De dolle mens pagina 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De dolle mens pagina 1"

Transcriptie

1 Ik zoek God De Dolle Mens (Nietzsche ) De tekst over de dolle mens De dolle mens. Hebt gij niet gehoord van die dolle mens, die op klaarlichte morgen een lantaarn aanstak, op de markt ging lopen en onophoudelijk riep: Ik zoek God! Ik zoek God! Omdat er daar juist veel van die lieden bijeen stonden, die niet aan God geloofden, verwekte dit groot gelach. Is hij soms verloren gegaan? vroeg de een. Is hij verdwaald als een kind? vroeg de ander. Of heeft hij zich verstopt? Is hij bang voor ons? Is hij scheep gegaan? Naar het buitenland vertrokken? zo riepen en lachten zij door elkaar. De dolle mens sprong midden tussen hen in en doorboorde hen met zijn blikken. Waar God heen is? riep hij uit. Dat zal ik jullie zeggen! Wij hebben hem gedood jullie en ik! Wij allen zijn zijn moordenaars! Maar hoe hebben wij dit gedaan? Hoe hebben wij de zee kunnen leegdrinken? Wie gaf ons de spons, om de hele horizon uit te vegen? Wat hebben wij gedaan, toen wij deze aarde van haar zon loskoppelden? In welke richting beweegt zij zich nu? In welke richting bewegen wij ons? Weg van alle zonnen? Vallen wij niet aan één stuk door? En wel achterwaarts, zijwaarts, voorwaarts, naar alle kanten? Is er nog wel een boven en beneden? Dolen wij niet als door een oneindig niets? Ademt ons niet de ledige ruimte in het gezicht? Is het niet kouder geworden? Is niet voortdurend de nacht en steeds meer nacht in aantocht? Moeten er s morgens geen lantaarns aangestoken worden? Horen wij nog niets van het gedruis der doodgravers, die God begraven? Ruiken wij nog niets van de goddelijke ontbinding? ook goden raken in ontbinding! God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood! Hoe zullen wij ons troosten, wij moordenaars aller moordenaars? Het heiligste en machtigste, wat de wereld tot dusver bezeten heeft, is onder onze messen verbloed wie wist dit bloed van ons af? Met welk water kunnen wij ons reinigen? Welke zoenoffers, welke heilige spelen zullen wij moeten bedenken? Is niet de grootte van deze daad te groot voor ons? Moeten wij niet zelf goden worden, om haar ook maar waardig te schijnen? Nooit was er een grotere daad en wie er ook na ons geboren wordt, omwille van deze daad behoort hij tot een hogere geschiedenis dan alle geschiedenis tot dusver geweest is! Hier zweeg de dolle mens en keek opnieuw zijn toehoorders aan: ook zij zwegen en keken bevreemd terug. Eindelijk wierp hij zijn lantaarn op de grond, zodat die in stukken sprong en uitdoofde. Ik kom te vroeg, zei hij toen, het is mijn tijd nog niet. Dit ongelooflijke gebeuren is nog onderweg, het maakt een omweg het is nog niet tot de oren der mensen doorgedrongen. Bliksem en donder hebben tijd nodig, het licht der gesternten heeft tijd nodig, daden hebben tijd nodig, ook nadat ze gedaan zijn, om gezien en gehoord te worden! Deze daad is nog steeds De dolle mens pagina 1

2 verder van hen af dan de verste gesternten en toch hebben ze haar zelf verricht Men vertelt verder, dat de dolle mens diezelfde dag nog verscheidene kerken binnengedrongen is en daar zijn requiem aeternam deo aangeheven heeft. Naar buiten gebracht en ter verantwoording geroepen, zou hij telkens alleen maar het volgende geantwoord hebben: Wat zijn deze kerken eigenlijk nog, als ze niet de graven en gedenktekenen Gods zijn? Thema van de tekst Waarom deze tekst? Het thema van deze tekst is de dood van God. Door atheïsten wordt deze tekst graag gebruikt om de religieuze toestand van de hedendaagse samenleving te beschrijven: God is dood en de kerken staan leeg. Hoewel Nietzsche zonder twijfel een atheïst was, blijkt deze visie kortzichtig te zijn. Meer nog, men mist hiermee de enorme culturele omwenteling die door de dood van God wordt gesymboliseerd. Een poging om dit duidelijk te maken De middeleeuwen kunnen correct worden omschreven als de westerse christenheid. God kwam je overal tegen: in de geneeskunde, de rechtspraak, de kunst, Zelfs aan de tolhuizen van de middeleeuwse steden werden theologen tewerkgesteld. Met andere woorden: de beambte van het tolhuis dient over voldoende theologische kennis te beschikken om de soms gevaarlijke visies van vreemden op tijd en stond te onderscheppen. De God die in de middeleeuwen aan de macht was, was de almachtige, algoede en metafysische God. Voorlopig mag je het woord metafysisch als volgt verstaan: de metafysische God is het punt waarnaar alles kan worden herleid. Het is de vaste grond onder de voeten, het grote waarom. Om het belang hiervan te onderkennen moet je jezelf de volgende vraag stellen: waarom is rechtvaardigheid belangrijk? Vandaag wijst men op het intrinsieke belang van de rechtvaardigheid. Rechtvaardigheid is belangrijk omwille van de rechtvaardigheid. In de middeleeuwen kon men hier God aan toevoegen. Rechtvaardigheid is belangrijk omdat God rechtvaardig is. In het oudtestamentische boek Job leren we een God kennen die als rechter functioneert en zijn dienaar God zonder problemen op de proef stelt. Job ondergaat de verschrikkelijkste dingen als een soort van test omdat de aanklager (Satan) God heeft uitgedaagd om de rechtvaardigheid van Job te testen. Handel drijven om winst te maken is op zich geen probleem. Toch vraagt God om een vorm van solidariteit met armen en minderbedeelden. Nietsontziend winstbejag is religieus onverantwoord. Vergeet niet dat er in joodse middens op geregelde tijdstippen een kwijtschelding van de schulden diende te gebeuren. Wanneer we naar de hedendaagse economische realiteit kijken, lijkt elke morele overweging te moeten onderdoen voor winstbejag. God is dood: wie kan uitleggen waarom die solidariteit (en dus de rechtvaardigheid) echt nodig is. De dolle mens pagina 2

3 Omdat het vaste punt (dus God) verdwenen is, geraakt alles op drift. Vergelijk met een jachthaven waarin plotseling alle meertouwen worden doorgesneden. Alle boten geraken op drift en er ontstaat chaos. Vergelijk met iemand die meubels verplaatst in zijn woonkamer en plotseling skeelers aan zijn voeten heeft. Voor we verder gaan in de redenering dien ik op twee belangrijke zaken te wijzen. Ten eerste kan men de stelling verantwoorden dat God reeds sterft in het oude testament. Op de laatste scheppingsdag (Gen 1) rust God uit van al het scheppingswerk. Zeker wanneer men een affiniteit ziet tussen de slaap en de dood kan men inzien dat God reeds in zijn stervensproces verwikkelt is. Duidelijker is echter de strijd die vanaf Gen 2 ontstaat. Alle personages die dan ten tonele verschijnen worden op de een of andere manier verscheurd door een tweestrijd. Hoe kan het zijn dat er een almachtige en algoede God bestaat terwijl de werkelijkheid is wat ze is (oorlog, ziekte, natuurgeweld, etc.). In het oudtestamentische boek prediker vraagt een wijze mens zich af hoe het mogelijk is dat sommige rechtvaardige mensen een leven van kommer en kwel kennen, terwijl onrechtvaardigen de dans ontspringen. Het godsbeeld ondergaat reeds in het oude testament een fundamentele wijziging. God wordt in psalm 23 omschreven als diegene (datgene?) dat ons nabij is wanneer het leven (ernstig) tegenzit. De auteur van deze prachtige tekst onderkent dat het leven voor elk van ons perioden van wanhoop en verdriet kent. Hij verzekert ons echter dat we er nooit alleen voor staan en dat we kunnen rekenen op God. Hij zal er zijn in het diepste dal, zo klinkt het in psalm 23: Zelfs al ga ik door het dal van de schaduw van de dood, kwaad zal ik niet vrezen, want naast mij gaat gij. De dood van de almachtig, algoede en metafysische God ligt aan de basis van de geboorte van een God die niet moet worden aanzien als een almachtige en algoede heerser, maar als iemand die ons nabij is, wie we ook zijn en wat we ook meemaken. Het spreekt voor zich dat geloven in zo n levensgezel helemaal niet vanzelfsprekend is. Belangrijk is echter goed te begrijpen dat de dood van God helemaal niet het einde van de religie vooropstelt zoals sommige atheïsten graag beweren. Ten tweede is de dood van God geen plotseling gegeven. Zoals ik al zei begint het stervensproces van God reeds in het oude testament, maar zal het zich pas cultureel beginnen manifesteren naar het einde van de middeleeuwen toe. René Descartes ( ) (foto) heeft God alleen maar nodig als een soort van garantie voor de kwaliteit van zijn eigen denken. Verder neemt hij Je pense donc je suis 1 als lijfspreuk en ligt hij aan de basis van een mensheid die meent over voldoende 1 Er wordt dus niet meer over God gesproken. De dolle mens pagina 3

4 intellectuele capaciteiten te beschikken om zelf aan de slag te gaan: de wetenschap wordt geboren. De impact van de dood van God op onze hedendaagse samenleving is gigantisch. Ik beperk me tot een aantal sprekende voorbeelden ter illustratie. De bekende filosoof Francis Fukuyama (1952) (foto) verdedigt in zijn boek The End of History and the Last Man (1992) het einde van de geschiedenis. Na de koude oorlog worden de mondiale machtsverhoudingen voor eens en voor altijd vastgelegd en zal de liberale maatschappij als enige blijven bestaan. Fukuyama is ondertussen onder druk van de loop van de geschiedenis op deze stelling moeten terugkomen. Globalisering blijkt de kaarten grondig door elkaar te schudden en nieuwe economieën komen op. Zal het nog lang duren voor we allemaal met een Chinese wagen rijden? Opnieuw sterft een vast punt (de geschiedenis waarin de almachtige en algoede God een hand had) om plaats te ruimen voor een geschiedenis waarin alles mogelijk is en geen feiten onvoorwaardelijk vaststaan. In de kunst kent men eveneens een einde. Het einde van de kunst kan men omschrijven als de onmogelijkheid om de werkelijkheid nog adequaat uit te beelden. Dit heeft niet alleen te maken met het feit dat we allemaal in staat zijn om prachtige beelden te maken (indien we over een degelijke computer beschikken). Het gaat ook over de onmogelijkheid van de kunst om bepaalde zaken weer te geven. Is het mogelijk voor de kunst om de holocaust weer te geven of zal elk werk schromelijk falen in het aanschijn van onuitsprekelijk lijden? Het einde van de kunst wordt onder andere aangetoond door de Russische kunstenaar Kazimir Malevitsj ( ) in zijn bekende zwarte vierkant. Later op het jaar zal ik aantonen dat ook dit einde een nieuw begin inluidt. Kunstenaars zullen nieuwe methoden ontdekken om mensen te raken en te fascineren. Opnieuw sterft dus een vast punt (de kunst waarin God alom werd afgebeeld, om opnieuw te herleven). Tenslotte wil ik nog even stilstaan bij de ethiek. Ethiek of moraal is een filosofische discipline die op zoek gaat naar het menselijk geluk. Ethiek heeft dus niet alleen te maken met rechten en plichten (deontologie). In de ethiek werkt men met waarden. Zo is beleefdheid een waarde, net zoals de dankbaarheid, de schoonheid, etc. Vaak hoort men De dolle mens pagina 4

5 zeggen dat mensen geen dankbaarheid meer kennen. Of dit waar is of niet laat ik in het midden. Belangrijk is echter om op te merken dat de (christelijke) liturgie gekenmerkt wordt door dankbaarheid. Het centrale onderdeel van een eucharistieviering is het grote dankgebed. In dit gebed danken de gelovigen God omwille van alle zaken die goed zijn in hun leven. Dankbaarheid omwille van gezondheid, geluk in de relatie, een goed job, Waarom moeten we dankbaar zijn? Rabbi Harold S. Kushner (1935) (foto) verwoordt het als volgt: Dankbaarheid heeft haar wortels in het besef dat het leven een geschenk is. Het wezen van een geschenk is dat je het van iemand anders krijgt [God? Buurman?] 2, niet door je eigen toedoen [ ] en als zodanig is het een tastbaar blijk van de liefde en zorg die de gever jegens jou koestert. [ ] Ik las onlangs over iemand die zich had aangewend om in de linkerbenedenhoek van elke cheque die hij uitschreef te schrijven dankuwel. Als hij zijn elektriciteitsrekening of zijn telefoonrekening betaalde, schreef hij steevast dankuwel om zijn dankbaarheid te laten blijken aan de bedrijven die hem hun diensten mogelijk maakten door een simpele druk op de knop (Kushner, 2004:136). Hoe kan de dankbaarheid overleven als de God die dankbaarheid vooropstelt als een van de belangrijkste deugden in het leven, sterft? Het belang van de dankbaarheid zal opnieuw worden begrepen als men de intrinsieke waarde ervan begrijpt. Dankbaarheid is belangrijk omwille van de dankbaarheid zelf (en dus lijkt het niet zo eenvoudig om te verantwoorden waarom dankbaarheid belangrijk is). Een mens die niet dankbaar is, doet uiteindelijk afbreuk aan zijn menselijkheid. Dit betekent niet dat een gelovige niet meer dankbaar kan zijn tegenover God. Het betekent wel dat ieder mens, wat hij/zij ook gelooft, dankbaar moet zijn om te kunnen leven. Dit gemeenschappelijk gegeven kan ons enkel maar dichter bij elkaar brengen. Hoor nu de parabel van de jachthaven. Het was een zonnige, ogenschijnlijk doodnormale doordeweekse dag. Wandelaars kuierden over de aanlegkaden en genoten zichtbaar van de licht-dansende bewegingen van de bootjes. Het zonlicht streelde over hun aangezicht en het klotsende water bracht rustgevende geluiden tot bij hen. De havenmeester, een oude en wijze man, controleerde plichtsbewust of alles in orde was in de haven. Hij leek onsterfelijk te zijn. Plotseling werd het duister. Tot de grote verbazing van de wandelaars bleken alle meertouwen van alle bootjes verdwenen. De havenmeester leek met de noorderzon verdwenen. In een grote chaos botsten de bootjes tegen mekaar. Niemand 2 Wanneer er in een citaat een vierkante haak wordt gebruikt, betekent dit dat dit niet tot de geciteerde tekst behoort. Degene die de tekst citeert voegt hier een eigen opmerking toe om het citaat te verduidelijken. [ ] betekent dat er een stuk tekst wordt weggelaten. De dolle mens pagina 5

6 wist wat eerst te doen. Terwijl men het eerste bootje vastlegde, dreigde het andere gevaarlijk dichterbij te komen. De wandelaars doolden rond: ze waren elk vast punt kwijt. Gelukkig vond een van hen haar gezond verstand terug. Onverschrokken nam ze de leiding. Elke mens kreeg zijn specifieke opdracht, elk naar eigen vermogen en talent. De succeservaringen van de aangemeerde bootjes gaven allen de kracht om verder te gaan. De zon brak zachtjesaan weer door de wolken. Gelukkig zijn wij mensen, die over voldoende verstand beschikken om, als het nodig is, zelf de touwtjes in handen te nemen. Of was er toch een onzichtbare en niet voelbare havenmeester die ons bij de hand nam en dan weer geruisloos opging in de werkelijkheid? Friedrich Nietzsche Friedrich Nietzsche (foto) werd geboren in Zijn vader, een dominee, stierf reeds in 1849 waardoor Nietzsche werd opgevoed door zijn moeder en zijn twee jaar jongere zus Elisabeth. Nietzsche blijkt al gauw een bijzonder pientere jonge man te zijn en wordt naar een eliteschool gestuurd, gespecialiseerd in de klassieke talen Grieks en Latijn. Hij slaagt erin zijn secundair onderwijs met glans te volbrengen en gaat naar de universiteit van Bonn om theologie te studeren. Het is immers de verwachting van zijn familie dat Nietzsche in de voetsporen van zijn vader zou treden. Tijdens het eerst jaar aan de universiteit wordt Nietzsche een atheïst, iets waar hij nooit meer zal op terugkomen. Dit atheïsme vormt uiteraard een stok in de wielen om ooit dominee te kunnen worden en Nietzsche verandert van studierichting: geen filosofie, maar klassieke filologie (Grieks en Latijn). Eens te meer laat Nietzsches genialiteit niemand onberoerd en hij wordt op vierentwintig jarige leeftijd benoemd tot professor klassieke filologie aan de universiteit van Basel. Het professorenbestaan is echter niet voor Nietzsche weggelegd. Het burgerlijke leven van een professor, met de daaraan gekoppelde verplichte diners met medeprofessoren zijn niet in overeenstemming te brengen met het karakter van deze filosoof in wording. Daarbij komt nog dat Nietzsche meer en meer te kampen krijgt met een zwakke gezondheid. Onder andere hevige migraineaanvallen zorgen ervoor dat Nietzsche heel wat ziektedagen opstapelt. In een brief schrijft hij: Ik verdraag het leven tot aan de middag. Zijn hoofdpijn slaat niet zelden om in vormen van blindheid. De interesse van de studenten in de lessen van de jonge professor neemt zienderogen af en Nietzsche besluit op erg jonge leeftijd met pensioen te gaan. Er wordt een overeenkomst gesloten met de universiteit waardoor hij levenslang een bescheiden uitkering blijft genieten. De dolle mens pagina 6

7 Gekweld door zijn zwakke gezondheid zoekt Nietzsche andere oorden op om zo goed en zo kwaad mogelijk te overleven. In de zomer trekt hij naar Sils-Maria (foto) in Oostenrijk, waar hij op een kamertje in een pension verblijft. Legendarisch zijn de vele wandelingen door de bergen waarbij Nietzsche zijn filosofische gedachten neerschrijft in een klein notitieboekje. s Avonds, op zijn kleine kamertje (foto), verwerkt Nietzsche deze notities tot een min of meer leesbaar geheel. De uiteenlopende filosofische gedachten of aforismen vormen een belangrijk onderdeel van zijn werk. In de winter verblijft Nietzsche in steden zoals Genua en Turijn. Het hoeft geen betoog dat de kwellende hoofdpijn en de eenzaamheid van de bergen voor een mens zwaar om dragen zijn. Het lijkt bijna onbegrijpelijk dat een filosoof die tijdens zijn leven geen succes had met zijn geschriften een denken ontwikkelt dat radicaal oproept tot een herwaardering van het leven. Godsdiensten miskennen volgens Nietzsche de waarde van het leven omdat ze enkel en alleen leven in functie van een hiernamaals. Zijn godsdienstkritiek lijkt eens te meer begrijpelijk in het licht van de conservatieve godsbeelden die er in de tijd van Nietzsche sterkt aanwezig waren: niet zelden werden mensen vanop de preekstoel overspoeld met beelden van hel en verdoemenis. In 1889 slaat het noodlot ongenadig toe. Nietzsche stort ineen op een marktplein in Turijn, volgens sommigen het gevolg van de ziekte syfilis. Nietzsche leeft de laatste tien jaar van zijn leven een vegetatief bestaan, eerst verzorgd door zijn moeder, dan door zijn zuster. Na de dood van Nietzsche in 1900 zal zijn zuster Elisabeth de overgebleven teksten van Nietzsche bundelen en bewerken. Omdat Elisabeth getrouwd is met de antisemitische dokter Förster wordt het gedachtegoed van Nietzsche misbruikt in de propaganda van het nazisme. Een erg bekende term uit het nazisme is de Übermensch: waar de term Übermensch bij Nietzsche verwijst naar een mens die het leven ten volle waardeert en beleeft zoals het zich aandient, krijgt deze term in de nazi-ideologie de wrange bijklank van een soort supermens, iets wat door Nietzsche werd verafschuwd. Hoewel heel wat filosofen Nietzsche aanzien als de filosoof met de hamer die alle religiositeit vernietigt, lijkt het me belangrijk op te merken dat slechts specifieke godsbeelden in het vizier komen. Nietzsche uit bij mijn weten nergens kritiek op mensen die godsbeeld koesteren van een levensbevestigende God die de mens nabij is. Dit laatste doet uiteraard geen afbreuk aan het atheïsme van Nietzsche zelf. De dolle mens pagina 7

8 De dolle mens Alinea 1 - Nietzsche spreekt hier elke lezer uit elke tijd aan: Hebt GIJ niet gehoord van de dolle mens. Niemand kan deze vraag uit de weg gaan omdat het gaat over een fundamenteel belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis. - De dolle mens is een personage dat door Nietzsche gecreëerd werd. Het is onverstandig hem gelijk te stellen met Nietzsche zelf. Dit is trouwens een gulden regel uit elke literatuurstudie: de auteur mag niet vereenzelvigd worden met de personages. Hoe kan je als auteur in de huid kruipen van een misdadiger als je daarbij het risico loopt met die misdadiger vereenzelvigd te worden? - De dolle mens verwijst naar de Griekse filosoof Diogenes van Sinope of Diogenes de hond (4 de eeuw VC). Van hem wordt verteld dat hij op klaarlichte dag met een lantaarn op een marktplein liep en de mens zocht. Zijn zoektocht had niets te maken met de zoektocht naar een biologische mens, maar wel naar een moreel hoogstaande mens. Ooit riep hij naar een verzameling mensen: He mensen!. Toen ze omkeken zei hij: Ik riep mensen, niet ploerten!. Alinea 2 - De mensen staan op het marktplein en niet in de kerk. De kerk is reeds een monument geworden. Het leven speelt zich af op het marktplein, weg van de religie. Het marktplein ligt in de stad: het stervensproces van God speelt zich af in de stad, net zoals zijn geboorte (Betlehem, Nazareth). - De mensen op het plein zijn atheïsten. Toch lijken ze niet geraakt te worden door de boodschap van de dolle mens. Ze beseffen de ernst van de situatie niet. De dood van God heeft heel wat onvoorziene gevolgen. Zo staan heel wat ethische waarden ter discussie die tijdens het leven van God vanzelfsprekend waren. Denk aan wat er vandaag vaak gezegd wordt: Mensen zijn niet meer dankbaar. Dankbaarheid vormt een van de sleutelwaarden in de katholieke eucharistieviering (centraal staat het grote dankgebed). Denk aan de dood van God vertaald in de kunst: de zinloosheid van het bestaan in het zwarte vierkant van Malevich. Alinea 3 - God is geen natuurlijke dood gestorven: hij is vermoord door onze cultuur. De opkomende wetenschap heeft God meer en meer opzij geduwd en uiteindelijk is hij overbodig geworden. Mensen hebben geen God meer nodig om een ethiek op te bouwen: ethische waarden komen vanuit de mens. De dolle mens pagina 8

9 Alinea 4 - De dood van God heeft enkele nare bijwerkingen. Het vaste punt van de westerse cultuur is niet meer. Waarop moet de mens zich nu richten? Het baken bij uitstek is verdwenen. Nietzsche gebruikt enkele mooie beelden om dit duidelijk te maken. De zee staat voor het onbeheersbare en het mysterieuze. Hoe kan de mens dat beheersen? Is daar geen God voor nodig? Hoe kan de mens de horizon doen verdwijnen? De horizon staat hier symbool voor de toekomst. De hedendaagse opinie schrijft dat de mens verantwoordelijk is voor zijn eigen toekomst. Hij bepaalt hoe alles loopt. - De dolle mens is na de dood van God vooral een dolende mens. Hij is letterlijk op de dool en zoekt naar nieuwe vaste punten in zijn leven. Hij valt naar alle richtingen alsof hij van een berg naar beneden stort zonder enige zekering of valnet. Alinea 5 &6 - De dood van God is een fundamentele ontwikkeling in de westerse cultuur. Een god vermoorden is een bovenmenselijke daad. Moeten we niet zelf een God zijn om een andere God te kunnen vermoorden? Misschien is deze tekst een verwijzing naar de manier waarop sommige mensen vandaag in het leven staan: ze spelen God voor hun medemens en denken dat hun macht onbeperkt is. Denk maar aan dictators in totalitaire regimes maar zeker ook aan de zogenaamde gewone mensen die zichzelf profileren ten koste van anderen. Alinea 7 - De dolle mens zwijgt uit onmacht: men wil hem niet verstaan. Men is zeker niet bereid conclusies te trekken uit wat er is gebeurd. Na de dood van God moeten mensen samenkomen om te zien hoe het nu verder kan 3. Ze moeten overleggen en op zoek gaan naar wat hen bindt. De bezorgdheid van ieder weldenkend mens inzake gezondheid, milieu, veiligheid, zinvolheid, liefde, vriendschap, democratie, vrijheid, ed. zou moeten dienen als een nieuw begin. Nochtans is de dood van God te groot voor de 19 de eeuwse mens. Ik vermoed dat Nietzsche gehoopt had dat de nabije toekomst de dood van God zou aankunnen. Spijtig genoeg merken we vandaag dat er nog heel vaak gewezen wordt op verschillen tussen mensen zodanig dat racisme, discriminatie, sociale klassen, godsdienstfundamentalisme ed., blijven bestaan. Nietzsche doet een sterke oproep om het juk van alles wat levensremmend en 3 Na de dood van Jezus komen de leerlingen samen om te overleggen wat er moet gebeuren. Ze komen tot het besluit dat de boodschap van Jezus moet worden uitgedragen (Pinksteren). Het zijn de eerste tekenen van het verrijzenisgeloof. De dolle mens pagina 9

10 levensontkennend werkt af te werpen en het leven te omhelzen. Volgens sommigen is er in die filosofie geen plaats meer voor religiositeit, iets waar ik het niet eens mee ben. Er bestaat een levensbevorderende religie die in harmonie is met wetenschappelijk denken en ruimte laat voor andersdenkenden. Paradoxaal blijkt dat deze nieuwe religiositeit teruggaat op zeer oude denkbeelden. In psalm 23 lezen we: zelfs al ga ik door het dal van de schaduw des doods, kwaad zal ik niet vrezen, want naast mij gaat Gij, uw stok en staf zullen voor mij een troost zijn. De gedachte dat we er niet alleen voor staan kan voor heel wat mensen een houvast betekenen en ik kan alleen maar hopen dat Nietzsche in zijn momenten van lichamelijke kwelling en eenzaamheid zich ook kon vasthouden aan zulke gedachten. Nietzsche aan het meer van Sils-Maria (Samuele Giovanoli, , Friedrich Nietzsche am Silersee) Begeleidende vragen 1) De westerse middeleeuwen kunnen omschreven worden als een christenheid. Leg uit wat hiermee bedoeld wordt en geef voorbeelden om dit te illustreren. 2) Waarom werden in de middeleeuwen theologen aangeworven om in de tolhuizen aan de stad te werken? 3) Welke drie woorden kan men gebruiken om de middeleeuwse God te karakteriseren? 4) Leg uit wat het woordje metafysisch betekent. 5) In welk opzicht kan de middeleeuwse God als metafysisch worden bestempeld? 6) Wat betekent het intrinsieke belang van de rechtvaardigheid? 7) Leg uit op welke manier de fundamenten van de rechtvaardigheid verschuiven naar aanleiding van de dood van God. 8) Toon aan de hand van het boek Job aan dat rechtvaardigheid een belangrijke karaktertrek is van de Bijbelse God. De dolle mens pagina 10

11 9) Op welke manier kan het geloof in een rechtvaardige God de economische realiteit beïnvloeden? 10) Leg uit waarom men kan verantwoorden dat God reeds in het oude testament sterft. Gebruik hiervoor Gen.1 de slaap Gen 2. 11) Welke tweestrijd ontstaat er binnenin de Bijbelse personages naar aanleiding van Gods rechtvaardigheid? 12) Leg uit op welke manier het godsbeeld vanaf psalm 23 een fundamentele wijziging ondergaat. 13) Op welke manier kan men de dood van God aanzien als een nieuwe geboorte van God? 14) De dood van God is geen plotseling gegeven. Leg uit aan de hand van René Descartes. 15) Illustreer het belang van de dood van God aan de hand van het einde van de geschiedenis (Fukuyama) (uitgebreid antwoorden) 16) Illustreer het belang van de dood van God aan de hand van het einde van de kunst (Malevitsj) (uitgebreid antwoorden) 17) Leg uit wat deontologie is. 18) Breng de dood van God in verband met de evolutie met betrekking tot de dankbaarheid. Illustreer je antwoord aan de hand van het denken van Kushner. 19) Leg in eigen woorden uit op welke manier de parabel van de jachthaven een illustratie is van de dood van God en de hele evolutie die ermee gepaard gaat. 20) Welke invloed had Nietzsches atheïsme op zijn leven als student? Op welke manier heeft het een invloed op zijn denken als filosoof? 21) Waarom is het professorenbestaan van Nietzsche van korte duur? Geef twee redenen. 22) Op welke manier probeert Nietzsche met zijn ziekte om te gaan? 23) Hoe kan je in het werk van Nietzsche de invloed van zijn ziekte zien? 24) Wat is de kern van de filosofie van Nietzsche? 25) Wat is de kern van Nietzsches godsdienstkritiek? 26) Leg uit op welke manier het denken van Nietzsche werd misbruikt in de naziideologie. 27) Geef commentaar bij: Hebt GIJ niet gehoord van de dolle mens. 28) Kan men de dolle mens gelijk stellen aan Nietzsche? Verklaar. 29) Naar wie verwijst de dolle mens? 30) Wie was Diogenes van Sinope en wat hield zijn zoektocht naar de mens in? 31) Waarom staan de mensen op het marktplein? 32) Waarom speelt de tekst zich af in de stad? De dolle mens pagina 11

12 33) Wat is het probleem met de mensen op het plein? Verklaar. 34) Op welke manier uit de dood van God zich in de ethiek? 35) Op welke manier uit de dood van God zich in de kunst? 36) God is geen natuurlijke dood gestorven. Verklaar. 37) Geef commentaar bij de gedachte dat de dolle mens een dolende mens is. 38) De dood van God is te groot voor de mens. Wat bedoelt Nietzsche hiermee? Leg een verband met de hedendaagse cultuur. 39) Waarom zwijgt de dolle mens? 40) Wat zouden de mensen moeten doen na de dood van God. 41) Zijn de mensen in staat om de gevolgen van de dood van God in te schatten? Verklaar zowel voor de 19 de als voor de 21 ste eeuw. 42) Op welke manier krijgt het samenkomen rond de dood van God gestalte in het christendom? 43) Leg uit wat de pinksterervaring inhoudt. 44) Sommige godsbeelden ontsnappen aan de religiekritiek van de dolle mens. Leg uit door te verwijzen naar Psalm 23. Creatieve opdracht Maak een documentaire over deze leerstof. Bedoeling is dat je met de filmcamera aan het werk gaat en de parabel van de dolle mens verfilmd. Nadien bewerk je dit met windows movie maker. Tevens breidt je de film uit naar een ander aspect van de leerstof. Je kan ervoor kiezen om iets te vertellen over het leven van Nietzsche. Je zou ook kunnen kiezen voor een vertaling van deze parabel naar het debat rond het einde van de kunst of het einde van de geschiedenis. Je werkt deze film af en publiceert die op youtube. Het lijkt geen overbodige luxe om dit project eerst in een mindmap voor te bereiden. Deze opdracht maakt deel uit van het proefwerk. Voor de details van deze opdracht verwijs ik naar ELOV. Veel succes! Bibliografie Kushner, Harold S., De Heer is mijn herder. De genezende kracht van psalm 23, vertaald door Harmina van der Vinne, Ten Have Baarn, s.l., 2004, 160p. (oorspronkelijke titel: The Lord is my sheperd. Healing wisdom of the twenty-third Psalm, New York Alfred A. Knopf, 2003) Nietzsche, Friedrich, De vrolijke wetenschap, vertaald door Pé Hawinkels, herzien, geannoteerd en van een nawoord voorzien door Hans Driessens, Amsterdam Antwerpen: De Arbeiderspers, Nietzsche-bibliotheek, (eerste druk 1999), 2011, 283p. (oorspronkelijke uitgave: Die fröliche Wissenschaft, 1882) De dolle mens pagina 12

Is God dood? 15 januari 2012, Haagse Dominicus.

Is God dood? 15 januari 2012, Haagse Dominicus. Is God dood? 15 januari 2012, Haagse Dominicus. 1. Ik zoek God! Ik zoek God! roept de dolle mens in een gelijkenis die de filosoof Nietzsche schreef eind 19 e eeuw. De dolle mens loopt met een lantaarn

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Zondag 27 september Markus 9, 30-37 Overdenking Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus 1) Ongemakkelijk gevoel Ik kreeg een beetje een ongemakkelijk gevoel toen ik dat gedeelte

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave VOORBEELD-GEBEDEN In deze bundel kan je enkele gebeden vinden die je kan gebruiken tijdens eucharistievieringen. Of als je creatief bent en wat tijd hebt, kan je je door deze gebeden laten inspireren en

Nadere informatie

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR Geef Gods beloften voor jou nooit op! MIRANDA TOLLENAAR Geef nooit op! Tollenaar, Miranda ISBN 978-90-6353-630-5 NUR 713 Boekverzorging: Studio Vrolijk, Margreet Kattouw De bijbelteksten in deze uitgave

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard De Heilige Teresia van Lisieux, wier feest gevierd wordt op 1 oktober, zei eens: "Al had ik alle mogelijke zonden

Nadere informatie

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 De teksten gelezen De twee schriftlezingen geven twee manieren van kijken naar God : Spreuken (het lied van de wijsheid)

Nadere informatie

Preek Johannes 3 : 16

Preek Johannes 3 : 16 Preek Johannes 3 : 16 Liturgie 21 november 2010 Houten - dienst door jeugd - D.Vonck Voor de dienst: http://www.youtube.com/watch?v=eshqcoeit4w&feature=fvsr Beamer: Psalm 13:6 Ik vertrouw op uw liefde:

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, De eindigheid van de mens De afgelopen tijd worden we weer volop geconfronteerd met de eindigheid van het leven. Ik weet niet hoe het u vergaat, maar de beelden van

Nadere informatie

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie is hij toch, dat zelfs de wind en het meer hem gehoorzamen. Wie is hij toch? Die vraag klinkt

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Of: hadden de meisjes niet met z'n 10-en mee kunnen lopen bij het schijnsel van 5 lampen?

Of: hadden de meisjes niet met z'n 10-en mee kunnen lopen bij het schijnsel van 5 lampen? Zondag 21 november 2010-10e zondag van de herfst - kleur wit - Kogerkerk - preek Jesaja 65, 17-23 / Mattheüs 25, 1-13 Lieve mensen van God, 10 jonge vrouwen, 10 meisjes zijn op weg naar een bruiloft. 5

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 31 augustus 2014 Mattheus 17: 14-20

Ontmoetingskerk - Laren NH - 31 augustus 2014 Mattheus 17: 14-20 Ontmoetingskerk - Laren NH - 31 augustus 2014 Mattheus 17: 14-20 In de naam van Jezus, spreken wij tot deze situatie. Deze woorden van de medici, hebben zij vanuit hun beste kunnen gesproken, Vader, Heer,

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God?

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? 1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten. Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11

Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten. Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11 Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11 Als wij Pinksteren vieren, dan vieren we toch ook dat de boodschap van Gods liefde wereldwijd rondgaat. Dat we in het

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 Mt 16,21 7 8 9 10 Ze spraken met elkaar over alles wat er gebeurd was. 15 Terwijl ze zo liepen te praten, kwam er iemand bij hen lopen. Het was Jezus, 16 maar de leerlingen herkenden hem niet.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 2 november 2014 * Gedachtenis van de overledenen Kogerkerk * Preek Spreuken 9. 1 18 / Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vandaag een prachtige en poëtische tekst

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 22 (08-06)

De Bijbel Open 2013 22 (08-06) 1 De Bijbel Open 2013 22 (08-06) Vanmorgen bespreken we een vraag van een luisteraar over de geschiedenis van de Emmausgangers uit Lukas 24. Het gaat om wat twee volgelingen van Jezus meemaakten, toen

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven.

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het is de vijfde zondag van Pasen. Zondag Cantate -oftewel: Zing! Dat hebben we gedaan, met Psalm 98 die ons daartoe oproept, met andere liederen. Dat doen we graag

Nadere informatie

Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7

Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7 Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7 Jezus stond op uit de dood, uit het graf. Maar waarom is dat paasgebeuren nu belangrijk voor u/jou? Als iemand

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde.

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde. Mt.5:16 De Week van gebed voor de eenheid van alle kerken. Ieder jaar is dit gebed in dezelfde week in januari. Het zal puur toeval zijn, maar ieder jaar valt ook de actie Kerkbalans in deze periode. Met

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels Zoals de Vader mij zond, zend ik ook jullie. Jezus We houden van iemand wanneer we het goede voor hen zoeken als doel op zich. Dallas Willard

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Na 7 dagen en nachten gaat Job klagen. Hij en zijn vrienden hebben al die tijd stil bij elkaar gezeten op de ashoop. Verdoofd. Ze hebben geen

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009)

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) 1 Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) De achtergrond van de vraag naar het belangrijkste gebod De vraag waar wij vanochtend mee te maken hebben is de vraag naar het grote of anders

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander Bevestiging Chris Smits als ouderling Liturgie Voorzang Opw 462 = EL 261 Stil gebed Votum Zegengroet Zingen: Ps 18,1.8.9 Gebed Lezen:

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

De schepping van de mens Studieblad 6

De schepping van de mens Studieblad 6 -1- GODS PLAN MET MENSEN Dit is een uitgave van de Volle Evangelie Gemeente Immanuël Breda Auteur: Cees Visser (voorganger) De schepping van de mens Studieblad 6 Inleiding Mensbeeld Uitgangspunt Stof In

Nadere informatie

NIETZSCHE ALS OPVOEDER. waar leef je voor???

NIETZSCHE ALS OPVOEDER. waar leef je voor??? NIETZSCHE ALS OPVOEDER waar leef je voor??? FILOSOFEREN IN DRENTHE www.keijfilosofie.nl Grote schoonmaak in de bovenkamer VADER EN MOEDER Elisabeth: een antisemitische gans "Het leven is in essentie,

Nadere informatie

Geloven in hoop en perspectief. Nu mij dit is overkomen

Geloven in hoop en perspectief. Nu mij dit is overkomen Lijden en geloof Nu mij dit is overkomen Geloven in hoop en perspectief GVoor gelovigen is het zoeken naar de zin van het lijden rechtstreeks Als we rondom ons kijken, zien we enerzijds de pijn die mensen

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Schets 3 Een onmogelijke opdracht

Schets 3 Een onmogelijke opdracht Schets 3 Een onmogelijke opdracht A. Doel 1. Betekenis benoemen. Ook dit wonder is een teken dat heenwijst naar de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. De Heere Jezus laat zien dat Hij gekomen is om te behouden.

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Ontmoetingskerk Laren NH - 2 maart 2014 Mattheus 6

Ontmoetingskerk Laren NH - 2 maart 2014 Mattheus 6 Ontmoetingskerk Laren NH - 2 maart 2014 Mattheus 6 Dit zijn de meest kalme, lyrische, uitnodigende woorden die Jezus gesproken heeft. Maar tegelijkertijd zetten zij alles wat gewoonlijk doen op losse schroeven.

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

handleiding 18.2 DE PREEK

handleiding 18.2 DE PREEK handleiding 18.2 DE PREEK leerdoel wat je gaat behandelen bijbelstudie Rom. 10:8,14-21 lesstof Een belangrijk onderdeel van de dienst Een kerkdienst bestaat uit meer dan een preek, het geheel van de eredienst

Nadere informatie

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin Met Deliver zingen we voor de dienst; Dat is genade! - Opwekking 722 Heer ik dank U Voor wat U heeft gedaan Ik kon niet doorgaan op eigen kracht Maar dankzij Jezus mag ik nu voor U staan U spreekt mij

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4).

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4). BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 4 Les 4 - Redding: Waarom is het voor ieder mens nodig om gered te worden? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 1) De ongelovige

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Preek 8 de opstanding

Preek 8 de opstanding Preek 8 de opstanding Ik wil kort wat zeggen over het karakter van de dienst. U hebt waarschijnlijk wel begrepen dat het weer een dienst is in het jaarthema terug naar de kern. Vandaag de betekenis van

Nadere informatie

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :)

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :) 20120826 Rom. 12:1-2 Rom. 12:1 Ik roep jullie er [daarom] toe op, broeders, door de ontfermingen van God, om jullie lichamen aan God te wijden als een levend offer, heilig en voor God welgevallig: dat

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Preek Jezus volgen 10 april 2016

Preek Jezus volgen 10 april 2016 Lieve gemeente, Met Pasen hebben we gezien hoe we de verhalen over de opstanding kunnen lezen en begrijpen en vooral wat ze voor ons zouden kunnen betekenen. Dat we die verhalen niet letterlijk hoeven

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Halverwege de vorige eeuw lanceerde de theoloog Paul Tillich de term: God beyond God. Hij zei: wereldwijd zijn mensen op zoek naar God. Ze hebben

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103

Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103 Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103 Het is hard, maar waar: vroeg of laat word je vergeten. Het menselijk leven lijkt op een bloem op het veld, zegt de psalm die we lazen. Je komt op,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Heeft u m al gezien? Misschien al een stukje in gelezen? Dit jaar is er een bijzonder boek uitgekomen, en het haalde gelijk grote verkoopcijfers. Ik

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 24 (22-06)

De Bijbel open 2013 24 (22-06) 1 De Bijbel open 2013 24 (22-06) In Mattheus 16 komen we een bijzondere uitdrukking tegen. Jezus zegt daar tegen Petrus en de andere discipelen dat zij zullen binden en ontbinden. Dat roept bij iemand

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is altijd prettig als de Bijbel zelf aangeeft, hoe je iets moet lezen. Soms zijn er van die verhalen of gelijkenissen, waarvan ik bij een eerste

Nadere informatie

Deze keer maar liefst 4 preken in een. Veel leesplezier!

Deze keer maar liefst 4 preken in een. Veel leesplezier! Deze keer maar liefst 4 preken in een. Veel leesplezier! Preek op de Witte Donderdag jaar C - 2016 Welkom beste mensen bij deze heilige mis op Witte donderdag. Beste mensen Vanavond op de witte donderdag

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

DIENST VAN DE VOORBEREIDING

DIENST VAN DE VOORBEREIDING Eredienst in de Morgensterkerk 15 juli 2012 Dienst van Schrift en Tafel Muziek bij binnenkomst DIENST VAN DE VOORBEREIDING Welkom door de ouderling Stilte (gemeente gaat staan) Bemoediging en drempelgebed

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 18 mei 2014, themadienst Grenzen Over Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens.

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens. Probleem: breuk tussen en mens Door onze keuze is er een breuk tussen en mens. maakte de mens omdat Hij een vriend wilde. Hij wilde aanhoudend contact met de mens. Hij gaf de mens een verrassend mooi leven.

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel?

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel? In de serie Twee op de kansel Rabbijn Albert Ringer (Liberale joodse gemeente Rotterdam) Dr Christiane Berkvens-Stevelinck (Remonstranten Rotterdam) Thema: Wat is ons essentieel? Lezing : Deuteronomium

Nadere informatie

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige Kris Tavernier Sprekende Spreuken Levenslessen uit het boek Spreuken - Het boek Spreuken leert ons heel wat over het gedrag van gelovigen, en hoe dit kan zijn in allerlei omstandigheden van dit leven.

Nadere informatie