader mee naar Duitsland. Hij ging daar op de postfiets met een gouden gids onder z n arm de winkels af, op zoek naar klanten. In het begin verkocht hij rozen van de familiekwekerij, later kocht hij bloemen in op de veiling die hij dan in Duitsland verkocht. Na enige tijd werd het werkterrein vergroot met Oostenrijk en Zwitserland. Toen de import van rozen uit onder andere Israël, Zuid- Amerika en vooral Colombia steeds meer gemeengoed werd, ontstond bij mijn vader het idee om ook rozen te gaan importeren. Dat betekende zelf de vrachten ophalen op Schiphol en in het bedrijf in Noordwijk verkoopklaar maken voor de export. Weer later kwam Ecuador binnen zijn gezichtsveld. Dat is het beloofde land voor de rozenteelt vanwege de evenaar die daar precies overheen loopt. Dat zorgt voor het helderste licht en het beste klimaat. Naar Ecuador en daar vijftien jaar gebleven Peter zat op de middelbare detailhandelsschool in Leiderdorp, maar besloot op z n zeventiende de school te laten voor wat het was. Na een jaartje militaire dienst ging hij in Oostenrijk aan de slag, in een cash-andcarry die zijn vader daar bezat. We hebben daar heel veel bloemen verkocht, maar toch was het uiteindelijk niet wat ik wilde. Ik besloot iets voor mezelf te gaan doen. Inmiddels had mijn vader met een partner grond aangekocht in Ecuador met het doel daar een kwekerij op te zetten. Daar had ik wel zin in, dus samen zijn we toen naar Ecuador vertrokken en vervolgens ben ik niet meer teruggegaan. Ik heb daar vijftien jaar onafgebroken gewoond, in een dorpje op het platteland. In het begin zonder water en elektriciteit. De eerste vijf jaar waren zeker niet de makkelijkste, maar in vrij korte tijd heb ik daar toch een kwekerij opgebouwd en daarna nog twee. Vulkaanuitbarstingen, staatsgrepen en stormen Het succes kwam Peter niet zomaar aanwaaien. Tegenslag kruiste heel wat keren zijn pad. Van opgeven was echter nooit sprake, al scheelde het niet veel. Na een jaar of drie hebben mijn vader en ik overwogen om te stoppen, zoveel problemen hadden we. De kwekerij is een keer overstroomd geweest, we hebben vulkaanuitbarstingen meegemaakt, staatsgrepen, stormen met heel veel windschade. Eén keer was er in Ecuador een Goede signalen weten op te vangen, dat is bepalend voor succes Geautomatiseerd voorraad beheer middels WMS bij Van der Deijl Roses ER ZIJN BOEKENKASTEN VOL GESCHREVEN OVER SUCCESVOL ONDERNEMEN. MAAR ALS ER ÉÉN IEMAND IS DIE BEWIJST DAT JE SUCCES NIET UIT BOEKEN HAALT, MAAR UIT JEZELF, IS HET PETER VAN DER DEIJL; DE SELFMADE ONDERNEMER DIE VOORTIJDIG DE SCHOOLBANKEN VERLIET OM EEN ROZENKWEKERIJ IN ECUADOR OP TE ZETTEN EN NU LEIDING GEEFT AAN ZES BLOEIENDE BEDRIJVEN. ALS ONDERNEMER MOET JIJ ALTIJD DE MEESTE ZIN HEBBEN OM DINGEN TE GAAN DOEN, EEN VOORBEELD ZIJN VOOR ANDEREN Rozenproductiebedrijf Qualisa in Cayambe, Ecuador

11 Deli Food-Store LA SUIZA in Quito, Ecuador soort coupe waarbij de plaatselijke indianen Koelfaciliteiten Tababela Airport Ecuador Perishable Center Tababela Airport Ecuador Las Perlas (de parels), kantoren Project alles in de fik staken en alle wegen barricadeerden. En dat vlak vóór de Valentijnsweek, een van de belangrijkste weken van het jaar voor de bloemenhandel. Via allerlei omwegen heb ik toen toch het plaatselijke vliegveld kunnen bereiken. Dat improvisatievermogen en die pioniersgeest leverden wel wat op. Nu landen elke dag vrachtvliegtuigen op Schiphol vanuit Ecuador, volgeladen met rozen van Van der Deijl. De kwekerijen zijn zeven dagen per week in bedrijf. Hij heeft inmiddels zes bedrijven onder z n hoede Terug naar Nederland Ook al gedijen de rozen van Van der Deijl uitstekend in Ecuador, voor de persoon Van der Deijl gold dat toch iets minder. Ik ging na verloop van tijd wat vaker naar Nederland terug. Ik wilde toch mijn leven in Ecuador niet verder opbouwen. Sommigen kunnen ergens voorgoed aarden, maar dat heb ik nooit echt gehad. In Nederland begon ik weer mijn sociale leven op te bouwen en bovendien kreeg ik ook steeds meer bemoeienis met ons bedrijf hier. Kortom, zowel zakelijk als privé werd de band met Nederland van lieverlede sterker. Twee jaar geleden heb ik de stap gezet om me weer hier in Nederland te vestigen. Daarom heb ik ook dit huis gebouwd, een vaste stek voor mezelf. Ik werk veel vanuit huis, omdat ik hier gewoon het meeste kan doen. Door de moderne communicatietechnieken heb ik continu contact met mijn mensen. Na een week of drie verhuist m n kantoor weer naar Quito, de hoofdstad van Ecuador, en dan zit ik daar weer drie weken. Dan kan ik ook m n dochter van twaalf zien die daar bij mijn ex woont. In feite ben ik vrij om te gaan en te staan waar en wanneer ik wil. Wat tegelijkertijd een valkuil is, want je blijft altijd bezig. Je hoeft niet overal verstand van te hebben. Peter van der Deijl heeft dan ook genoeg aan zijn hoofd om altijd bezig te zijn. Hij heeft inmiddels zes bedrijven onder z n hoede. Zo startte hij in 1997 met zijn zus en haar ex-partner een luchtvrachtagentschap dat vrachtruimte inkoopt voor het vervoer van voornamelijk bloemen. Het bedrijf is inmiddels een top drie speler in Ecuador met vijftig mensen in dienst en met tien miljoen kilo luchtvracht per jaar. Vorig jaar begon hij met een partner uit de luchtvrachtwereld een vrachtafhandelingsbedrijf op Schiphol, gespecialiseerd in het transport van lucht- en zeevracht, voornamelijk bloemen. Twee jaar geleden zette Peter zijn eerste schreden in de wereld van de food, tot dan toe een vreemde eend in de bijt. Via via was ik in contact gekomen met La Suiza, een bedrijf met allerlei activiteiten in de foodindustrie in Ecuador en met twee grote delistores van elk zo n vijfhonderd vierkante meter. Aanvankelijk zag ik het als een geldbelegging, maar toen een geplande overname spaak liep, heb ik het zelf maar gekocht. Ik heb wel een partner erbij betrokken, want ik kan er zelf te weinig tijd aan besteden. Verstand van de foodindustrie had ik niet, maar je hoeft ook niet overal verstand van te hebben, vind ik. Als je maar je eigen gezonde verstand gebruikt en je concentreert op de dingen die er zijn. Dingen die er niet zijn, moet je gewoon regelen. La Suiza was zeker geen impulsaankoop, maar eerder het gevolg van een langetermijnvisie erkent Peter. De economie trekt aan in Ecuador. Ik zit in een business waarbij ik tegen lokale kosten kan produceren en ik exporteer naar het Westen, naar Europa en Amerika. Daar gaat het de laatste jaren juist een stuk minder. Mijn hele businesscase klopte niet meer: de kosten in Ecuador gaan omhoog door de aantrekkende economie, terwijl de opbrengsten in de afzetgebieden lager worden. Omdat ik in Ecuador toch de weg inmiddels kende, zocht ik naar een onderneming waar het tegenovergestelde plaatsvond. Dus waar ik mee kan liften op de groei van de lokale economie en niet meer te maken had met export. Dat is precies wat ik vond bij La Suiza Van rozenkweker tot vastgoedontwikkelaar Wie Peter van der Deijl hoort praten over zijn bedrijven ontkomt niet aan de gedachte van de circusact waarbij iemand allerlei bordjes op stokjes tegelijk draaiend moet zien te houden. Want er is nog een andere activiteit die op dit moment de grootste uitdaging is. Het is een stuk vastgoedontwikkeling in Quito, legt Peter uit. Door de jaren heen heb ik bouwgrond gekocht in de stad bij wijze van belegging. In totaal gaat het om twee kavels van in totaal vijfendertighonderd vierkante meter. Ik heb alle panden die erop stonden gesloopt en het ingericht als parkeerterrein met parkeerautomaten. Die verhuur ik. Er kwam verder geen rendement uit, ik had het echt gekocht als belegging met het idee om het later te verkopen. Maar ja, dan heb je geld en dan? Een maand of acht geleden werd ik wakker en toen dacht ik: ik ga het helemaal niet verkopen, ik ga er zelf kantoorpanden op bouwen. Het idee is om twee kantoorpanden van zestien verdiepingen te bouwen met zeven parkeerlagen. Met alle voorzieningen, veel groen en sportaccommodaties. Dit moeten de mooiste panden van de stad worden. Veel ondernemers denken dat ze alles weten. Ondanks de veelheid aan activiteiten en ondernemingen waarover Peter zijn aandacht moet verdelen, heeft hij nooit het idee dat hij de grip verliest. Soms heb ik wel een probleem waar ik een paar dagen over moet nadenken en mezelf de vraag stel: hoe ga ik dit oplossen? Soms denk ik zelfs wel eens: als dit maar goed komt. Maar het gaat nooit zover dat ik de controle verlies. Mijn ervaring is dat uiteindelijk alles goed komt. Ook al Vanuit Ecuador en Ethiopië exporteren wij circa 50 miljoen rozen per jaar naar 4 continenten overkomt het je altijd weer dat dingen toch niet zijn wat ze aanvankelijk leken of dat je er achteraf te makkelijk over dacht. Maar juist in dat soort situaties moet je het lef hebben om de zaken op te pakken en op te lossen. Belangrijk is in elk geval dat je organisatie klopt, dat je goede mensen om je heen verzamelt. Mijn taak is het om altijd enthousiasme uit te stralen. Als ondernemer moet jij altijd degene zijn die de meeste zin heeft om dingen te gaan doen. Geen zin ergens in hebben, dat kan ik me niet permitteren. En wat ook heel belangrijk is: luisteren. Veel ondernemers vergeten dat. Die denken dat ze alles wel weten. Maar goed signalen opvangen, dat is bepalend voor succes. Wat de toekomst in petto heeft? Peter haalt z n schouders op. Het gaat er mij in elk geval niet om dat ik zoveel mogelijk geld wil verdienen of het grootste bedrijf wil hebben. Kijk, mijn vader is zevenenzestig en die gaat nog steeds iedere maand een week naar de kwekerij in Ethiopië. Daar gaat het om, je moet gewoon bezig blijven. Je moet het leuk blijven vinden wat je doet, ook al zijn er natuurlijk altijd momenten dat het minder leuk is. Het reizen en het in vliegtuigen zitten bijvoorbeeld, dat gaat wel tegenstaan. Dus misschien dat ik op termijn wat activiteiten afstoot, maar een langetermijnplanning? Nee, die heb ik niet. Na dit interview staat Oostenrijk op het programma. Een paar dagen snowboarden met vrienden. Dat vind ik belangrijk, de harde schijf af en toe even wissen. Ik werk zo n zeventig tot tachtig uur per week, dus je moet af en toe wel aan de handrem kunnen trekken Rozen klaar voor export naar Rusland

12 Column De tekst van dit artikel is voor een groot deel ontleend aan het onderzoek van Frans Mensonides. Op de site zijn ook de geannoteerde teksten te vinden van veel pamfletten uit de tijd van de tulpenmanie, een belangrijke bron van informatie over de periode. George Raven De tulpenmanie DE TULPENMANIE VAN 1636/1637 IS EEN VAN DE BEKENDSTE SPECULATIEGOLVEN UIT DE GESCHIEDENIS. VOORAL ANGELSAKSISCHE LITERATUUR HEEFT BIJGEDRAGEN TOT DE BEKENDHEID. HIERIN WERD VAAK GESUGGEREERD DAT EEN GROOT GEDEELTE VAN DE BEVOLKING VAN DE REPUBLIEK ZICH INLIET MET DE SPECULATIEVE HANDEL IN TULPENBOLLEN, EEN VERBAZINGWEKKEND FEIT VOOR ZO N ZUINIG CALVINISTISCH VOLK, DAT WINSTBEJAG EIGENLIJK AFKEURDE. De werkelijkheid was prozaïscher: zelfs op telden om zich te kunnen tooien met een het hoogtepunt van de manie hield minder enkel fraai exemplaar. Vooral gebroken dan 1% van de bevolking zich ermee bezig. exemplaren met een gevlamd kleuren- De handel was verder illegaal daar de Staten-Generaal de verkoop van goederen die van de gewenste kleurpatronen bleef on- patroon waren populair, maar het kweken men zelf niet bezat (termijnhandel) had verboden en de tulpenhandel vooral op papier liepen daarom al in de jaren twintig op en in beheersbaar. De prijzen van gewilde bollen plaatsvond. Het had echter wel alle kenmerken van een echte speculatiegolf: gedreven jaarsalarissen van een geschoolde arbeider) 1624 werd al een keer gulden (vier door hebzucht en het principe van de grotere gek (de koper gaat ervan uit dat er na hem Augustus, geen zwarte tulp, maar een tulp betaald voor een bol van de Semper een grotere gek komt die nog meer betaalt), met fijne rode vlammen op een witte achtergrond. Tot dan toe hielden alleen kwekers en gevoed door het kopen op krediet, bereikten de prijzen voor sommige tulpenbollen zich bezig met de handel, maar in de jaren duizelingwekkende hoogten, alvorens binnen enkele dagen volledig in te storten. mee bemoeien, aangetrokken door het feit dertig gingen ook gewone burgers zich er- dat de prijzen van tulpenbollen bleven stijgen terwijl de Republiek in een recessie ver- De tulp had eind zestiende eeuw de Republiek bereikt en rond de eeuwwisseling hadden de Nederlandse kwekers al een zeer alleen in de zomer plaats, maar ook in de keerde. De handel vond inmiddels niet meer winstgevende afzetmarkt gevonden aan het winter, waarbij de koper maar moest vertrouwen op de eerlijkheid van de Franse hof, waar hofdames een fortuin neer- kweker. Rond 1634 kwam ook de handel op krediet op gang, een voorwaarde voor iedere serieuze speculatiegolf. Tegen een beperkte aanbetaling in natura (van willekeurige goederen) werden in herfst en winter bollen gekocht die pas bij de oogst in de zomer daarop volledig betaald werden. Het ontstaan van handelslocaties creëerde een verdere voorwaarde voor een speculatiegolf. In 1635 of 1636 ontstonden colleges van tulpenhandelaren, ofwel floristen, die bijeenkwamen in achterkamertjes van herbergen. De meeste ontstonden in Haarlem en in naburige steden als Amsterdam, Hoorn, Alkmaar en Enkhuizen. Hier werden tulpenbollen vaak bij opbod verkocht, waarbij de transacties werden geadministreerd op briefjes met vermelding van onder andere ras en gewicht. De kopers moesten bovenop de aankoopprijs een zogenaamde wijnkoop betalen, waarmee het gelag in de herberg werd betaald. Collegebijeenkomsten ontaardden dan ook vaak in slemppartijen die niet zullen hebben bijgedragen tot een rationele prijsvorming. De briefjes met de details van de aankoop werden onbeperkt verhandelbare eigendomsbewijzen en konden in de winter tientallen malen van eigenaar wisselen. Zeldzame tulpenbollen werden op goudschaaltjes gewogen en waren per gram ook meer waard dan goud. In 1636 liepen de prijzen van gewilde bollen dermate op dat handelaren ook inferieure, eenkleurige tulpen op de markt brachten. Deze werden per pond, als pondsgoed, verkocht en verleidden ook minder kapitaalkrachtigen om in de tulpenhandel te stappen, in de hoop snel rijk te worden. In januari 1637 bereikten de speculaties een hoogtepunt en explodeerden de prijzen, vooral die van het voorheen vrij waardeloze pondsgoed. Waar de duurdere tulpen in januari twee à drie maal in prijs stegen, werd het pondsgoed 25 maal zo duur! Na de waanzinnige koersstijgingen van januari, volgde de crash al begin februari. In Haarlem mislukte al een veiling op 3 februari 1637, maar op 5 februari vond in Alkmaar nog een zeer succesvolle veiling plaats van de nalatenschap van herbergier Winkel. De 70 toptulpenbollen brachten gemiddeld meer dan gulden per bol op, met uitschieters tot boven de gulden, de prijs van een fraai huis. Daarna was het binnen enkele dagen afgelopen. Op 10 februari was de prijs van pondsgoed met 99% gedaald ten opzichte van de prijs van eind januari, qua koersverlies misschien de ergste crash aller tijden. Veel mensen leken volledig geruïneerd, maar in de praktijk viel dit vaak mee, daar de termijnhandel illegaal was en gedupeerden dus niet naar de rechter konden stappen. Daarbij hadden de meeste transacties plaatsgevonden tussen verkopers die geen bollen bezaten en kopers die geen geld hadden. De grootste kwekers en tulpenhandelaren probeerden de afwikkeling van de contracten aanvankelijk nog te reguleren, maar al op 7 maart 1637 adviseerden de burgemeester en regeerders van Haarlem aan de Staten van Holland om alle tulpencontracten ongeldig te verklaren. Op 1 mei bepaalde hetzelfde gemeentebestuur dat notarissen, procureurs en deurwaarders geen tulpenkwesties meer in behandeling mochten nemen en werd de tulpenwindhandel feitelijk geannuleerd. De meeste kopers zullen dus met de schrik vrij zijn gekomen daar de tulpenbriefjes waardeloos werden. Ook de tulpenhandel wist zich snel te herstellen en de buitenlandse belangstelling voor de Hollandse tulp lijkt alleen maar te zijn toegenomen door de wilde verhalen over de tulpenmanie

13 Nieuws in de lente Juicen... een nieuwe hype? DAT DE LENTE AANZET TOT EEN GROTE SCHOONMAAK IN HUIS IS BEKEND. MAAR DAT HET LICHAAM ZO N INTERNE OPFRISSING OOK KAN WAARDEREN IS WELLICHT GEEN GEMEENGOED. TOCH IS JUICEN VOLGENS PETER YEO DE MANIER OM TE ONTGIFTEN, AF TE VALLEN EN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL TE BEWERKSTELLIGEN. De grote schoonmaak Wie lijdt aan voorjaarsmoeheid of wie overtollige winterkilo s met zich meedraagt, doet er goed aan zich het juicen eigen te maken; het bereiden van sappen met rauwe groenten en vers fruit in een juicer. Juicen is makkelijk, de sappen zijn lekker en ze bieden een ultragezonde aanvulling op je dagelijkse dieet, zegt Peter Yeo, hoofd van Front Office Operations bij Insinger de Beaufort en Juice Master. We eten tegenwoordig veel door de industrie bewerkt en gekookt voedsel waar overmatig suiker, zout en verkeerde vetten in zitten. Door te juicen vervang je de ongezonde producten door gezonde en krijgt je lichaam meer voedingstoffen, vitamines, mineralen en enzymen binnen. Sappioniers Is het zo eenvoudig? Of vallen we hier ten prooi aan de zoveelste gezondheid- en afvalhype? Het is echt zo simpel, zegt Peter Yeo. En nee, het is geen vluchtige trend. Al in 1930 onderzocht de in Californië wonende Schot Norman Walker juicen als therapie. Hij ontwierp destijds zijn eigen sapcentrifuge, de Norwalk, die tegenwoordig nog steeds te koop is en bekend staat als de ultieme sapmachine! Na Walker zijn er meerdere sappioniers geweest, waaronder de Duitser Max Gerson die de Gerson Therapie ontwikkelde. Een huidige sapgoeroe is onder meer Jason Vale uit Groot-Brittannië. Door zijn boek 'Slim for life' ben ik in aanraking gekomen met juicen. Na een driedaags detoxprogramma van Vale was ik tot mijn verbazing van mijn al jaren durende astmaklachten af. Inmiddels drink ik sappen als ontbijt en lunch en voel me daardoor fit en vrolijk. Ook mijn allergie voor katten is verdwenen. Voor iedereen die wil afvallen -ik raakte zelf acht kilo kwijt-, betere sportprestaties wil leveren, zijn kinderen meer groenten wil laten eten (drinken), kan ik het nuttigen van verse groenten- en fruitsappen aanraden Museum Het Grachtenhuis

14 In balans Om een gezond leven te leiden probeer ik de juiste balans te vinden tussen werk, gezin, dieet, beweging en rust. Door het drinken van smakelijke en gezonde juices kan ik in mijn dagelijks leven, dus ook in mijn werk, beter functioneren. Goede voeding en veel sport zorgen ervoor dat ik fit blijf wat helpt stress te reduceren. Peter Yeo volgde de Natural Juice Therapy Course van Jason Vale en werd daarmee een van de drie Juice Masters in Nederland. Als Natural Juice Therapist kan ik mensen begeleiden. Ik kan echter geen diagnoses stellen. In mijn vrije tijd geef ik workshops Juicing om geïnteresseerden kennis te laten maken met een gezonde levensstijl, de opbrengst daarvan gaat naar Stichting Mountain Child Care. Een fast of slow juicer? Deze lente fit, schoon en licht ingaan door te juicen? Bedenk dan eerst welke sapmachine tot uw keukenapparatuur moet gaan behoren! Sapcentrifuges zijn er namelijk in vele soorten, maten en prijsklassen. Zo zijn er slow en fast juicers. De belangrijkste verschillen tussen die twee zitten hem in de prijs en de hoeveelheid voedingsstoffen in dat lonkende glas sap. Een slow juicer is doorgaans duurder in aanschaf. De vulpijp van het apparaat is kleiner en dat betekent meer snijden (in de meeste fast juicers ofwel sapcentrifuges gaat het fruit in zijn geheel in het apparaat; prettig als u weinig tijd heeft) maar, zoals de naam al doet vermoeden, het persproces gaat langzamer. Dit heeft tot voordeel dat u meer sap uit bladgroenten krijgt. Ook bevat het sap meer voedingsstoffen, zoals vezels en proteïne. Daarnaast is het mogelijk sap gemaakt met een slow juicer een paar dagen te bewaren in de koelkast. Een sapje van de sapcentrifuge daarentegen moet direct gedronken worden om de beste kwaliteit binnen te krijgen, want zodra dat te lang staat vervliegen voedingsstoffen en enzymen. Dus als u de tijd heeft, koop dan een slow juicer, maar als u altijd haast heeft dan is een sapcentrifuge aan te raden. Een echte lenteshake 2 appels 2 selderijstengels 1 / 3 komkommer 1 limoen (geschild) 1 / 2 avocado Juice de appels, selderij, komkommer en limoen. Doe dat vervolgens in een blender samen met de avocado en een paar ijsklontjes. Blender totdat het zacht is (avocado kan niet in de juicer). Waarom juicen? De voordelen van juicen op een rijtje: de ingrediënten zijn rauw (met koken gaan een hoop voedingsstoffen verloren) het lichaam neemt sappen makkelijk op de sappen bevatten alle voedingsstoffen die een lichaam nodig heeft (koolhydraten, proteïne, vet, vitamines, mineralen en enzymen) sap is puur, zonder toevoeging van conserveermiddelen, kleurstoffen, smaakversterkers of andere chemische toevoegingen de sappen zijn eenvoudig te maken (slechts een paar minuten werk) de sappen smaken voortreffelijk (ook kinderen vinden ze lekker!) Klaarwakker-shake 1 appel 1 / 2 citroen (niet geschild) 1 stukje gember (ongeveer de grootte van je duim) Juice alle ingrediënten, giet het sap over ijsklontjes en geniet! 28 29

15 Aspergeveld bij zonsondergang Foto: Nederlands asperge centrum Nieuws in de lente Klaar om te oogsten Foto: Nederlands asperge centrum Asperges steken Foto: Nederlands asperge centrum Alleen rijke mensen sneden de asperges af en aten de puntjes Eind april begint de jaarlijkse oogst op de Limburgse en Brabantse aspergevelden. Volgens sommigen het echte begin van de lente. Waarom kijken velen toch zo halsreikend uit naar het aspergeseizoen en wat maakt deze vorstelijke lentegroente zo bijzonder? Volgens Pieter Smits, voorzitter van de Confrérie de l asperge Limbourgondië, een vereniging ter bevordering van de aspergecultuur, komt dat door de seizoensgebondenheid. Alles is tegenwoordig het hele jaar door verkrijgbaar. Asperges ook, maar die komen dan uit Peru en hebben beslist niet de delicate smaak van de verse witte uit Noord- en Midden-Limburg en West- Brabant die officieel tot 24 juni verkrijgbaar zijn. Juist die exclusiviteit in combinatie met de heerlijke smaak maakt ze gewild. tot geen gifresten op zitten. Overigens volstaat het eten van asperges uit pot om de goede werking ervan te ervaren. Wel handig, aangezien de verse slechts een kleine twee maanden voorhanden zijn! Wit versus zwart goud Momenteel zijn er 720 telers in ons land die zo n 15 miljoen asperges op jaarbasis produceren, waarvan 80% in Limburg, vertelt Smits. De aspergecultuur kwam pas na de oorlog goed op gang. In Noord- en Midden- Limburg heerste armoede. De, vaak grote, families leefden op zandgronden waar bijna niets groeide. Het rulle zand bleek wel goed te werken voor asperges, want de groente moet met de hand geoogst worden. Aangezien de plant meer dan een meter in de grond zit, kun je die handmatig uit zand verwijderen, terwijl dat uit klei bijvoorbeeld niet te doen is. Daarom stopt de teelt ter hoogte van Roermond; de zandgrond houdt daarop. Vroeger moesten de kinderen voor schooltijd asperges steken, waarna hun ouders ze sorteerden. Zo konden gezinnen gedurende de maanden mei en juni een aardig centje bijverdienen. De naam het witte goud vindt daar zijn oorsprong; de opbrengsten van de Doktersrecept Delicatesse van de lente ZE ZIJN MAAR ZES WEKEN PER JAAR VERKRIJGBAAR, WORDEN DE KONINGINNEN DER GROENTE ALSOOK HET WITTE GOUD, POINTS D AMOUR EN DE PARELS VAN HET LAND GENOEMD. BOVENDIEN STAAN ZE IN DE TOP DRIE VAN SCHOONSTE GROENTEN VAN NEDERLAND. WE HEBBEN HET NATUURLIJK OVER ASPERGES. De points d amour wordt daarnaast een medicinale werking toegeschreven. De in de groente voorkomende stof asparagine zou een gunstig effect hebben allerlei aandoeningen. Asperges werken tevens bloedzuiverend, bevorderen de darmwerking en fungeren als urine-uitdrijvend middel bij nier- en blaaskwalen. Dan hebben we het nog niet over de rijke bron aan vitaminen en mineralen gehad. Asperges bevatten vitamine A, C, E en foliumzuur. Een fijne bijkomstigheid is het lage aantal calorieën van deze koninginnen der groente. En als klapper op de vuurpijl zijn ze, na bloemkool, de meest schone groente. Dat wil zeggen dat er weinig Aspergeveld vanuit hoogwerker Foto: Nederlands asperge centrum 30 31

16 Traditioneel aspergerecept met ham, ei en Hollandaise saus Foto: Nederlands asperge centrum asperges golden als tegenhanger van het zwarte goud, de kolen, in het zuiden van Limburg. Het seizoen is inmiddels, door gemoderniseerde teelttechnieken met verwarmde afgedekte bedden, vervroegd naar april. Ook zijn smaak en structuur van de asperge in de loop der jaren verfijnd. In de 19e eeuw waren ze nog vlezig van binnen en werden met de hand gegeten. Alleen rijke mensen sneden ze af en aten de puntjes. Gewone mensen zogen ze uit, aldus Smits. Groen, paars en wit De asperge is een meerjarige plant die acht tot tien jaar op hetzelfde veld groeit. De bovengrondse plant, met houtige stengels en zijtakken, sterft af in de herfst, maar de ondergrondse delen overwinteren en vormen in de lente nieuwe stengels. Ze worden als ze nog onder de grond zijn gestoken. Dit zijn de witte asperges. Als de stengels wel boven de grond komen verkleuren ze naar groen of paars. De witte asperges groeien in zogenaamde ruggen: opgehoogde grond rond de plant zodat de scheut zijn weg omhoog naar het licht zoekt en geoogst kan worden voor hij het oppervlak heeft kunnen bereiken. Aspergevelden worden vaak overdekt met folie. Het tweeledige doel hiervan is de grond te verwarmen zodat de plant sneller groeit en meer opbrengst levert, en om te voorkomen dat de koppen gaan verkleuren. Sorteren van asperges Foto: Nederlands asperge centrum Bundel asperges Foto: Nederlands asperge centrum Gezonde boost De voedingswaarde per 100 gram asperge: KJ 88 Kcal 21 Eiwit 2 g Koolhydraten 10 mg Calcium 20 mg IJzer 1 mg Natrium 5 mg Vitamine C 20 mg Stokoude lekkernij De geschiedenis van de asperge gaat terug naar 2750 voor Christus. De grafbouwers van farao Sakkara (Egypte) beitelden bundeltjes asperges uit in de wanden van de piramide. Ook de Romeinen wisten de groente twee eeuwen voor Christus al te waarderen. Na de val van het Romeinse Rijk is de aspergeteelt in Europa teloor gegaan. Vanaf de 15e eeuw kwam de aspergeteelt vanuit Spanje via Frankrijk naar het Noorden terug. Nederlanders telen sinds de 19e eeuw op grotere schaal asperges. Het oudste nog bestaande gebied is dat rond Bergen op Zoom, maar sinds de Eerste Wereldoorlog is Noord-Limburg het belangrijkste productiegebied voor asperges. De veiling in Grubbenvorst is daarvan het centrum. Wortels van de aspergeplant Foto: Nederlands asperge centrum Asperges bereiden Zelf asperges bereiden is niet moeilijk. Om het tot een waar feestmaal te maken is het aan te raden verse exemplaren te gebruiken, want hoe verser hoe lekkerder. Verse asperges hebben glanzende stengels en veroorzaken een piepend geluid als u de stengels (zachtjes) tegen elkaar wrijft. Het snijvlak aan de onderzijde van de stengel mag niet ingedroogd zijn. Bij de teler inkopen doen, direct van het veld, is uiteraard het verst. Maar tegenwoordig zijn er in het gehele land goede, verse asperges verkrijgbaar van begin april tot en met 24 juni. Verder staat of valt het slagen van een aspergegerecht met het schillen! De buitenschil moet er echt helemaal af, want die blijft bij het koken hard en dat is uiteraard niet lekker. Tip: leg de groente eerst een paar uur in koud water, dan laten de stengels zich beter schillen. Ga uit van ongeveer 500 gram asperges per persoon voor een hoofdgerecht. Schil met een dunschiller zo n 3 centimeter onder het kopje naar het uiteinde toe en verwijder de uiteinden. Leg de schillen en afgesneden kontjes op de bodem van een ruime (asperge)pan. Leg een schone theedoek op de schillen en leg daar bovenop de scheuten. Vouw de theedoek dicht. Giet zo veel water in de pan dat de asperges volledig onder water staan. Voeg 20 gram zout toe. Sluit de pan en breng het water aan de kook. Draai het vuur lager en laat de asperges 4 tot 8 minuten tegen de kook aan garen (afhankelijk van de dikte). Haal de pan van het vuur en laat de asperges nog een kwartier doorgaren. Controleer of ze gaar zijn door met een vork in het ondereinde te prikken. Til met de theedoek de asperges uit het water en laat ze uitlekken. Traditioneel eet u deze witte asperges met gekookte aardappelen, ham, hard gekookt ei en gesmolten boter. Bron: het aspergeboek, Herman van Ham/Wiel Basten Trap en hap Het epicentrum van aspergeland ligt in Grubbenvorst, een rustiek dorp aan de Maas in Noord-Limburg. Dit is tevens het vertrekpunt van een 35 km lange fietstocht langs aspergevelden, aspergetelers, een aspergekunstwerk en -natuurlijk- horecagelegenheden om de vers geoogste parel van het land direct te nuttigen. De route is aangegeven door middel van bordjes met daarop de tekst aspergeroute van Maasgaarden (www.liefdevoorlimburg.nl/fietsen/aspergefietstocht)

17 Van de Adviesdesk... EIND VIERDE KWARTAAL 2013 EN EERSTE KWARTAAL VAN DIT JAAR STEGEN DE AANDELENBEURZEN Yaela van Raalte Wat ons echter meer zorgen baarde waren de ontwikkelingen in de wereldwijd opkomende landen. Niet alleen werd deze regio geplaagd door beleggers die geld onttrokken als gevolg van het terugschroeven ( tapering ) van het verruimende beleid in de Verenigde Staten, ook leidden de tegenvallende macro-economische cijfers uit China tot zorg over de gehele regio daar deze gedeeltelijk afhankelijk is van de vraag naar grondstoffen door China. Daarnaast rees opnieuw grote twijfel ten aanzien van de Chinese bankensector en werd de Aziatische regio geplaagd door een dreigende valuta oorlog aangevoerd door het zeer ruime VAN ONTWIKKELDE LANDEN DUSDANIG STERK DAT MET NAME DE MEER TECHNISCHE INDICATOREN ONS AANLEIDING GAVEN OM HALVERWEGE JANUARI OPNIEUW TE ADVISEREN OM WAT AANDELENRISICO VAN TAFEL TE HALEN. MET NAME WAS HET BELEGGERSSENTIMENT DUSDANIG POSITIEF DAT KOERSEN WELLICHT EEN TE ROOSKLEURIG BEELD GAVEN IN VERGELIJKING MET DE ECONOMISCHE WERKELIJKHEID. DIT WERD NIET VEEL LATER BEVESTIGD DOOR TEGENVALLENDE MACRO- ECONOMISCHE DATA UIT DE VERENIGDE STATEN ALS GEVOLG VAN DE ZEER KOUDE WINTER, TEGENVALLENDE CIJFERS UIT CHINA EN TEGEN- VALLENDE EUROPESE INFLATIECIJFERS. DE COMBINATIE VAN DEZE FACTOREN RESULTEERDE IN EEN RELATIEF KLEINE CORRECTIE VAN DE WESTERSE AANDELENMARKTEN (EIND FEBRUARI WAREN DEZE AL WEER VOLLEDIG HERSTELD). Japanse monetaire beleid (waardoor de yen was het startschot voor de Krimcrisis. De daalde). Reden voor ons om te adviseren de razendsnelle opkomst van deze crisis laat aandelenweging te verlagen door verkopen opnieuw zien dat het gevaar voor aandelenbeleggingen altijd schuilt in het onvoorziene. in deze regio. In het kader van een verdere risicoverlaging En hoewel deze crisis (tot op heden) zonder adviseerden wij eind januari opnieuw een al te zware impact op aandelenbeleggingen verlaging van de aandelenweging door de lijkt af te lopen, heeft zij het enthousiasme beleggingen in Europa iets af te bouwen. onder beleggers zeker getemperd. Na een Hoewel de dynamiek op de westerse aandelenmarkten nog goed was, leek het - gezien opnieuw te adviseren de aandelenweging korte herstelperiode besloten wij dan ook de verslechterde risicorendementsverhouding - verstandig wat winst te nemen. een verdere verlaging van de blootstelling iets verder terug te brengen. Wij adviseerden Februari stond in het teken van de protesten aan opkomende landen. Met name de in de Oekraïne die eind februari uitmondden tapering in de Verenigde Staten, als ook de in een pro-westerse machtswisseling. Dit tegenvallende ontwikkelingen in China, zul- len naar verwachting de resultaten van deze regio blijven drukken. De Europese rentemarkten gaven dit kwartaal weinig richting. Hoewel het verschil in groeiverwachting tussen Europa en de Verenigde Staten in de renteontwikkeling wel zichtbaar is (het verschil in de 10-jaars rente is inmiddels ruim 1%), lijkt Europa te zweven in het niemandsland tussen verwachte deflatie en enige inflatie. Voor Zuid-Europa lijkt deflatie een reëel gevaar en voor de sterke landen is er enige inflatie. Dit vergt eigenlijk een tweesporenbeleid waardoor de ECB op het moment eigenlijk alleen maar kan afwachten of en in welke mate het zuiden zich weet te herstellen. Rentes geven dan ook weinig richting en het niveau blijft laag. Wij verwachten dat bij een gunstige en bescheiden ontwikkeling van de Europese groei - de rente op de 10-jaars Duitse staatsobligatie niet verder zal stijgen dan circa 2%. Voor de Verenigde Staten denken wij dat - indien het verdere herstel van de Amerikaanse economie doorzet, hetgeen het geval lijkt - de rente op de 10-jaars Amerikaanse staatslening zich zou kunnen ontwikkelen tot 3% à 3,5%. Mede op basis van onze (vooral voor Europa) nog zeer bescheiden renteverwachtingen, zijn wij voor de komende periode nog onveranderd positiever op aandelen dan op (bedrijfs-)obligaties, mits de focus binnen aandelen op kwaliteitsaandelen ligt. Dit zijn aandelen met een bestendige en gestage dividendgroei, solide balans, sterke merknaam en gunstige marktpositie. Waar wij in het vorige kwartaal nog uitstapjes maakten naar aandelen met een hogere cycliciteit (marktgevoeligheid), zien wij dit kwartaal juist aanleiding te adviseren om beleggingsportefeuilles nog eens door te lopen op (onnodige) risico s. Vooral de regio opkomende landen lijkt kandidaat te zijn voor een verdere correctie die ook van invloed zal zijn (door valutaontwikkelingen en afzetmarkten) op de beurzen van ontwikkelde landen. Kortom, wij adviseren om de voorkeur te geven aan aandelen boven obligaties, maar met een versterkte focus op kwaliteit met het oog op onze verwachting van een moeilijker aandelenjaar met mogelijk toenemende volatiliteit. Aandelen Waar het laatste kwartaal van vorig jaar in het teken stond van een verschuiving van de (relatief hooggewaardeerde) Amerikaanse aandelen naar gunstiger gewaardeerde Europese aandelen, maakten de correcties in dit kwartaal het juist mogelijk in specifieke sectoren incidenteel weer Amerikaanse aandelen aan onze selectie toe te voegen tegen gunstige(r) waarderingen. Zo adviseerden wij de aankoop van het Amerikaanse Master Card. MasterCard is onderdeel van een quasi duopolie (samen met Visa) op het gebied van het verwerken van betalingen via credit en debit cards. Omdat Mastercard alleen de verwerking van de transacties verzorgt (en niet de kredietrisico s loopt) is de onderneming weinig kapitaalintensief en kan het daardoor relatief grote winstmarges realiseren. Hoewel bij Mastercard voornamelijk wordt gedacht aan credit cards, vertegenwoordigen pinpassen 44% van het betaalvolume en dit percentage lijkt verder te kunnen stijgen door onder andere de algehele afname in het gebruik van contant geld in winkels, maar bijvoorbeeld ook door de hoge groei in aankopen via het internet. Ook adviseerden wij vlak na de correctie van half tot eind januari de tactische aankoop van de Powershares QQQ, een tracker die de prestaties van de Nasdaq 100 nabootst. De Nasdaq, de grootste IT aandelenbeurs ter wereld, vertoonde tijdens de correctie van half januari veel relatieve kracht (de Nasdaq verloor minder dan andere Amerikaanse beurzen). Onze verwachting was dat het herstelpotentieel van deze beurs dan ook in korte tijd relatief groot zou zijn. Half maart adviseerden wij winst te nemen op deze positie. Voor de langere termijn zijn wij nog positief ten aanzien van de Amerikaanse IT sector. Naar verwachting zullen met name software ondernemingen kunnen profiteren van aantrekkende bestedingen in dit segment door het verdere herstel van de Amerikaanse groei. De recente correcties boden ook ten aanzien van de Europese aandelenmarkten mogelijkheden. Zo voegden wij het Frans-Italiaanse STMicroelectronics aan onze dividendbaskets toe. STMicroelectronics is één van de grootste semiconductorondernemingen ter wereld met een afzetmarkt in een breed scala aan toepassingen. Verliezen in de jaren 2012 en 2013 noopten de onderneming tot een herstructurering waarvan naar verwachting in 2014 de effecten zichtbaar worden. Het dividendrendement bedraagt op dit moment circa 4,5%. Ook in de jaren 2012 en 2013 betaalde de onderneming dividend. STMicroelectroniscs kwam in de dividendbasket in de plaats van Ziggo. Ziggo onthoudt zich van verdere dividendbetalingen tot er meer duidelijkheid is over het overnamebod door Liberty Global. Binnen de sector materialen adviseerden wij het Amerikaanse Praxair te ruilen voor het Duitse Linde. Beide ondernemingen maken onderdeel uit van dezelfde oligopolie en zijn actief in de gasindustrie. Waar Praxair met name afzet in de Verenigde Staten, verkoopt Linde haar gas wereldwijd. Praxair heeft de afgelopen jaren goed kunnen profiteren van het herstel in groei van de Amerikaanse industrie, hetgeen zich ook vertaald heeft in de koersontwikkeling van dit aandeel. Linde, dat de afgelopen maanden last had van een dure euro, waardoor valutaverliezen gerealiseerd 34 35

18 Van de Adviesdesk... werden bij haar verkopen op de Amerikaanse afzetmarkt, bleef qua koersontwikkeling achter. Onzes inziens is dit van tijdelijke aard en geeft de onderwaardering ten opzichte van de concurrent(en) een gunstig instapmoment. Ook adviseerden wij dit kwartaal de verkoop van DSM. DSM heeft last van een afnemende populariteit van voedingssupplementen in de Verenigde Staten en boekte daardoor een teleurstellende groei in deze - voor de onderneming zeer belangrijke - divisie. Daarnaast had DSM ook last van een steeds maar verzwakkende dollar ten opzichte van de euro. De onderneming verwacht deze valutaverliezen in 2014 maar net te kunnen compenseren met verdere kostenbesparingen. Half januari adviseerden wij de verkoop van het Acadian Emerging Markets Equity fonds in het kader van een verdere verlaging van de aandelenweging. Dit fonds, dat wereldwijd belegt in de opkomende economieën op basis van een kwantitatief model, selecteerden wij indertijd als aanvulling op onze selectie van niet-kwantitatieve fondsen in deze regio. Dit was noodzakelijk geworden door de grote populariteit en succes van onze bestaande selecties. Hoewel ook de prestaties van het Acadian fonds goed waren, denken wij dat een kwantitatief gestuurd fonds in een door ons verwachte moeilijke markt minder goed in staat zal zijn de verliezen te beperken, dan een fonds dat beheerd wordt op basis van individuele bedrijfsanalyses. Later in het eerste kwartaal werd ook het Aberdeen Asia Pacific Equity fonds slachtoffer van onze advisering aandelen verder af te bouwen. De resultaten van dit fonds bleven achter bij de referentie index en onze andere selecties in deze regio. Dit werd veroorzaakt door een relatief grote blootstelling van het fonds aan China en een relatief hoge weging naar de grondstoffensector. Ons advies voor een tactische (korte termijn) aankoop van de Japanse aandelenbeurs door middel van de IShares MSCI Japan ETF, ontwikkelt zich dit eerste kwartaal teleurstellend. Deze koop mei vorig jaar geadviseerd voor beleggers met een hoge risicoacceptatie speelt in op de korte termijn effecten van het beleid van minister president Abe. Dit beleid, aangeduid als Abenomics, is een agressief monetair beleid gericht op het verzwakken van de yen om op deze manier de export een impuls te geven en uiteindelijk via de loon-prijs spiraal inflatie te creëren. In april staat een belastingverhoging op het programma. Op dit moment lijkt de markt in afwachting van de effecten van deze maatregel. Enerzijds kan dit een prijsopdrijvend effect hebben, anderzijds kan dit juist ook een remmend effect hebben op de bestedingen. Dit is onder andere afhankelijk van de vraag hoe goed het effect van een zwakkere yen zal doorwerken. Tevens leidde de zwakkere yen de afgelopen periode tot concurrerende devaluaties in de regio. Concluderend is er op dit moment een aantal korte termijn onzekerheden die een gemengd beeld geven. Voor ons aanleiding om vooral de ontwikkeling van de export, productie, inflatie en werkgelegenheid te blijven volgen. De drie eerstgenoemden vertonen nog steeds groei bij een dalende werkloosheid. Hoewel de meeste fondsen in de regio Azië moesten inleveren, bewees het eerder door ons besproken Invesco Asia Consumer Demand fonds hoe thematische fondsen een goede aanvulling kunnen zijn ter diversificatie van de beleggingsportefeuille. Dit fonds dat al sinds januari vorig jaar onderdeel uitmaakt van onze advisering en een focus heeft op de consumentgerelateerde sectoren zette ook dit kwartaal een uitstekend resultaat neer. Ook het eerder door ons genoemde UBS Biotech fund maakte een bijzonder goede ontwikkeling door. Dit fonds, dat wereldwijd belegt in biotech ondernemingen, wist zeer goed te profiteren van positieve testresultaten van medicijnen die in ontwikkeling zijn bij meerdere ondernemingen in portefeuille. Hoewel wij dit fonds nog passend vinden als diversificatiestrategie, adviseerden wij in het kader van een algehele risicoreductie winst te nemen op deze positie. Obligaties De relatieve onrust op de aandelenmarkten ging het afgelopen kwartaal gepaard met een per saldo dalende rente. In Europa leidde het toch weer oplaaiende deflatiescenario voor de zuidelijke periferie en de lager dan verwachte inflatie voor de noordelijke landen, tot een per saldo dalende rente. De rente op 10-jaars Duits staatspapier daalde van bijna 2% naar ruim 1,5%. De rente op 10-jaars Amerikaanse staatspapier vertoonde in eerste instantie eenzelfde beeld: een daling van een niveau van ruim 3% naar rond de 2,5%. De recente uitspraken van Fed voorzitter Yellen ten aanzien van renteverhogingen (een concrete start is mogelijk in voorjaar 2015) zorgden sindsdien voor een stijging naar ruim 2,7%. Wij verwachten dat deze stijging kan doorzetten naar rond de 3% à 3,5%. Reden voor ons om bij de meest recente verlaging van de aandelenweging te adviseren om de positie in het Pimco Low Average Duration fonds uit te breiden. De relatief korte looptijd van de onderliggende beleggingen van het fonds, maakt deze positie minder gevoelig voor een stijging van de rente. Een alternatief voor deze positie is een kortlopende Amerikaanse staatslening. In het laagrenteklimaat blijft het een uitdaging om de obligatieportefeuille renderend te houden zonder dat al te veel risico s genomen hoeven te worden. Dit vergt niet alleen een actief duration beleid (voortdurende afstemming van de rentegevoeligheid van de obligatieportefeuille in relatie tot de dan geldende renteverwachting), maar ook telkens opnieuw een afweging tussen risico en rendement. Zo adviseren wij nog steeds om obligaties uit opkomende landen te vermijden, de huidige premies wegen nog niet op tegen het additionele risico. Ook vinden wij high yield (lagere kwaliteit) bedrijfsobligaties nog steeds minder interessant. Althans in vergelijking met de risicorendementsverhouding van aandelen. Maar wat dan wel? Voor beleggers met een lage tot gemiddelde risicoacceptatie voegden wij een nieuw bedrijfsobligatiefonds toe aan onze selectie: het Delta Lloyd Euro Credit fonds. Dit fonds, dat sinds de oprichting in 2001 wordt beheerd door Arnold Gast (Hoofd Credits bij Delta Lloyd Asset Management), belegt actief in bedrijfsobligaties met een Europese focus. Daarnaast belegt het fonds ook in door onderpand gedekte obligaties en in obligaties die zijn uitgegeven door semioverheidsinstellingen. Hierdoor zal de koers van dit fonds in tijden van onrust op de financiële markten waarschijnlijk minder hard dalen dan de koersen van pure bedrijfsobligatiefondsen. Voor beleggers met een zeer lage risicoacceptatie stelden wij een selectie van zeer kortlopende (3 tot 6 maanden) individuele bedrijfsobligaties samen. Dergelijke leningen kunnen worden gebruikt door cliënten die enig rendement willen behalen op de liquiditeitspositie. Voor cliënten met een hoge risicoacceptatie voegden wij een beperkt aantal achtergestelde bankleningen toe aan onze individuele obligatieselecties. Beleggers in deze leningen krijgen een hogere premie door het achtergestelde karakter van de lening. De houder van een achtergestelde lening staat immers bij de afwikkeling van een faillissement vóór de aandeelhouder, maar achter het merendeel van de houders van de overige (niet-achtergestelde) obligaties, waardoor de lening bij een faillissement waardeloos kan worden. In dit verband moet dan tegelijkertijd geaccepteerd worden dat dergelijke leningen aan (veel) grotere tussentijdse koersfluctuaties onderhevig kunnen zijn. Eind kwartaal vorig jaar berichtten wij u al over de Rabobank ledencertificaten. Deze obligaties betalen een variabele coupon, gekoppeld aan het rendement op de 10-jaars Nederlandse staatslening met een minimum van 6,5%. Ook dit betreft een achtergestelde lening, en in aanvulling daarop kent deze obligatie geen aflossing en is de coupon van een niet-cumulatief karakter. Dit laatste betekent dat onder bepaalde omstandigheden de Rabobank kan besluiten geen coupon uit te betalen en dat niet uitbetaalde coupons definitief komen te vervallen. Kortom, een lening voor beleggers met een zeer hoge risicoacceptatie. Alternatieven Het afgelopen kwartaal voegden wij een nieuw fonds toe aan onze Newcits selectie. Een Newcits is een gereguleerd hedgefonds dat voldoet aan UCITS regelgeving (regelgeving voor beleggingsinstellingen onder Europees toezicht). Deze regelgeving stelt onder andere hoge eisen aan verhandelbaarheid en transparantie. Het BNY Mellon Absolute Return fonds is een long/short aandelen fonds met een pair-trade benadering. Dit betekent dat tegenover elke aandelenpositie (long) een tegenstelde aandelenpositie wordt aangehouden (short). Het fonds heeft een relatief lage correlatie met aandelenmarkten en lage volatiliteit. Het fonds wordt beheerd door Insight, één van de grootste professionele vermogensbeheerders in het Verenigd Koninkrijk en een dochter van BNY Mellon Investment managers. Het fonds wordt beheerd door 5 portefeuillemanagers die elk tien tot vijftien pair-trades monitoren. Het fonds is dagelijks verhandelbaar. Daarnaast introduceerden wij het BNPP Rendement certificaat op Apple dat op 21 januari 2014 werd genoteerd. Dit certificaat bood een vast rendement van circa 18% (in dollars) tot einde van de looptijd op 16 januari 2015 indien de koers van Apple niet onder de 445 dollar zakt gedurende de looptijd. Indien de koers van Apple gedurende de looptijd wel door de ondergrens zakt, ontvangt de belegger het werkelijke rendement op het aandeel Apple, maar nooit meer dan de 18% rendement die gold bij de lancering. De belegger financiert het product door af te zien van dividendinkomsten en een cap (maximum niveau) te accepteren op het rendement. De belegger in dit in euro uitgegeven certificaat loopt uiteraard ook een valutarisico op de eurodollarkoers omdat het aandeel Apple in dollars noteert

19 Insinger de Beaufort Beleggingsvisie april 2014 Economie George Raven Jan Wirken Samenvatting Het blijft onze verwachting dat 2014 een veel moeilijker jaar zal zijn voor de aandelenmarkten dan Substantiële correcties liggen het meest voor de hand in het tweede en derde kwartaal, traditioneel de zwakste kwartalen voor de aandelenmarkten. De belangrijkste motor van de wereldeconomie van de afgelopen jaren, China, begint te sputteren. Mocht de economische groei in China gaan tegenvallen, dan heeft dit grote repercussies voor de gehele wereld. Onze beleggingen in opkomende landen zijn drastisch gereduceerd. Beleggers maken zich duidelijk zorgen over de gevolgen van de btw-verhoging van april voor het prille economisch herstel van Japan, wat ongetwijfeld een belangrijke oorzaak was van de zeer slechte prestaties van de beurs in het eerste kwartaal. Wij blijven de Japanse aandelenmarkt mijden. Wij denken dat de Amerikaanse economie de enige belangrijke economie is die in een zichzelf versterkende cyclus van herstel terecht is gekomen. Ondanks het feit dat de waarderingen in de VS het hoogst liggen, behouden wij toch een lichte voorkeur voor deze markt. De problemen van China, andere opkomende landen, Japan, de VS en Europa hangen uiteindelijk allemaal samen met de te grote schuldenberg die de afgelopen decennia in de wereld is opgebouwd. De economische groei blijft hierdoor voortdurend tegenvallen. In ons beleggingsbeleid blijven wij beleggingen vermijden in landen, sectoren, bedrijven en beleggingsvehikels die gekenmerkt worden door een hoge schuldenlast. Na de zeer sterke koersstijgingen van 2013 kwamen de aandelenmarkten in het eerste kwartaal van 2014 zoals verwacht wat tot rust. De meeste westerse aandelenmarkten waren over het hele kwartaal vrijwel ongewijzigd, met een koersstijging van minder dan 1% voor de S&P500 index en een relatief sterke winst van circa 2% voor de Eurostoxx50 index (zie grafieken 1 en 2). Net als in 2013 boekten de meeste markten van opkomende landen verliezen, zij het dat de verliezen meestal beperkt bleven tot enkele procenten. De Japanse markt deed het opvallend slecht met een verlies van circa 10% (zie grafiek 3). Het blijft onze verwachting dat 2014 een veel moeilijker jaar zal zijn voor de aandelenmarkten dan Substantiële correcties liggen het meest voor de hand in het tweede en derde kwartaal, traditioneel de zwakste kwartalen voor de aandelenmarkten. Daar wij nu aan het begin staan van deze periode hebben wij de risico s in onze beheerportefeuilles in het eerste kwartaal geleidelijk verlaagd door winst te nemen op een gedeelte van de aandelenbeleggingen. grafiek S&P 500 index Sinds de aankondiging van de Fed medio vorig jaar dat het QE3 programma van monetaire verruiming (oftewel het opkopen van obligaties) geleidelijk zou worden verminderd, liggen vooral de markten van de opkomende landen onder druk, zowel de obligatiemarkten als de aandelenmarkten als de valuta. Door de vermindering van het QE3 programma, welke momenteel plaatsvindt in een tempo van 10 miljard dollar per maand, is er mondiaal sprake van minder groei in het aanbod van dollars, waar de opkomende landen het eerst het slachtoffer van worden. Daarbij komt dat de Amerikaanse handelsbalans blijft verbeteren door de winning van schaliegas en schalieolie, wat de stroom dollars naar de rest van de wereld ook beperkt. Hierdoor wordt het voor andere landen moeilijker om aan dollars te komen voor de betaling van importen. De euro en de Chinese renminbi bieden nog steeds slechts beperkte compensatie. Het verminderde aanbod van dollars zet niet alleen de aandelenmarkten, maar ook de groei van de wereldhandel onder druk. Daarbij komt dat ook de belangrijkste motor van de wereldeconomie van de afgelopen jaren, China, begint te sputteren. Door de kredietcrisis van 2008 raakte de wereldeconomie in een vrije val en het was China dat bijna in haar eentje de wereldeconomie weer deed opveren door een ongekend investeringsprogramma. De investeringen lagen al jaren op een zeer hoog peil in China, maar in de jaren na 2008 werd er nog een schepje bovenop gedaan. In grafiek 4 is te zien dat de investeringen in China stegen van het reeds zeer hoge peil van 40% van het bbp naar het nog nooit elders vertoonde niveau van circa 50% van het bbp. In een dergelijke gigantische investeringsgolf gaat natuurlijk altijd het nodige mis. Niet alleen is het een uitnodiging tot corruptie, ook worden er noodzakelijkerwijs veel investeringen gedaan met een grafiek Eurostoxx50 index grafiek 3 000'S Nikkei 225 index 38 39

20 Economie zeer laag rendement. Een rendement dat uiteindelijk onvoldoende blijkt om de financiële lasten van de investering te dragen. De schuldenlast van het land is hierbij uiteraard fors opgelopen. Zo steeg de schuldenlast van de privésector (bedrijven, huishoudens en financieringsvehikels van lokale overheden) van 6 biljoen dollar eind 2008 tot circa 19 biljoen dollar eind 2013, waarmee het een omvang had bereikt van circa 200% van het grafiek China investeringen als % van bbp bbp. Ter vergelijking: de schuldenlast van de privésector in de VS, nog altijd een grotere economie dan China, bedraagt circa 26 biljoen dollar. Deze enorme kredietschepping heeft de wereldeconomie uit een zeer diepe crisis getrokken, maar China wel opgezadeld met een hoge schuldenlast. Er komen steeds meer tekenen dat de privésector in China problemen ondervindt met de financiering van die schuldenlast. Sinds medio 2013 loopt de binnenlandse rente in China op, waardoor de rentelasten toenemen. Daarbij komt dat het al een tijd officieel beleid is van de autoriteiten om de binnenlandse kredietverlening af te remmen. Met name de groei van het zogenaamde schaduwbanksysteem is een doorn in het oog van de partijtop. Dit systeem heeft voor een gedeelte betrekking op de verkoop van vermogensbeheerproducten door banken aan particulieren en bedrijven. Beleggers wordt vaak een jaarlijks rendement van wel 10% beloofd, hetgeen gunstig afsteekt tegen de schamele spaarrente van de banken van circa 3%. Het rendement moet komen uit onderliggende investeringen in bedrijven en projecten die worden gefinancierd met de inleg, maar het ligt voor de hand dat een dergelijk rendement vaak niet haalbaar blijkt. Hoewel de banken slechts optreden als tussenpersoon in de verkoop van deze producten, gaan klanten er toch vaak vanuit dat de bank garant zal staan mocht er iets mis gaan. De afgelopen maanden is er voor het eerst een dergelijk product opgedoekt waarbij de klanten alleen de inleg terugkregen, maar niet de rente. Recent hebben de autoriteiten ook een bedrijf failliet laten gaan dat met dergelijke producten was gefinancierd. Wij denken dat dit nog maar het topje is van een hele grote ijsberg. Ongeveer een derde van deze producten moet dit jaar worden geherfinancierd, wat de nodige problemen zal opleveren. Het schaduwbanksysteem vertegenwoordigt ongeveer 20% van de Chinese kredietverlening, maar omvat ook minder riskante leningen van bedrijven aan dochterondernemingen. Een ander teken dat de privésector zucht onder zijn schuldenlasten zijn de toenemende berichten over fraude met importkredieten. Hierbij verwerven bedrijven krediet door bijvoorbeeld de import van koper te financieren met de opening van een documentair krediet. Vervolgens wordt het koper gebruikt als onderpand om krediet op te nemen in renminbi, waarmee het bedrijf wordt gefinancierd of waarmee wordt belegd in vermogensbeheerproducten. Omdat het krediet wordt geopend in dollars en de beleggingen plaatsvinden in renminbi wordt er tevens gespeculeerd op een verdere stijging van de renminbi ten opzichte van de dollar. De autoriteiten proberen kennelijk ook een einde te maken aan deze speculaties, want de afgelopen maanden werd tot twee maal toe de bandbreedte vergroot waarbinnen de renminbi mag handelen ten opzichte van de dollar. De bandbreedte werd 2% aan beide Chinese renminbi in dollarcenten grafiek kanten van de dagelijkse fixing (zie grafiek 5). De recente bescheiden koersdaling van de renminbi bracht al de nodige onrust teweeg. Ook hedgefondsen en andere beleggers zetten graag in op de structurele stijging van de renminbi ten opzichte van de dollar, maar de autoriteiten willen duidelijk af van dit inkoppertje. Sommige marktanalisten suggereren dat de Chinese autoriteiten zelfs zouden kunnen overgaan tot een devaluatie van de renminbi, om daarmee de afzwakkende groei te stimuleren. Hiermee zou het land ook een duidelijke boodschap overbrengen aan Japan dat sinds najaar 2012 een excessief monetair beleid voert om de yen te verzwakken. Een devaluatie van de renminbi zou een serieuze schok veroorzaken in de financiële markten, maar wij denken dat de autoriteiten eerst op andere wijzen uit de problemen zullen trachten te komen. Zij worden hierbij geholpen door de nog steeds zeer hoge groei van de Chinese economie. De groei ligt nog steeds rond de 7,5% reëel, dit komt inclusief inflatie China groei bbp grafiek neer op bijna 10% nominaal (zie grafiek 6). Hierdoor moet het land gedeeltelijk uit de problemen kunnen groeien. Dat de autoriteiten ook voor dit jaar nog vasthouden aan een verwachte economische groei van 7,5% lijkt ons erg optimistisch. Het is altijd de vraag hoeveel waarde moet worden gehecht aan de officiële statistieken van China. Mocht de economische groei in China terugvallen, dan heeft dit grote repercussies voor de gehele wereld, juist omdat het land de laatste jaren zo n groot gedeelte van de totale groei van de wereldeconomie voor zijn rekening neemt. Analisten gaan ervan uit dat een 1% lagere groei van China ongeveer neerkomt op een 0,6% lagere groei van de wereldeconomie, waardoor de winsten van het bedrijfsleven wereldwijd zouden tegenvallen. De begrijpelijke twijfel over het groeipotentieel van China lijkt dit jaar een voor de hand liggende oorzaak van mogelijke correcties in de aandelenmarkten. Door zwakkere groei in China kan de wereld in een vicieuze cirkel van lagere groei terecht komen, vooral in de opkomende economieën. Opkomende landen zijn namelijk veel meer afhankelijk van elkaar dan vroeger, toen zij nog vooral exporteerden naar het westen en Japan. Inmiddels is de handel tussen opkomende landen goed voor circa 40% van hun totale handel. Onze beheerportefeuilles hebben weinig beleggingen in opkomende landen, welke in het eerste kwartaal nog verder zijn teruggebracht. De resterende beleggingen richten zich vooral op de voortgaande groei van de consumentenbestedingen in opkomende landen. In de meeste landen, inclusief China, groeien die namelijk sneller dan de industriële productie. Een omineus teken voor de verwachte groei van de industrie blijft voor ons de zwakte in de prijzen voor industriële grondstoffen, zoals metalen. Koper wordt onder beleggers wel Dr. Copper genoemd, omdat de ontwikkeling van de koperprijs zeer vaak een goede indicatie is voor de toekomstige economische groei. Ondanks de vraag naar koper vanuit China voor speculatieve financieringsdoelen (zoals eerder vermeld), blijft de koperprijs zich zwak ontwikkelen en viel begin maart zelfs in enkele dagen met 10% terug (zie grafiek 7) Koperprijs (GBP/ton) grafiek

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Het begin van de maand april is elk jaar weer een bijzonder moment We kunnen dan namelijk steeds meer van het mooie en zonnige weer genieten En met het stijgen van

Nadere informatie

Alles over asperges. (inclusief recepten en tips met minder zout)

Alles over asperges. (inclusief recepten en tips met minder zout) Alles over asperges (inclusief recepten en tips met minder zout) Copyright 2015 Stichting NoSalt Dit E-book Alles over asperges is ontworpen, geschreven en gepubliceerd door NoSalt. Bron voor dit materiaal

Nadere informatie

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten:

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten: Naam: GEZOND ETEN Gezonde voeding zorgt voor een gezond lichaam. Als je daarbij genoeg beweegt blijf je op een gezond gewicht. Daardoor word je minder snel ziek. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf

Nadere informatie

Lesbrief: bolbloem geschiedenis GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL. Bloembollenteelt in Nederland

Lesbrief: bolbloem geschiedenis GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL. Bloembollenteelt in Nederland GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL Bloembollenteelt in Nederland In ons land groeiden oorspronkelijk niet veel bloembollen. En zeker onze bekendste Nederlandse bloem, de tulp, kwam hier niet voor. Bloembollen

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Recent is uit een internationaal onderzoek gebleken dat biologisch voedsel een hogere voedingswaarde heeft dan niet biologisch voedsel. Biologische gewassen zoals groenten, fruit

Nadere informatie

KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES

KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES Alsjeblieft, hierbij ontvang je mijn favoriete Detox Smoothies. Alle recepten zijn voor 1 persoon. Onder elk recept vind je de voedingswaarden voor elk recept, zodat je

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

De aardappel: van het veld tot op je bord

De aardappel: van het veld tot op je bord Lesinfo De aardappel: van het veld tot op je bord 1.1. Doelstelling De leerlingen inzicht geven in: de oorsprong van een aardappel en welke weg deze aflegt van het veld tot op je bord, de verschillende

Nadere informatie

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur.

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur. Over de Tong Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen. Als goede proefpersonen willen jullie je natuurlijk

Nadere informatie

62 cm 60 cm 58 cm 56 cm 54 cm 52 cm 50 cm 48 cm 46 cm 44 cm 42 cm 40 cm 38 cm 36 cm 34 cm 32 cm 30 cm 28 cm 26 cm 24 cm 22 cm 20 cm 18 cm 16 cm 14 cm 12 cm 10 cm 8 cm 6 cm 4 cm 2 cm 0 cm Bloei-dagboek

Nadere informatie

Healthiness smoothies

Healthiness smoothies Healthiness smoothies Een smoothie receptenboek met heerlijke healthy smoothies, leuke weetjes, handige tips en trics. Inhoudsopgave Wie, wat, waar, waarom, wanneer Smoothies 3 Sporty smoothie 4 Raw cacao

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis 12 De schitterende witte villa aan de Dr. Batenburglaan in Breda

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Je bent wat je eet. Een gezegde wat veel wordt gebruikt in de volksmond. Maar waar komt dit eigenlijk vandaan? Het menselijk lichaam werkt op een fascinerende manier. Zonder dat je

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

In de aanbieding: Pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker

In de aanbieding: Pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker In deze nieuwsbrief: De gehele maand mei 20% korting op de pot omelet bieslook, pot soep kipcurry en beschuit donker Natuurlijk met lekker recept Een kleine wijziging in het supplement kalium Nieuw! Column

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET TARWEGRAS WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM

10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET TARWEGRAS WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM 10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET 10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET Wie heeft er inmiddels niet van gehoord: Tarwegras! Een ontzettend populair voedingsmiddel met een extreem hoge concentratie aan supergezonde voedingsstoffen.

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl,

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl, Beste KOOK-OOK klant! Gezond eten en genoeg bewegen zorgen ervoor dat je lekker in je vel komt te zitten. Met deze tas vol gezond lekkers kom je dus al een heel eind. Iedereen kent wel iemand die met z

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

bospaddenstoelensoep

bospaddenstoelensoep bospaddenstoelensoep * VOORBEREIDEN (dag voor het kerstdiner): * Week de gedroogde paddenstoelen 15 minuten in water. * Snipper de ui en pers of snijd de knoflook fijn. Snijd de bleekselderij in kleine

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2 Groenten en fruit van het seizoen Wie door de groenten- en fruitafdeling van de lokale supermarkt loopt, krijgt vaak het gevoel dat de wereld aan zijn voeten ligt. Je vindt er boontjes uit Kenia, tomaten

Nadere informatie

Betaalbaar bio in 6 stappen

Betaalbaar bio in 6 stappen Betaalbaar bio in 6 stappen Biologisch eten duur? Veel mensen denken dat biologisch eten niet in hun budget past. Ik heb dat ook heel lang gedacht. Tot ik ontdekte dat je door anders boodschappen te doen

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016!

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! ZwARte BoNeNSoEP Met PuLLeD PoRK Zoete aardappel is lekker en gezond. Een zoete aardappel is een knol en behoort, in tegenstelling

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

EEN UITGAVE VAN HEALTHFOODS NL. Verrassende Kokosolie Recepten Geef Jezelf Een Boost Met De Natuurlijke Power Van Kokosolie!

EEN UITGAVE VAN HEALTHFOODS NL. Verrassende Kokosolie Recepten Geef Jezelf Een Boost Met De Natuurlijke Power Van Kokosolie! EEN UITGAVE VAN HEALTHFOODS NL Verrassende Kokosolie Recepten Geef Jezelf Een Boost Met De Natuurlijke Power Van Kokosolie! 2010-2011 1 BELANGRIJK! Je bent vrij dit document door te sturen naar wie je

Nadere informatie

Piet Boon. Van timmerman tot meester ontwerper. 114 All Inn Home magazine

Piet Boon. Van timmerman tot meester ontwerper. 114 All Inn Home magazine Piet Boon Van timmerman tot meester ontwerper 114 All Inn Home magazine Het is gewoon waanzinnig leuk om iets te creëren en je visitekaartje achter te laten. Hij begon 25 jaar geleden als timmerman/aannemer

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Zo heerlijk makkelijk en gezond!

Zo heerlijk makkelijk en gezond! Zo heerlijk makkelijk en gezond! 4616_P_NL_Broch 1 13/02/12 09:46 Geniet van je favoriete groenten het hele jaar door! De maximale tijd tussen het oogsten van een groente en het verwerken ervan is vijf

Nadere informatie

Duitse consument grootste fan van asperges Consumentenonderzoek in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk

Duitse consument grootste fan van asperges Consumentenonderzoek in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk Duitse consument grootste fan van asperges Consumentenonderzoek in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk PT 2012-14 Juni 2012 - Anne Marie Borgdorff Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Consumentenonderzoek

Nadere informatie

Smoothiegoodness De introductie

Smoothiegoodness De introductie Smoothiegoodness De introductie Hoera!! Hier begint jouw groene smoothieavontuur. Dit betekent een geweldige stap vooruit in je gezondheid en energieniveau, fantastisch dat je eraan gaat beginnen. Misschien

Nadere informatie

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek.

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Op deze kaarten kun je plaatjes vinden van mijn wereld. De wereld van Oek Welkom 1. - Hallo! -

Nadere informatie

Genieten. van lekker eten

Genieten. van lekker eten Genieten van lekker eten Food Connect Passie voor eten Een maaltijd die met liefde is gekookt, dat is elke dag weer een cadeautje. Aan onze maaltijden proef je dat ze met aandacht zijn bereid. We kiezen

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL I N T E R I E U R W Wonen op de Windrichtingen IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL Tekst: ANNEMIE WILLEMSE Foto s: JAN VERLINDE 22 TIJDLOOS TIJDLOOS 23 Na een zoektocht naar de ideale bouwgrond, gingen

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628 Mosselen @dekamarkt of @dekawijnmarkt www.dekamarkt.nl facebook.com/ dekamarkt Klantenservice 0251-276628 Overheerlijke recepten Sappige mosselen met lekkere saus, daar eet iedereen zijn vingers bij op!

Nadere informatie

In dit hoofdstuk worden resultaten besproken uit het consumentenonderzoek. In dit hoofdstuk zal ingezoomd worden op asperge.

In dit hoofdstuk worden resultaten besproken uit het consumentenonderzoek. In dit hoofdstuk zal ingezoomd worden op asperge. 1 Resultaten asperge In dit hoofdstuk worden resultaten besproken uit het consumentenonderzoek. In dit hoofdstuk zal ingezoomd worden op asperge. In de verschillende landen hebben de volgende aantallen

Nadere informatie

Wonen in Ibiza s oudste finca

Wonen in Ibiza s oudste finca FAMILIEHUIS Wonen in Ibiza s oudste finca Leven op Ibiza is heerlijk en afwis selend. Vooral als je huis s zomers gebruikt wordt als Bed & Breakfast. Xavier, het zoontje van Annemarie en Ramon, schuifelt

Nadere informatie

Kaart 15 Bollen en knollen

Kaart 15 Bollen en knollen Kaart 15 Bollen en knollen Informatiekaart Werkblad Onderzoek: o Bollen en knollen o Narcissen op water Quiz: o http://natuur.ariena.com Voor de leerkracht: De kinderen leren de volgende begrippen: Bollenstreek

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer:

Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer: Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer: Inhoudsopgave: Hoofdstuk pagina Inleiding 4 Welkom 6 Historie van bloembollen 8 Herfst 10 - Uitleg herfst 12 - Opdracht 14 + 15 - Het planten van bloembollen

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

ENIGE ECHTE THUISHAVEN TEKST: MARIE MASUREEL - FOTOGRAFIE: HENNY VAN BELKOM TIJDLOOS 21

ENIGE ECHTE THUISHAVEN TEKST: MARIE MASUREEL - FOTOGRAFIE: HENNY VAN BELKOM TIJDLOOS 21 ENIGE ECHTE THUISHAVEN TEKST: MARIE MASUREEL - FOTOGRAFIE: HENNY VAN BELKOM TIJDLOOS 21 De laatste jaren pendelt Helen gewoon op en neer tussen haar woning in Monnickendam en haar interieurzaak in Edam,

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Ken jij deze 3 heerlijke & gezonde salade recepten al?

Ken jij deze 3 heerlijke & gezonde salade recepten al? Ken jij deze 3 heerlijke & gezonde salade recepten al? Een paar heerlijke & gezonde salade recepten die je echt moet proeven! Deze recepten zitten vol met eiwit en zijn over het algemeen makkelijk te bereiden.

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 5 sep t/m 11 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is.

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is. TULPENGEKTE Je leraar of lerares heeft je een tulpenbol laten zien. Zo n bol stop je in de herfst in de grond, en in de lente groeit er een tulp uit. Niets bijzonders zou je zeggen. Maar vierhonderd jaar

Nadere informatie

Moeder worden, moeder zijn

Moeder worden, moeder zijn Moeder worden, moeder zijn Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Groeien Afrikaanse aardappelen aan de bomen Het basisvoedsel in het Zuiden

Groeien Afrikaanse aardappelen aan de bomen Het basisvoedsel in het Zuiden L E E S T E K S T Cassave of maniok De dikke knollen van de maniokplant kunnen tot meer dan 20 cm lang worden, en wel tot 10 cm dik. Wat de vorm betreft lijken ze op dikke wortels, maar dan met een bruine

Nadere informatie

Naam: TIJD EN SEIZOENEN

Naam: TIJD EN SEIZOENEN Naam: TIJD EN SEIZOENEN Tijd is belangrijk. Je moet op veel plaatsen op tijd komen. Op tijd op school, op tijd thuis, op tijd voor de bus of de trein. Om te zien hoe laat het is, kijk je op je horloge.

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Tortilla s met gerookte makreel

Tortilla s met gerookte makreel Beste KOOK-OOK klant! De recepten van KOOK-OOK worden samen gesteld met producten die zo min mogelijk bewerkt zijn. Een groot gedeelte van ons voedsel dat verkrijgbaar is in de supermarkt, komt uit een

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Iedereen kent de lekkere pasta s uit Italië of de smaakvolle rijst uit Azië. Echter er zijn zoveel andere producten die vroeger veel in Nederland werden gegeten maar de laatste jaren

Nadere informatie

Zacht fruit. Overheerlijke recepten

Zacht fruit. Overheerlijke recepten Zacht fruit Overheerlijke recepten Zacht, teer zomerfruit, zoals frambozen, bramen, bessen en blauwe bessen, zijn juist nu optimaal. Zo geurig, zo sappig proeft u ze alleen onder de juli zon! Proef t Seizoen

Nadere informatie

SPREEKBEURT Chinchilla

SPREEKBEURT Chinchilla l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT Chinchilla ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE CHINCHILLA

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Export Nederlandse ui fors gegroeid

Export Nederlandse ui fors gegroeid NU.nl : Export Nederlandse ui fors gegroeid Foto: ANP De export van uien behoorde in de eerste helft van het jaar tot één van de grootste ooit. Dat meldt afzetorganisatie GroenteFruit Huis dinsdag. De

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie