Madrid? naar of vanuit 16 FOTO S KONINGINNEFEEST KUNSTTIPS NUMMER ZES. wilt u adverteren IN ons volgende nummer? Kijk op:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Madrid? naar of vanuit 16 FOTO S KONINGINNEFEEST 2010 22 KUNSTTIPS NUMMER ZES. wilt u adverteren IN ons volgende nummer? Kijk op: www.nvmadrid."

Transcriptie

1

2 Kuiper, de internationale verhuizer, verzorgt ruim 80 jaar nationale en internationale verhuizingen. In de zestiger jaren was Kuiper de eerste Verhuizen naar of vanuit Madrid? Kuiper verzorgt meerdere malen per week kleine en grote verhuizingen naar en vanuit Madrid. Tevens frequent naar andere Europese en Overzee bestemmingen. Beste leden, beste lezers, NUMMER ZES Dit is alweer het zesde nummer van La Revista Oranje. In deze editie van het magazine van de Nederlandse Vereniging in Madrid wordt een lang gekoesterde wens van uw voorzitter ten uitvoer gebracht; we zijn namelijk begonnen met het opnemen van een vertaling in het Spaans van de bijdragen en artikelen. Wij denken daarmee ons magazine aantrekkelijker en toegankelijker te maken voor Spaanstalige familieleden en vrienden en wij hopen dat u dit waardeert. Op de middenpagina van het magazine zult u een fotoreportage vinden van één van onze meest traditionele activiteiten: het Koninginnefeest dat op 24 april jl. werd georganiseerd in El Hipódromo de Madrid. Diezelfde dag werd door het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen een fietstocht georganiseerd in Madrid en organiseerden de gezamenlijke Nederlandse onderwijsinstellingen een vrijmarkt voor alle leerlingen. Ook daarvan vindt u een verslag met veel kleurrijke foto s, alsmede een interview met Justine de Jong, directeur van het NBTC. inhoud 04 REISIMPRESSIE: CAMINO DE SANTIAGO 11 VERTREK UIT NEDERLAND HEEFT GEVOLGEN VOOR HET ERFRECHT? 13 INTERVIEW MET THEO VAN BERKEL 14 HOLANDA: EL PLACER DE DIBUJAR 16 FOTO S KONINGINNEFEEST KONINGINNEDAG EN VRIJMARKT 22 KUNSTTIPS 25 SCHOOLPAGINA 26 CAFÉ AMSTERDAM 27 INTERVIEW MET MARION PAUW 30 NEDERLAND IN DE SPAANSE PERS 32 ONDERWIJS IN DE NEDERLANDSE TAAL EN CULTUUR OP HET ITC 34 DE VAN BERKHEY VERZAMELING Bestuur - Neder landse verhuizer, die zich richtte op verhuizingen naar Zuid-Europa. In de filosofie van Kuiper wordt de klant niet alleen in Nederland, maar ook ter plaatse volledig bijgestaan. Wereldwijd beschikt het bedrijf over ruim agenten. In Zuid-Europa heeft Kuiper eigen vestigingen in Zuid-Frankrijk, Barcelona, Alicante, Torrevieja, Malaga, Madrid en Algarve. U kunt telefonisch of via internet een vrijblijvende offerte aanvragen. In Spanje kunt u ons gratis bellen via of direct contact opnemen met onze vestiging in Madrid, Loes Veenstra-Back In de vaste rubriek reisimpressie doet eindredacteur Jaap Scholten verslag van een onbekend stukje van de Camino de Santiago, dit in het kader van het Año Xacobeo. Ook leest u interviews met ondergetekende, die in maart precies één jaar voorzitter van de Vereniging was, en met Marieke Geurts, docent aan het International College Spain. Verder aandacht aan twee evenementen die (mede) werden georganiseerd door de Culturele afdeling van de Ambassade: het literaire Café Madrid en FICOMIC, de internationale stripbeurs in Barcelona waar Nederland dit jaar eregast was. Redactrice Monique Lambie doet wederom een aankondiging van een aantal culturele activiteiten in Madrid in het komende halfjaar. Ook interviewde zij de schrijfster Marion Pauw en maakt ons attent op de Van Berkhey-collectie in de Real Jardín Botánico. We willen vanaf deze plek iedereen bedanken voor hun bijdragen, evenals Ferdi Loskamp die wederom de vormgeving voor zijn rekening heeft genomen. Rest ons nog u een hele fijne zomervakantie toe te wensen met veel Hollandse voetbalwedstrijden en wij hopen u allen aan het begin van het nieuwe seizoen te mogen verwelkomen op de Indonesische maaltijd. Nadere informatie volgt via de nieuwsbrief en kunt u vinden op onze website. Foto van links naar rechts: Monique vd Marel, Encarnita Diaz, Harm Boerma, Theo van Berkel, Loes Veenstra, Björn Duys. Voorzitter Theo van Berkel Vice-Voorzitter Björn Duys Penningmeester Bertien Klanderman Secretaris Monique v/d Marel Loes Veenstra Communicatie Encarnita Diaz Redacteur Monique Lambie Eindredacteur Jaap Scholten Met vriendelijke groet, Namens het bestuur, Theo van Berkel Voorzitter NVMadrid Van Houten Industriepark 12 Postbus 348, 1380 AH Weesp Telefoon +31 (0) Fax +31 (0) Internet wilt u adverteren IN ons volgende nummer? Kijk op: La Revista Oranje is u gratis bezorgd door Swiss Post Spain La Revista Oranje 3

3 Tekst en fotografie: Jaap Scholten REISIMPRESSIE El Camino de Santiago Camino de Santiago 2010: Año Xacobeo it jaar valt 25 juli op een zondag en dat betekent voor de Camino de Santiago een Año DXacobeo, of wel een Heilig Jaar. Reden voor La Revista nog eens stil te staan bij de beroemdste pelgrimsroute in Europa: die naar Santiago de Compostela in het Spaanse Galicië. La Revista Oranje 5

4 REISIMPRESSIE REISIMPRESSIE AÑO XACOBEO Voor Galicië is het jaar 2010 van groot belang, want de naamdag van de apostel Jacobus, die in het Spaans Santiago heet, 25 juli, valt dit jaar op een zondag, en dus is het een Heilig Jaar, een Año Xacobeo in het Galicisch. Alle registers worden opengetrokken. Op de nationale en internationale toeristenbeurzen is Galicië prominent aanwezig, want de ervaring leert dat een Heilig Jaar niet minder dan een paar miljoen pelgrims op de been brengt, en dat vergt de nodige voorbereiding en organisatie. En niet alleen Galicië, maar heel Spanje probeert een graantje mee te pikken. Tot in de verste uithoeken van het land zijn in het afgelopen jaar borden verschenen met Camino de Santiago en paaltjes met pijlen voor links- en rechtsaf. Natuurlijk is iedere route vanuit Spanje zelf naar Santiago een camino, maar de echte Camino de Santiago komt natuurlijk uit Frankrijk, gaat de Pyreneeën over bij Roncesvalles of Somport en baant zijn weg door Aragón, Navarra, Rioja en het noorden van Castilië en León. Dat zijn niet minder dan 850 kilometers vanaf Somport. Je zult weten dat Iberië een schiereiland is. 850 Kilometers vol romaanse kerken en kloosters, dichte bossen en bloedhete vlakten, zweet en blaren, maar ook oergezellige pelgrimsherbergen en leuke ontmoetingen. COSTA DA MORTE Maar ik laat dat deel van de Camino de Santiago even voor wat hij is. Daar is al meer dan genoeg over geschreven. Voor het overgrote deel van de pelgrims is de Galicische hoofdstad Santiago de Compostela het doel én het eindpunt, maar sommigen lopen door naar Cabo Fisterra (Cabo Finisterre): de kaap die lange tijd voor het einde van de wereld werd gehouden, en de kust waar de Jacobus-legende begon. Voor menigeen is dit het officieuze eindpunt van de pelgrimsroute, en inderdaad ook gewoon keurig gemarkeerd met gele pijlen en tegels met een blauwe jacobsschelp. De kust bij Kaap Finisterre luistert naar de onheilspellende naam Costa da Morte (de dodenkust); de zee is er woest, de rotsen en kliffen levensgevaarlijk. Talloze schepen vergingen er in de loop van de eeuwen, of moesten hun heil zoeken in een van de rias, zeg maar de Galicische fjorden. En in een van deze inhammen, bij het dorp Padrón, legde in de eerste eeuw na Christus een schip aan met het stoffelijk overschot van de apostel Jacobus, vergezeld door enige van zijn leerlingen. Of zij bewust aan wal gegaan zijn, of dat zij aan deze woeste kust hun heil hebben gezocht voor een opkomende storm, niemand zal het weten. Het doet er ook niet heel veel toe. DE LEGENDES Legende op legende stapelde zich op. Zo zou Jacobus nog niet aan land zijn gebracht of hij rees ten hemel. Een dag later werd hij alweer teruggevonden door zijn leerlingen en begraven. In 813 werd het graf op aanwijzing van een ster door een kluizenaar gevonden. En daar verrees al spoedig een kapel, want de stroom pelgrims liet niet lang op zich wachten. Er kwamen er zoveel, dat de kapel een kerk en de kerk een kathedraal werd. Evenzo spoedig deed het verhaal de ronde dat Jacobus, alvorens in het jaar 44 in Palestina te zijn terechtgesteld, in het noordwesten van het Iberisch schiereiland zou hebben gepredikt. En nog een mooi verhaal: door de aanwezigheid van het graf van Jacobus was het de islamitische Moren nooit gelukt door te dringen tot deze uithoek van het Iberisch schiereiland. Jacobus zou zelfs op een wit paard zijn verschenen in de slag bij Clavijo in 843 om de Asturiërs bij te staan in de strijd tegen de Moren; daaraan dankt hij tot op de dag van vandaag zijn bijnaam Matamoros (Morendoder). Over de Moorse krijgsheer Almanzor, die in 997 Santiago zo ongeveer van de kaart veegde, rept natuurlijk niemand, en dát is geen legende. dus gaat hier geen dag voorbij zonder een stevige bries. Half Galicië leeft van de visserij en de bewoners van Muxía ook. De visafslag is een witte, frisse en moderne loods in de haven. Er liggen heilbotten van 70 kilo, klaar om vervoerd te worden naar Madrid. Behalve vissersdorp is Múxia een bedevaartoord. Op de punt van de kaap staat het Santuario Nosa Señora da Barca (Onze Lieve Vrouwe van de boot). Hier zou Maria in een stenen boot aan land gekomen zijn om de apostel Jacobus in zijn werk als prediker bij te staan. Een deel van de boot, de pedra d abalar, ligt nog naast de kerk; alle pelgrims met een beetje spierballen proberen de steen ieder jaar weer te verplaatsen, tevergeefs uiteraard. En wie twijfelt aan dit verhaal, kan dat beter niet hardop in Múxia zeggen. Nosa Señora da Barca is intocable. KAAP TOURIÑÁN Een zonovergoten ochtend. Het beeld van het grijze Galicië vervaagt even. De oceaan is mediterraan blauw, de schuimkoppen zijn hagelwit, de vegetatie frisgroen en de rotsen zwart. Een kleurrijk geheel vol contrast. Het traject van Muxía naar Fisterra is zonder meer een mooie tocht. Je verliest de oceaan vrijwel nooit uit het oog, je loopt door dennenbossen, langs maisvelden, over kliffen, langs een verlaten gehucht, door velden vol brem, en af en toe over een zandstrand dat zo wit is, dat je aan de rand ervan palmbomen verwacht. Er is vrijwel niemand op het strand, maar je merkt al snel dat dat niet zo vreemd is. Ook de zwemmer moet hier namelijk in zijn achterhoofd houden dat hij aan de Costa da Morte is. Het water is, ook in juli, steenkoud, direct al metersdiep en de stroming is gevaarlijk sterk. Na een paar uur stevig wandelen komt er een kaap in zicht die meer dan een kilometer de zee in gaat. Het is Cabo Touriñán, die toevallig niets te maken heeft met de Jacobus-legende, maar wel verreweg de mooiste van de Costa da Morte is. CABO FISTERRA De volgende dag is de langverwachte tocht naar Cabo Fisterra. De route lijkt op die van de dag ervoor, met hetzelde MUXÍA Terug naar de werkelijkheid. De route naar Finisterre gaat via Muxía, een vissersdorp op een landtong; aan de ene kant de Atlantische Oceaan, aan de andere kant een enorme binnenzee, en 6 La Revista Oranje La Revista Oranje 7

5 REISIMPRESSIE stralende weer als geschenk erbij. De pelgrimsroute gaat over Praia do Rastro, een twee kilometer lang zandstrand dat helemaal leeg is. Slechts voetafdrukken van wandelaars, meeuwen en golven. En dan komt langzaam maar zeker Cabo Fisterra in zicht, een naam die afgeleid is van het Latijnse Finis terrae (het einde van de wereld), zoals de Romeinen de kaap noemden. Tot de Spanjaarden en Portugezen in de 15de eeuw begonnen met hun ontdekkingreizen, was dit, voor de Europeanen althans, het einde van de wereld. Daarna werd het in ieder geval dan toch de meest westelijke punt van het Continent, totdat de geografen de lengtegraden nauwkeurig konden meten, en Cabo Fisterra de eer moest afstaan aan Cabo da Roche in Portugal. Cabo Fisterra is veel meer dan een geografisch referentiepunt op 9* westerlengte en 43* noorderbreedte met een vuurtoren erop, die zijn lichtbundel 22 zeemijlen verweg stuurt. Van de vroegste ontdekkingsreiziger in de oudheid tot de middeleeuwse pelgrim, en de Galicische visser van vandaag toe is Fisterra een symbool. Kelten, Romeinen, Goten en Castilianen stonden hier aan het einde van hun wereld, zich afvragend wat daar voorbij de horizon zou zijn. Cabo Fisterra is de belichaming van het einde, van beperkingen en verwachtingen, van het onbereikbare. Voor de rusteloze reiziger is het de plaats waar het onbekende en onbereikbare lonkt. Voor de thuisblijvers is er geen plaats waar men dichter bij de dierbaren op zee is dan hier; Cabo Fisterra als symbool van vrees en hoop, vrees voor de onstuimige zee aan de Costa da Morte, hoop op een behouden thuiskomst. Iglesia de San Martín (Frómista, Palencia) LIEVER TOURIÑAN Ik moet zeggen dat ik me in diverse verbale bochten moet wringen om deze poëtische ode aan Fisterra niet terstond over boord te gooien. De werkelijkheid is anders. Een recente bosbrand heeft korte metten gemaakt met alle vegetatie en de kaap zwart geblakerd. Ergens bovenop ligt nota bene een vuilnisbelt. Aan het einde van de weg naar de punt van de kaap is een parkeerplaats; toeristen verdringen zich rond de souvenirswinkeltjes waar schelpen uit Thailand moet doorgaan voor Atlantische. De Nosa Señora de Fisterra is gesloten. Waarschijnlijk moet je er op Paaszondag zijn, wanneer hier de jaarlijkse grote bedevaart plaatsvindt. Wie de sfeer wil proeven van het finis terrae, of wil dromen van onbekende verten die lonken, van het onbereikbare in het leven, of wie simpelweg van een mooie zonsondergang wil genieten, raad ik sterk aan naar Cabo Touriñán te gaan; die tiende lengtegraad doet er nou ook weer niet zoveel toe. Español Este año es Año Xacobeo, motivo para que La Revista se pare a pensar en la ruta de peregrinaje más famosa de Europa: la que lleva a Santiago de Compostela en Galicia. AÑO XACOBEO Este año la fiesta onomástica del apóstol Santiago, el 25 de julio, cae en domingo y por tanto este año es Año Xacobeo. Esto moviliza a algunos millones de peregrinos que quieren catar el ambiente del Camino de Santiago, 850 kilómetros desde los Pirineos: iglesias romanas, bosques espesos, llanuras abrasadoras, sudor y ampollas, pero también albergues muy acogedores. COSTA DA MORTE De ella ya se ha escrito mucho. Quiero dirigirme a una parte desconocida del camino: la de Santiago a Cabo Fisterra, el cabo que durante mucho tiempo se consideró el fin del mundo y la costa donde comenzó la leyenda de Santiago. La costa alrededor del Cabo de Finisterre se conoce por el nombre ominoso de Costa da Morte; el mar es salvaje, las rocas y los acantilados son mortales. En esta costa, cerca del pueblo de Padrón, en el siglo I después de Cristo amarró un barco con los restos mortales del apóstol Santiago. LAS LEYENDAS Las leyendas se fueron apilando. Nada más llegar a tierra Santiago ascendería al cielo. Un día más tarde lo encontraron y lo enterraron. En el año 813 un ermitaño encontró la tumba gracias a la indicación de una estrella. Y poco después se irguió una iglesia en el mismo lugar porque el flujo de peregrinos no se dejó esperar. Otra bonita historia: Santiago aparece en un caballo blanco en la batalla de Clavijo en 843 para apoyar a los asturianos en su lucha contra los moros; a ello se debe el apodo de Matamoros. Sin embargo, no pudo impedir la destrucción de la ciudad de Almanzor. MUXÍA La ruta a Finisterre pasa por Muxía. La mitad de Galicia vive del pescado y Muxía no es diferente, pero al margen de ser un pueblo pesquero Muxía también es un lugar de peregrinación. En el extremo del cabo se sitúa el Santuario Nosa Señora da Barca. Se dice que en este lugar María desembarcó para acompañar al apóstol Santiago en su trabajo como predicador. Parte del barco (petrificado), de pedra d abalar, aún se encuentra al lado de la iglesia; cada peregrino con músculos intenta desplazar la piedra. Huelga decir que los intentos son en vano. Cabo Fisterra Santiago de la Compostela Madrid El trayecto de Muxía a Fisterra es un paseo precioso a lo largo de acantilados y por aldeas abandonadas. En las playas no hay nadie y no es de extrañar. En la Costa da Morte el agua está gélida, es profunda y las corrientes son traicioneras. Tras un par de horas caminando se vislumbra Cabo Touriñán. Ciertamente no tiene nada que ver con la leyenda de Santiago pero sí es el más bonito de la Costa da Morte. CABO FISTERRA He aquí Cabo Fisterra, derivado del latín Finis terrae (el fin de la tierra). Hasta que los españoles y los portugueses empezaran con sus viajes de exploración en el siglo XV, esto era, al menos para los europeos, el fin del mundo. Más tarde al menos fue el punto más occidental del continente hasta que los geógrafos pudieron medir con exactitud los grados de longitud. Posteriormente tuvo que ceder este honor al Cabo da Roche en Portugal. Cabo Fisterra es mucho más que un punto de referencia geográfico. Desde el primer viajero de exploración en la antigüedad hasta el peregrino medieval y el pesquero gallego en la actualidad, Fisterra es un símbolo. Los celtas, los romanos, los godos y los castellanos estaban allí ante el fin del mundo. Cabo Fisterra es la encarnación del final, de las limitaciones y de las expectativas, de lo inalcanzable. El viajero inquietante tiene su mirada puesta en lo desconocido y en lo inalcanzable. Para las personas que se quedan en casa no hay lugar donde se encuentran más cerca de sus seres queridos que están en alta mar; Cabo Fisterra como símbolo de temor y esperanza, temor al mar impetuoso en la Costa da Morte, esperanza de un buen viaje de vuelta. PREFIERO TOURIÑAN Debo confesar que me cuesta mucho no tirar directamente por la borda esta oda poética dedicada a Fisterra. La realidad es otra. El cabo está desnudo. Al final del camino hay un parking lleno de coches, los turistas se apretujan en torno a las tiendas de recuerdos. El que quiere catar el ambiente de finis terrae, o el que quiere soñar con lejanías desconocidas, con lo inalcanzable en la vida, o el que simplemente quiere disfrutar de una bonita puesta de sol, le aconsejo visitar Cabo Touriñán; independientemente del grado de longitud... TOURIÑÁN Una mañana bañada por el sol. Por un instante se desvanece la imagen gris de Galicia. El océano se tiñe de azul mediterráneo, las cabrillas son blancas como la nieve, la vegetación de un color verde fresco y las rocas son negras. Texto: Jaap Scholten Traducción: Martijn Naarding 8 La Revista Oranje La Revista Oranje 9

6 Vertrek uit Nederland heeft gevolgen voor erfrecht. INTERVIEW Vision in Finance Insurance Solutions Estate Planning Investment Solutions Vision in Finance stelt zich ten doel om op basis van de wensen en de persoonlijke situatie van haar klanten de daadwerkelijke behoefte te bepalen, om deze vervolgens in te vullen met de best mogelijke oplossing. Betrokkenheid en deskundigheid zijn hierbij haar speerpunten. Vision in Finance is uw financiële partner op het gebied van: Insurance Solutions Vision in Finance biedt verzekeringen die aansluiten bij de wensen en behoefte van haar klanten. Zij heeft toegang tot diverse vooraanstaande verzekeraars en is daardoor in staat om haar klanten een onafhankelijk advies te verstrekken. Estate Planning Vision in Finance informeert Nederlanders over de consequenties die een vertrek uit Nederland heeft op de verdeling en belasting van het opgebouwde vermogen bij een nalatenschap. Daarnaast draagt zij bij aan het tot stand komen van (belastingbesparende) testamentaire oplossingen. Investment Solutions Vision in Finance biedt in samenwerking met Perrée & Partners B.V. Nederlandse vastgoedobligaties aan. De vastgoedobligaties vormen een interessant alternatief voor een belegging in aandelen of een spaarrekening. Vorig jaar september verhuisde Maartje Visser met haar vriend naar Madrid. Inmiddels is zij haar eigen bedrijf gestart onder de naam Vision in Finance. Ze richt zich met haar bedrijf op het aanbieden van een breed scala aan schadeen levensverzekeringen, biedt interessante investeringsoplossingen en adviseert Nederlanders die in Spanje wonen op het gebied van Estate Planning. Toen de kans zich voordeed om naar Spanje te verkassen vanwege het werk van mijn vriend Twan, hoefden we daar beiden niet lang over na te denken. Het was voor ons een mooie uitdaging. Voor mij betekende dit wel dat ik mijn leuke baan als pensioenprofessional bij Robeco moest opgeven en daar onzekerheid voor terugkreeg; ik ging immers naar een land met een werkloosheidscijfer van bijna 20%. Toch had ik het gevoel dat het wel goed zou komen. Ik dacht dat ik, gezien mijn ervaring in de financiële sector op het gebied van Private Banking, Financieren en Verzekeren én het feit dat ik de Engelse taal spreek, uiteindelijk wel een baan zou kunnen vinden bij een internationale bank of verzekeraar. Alvorens met solliciteren te starten, leek het me goed om eerst de Spaanse taal enigszins onder de knie te krijgen om zo bij een sollicitatiegesprek mijn kansen te vergroten. Vrijwel direct na aankomst in Madrid kon ik beginnen met een full-time opleiding Spaans aan de Universiteit Complutense. Ik had eerder begrepen dat het in Spanje, om een baan te bemachtigen, erg belangrijk is om mensen te kennen. Dus gedurende mijn studieperiode liet ik zo vaak mogelijk vallen dat ik op zoek was naar een baan. In die periode bezocht ik ook een netwerkbijeenkomst in Madrid. Hier ontmoette ik Henk Perrée van Perrée & Partners B.V., een financieel intermediair in Nederland met aangesloten instelling in Barcelona, en Hans Wolters van IFAR S.L., een verzekeringstussenpersoon in Barcelona. Beiden zagen mogelijkheden om met me samen te werken. Ik had een goed gevoel over deze heren dus ik maakte een afspraak om verder te praten. Ik raakte erg enthousiast over hun businesses en besloot om een samenwerkingsovereenkomst met ze aan te gaan en een eigen bedrijf te starten. Een eigen bedrijf starten was niet iets wat eerder in me opgekomen was maar ik zag het als een mooie persoonlijke uitdaging om mijn opgedane kennis en ervaring op deze wijze in de praktijk te brengen. Via Perrée & Partners kwam ik in contact met een Nederlandse notaris. Met hem sprak ik uitgebreid over de verschillen tussen het Spaanse- en het Nederlandse erfrecht en de gevolgen die een verhuizing van Nederland naar Spanje met zich meebrengt. Ik was erg dankbaar voor dit gesprek want niemand had me hier nog op gewezen en het was niet iets waar ik al bij stilgestaan had. Het gesprek met de notaris heeft me lang bezig gehouden en ik vroeg me af hoeveel emigranten op de hoogte zijn van dit aspect en de mogelijkheden die ze hebben. Ik wilde hier meer van weten en heb me hier uitgebreid in verdiept. Dit leidde ertoe dat ik uiteindelijk ook met deze Nederlandse notaris een samenwerkingsovereenkomst sloot. Binnen deze samenwerking wil ik Nederlanders die in Spanje wonen informeren over de gevolgen die een overlijden op hun persoonlijke situatie heeft. Nederlands versus Spaans Erfrecht Tot 1996 werd de nalatenschap van een in het buitenland woonachtige Nederlander verdeeld volgens de regels van de Nederlandse wet. Het Haags Erfrechtverdrag heeft dit veranderd. Nu is het zo dat als men langer dan vijf jaar uitgeschreven is uit Nederland én bij overlijden in Spanje woont, Spaans erfrecht van toepassing is. Het Spaanse Erfrecht is op diverse punten anders geregeld dan het Nederlandse Erfrecht. De voornaamste verschillen zijn: In Nederland geldt een langstlevende bescherming wat inhoudt dat de nalatenschap geheel ten goede komt aan de langstlevende (de gehuwde/geregistreerde partner). Het Spaanse Erfrecht kent daarentegen geen langstlevende bescherming. De nalatenschap gaat volledig naar de kinderen of ouders. De langstlevende behoudt slechts het recht tot vruchtgebruik van een derde deel van de nalatenschap. Dit kan grote financiële consequenties hebben. In Nederland is eveneens een volledige langstlevende bescherming mogelijk voor een partner waar je mee samenwoont, maar niet mee bent gehuwd. Spanje kent een dergelijke regeling helemaal niet. Daarnaast is er ook een groot verschil tussen Nederland en Spanje op het gebied van successierecht: De successiebelasting in Spanje kent ten opzichte van Nederland lagere vrijstellingen. Vooral voor de langstlevende partner is het verschil groot: in Nederland ,00 en in Spanje ongeveer ,00. De successietarieven in Spanje voor partners die niet gehuwd zijn, vallen onder het vreemdentarief en kunnen oplopen tot 81,2%. Keuze voor Nederlandse erfrecht Het is mogelijk om een overgang naar Spaans Erfrecht na 5 jaar te voorkomen. Nederlanders kunnen er namelijk te allen tijden voor kiezen om het Nederlandse recht van toepassing te laten zijn door betreffende rechtskeuze op te nemen in het testament. Een dergelijke keuze kan veel geld besparen. Ook voor Nederlanders die korter dan 5 jaar in Spanje verblijven is het mogelijk interessant om deze rechtskeuze te betrekken bij het opstellen of actualiseren van een testament. Laat je adviseren Indien je jezelf niet laat informeren over de gevolgen zou je bij een overlijden wel eens voor grote financiële verrassingen kunnen komen te staan. Het is daarom belangrijk om op voorhand maatregelen te treffen en je zaken zo te regelen zoals je het graag zou willen. Vision in Finance heeft als uitgangspunt om de persoonlijke situatie en wensen bij een eventueel overlijden te inventariseren. Vervolgens wordt, in samenwerking met de notaris, vastgesteld welke maatregelen nodig zijn om de gewenste situatie te realiseren. Vision in Finance en Perrée & Partners werken samen om deze service aan de Nederlandse gemeenschap in Spanje aan te kunnen bieden. Tekst: Encarnita Diaz Calle Tellez 30, 4, MADRID Tel / La Revista Oranje 11

7 INTERVIEW In maart 2010 was het een jaar geleden dat Theo van Berkel aantrad als voorzitter van de Nederlandse Vereniging in Madrid. Wie is onze voorzitter, wat is de balans van één jaar voorzitterschap en wat zijn de plannen voor de komende periode? Voorzitter Nederlandse Vereniging Madrid: HEO VAN BERKEL Voorzitter zijn is niet alleen twee keer per jaar een speech houden. Achter de schermen gebeurt er veel. En dat is niet altijd eenvoudig natuurlijk. Theo van Berkel woont sinds december 2005 in Madrid. De reden voor de komst naar Spanje was dat zijn vrouw, na jaren in Nederland te hebben gewoond, graag weer terug wilde naar de roots. En dat betekende een nieuwe woonomgeving ten noord-oosten van Madrid, de twee kinderen naar de Nederlandse School, en een nieuwe baan voor Theo. Nieuw, maar wel in dezelfde branche, en dat is die van de tandtechniek. In Spanje werkt Theo sinds zijn komst hard aan het opzetten van een business: Nederlandse kwaliteit voor Spaanse tandartsen en tandheelkundige klinieken. En hij mag, naar eigen zeggen, niet klagen. De Nederlandse Vereniging kwam in zicht in Theo: ik hoorde dat er voetballen was, een WK-wedstrijd kijken ergens in de stad, georganiseerd door de Nederlandse Vereniging. Je moet wel lid zijn, werd erbij gezegd. Die avond naar de wedstrijd dus. Daar ontmoette Theo, die niemand kende, Robert de Jong die op dat moment in het bestuur van de Nederlandse Vereniging zaten. De heren kwamen aan de praat over een nieuwe vormgeving van het verenigingsblad, toen nog het Hispaantje. Theo werd uitgenodigd op een bestuursvergadering over het blad en kwam meteen met een duidelijk statement: voor een nieuw blad, type magazine, heb je advertenties nodig. Dat was niets teveel gezegd. Nog dezelfde avond werd besloten dat Theo de advertenties ging doen. Zoals bekend verscheen het eerste magazine, La Revista, in december 2007, met advertenties uiteraard. Van het een komt het ander. In 2008 werd Theo officieel commissaris communicatie en op 17 maart 2009 nam hij de voorzittersstaf over van Rolf Leenhouts en vormde met enkele enthousiaste mensen een nieuw bestuur. Een spetterend koninginnefeest en een nieuwe stijl Indonesisch buffet waren de visitekaartjes van Theo en het nieuwe bestuur. Nog meer Nederlanders, maar met name ook Spaanse familieleden betrekken bij de Nederlandse Vereniging en haar activiteiten heeft zonder enige twijfel Theo s prioriteit. Het tweetalige magazine moet daar vanaf nu een bijdrage aan leveren. Maar ook denkt Theo aan culturele uitwisselingsprogramma s: de Nederlandse schrijver Cees Nooteboom, een Spaanse journalist in Nederland, laten we ze uitnodigen voor, zeer waarschijnlijk, een heel interessante avond. Ook culturele activiteiten in Madrid en omstreken zullen een prominente plaats blijven innemen in het magazine en andere communicatiemiddelen van de Vereniging. En dat is behoorlijk wat werk. Voorzitter zijn is niet alleen twee keer per jaar een speech houden. Achter de schermen gebeurt er veel. En dat is niet altijd eenvoudig natuurlijk. De Nederlandse Vereniging heeft een zeer gemelleerde ledenlijst. Iedereen moet in principe zoveel mogelijk aan zijn trekken komen en dat is de taak waar het bestuur voor staat. Geen sinecure. De week na het interview was het Oranjefeest. Dat zag er toch allemaal weer keurig en prima verzorgd uit met een heleboel feestelijke gezichten. Alle waardering dus voor de voorzitter en zijn team.. En marzo de 2010 hizo un año que Theo van Berkel asumió la presidencia de la Asociación neerlandesa en Madrid. Quién es nuestro presidente? Cuál es el balance después de un año en el cargo? Qué planes tiene para el futuro? Desde diciembre de 2005 Theo van Berkel vive en Madrid. El motivo de su llegada a España fue que su esposa quería volver a sus raíces, después de haber vivido años en Holanda. Con ello llegó a un nuevo entorno al noreste de Madrid, sus dos hijos fueron inscritos en el Colegio Holandés y Theo encontró un nuevo trabajo. Nuevo, aunque en el mismo sector: la técnica dental. Desde el principio Theo ha trabajado duramente en establecer su negocio: calidad holandesa para clínicas dentales y dentistas españoles. Y, según afirma, no tiene motivos de quejar. En 2006 entra en escena la Asociación neerlandesa. «Me enteré de que se podían ver partidos del Mundial en algún sitio en el centro, organizado por la Asociación neerlandesa, pero tenías que ser miembro. Esa tarde fui a ver el partido.» Ahí Theo, que no conocía a nadie, conoció a Robert de Jong que por entonces formaba parte del consejo de la Asociación Neerlandesa. En la conversación que mantuvieron se habló de cómo se podía cambiar el formato de la revista de la Asociación, que en ese momento aún se llamaba el Hispaantje. Theo fue invitado a participar en una reunión del consejo sobre la revista y enseguida dejó claro cuál era su opinión: «Para una revista nueva del tipo magazín se necesitará publicidad». La misma tarde se decidió que Theo se encargaría de este tema. Como es sabido, la primera edición de La Revista, naturalmente con publicidad, vio la luz en diciembre de Una cosa lleva a la otra y en 2008 Theo asumió oficialmente el cargo de comisario de comunicación. El 17 de marzo de 2009 tomó las riendas de la presidencia que regentaba Rolf Leenhouts, formando un nuevo consejo con algunos entusiastas personas. La espectacular fiesta con motivo del Día de la Reina y un bufete indonesio con un nuevo estilo han sido unos de los hitos más destacados de Theo y su nuevo consejo. Sin duda, una de las prioridades de Theo es seguir involucrando a más holandeses, pero también a los familiares españoles en las actividades de la Asociación. A partir de ahora el magazín en dos idiomas contribuirá en este sentido. Por otra parte Theo está pensando en programas culturales de intercambio: «El escritor holandés Cees Nooteboom, un reportero español afincado en Holanda, al que podemos invitar para probablemente pasar una tarde muy interesante.» Las actividades culturales en Madrid y alrededores seguirán ocupando un lugar destacado tanto en el magazín como en otros medios de comunicación de la Asociación. El trabajo no es poco. Ser presidente no sólo es pronunciar un discurso dos veces al año. Detrás de las cámaras ocurren muchas cosas y no siempre es fácil. Dado que los miembros de la Asociación neerlandesa son muy variopintos, el objetivo del consejo es que todo el mundo esté satisfecho en la medida de lo posible. No es una sinecura. Texto: Jaap Scholten Traducción: Martijn Naarding La Revista Oranje 13

8 Door onze redacteur ron rijghard Barcelona, 8 mei. Drie Spaanse uitgevers willen Dick Matena wel uitgeven, zegt Gert Jan Pos, stripintendant en drijvende kracht achter de presentatie van Nederlandse striptekenaars op de stripvakbeurs Ficomic in Barcelona. Ze vinden het prachtig, zijn in strip gegoten vorm van Het dwaallicht van Elsschot. Ook voor Peter Pontiac is interesse. Nederland is eregast op de beurs, die donderdag openging en nog loopt tot morgen. Ficomic, gevestigd in wat lijkt op een enorme stationshal, is de op één na groot- striphoofden, echte kaaskoppen. Het is een kamer waar de bezoeker echt kan inlopen. Binnen hangt autobiografisch werk: y o/ i k is het thema van de Nederlandse expositie van Floor de Goede, Barbara Stok, Gerard Leever en Peter Pontiac, die gekoppeld zijn aan vier verwante Spaanse tekenaars. Stok en De Goede laten in hun minimalistische stijl scènes uit hun leven zien. De bijdrage van Pontiac is getiteld Autobioblues, waarin de tekenaar bij zijn dagelijkse bezigheden wordt achtervolgd door lege vellen die gevuld willen worden. In de Nederlandse tentoonstellingsruimte mag er niks worden verkocht en daarom is er achter de stand nog een klein kraampje, waar Nederlandse strips, posters, T-shirts en buttons worden verhandeld. Vrijdagmiddag staan daar de twee Spaanse Nederlanders van de groep, Cristina Richarte en Henrike Olasolo, zelf auteurs van een bijzonder boek over Nederland gezien door de ogen van ste stripbeurs van Europa, met nieuwkomers, Nederland is mijn naar verwachting zo n honderdduizend bezoekers. Er zijn veel doen het goed, zeggen ze. Richar- fantasie. De werken van Pontiac stands met strips en verwante gadgets, maar ook lezingen, presentaden alles hebben van onze vrouwete: En twee Baskische meisjes wilties en debatten, met bijzondere lijke tekenaars. gasten als Tardi, Moebius en Lewis De binnenruimte van de expositieruimte had de ontwerper leeg Tr o n d h e i m. Het is goed voor het zelfvertrouwen van de Nederlandse striptekelijk wat rumoer over, want het me- gelaten. Daar ontstond aanvankenaars om hier te zijn, betoogt Pos. rendeel van de vijftig tekenaars wilde zich laten zien. Aan de buiten- Dan kunnen ze zien dat ze goed zijn en makkelijk mee kunnen met kant van een gele wand werd uiteindelijk een lange tafel geïmpro- de buitenlandse collega s. Pos is door het Fonds BKVB voor viseerd, zodat de tekenaars werk twee jaar aangesteld, met onder kunnen uitstallen en hun kunst live demonstreren. Die stoelen heb- meer als opdracht de sector te professionaliseren. Leren jezelf internationaal te presenteren hoort manga-specialist Aime de Jongh, ben we zelf maar gekocht, zegt daar bij. De striptekenaars moeten met 21 jaar de jongste van het stel. naar buiten. Lol trappen hoort bij stripmakers en de jongens van Lamelos la- Zo n vijftig tekenaars gaven Robots van het Nederlandse stripcollectief Lamelos en van het Spaanse La Cruda, strijdend in de straten van Barcelona Foto Marco Bakker daar gehoor aan, en veertig arriveerden per bus. Maar de meesten toe: Om tot het grote publiek markt. Maar Félix Sabat, redacteur De directeur van de Ficomic, Car- & Sukke hebben in galerieën el- grijze bussen, maar met één vro- moet, in een robotgevecht tegen de ten donderdagavond zien hoe dat zijn sceptisch over hun kansen op door te dringen wil ik een kopgroep formeren. Die kun je bijzonnat, weerspreekt dat. Bij Glénat de Nederlandse inbreng. Sinds lingen. op het dak, een gevulde boekense collectief La Cruda. Toegejuicht van de grote Spaanse uitgever Gléles Santamaria, is enthousiast over ders in de stad eigen tentoonstellijk gekleurd autootje, met boeken tekenaars van het verwante Spaan- een doorbraak in Spanje. Het zou leuk zijn als een uitgever zich dere aandacht geven. Tussen deze verschenen eerder dit jaar al Leon Joost Swarte in de jaren tachtig Als Nederland in Barcelona een kast in de aanhangwagen en lezende passagiers. straf kwartier drie tegenstanders door de collega s ontdoen ze in een meldt, zegt tekenaar Sam Peeters, Nederlandse tekenaars zitten er el Terrible, een vertaling van de hoorden we niets meer uit Nederland. Nu is er een mooie stand hier dat Joost Swarte. Op de expositie Op vergelijkbare manier springt met hamerende slagen van hun internationale ster heeft, dan is lid van stripcollectief Lamelos. Ik die tot grote dingen in staat zijn, Sjef van Oekel-avonturen van Wim kom om te netwerken, maar ook zoals Typex, Maaike Hartjes, Barbara Stok en de jongens van Lame- den Boogaard, en Peter de Wits De Nederlandse bestorming van Mariscal toont hij zijn stadsge- de Ficomic eruit tussen de wat eenvaardigd van kartonnen dozen, ge- T. Schippers en tekenaar Theo van en diverse exposities in de stad. met zijn Spaanse evenknie Javier de Nederlandse tentoonstelling op wapens en uitrusting alles ver- om lol te trappen. Nederland is een stripland in l o s. Burka babes. Ik vind deze twee de Spaanse stripwereld reikt verder dan de Ficomic. Onder meer mensen, getekend in heldere kleu- strips en gadgets. De Nederlandse jes. Als de steeg voor het Picasso zichten, interieurs en lezende vormige Spaanse kramen met kleurd papier en aluminium bord- ontwikkeling, zei Pos donderdag Tekenaar Typex vermoedt dat boeken grappig, zegt Sabat. Als tijdens de officiële opening. De de humor van de Nederlandse tekenaars te zwart is voor de Spaanse de woorden vandaan komen. dig (tekenaar van Heinz) en Fokke kening van een vakantiefile, vol le, hoge wanden die uitlopen in liggen ze verfomfaaid in de het leuk is, maakt het niet uit waar Swarte, Lamelos, Typex, Ren Winren en klare lijnen. Zoals op een te- ruimte is ommuurd door hardge- Museum na afloop weer leeg is, volgende dag voegt hij daaraan hoek. Holanda: el Placer de Dibujar ARTIKEL werk van twee grote striptekenaars: Joost Swarte y zijn Spaanse evenknie Javier Mariscal. Ficomic in Barcelona is een van de grootste stripbeurzen van Europa. Bezoekers ontdekten al snel overbekende Nederlandse tekeningen: Sigmund, Zusje, Heinz. Op de Paseo de la Gracia was een expositie te zien van een van de bekendste nationale strips: Fokke en Sukke. Onder het motto Holanda: el Placer de Dibujar was Nederland dit jaar gastland. Dit jaar was Nederland gastland op de 28ste editie van de Salón Internacional del Cómic in Barcelona. In april en mei organiseerden Catalaanse en Nederlandse instanties, waaronder de Culturele afdeling van de Ambassade en het Nederlandse Fonds voor Beeldende Kunst, verscheidene activiteiten in het centrum van Barcelona, voornamelijk op het gebied van de strips, maar ook staan animatiefilms en gaming op het programma. Het motto: Holanda, el Placer de Dibujar. De Nederlandse aanwezigheid in Barcelona startte op 21 april met de inauguratie van de expositie Alternativas de Papel met In de Nederlandse ruimte werd werk van zowel Nederlandse als Spaanse tekenaars getoond. Deze dialoog was met name zichtbaar in de expositie YO. Vier Nederlandse - Peter Pontiac, Gerard Leever, Barbara Stok en Flo -, en vier Spaanse kunstenaars - Miguel Gallardo, Daniel Torres, Cristina Durán en Ken Niimura -, werden aan elkaar gekoppeld en maakten vier tekeningen waarop zij probeerden uit te beelden wat het betekent hoofdpersoon in je eigen strip te zijn. De expositie werd vergezeld door een fotoserie van Marco Bakker. De tweede expositie in de Nederlandse ruimte was gewijd aan het werk van Dick Matena, een van de beste Nederlandse tekenaars van dit moment. Hij is met name bekend door zijn stripversies van klassieke literatuur. In Barcelona zijn versie getoond van de roman Het Dwaallicht van Willem Elsschot. Ook studenten van de kunstacademies Sint Joost uit Breda, ArtEZ uit Zwolle en Llotja uit Barcelona waren vertegenwoordigd, het resultaat van een uitwisselingsprogramma. En natuurlijk was er een verkooppunt van het werk van meer dan vijftig Nederlandse tekenaars die voor de gelegenheid per bus naar barcelona waren afgereisd. Ook de Anna Frank stichting gaf acte de présence. Tijdens de traditionele jornada pedagógica gaf zij een lezing aan 120 Catalaanse docenten over de rol van strips als middel tegen racisme en als informatiebron over de Holocaust. De aanwezigheid op Ficomic was een onderdeel van de Nederlandse inbreng tijdens het vier weken durend stripevenement in Barcelona. Naast veel aandacht in de Spaanse pers verscheen een artikel in het NRC en een item op het Journaal op Nederland 3. Bron: Cómics de Holanda Blogspot. Bewerking: Jaap Scholten Met dank aan Friso Wijnen (Ambassade Madrid) en Rop Zoutberg (correspondent NOS) Español Ficomic en Barcelona es una de las ferias del cómic más importante de Europa. Los visitantes descubrieron rápidamente conocidos dibujos holandeses: Sigmund, Hermanita y Heinz el Gato. En el Paseo de la Gracia el público pudo disfrutar de uno de los cómics más famosos de los Países Bajos: Fokke y Sukke. Bajo el lema Holanda: el Placer de Dibujar Holanda fue invitado especial. Este año Holanda era el país invitado del 28º Salón Internacional del Cómic de Barcelona. Durante los meses de abril y mayo instituciones holandesas y catalanas organizaron múltiples actividades en el centro de Barcelona, la mayoría de ellas relacionada con el cómic, pero también con la ilustración y el cine de animación. La presencia holandesa en Barcelona se inició el 21 de abril con la inauguración de la exposición Alternativas de Papel, con obras de dos grandes dibujantes: Joost Swarte y Javier Mariscal. En el espacio dedicado a Holanda en el Salón del Cómic se mostraron trabajos de dibujantes de los Países Bajos junto a los de autores españoles. El diálogo entre ambos países fue particularmente visible en la exposición llamada YO. Cada uno de los cuatro artistas holandeses y españoles dibujó cuatro páginas en las que intentó explicar qué significa ser protagonista de tu propio cómic. La muestra la compusieron los holandeses Peter Pontiac, Gerard Leever, Barbara Stok y Flo. Por parte española estuvieron Miguel Gallardo, Daniel Torres, Cristina Durán y Ken Niimura. La exposición vino acompañada por una serie de fotografías de Marco Bakker. La segunda exposición que se mostró en el espacio de Holanda estaba dedicada a la obra de Dick Matena, uno de los mejores dibujantes holandeses del momento. Es famoso, sobre todo, por la traslación de la literatura clásica en cómic. En Barcelona se expusieron todas las páginas que dibujó de la novela de Willem Elsschot Het dwaallicht (Fuego fatuo). También se mostraron dibujos de estudiantes de academias de arte holandesas y catalanas. Esta obra es el resultado del intercambio entre las escuelas Sint Joost de Breda, ArtEZ de Zwolle y Llotja en Barcelona. Además, hubo un punto de venta de obra holandesa de los más de cincuenta dibujantes que vendrán a Barcelona en autobús para representar el cómic holandés en el Salón. Durante la tradicional jornada pedagógica del Salón del Cómic la Fundación Anna Frank de Ámsterdam mostró a unos 120 profesores catalanes el uso del cómic como herramienta de lucha contra el racismo y como medio de información sobre el Holocausto. Fuente del texto: Cómics de Holanda Blogspot. NH katern 1 pagina 07 Strips Fonds BKVB stuurt Nederlandse tekenaars naar beurs Barcelona om professioneler te worden Striptekenaars zijn tot grote dingen in staat De Ficomic in Barcelona is de op één na grootste stripbeurs ter wereld. Nederlandse striptekenaars geven er acte de présence. Leon el terrible doet het uitstekend in Spanje. Om groot publiek te bereiken, moet je een kopgroep vormen Als het leuk is, maakt het niet uit vanwaar de woorden komen 14 La Revista Oranje La Revista Oranje 15

9 Koninginnedag en Vrijmarkt 24 April Vrijmarkt en Koninginnedag Op 24 april heeft Nederland in Madrid Koninginnedag gevierd met een fietstocht, een vrijmarkt, traditionele spelletjes en lekkernijen. Dit jaar is Koninginnedag verhuisd naar de straten van Madrid. Het evenement werd georganiseerd door de Nederlandse Ambassade en het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen in samenwerking met, onder meer, Hof der Lage Landen en ICS. Uiteraard kon hierbij de fiets niet ontbreken. Om 9h30 verzamelden de deelnemers aan de fietstocht zich bij het vertrekpunt tegenover de Medische Faculteit van de Complutense universiteit. De tocht leidde daarna via Plaza de Oriente, Calle Mayor en Plaza del Sol naar Plaza del Rey in Chueca. Met meer dan 300 deelnemers van ale leeftijden was het prachtig oranje spektakel dat op het plein werd voortgezet. Daar konden Nederlandse en Spaanse belangstellenden een bezoek brengen aan de vrijmarkt, genieten van de traditionele spelletjes en zich tegoed doen aan haring, poffertjes, stroopwafels, kaas en smoothies. De gezellige en ontspannen sfeer trok in totaal zo n 2000 bezoekers aan die ook nog door een drietal street actors werden benaderd om op ludieke wijze hun passie voor Nederland te verbeelden. De Nederlandse ambassadeur Van Wulfften Palthe sloot het feest af met de uitreiking van de prijzen voor de mooist versierde fietsen en de verloting van een omafiets en een reis naar Nederland, aangeboden door hoofdsponsor KLM. Verschillende Spaanse media hebben verslag gedaan van het evenement. Zo heeft Telemadrid tijdens het het middag- en avondjournaal een reportage uitgezonden. Het videoverslag van het evenement staat op youtube: watch?v=n6fxkcef6mo. Español Holanda celebró el sábado 24 de abril en Madrid su fiesta de El Día de la Reina con una marcha en bicicleta, un tradicional mercadillo de objetos 16 La Revista Oranje La Revista Oranje 17

10 de productos gastronómicos. La fiesta más popular de Holanda se ha trasladado este año a las calles de Madrid. La Embajada de los Países Bajos junto con la Oficina de Turismo y Congresos de Holanda organizaron este evento en el que naturalmente no podía faltar la bicicleta. A Las 9:30 h se convocó la salida de los participantes desde la Facultad de Medicina de la Universidad Complutense y la ruta terminó en la céntrica Plaza del Rey. La ruta se hizo sin cortes de tráfico y asisitieron más de 300 personas. En la plaza se organizó un mercadillo con productos gastronómicos y los niños del colegio holandés de Madrid vendieron objetos de segunda mano con un fin benéfico. El color naranja reinó durante todo el paseo, y la Plaza del Rey se decoró también con ese color. Telemadrid hizo un reportaje para las noticias. Un video del evento se puede encontrar en youtube: Por la noche el saxofonista holandés Hans Dulfer ofreció un concierto en el Hipódromo de Madrid. El Día de la Reina Esta fiesta, que en Holanda se celebra cada 30 de abril, fue celebrada por primera vez por los holandeses en El festejo tal y como se conoce hoy es bastante reciente: en 1980 la actual Reina Beatriz escogió el cumpleaños de su madre, la Reina Juliana, como el día de su ascenso al trono y estableció esa fecha como día oficial para la celebración. La Reina Beatriz cambió la manera de ser homenajeada por los ciudadanos, y en vez de abrir las puertas de su palacio en Soestdijk, prefirió recibir el homenaje en la vía pública. Desde entonces, en esta fecha la misma Reina Beatriz visita alguna ciudad del país para ver con sus propios ojos a los ciudadanos inmersos en el estado de alegría y celebración. La fiesta es cada vez más popular entre los extranjeros, que llegan al país para ser testigos de este jolgorio y también para mezclarse y formar parte del festejo. Durante ese día las calles de todo el país se inundan de naranja, que es el color que hace referencia a la Familia Real, la Casa de Oranje-Nassau. La calle es el lugar por excelencia de la celebración: bandas de música tocan en cada calle principal y la gente baila hasta bien entrada la noche. La celebración es compartida por niños y adultos: ambos se reúnen en parques y mercadillos, donde sacan todo lo inimaginable que ha salido de sus trasteros y venden también galletas y dulces típicos. Holanda: referente en el uso de la bici La celebración fue una ocasión perfecta para animar a todos los madrileños a usar su bicicleta y convencerles de las ventajas de este transporte. Holanda es el único país europeo con más bicicletas que habitantes. Con más de 17 millones de habitantes, existen unos 18 millones de bicicletas, y en sus poco más de km2 existen km de carril bici. Het NBTC promoot in Spanje Het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) promoot Holland in het buitenland en de afdeling Madrid doet dat in Spanje. Dat gebeurt niet door middel van massale foldercampagnes maar wel met gerichte marketingactiviteiten waarbij het internet een prominente plaats inneemt. Een zonnige middag op de Plaza de Callao in hartje Madrid. In een hoek van het plein, op drie hoog, ligt het kantoor van het Oficina de Turismo y Congresos de Holanda. Op de deur staat dat wie informatie wil zich moet wenden tot de website; het NBTC is géén VVV-kantoor. Ik word ontvangen in de mooie werkkamer van Justine de Jong, directeur van het NBTC-Spanje, dat bestaat uit een team van vijf mensen. Vóór we het over het NBTC gaan hebben worden er eerst foto s bekeken van de fietstocht door en de vrijmarkt in Madrid op zaterdag 24 april, een evenement dat door het NBTC en de Nederlandse Ambassade werd georganiseerd en waarvan u elders in het magazine een (foto)verslag kunt zien. Wat is en wat doet het NBTC? Op die vraag is Justine voorbereid en dus volgt er een kort en duidelijk antwoord: het NBTC is een semi-overheidorganisatie die Holland in het buitenland promoot met als doelstelling zoveel mogelijk toeristen én zakelijke reizigers naar Nederland te halen. En ook al is het NBTC geen organisatie met winstbejag, een niet obelangrijk onderdeel van de doelstelling is om de economische waarde van het bezoek aan Nederland te maximaliseren. In andere woorden, de reiziger moet zoveel mogelijk uitgeven in ons land. Op dit moment bezoeken circa Spanjaarden per jaar Nederland. Het profiel van de toerist is vrij homogeen. De Spaanse toerist komt niet met een volgeladen auto om twee of drie weken te gaan kamperen in Drenthe. De Spaanse toerist vliegt naar Nederland, boekt een goed hotel, houdt van comfort en heeft en grote culturele belangstelling. De zogenaamde citybreak is het meest populair. Amsterdam is de meest bezochte stad, maar ook andere steden en de Nederlandse iconen - de grote musea, de deltawerken, madurodam, de Afsluitdijk, etc. - komen duidelijk in het vizier en daar speelt het NBTC met cityzapping en Arte y Cultura en Holanda op de website uiteraard op in.. Opvallend is dat een groete groep een bezoek aan Nederland herhaalt. Wat doet en welke middelen gebruikt het NBTC om haar doelstellingen te bereiken? Behalve reclame en samenwerking met reisbureaus zijn dat met name persbewerking en het internet, aldus Justine. Bij persbeweking moeten we denken aan persberichten, nieuwsbrieven, het doen van presentaties voor de pers en ook het uitnodigen van (Spaanse) journalisten naar Nederland voor het maken van reportages in de Spaanse pers. De mediawaarde daarvan, zoals Justine dat noemt, is erg hoog. En dan het internet. Het NBTC is geheel en al op de hoogte van de digitale ontwikkelingen en spreekt in termen van Web 2.0. Geen massale zendingen of een statische website, maar wel prominente plaats voor sociale netwerken, blogs en YouTube. Op Facebook lees ik over Tulpen in Amsterdam, Koninginnedag, bloemencorso en de fietstocht en de vrijmarkt in Madrid op 24 april. Er zijn al een paar duizend admiradores. Op YouTube zie ik filpjes over de Kinderdijk, de Gay Parade in Amsterdam, de kaasmarkt in Alkmaar en een Cityzapping-video met een uitdagend marketingeffect. Maar natuurlijk staat op de website ook gewoon een sectie Información práctica. En het NBTC is altijd op zoek naar partners, dat wil zeggen bedrijven en instellingen die op de een of andere manier geïnteresseerd zijn om verbonden te worden aan het merk Holland. Ook daarover meer informatie op de website. Ik kan alleen maar aanraden daar, ook als Nederlander, eens een kijkje op te nemen. Je komt veel te weten over je land. Meer informatie op La Oficina de Turismo y Congresos de Holanda (NBTC en sus siglas holandesas) promociona Holanda en el extranjero. Su sede madrileña lo hace en España mediante sus variadas actividades y su presencia en internet. En la puerta de la sede de la NBTC madrileña, la Plaza Callao, se puede leer un cartel claro y conciso: quien desea información debe visitar nuestra web. La NBTC no es una oficina de turismo abierta al público. Al frente del equipo de cinco personas que forman la NBTC se encuentra Justine de Jong, su directora. Antes de hablar, contemplamos juntos las fotos realizadas de unas de sus últimas actividades, la marcha en bicicleta y el tradicional mercadillo que se celebró el 24 de abril en Madrid, organizada en colaboración con la Embajada de los Países Bajos. En páginas anteriores se puede ver un reportaje alusivo. La NBTC es una empresa pública que promociona Holanda en el extranjero. Su objetivo es aumentar el número de visitantes españoles al país, tanto turistas como viajeros de negocios. Unos españoles visitan Holanda cada año. No vienen para quedarse tres semanas en un camping en la provincia Drenthe. El viajero español viaja en avión, se aloja en un buen hotel, le gusta el confort y tiene un gran interés cultural. El citybreak es lo más popular. Ámsterdam es la ciudad más visitada, pero otras ciudades y los iconos holandeses los museos más importantes, Los Deltawerken, Madurodam, el Afsluitdijk, etc. ganan popularidad. Con cityzapping y Arte y Cultura en Holanda el NBTC ofrece en su web una amplia información. Un número significativo de los visitantes españoles repite su visita a Holanda. Los recursos de la NBTC son la publicidad, colaboración con agencias de viajes y, sobre todo, la prensa e Internet. La NBTC realiza presentaciones para la prensa, invita a periodistas españoles a Holanda y elabora boletines digitales. Su página web contiene una amplia información sobre diversos temas y destinos, así como links a las redes sociales y YouTube. Ya hay varios miles de admiradores en Facebook. La NBTC está interesada en contactar con socios, o sea empresas y organizaciones que quieran vincular su nombre a la marca Holanda. Más información en Tekst en vertaling: Jaap Scholten Justine de Jong 18 La Revista Oranje La Revista Oranje 19

11 evenementen Koninginnefeest 2010 Zaterdag 24 April evenementen 20 La Revista Oranje La Revista Oranje 21

12 Kunsttips PHE10 Ve r s c h i l l e n d e z a l e n i n M a d ri d 9 j u n i t o t 2 5 j u l i S i n d s 1 3 j a a r wo r d t P h o t o e s p a ñ a, h e t i n t e rn a t i o n a l e fe s t i v a l v a n fo t o g ra f i e e n v i s u e l e k u n s t e n, e l k e z o m e r g e o r g a n i s e e r d i n M a d ri d. I n d e z e 1 0 e e d i t i e d o e n m e e r d a n k u n s t e n a a rs v a n 4 1 ve rs c h i l l e n d e n a t i o n a l i t e i t e n m e e. I n é é n v a n d e g r o t e r e g r o e p s t e n t o o n s t e l l i n g e n, E n t r e t i e m p o s. I n s t a n t e s. I n t e r v a l o s. D u ra c i o n e s d i e t e z i e n z a l z i j n i n h e t Te a t r o F e rn á n G ó m e z a a n h e t P la z a d e C o l ó n, i s we r k t e z i e n v a n d e i n t e r e s s a n t e B e l g i s c h e k u n s t e n a a r D a v i d C la e r b o u t. E e n i n t e n s e b e s c h o u w i n g o ve r h e t c o n c e p t t i j d v a n u i t e e n h e d e n d a a g s g e z i c h t s p u n t. P h o t o e s p a ñ a, e s u n fe s t i v a l i n t e rn a c i o n a l d e fo t o g ra fí a y a r t e s v i s u a l e s q u e s e c e l e b ra a n u a l m e n t e e n M a d ri d d e s d e h a c e 1 3 a ñ o s. E n e s t a e d i c i ó n e x p o n d rá n m á s d e a r t i s t a s d e 4 1 n a c i o n a l i d a d e s. E n u n a d e l a s g ra n d e s e x p o s i c i o n e s c o l e c t i v a s, E n t re t i e m p o s. I n s t a n t e s. I n t e r v a l o s. D u ra c i o n e s, q u e s e p o d rá v e r e n e l Te a t r o F e rn á n G ó m e z, d e b a j o d e l a P l a z a d e C o l ó n, p a r t i c i p a e l a r t i s t a b e l g a, D a v i d C l a e r b o u t. A t ra v é s d e fo t o g ra fí a, v í d e o y p e l í c u l a l a e x p o s i c i ó n p re t e n d e s e r u n a re f l e x i ó n a r t í s t i c a s o b re l a e x p e ri e n c i a d e l t i e m p o. La Fábrica Calle de la Alameda, 9. Madrid Metro: Atocha Diane Arbus: Selected Photographs 27 mei tot 23 juli 2010 In het kader het Festival Off van Photoespaña 2010 presenteert La Fábrica fotografieën van de Amerikaanse fotografe Diane Arbus. Arbus (New York, ) is één van de belangrijkste fotografen van de twintigste eeuw. Ze werd wereldberoemd met portretten van bizarre mensen, minderheden of mensen met een afwijkend gedrag of uiterlijk. Identieke tweelingzusjes, reuzen of dwergen werden allemaal door haar vastgelegd: direct en frontaal. Hun vreemdheid valt niet op, die is deel van hun persoonlijkheid. Wie is hier nou eigenlijk abnormaal, bedoelt Arbus. Zelf noemde Arbus ze freaks : Freaks was a thing I photographed a lot. It was one of the first things I photographed and it had a terrific kind of excitement for me. I just used to adore them. I still do adore some of them. I don t quite mean they re my best friends but they made me feel a mixture of shame and awe. There s a quality of legend about freaks. Like a person in a fairy tale who stops you and demands that you answer a riddle. Most people go through life dreading they ll have a traumatic experience. Freaks were born with their trauma. They ve already passed their test in life. They re aristocrats. En el marco del Festival Off de Photoespaña 2010 La Fábrica presenta fotografías de la fotógrafa americana Diane Arbus. Diane Arbus (Nueva York, ) es una de las más importantes fotógrafas del siglo XX. Se hizo muy famosa con sus retratos de personas extrañas, minorías o individuos con un físico o comportamiento diferente. Gemelas idénticas, gigantes o enanos, todos fueron retratados por ella: de manera frontal y directo. Su extrañeza no llama la atención, son parte de su personalidad. Quién es extraño? parece querer decir Diane Arbus. Ella les llamaba freaks. Museo Nacional del Prado Paseo del Prado, s /n. Madrid Metro: Antón Martin / Atocha Turner y los maestros 22 juni 19 september 2010 Museo del Prado, Edificio Jerónimos. Salas A y B Op 22 juni opent het Prado Turner y los maestros, de eerste grote tentoonstelling waarin werken van Joseph Mallord William Turner ( ) naast die van kunstenaars als Rubens, Rembrandt, Claudio de Lorena, Watteau, Canaletto of Constable worden gehangen. Turner was sterk beïnvloedt door de oude meesters en dat is dan ook het centrale thema van de tentoonstellling. Hij was een Engelse romantische schilder die vooral landschappen en met name zeegezichten schilderde en werd gezien als de schilder van het licht. Hoewel hij vooral bekend is om zijn olieverfschilderijen van grote afmetingen ziet men hem ook als één van de grondleggers van de Engelse aquarellenlandschapschilderkunst. El 22 de junio se abre en el Prado la exposición Turner y los maestros, la primera gran exposición en la que obras de Turner dialogan con obras maestras de artistas como Rubens, Rembrandt, Claudio de Lorena, Watteau, Canaletto o Constable. La exposición enseña cómo las obras de los viejos maestros le sirvieron de inspiración y que Turner fue un gran admirador de su arte. Joseph Mallord William Turner ( ) fue un pintor romántico inglés que mayoritariamente realizaba paisajes con mar. Se le considera el pintor de la luz. Sobre todo se le conoce por sus acuarelas de grandes formatos aunque también se le considera uno de los artistas ingleses fundamentales de la pintura de acuarela con tema marítimo. Fundación Juan March Castelló, 77. Madrid Metro: Núñez de Balboa Giorgio Morandi tres acuarelas y doce aguafuertes 1 juni tot 18 juli 2010 De Fundación Juan March is onlangs verbouwd en beschikt nu ook over een ruimte voor kleinere exposities. Ook is er nu een nieuw, muisstil café waar de dagelijkse pers kan worden gelezen. De nieuwe expositiezaal wordt geopend met Giorgio Morandi (Bolonia, ). De werken, 3 aquarellen en 12 etsen, zijn alle stillevens en gemaakt tussen 1927 en De kunstenaar schilderde voornamelijk glazen, flessen en andere alledaagse voorwerpen op tafels. Giorgio Morandi overleed in Bolonia in In 2001 werd het Museum Morandi geopend in het Palazzo D Accursio van Bolonia (Italië). La Fundación Juan March se rehabilitó hace poco y como resultado se creó Helvoetsluys, the city of Utrecht going to Sea (William Turner) un espacio expositivo pequeño e independiente. El café, también de reciente apertura, silencioso y con toda la prensa diaria, es muy recomendable. La nueva sala de exposiciones se inaugurará con Giorgio Morandi (Bolonia, ). Las obras, 3 acuarelas y 12 aguafuertes, son todas naturalezas muertas realizadas entre 1927 y El artista pintaba sobre todo vasos, botellas y otros objetos cotidianos sobre mesas. Giorgi Morandi falleció en Bolonia en En 2001 se abrió el Museo Morandi en el Palazzio D Accursio de Bolonia, en Italia. Museo del Traje Avenida de Juan de Herrera, 2. Madrid Metro: Moncloa, Ciudad Universitaria Bus: líneas 46, 82, 83, 132, 133, G Influencias artísticas en los vestidos de torear 14 mei tot 19 september 2010 Een tentoonstelling die de relatie tussen kunst en la fiesta de los toros benadrukt door vele fraai ontworpen stierenvechterspakken te 22 La Revista Oranje La Revista Oranje 23

13 tonen (het zogenaamde traje de luces) naast tekeningen, schetsen en andere kunstwerken. Voor zowel moderne als hedendaagse kunstenaars (Picasso, Barceló) is het stierengevecht een grote bron van inspiratie. Exposición que refleja el diálogo que se establece entre el arte y la fiesta de los toros a través de su indumentaria específica. Un diálogo que se ha enriquecido a ambas partes a lo largo de la historia ya que si para los artistas ha sido una fuente inagotable de inspiración, el universo taurino se ha beneficiado a su vez de la creación de los primeros, de un imaginario reconocido y admirado internacionalmente. en menselijk leed. De foto s zijn wreed en confronterend, maar ook humaan en emotievol. De tentoonstelling probeert inzicht te geven in het functioneren van onze huidige maatschappij. Caixaforum, diseñado por la pareja de arquitectos Herzog y De Meuron, muestra hasta el 22 de agosto los trabajos de los ganadores de la última edición Fotopres la Caixa 09. Gracias a una beca de la Caixa los fotodocumentalistas ganadores han podido realizar sus proyectos en diferentes partes del mundo. En la muestra se tratan cuestiones como los valores actuales, las situaciones de marginación y violencia que muchas personas sufren en todo el mundo, las guerras y otros grandes conflictos internacionales. Los fotógrafos participantes ofrecen de todo ello una imagen cruda e impactante pero, al mismo tiempo, humana y cercana, que invita a la reflexión sobre la sociedad actual. Tekst en vertaling: Monique Lambie Thyssen Bornemisza Museum Palacio de Villahermosa Paseo del Prado, 8. Madrid Metro: Banco de España / Sevilla Ghirlandaio y el renacimiento en Florencia Van 23 juni tot 10 oktober 2010 De tentoonstelling is een onevenaarbare wandeling door de Forentijnse kunst van het Quattrocento met als uitgangspunt het protret van Giovanna Tornabuoni, één de belangrijkere werken uit de Thyssencollectie. Centraal staan de vele Florentijnse portretten uit de 16e eeuw, van o.a. Botticelli, Pollaiuolo en Ghirlandaio. La exposición es un paseo inigualable por el arte florentino del Quattrocento y toma como punto de partida el retrato de Giovanna Tornabuoni, una de las obras más interesantes de la Colección Thyssen Bornemisza. La parte más importante la integran los muchos retratos florentinos del siglo XVI, de, entre otros, Botticelli, Pollaiuolo y Ghirlandaio. Caixaforum Paseo del Prado, 36. Madrid Metro: Atocha La Caixa 09 XIX Fotopres tot 22 augustus 2010 Caixaforum, ontworpen door het architectenpaar Herzog en De Meuron, toont tot 22 augustus de werken van de winnaars van de laatste editie Fotopres La Caixa 09. Dankzij de beurs van La Caixa hebben meerdere jonge fotodocumentalisten hun proyecten in verschillende delen van de wereld kunnen uitvoeren. Centraal staan tema s als discriminatie, geweld, oorlog 24 La Revista Oranje

14 INTERVIEW Op 18 mei was de Nederlandse schrijver Cees Nooteboom te gast in het Círculo de Bellas Artes in het kader van Café Amsterdam, een driedaags literatuurfestival waarin Nederlandse en Vlaamse schrijvers zich presenteerden aan het Spaanse publiek en converseerden met Spaanse collega s. Cees Nooteboom is met zestien vertaalde titels zondermeer de meest vertaalde en succesvolle Nederlandse schrijver in Spanje en dus was zijn aanwezigheid in Café Amsterdam een hoogtepunt. Ik ben geen literair criticus en ook geen journalist die literaire vraaggesprekken verslaat, en dus ga ik het niet hebben over Nooteboom s laatste titels of zijn reis naar de zuidelijkste en noordelijkste nederzetting ter wereld, in Patagonië respectievelijk Spitsbergen. Ik ga het alleen kort en krachtig hebben over De omweg naar Santiago, waarin Cees Nooteboom zijn passie voor Spanje uitdrukt. Uiteraard begint gespreksleider Antón Castro met dit boek en uiteraard met Nooteboom s impressie van Spanje (in de jaren 50) op één van de eerste pagina s daarvan. Hoe kan iemand die zegt dat Spanje een teleurstelling is, bruut, anarchistisch en ruw toch een passie hebben voor dat land?. Nooteboom had kunnen zeggen: dan moet je even verder lezen, want het antwoord staat een paar zinnen verderop. Zelf heb ik De Omweg verschillende keren gelezen. Het is een must voor Nederlanders die voor langere of kortere tijd in Spanje verblijven en, ik denk, ook een geweldig boek voor de Spanjaarden zelf. Hieronder, in het Nederlands en het Spaans het fragment dat de toon van het boek zet. Café Amsterdam werd georganiseerd door de Nederlandse Ambassade en het Nederlands Letterenfonds in samenwerking met het Círculo de Bellas Artes. Café Amsterdam con Cees Nooteboom El martes 18 de mayo el escritor holandés Cees Nooteboom fue invitado al Café Ámsterdam, un festival de literatura en el Círculo de Bellas Artes en el que diversos escritores de los Países Bajos y de Flandes se presentaron al público español y conversaron con sus colegas españoles. Con dieciséis títulos traducidos al castellano, Cees Nooteboom es sin duda el escritor neerlandés más traducido y de más éxito en España y por lo tanto fue un invitado especial en Café Ámsterdam. No soy un periodista que habla de tertulias literarias así que no CAFÉ AMSTERDAM met Cees Nooteboom voy a hablar de las últimas obras de Nooteboom ni de sus viajes a la población más al sur o más al norte de la tierra, en la Patagonia y las Islas de Spitsbergen respectivamente. Solamente hablo de El desvío a Santiago, en el que el autor expresa su pasión por España. Como es lógico, el moderador Antón Castro empieza la charla con este libro, y naturalmente empieza con la descripción de la España de los 50 con la que Nooteboom empieza su libro. Cómo puede sentir alguien pasión por España cuando dice España fue una desilusión, España es brutal, anárquica, egocéntrica, cruel?. Nooteboom pudiera haber contestado: siga leyendo y se dará cuenta, porque la respuesta está allí. Yo he leído El desvío varias veces. Es literatura obligatoria para cualquier holandés que se queda en España para poco o mucho tiempo. Pero también es un libro muy interesante y tal vez bastante divertido para un español. Abajo hemos incluido el famoso fragmento que marca el tono del libro. Café Ámsterdam ha sido organizado por La Embajada de los Países Bajos y la Fundación Neerlandesa de Letras en colaboración con el Círculo de Bellas Artes. Toen ik als twintigjarige in 1953 voor het eerst in Italië kwam, dacht ik dat ik alles gevonden had waar ik, zonder dat bewust te weten, naar had gezocht. De mediterrane schittering sloeg in als een bom, het hele leven één geniaal, openbaar theater tussen de achteloze decorstukken van duizenden jaren grote kunst.... Spanje was daarna een teleurstelling. Onder dezelfde mediterrane zon leek de taal hard, het landschap dor, het leven grof. Het vloeide niet, het was niet aangenaam, het was op een weerbarstige manier oud en onaanraakbaar, het moest veroverd worden. Nu kan ik er niet meer zo over denken. Italië is nog steeds een verrukking, maar ik heb het gevoel het is niet goed mogelijk om over deze dingen te spreken zonder in een merkwaardige, mystieke terminologie te vervallen dat het Spaanse karakter en het Spaanse landschap corresponderen met datgene waar ik over ga, met bewuste en onbewuste dingen in mijn wezen, met wie ik ben. Spanje is bruut, anarchistisch, egocentrisch, wreed, Spanje is bereid zich voor onzin de das om te doen, het is chaotisch, het droomt, het is irrationeel. Het veroverde de wereld en wist er niets mee te doen, het haakt in zijn Middeleeuwse, Arabische, joodse en christelijke verleden en ligt daar met zijn eigenzinnige steden gebed in die oneindige lege landschappen als een continent dat aan Europa vastzit maar geen Europa is. Wie alleen de verplichte ronden gedaan heeft kent Spanje niet. Wie niet geprobeerd heeft te verdwalen in de labyrintische complexiteit van zijn geschiedenis weet niet waar hij doorheen reist. Het is een liefde voor het leven, aan de verbazing komt nooit een eind. De omweg naar Santiago, Cees Nooteboom Cuando en 1953, con veinte años, llegué por primera vez a Italia, creí haber encontrado todo lo que de una manera inconsciente había estado buscando. El esplendor mediterráneo irrumpió como una bomba, la vida era un teatro genial y público entre las descuidadas piezas decorativas de miles de años de arte sublime. España fue después una desilusión. Bajo ese mismo sol mediterráneo la lengua parecía dura, el paisaje árido, la vida tosca. No fluía, no era agradable, era de alguna obstinada manera vieja e intocable, debía ser conquistada. Ahora ya no pienso así. Italia es todavía una delicia, pero tengo la sensación es muy difícil hablar sobre estas cosas sin caer en una terminología mística y extraña de que el carácter y el paisaje españoles están en consonancia con aquello que me incumbe, con cosas conscientes e inconscientes de mi ser, con quien soy. España es brutal, anárquica, egocéntrica, cruel; España está dispuesta a ponerse la soga al cuello por disparates, es caótica, sueña, es irracional. Conquistó el mundo y no supo que hacer con él, está enganchada a su pasado medieval, árabe, judío y cristiano, y está allí con sus caprichosas ciudades acostadas en esos infinitos paisajes vacíos como un continente que está unido a Europa y no es Europa. Quien haya hecho sólo los itinerarios obligados no conoce España. Quien no haya intentado perderse en la complejidad laberíntica de su historia no sabe por dónde viaja. Es un amor para toda la vida, nunca termina de sorprenderte. El desvío a Santiago, Cees Nooteboom Tekst: Jaap Scholten MARION PAUW Marion Pauw is schrijfster. Haar eerste boek, Villa Serena, verscheen in 2005 en daarvan zijn 6000 exemplaren verkocht. Voor een debuutroman is dat niet slecht. Daarna volgden Drift, Zondaarskind en Daglicht. Die laatste roman betekende haar doorbraak. Daglicht is een spannende literaire thriller waarmee ze in 2009 de Gouden Strop won, de prijs voor de beste Nederlandse thriller. Inmiddels zijn er meer dan exemplaren van verkocht en stond het onlangs op nummer twee op de lijst van best verkochte boeken in Nederland. Op nummer één stond Carlos Ruiz Zafón, La sombra del viento. Ook niet onaardig dus, om het maar eens even héél nuchter in het Hollands te stellen. Begin jaren negentig woonden we samen op kamers. Eerst in een studentenhuis op de Esdoornstraat in Utrecht en daarna met z n tweeën in het volkse Tuinwijk naast een mevrouw die lang vastgezeten had en daar behoorlijk openhartig over was. Toch waren we er duidelijk op vooruit gegaan: we hadden nu meer rust en een douche met een deur. We hoefden ons niet meer midden op de gang af te spoelen achter een oranje schimmelend douchegordijn waar ook regelmatig het licht uitviel. Dan douchten we romantisch bij kaarslicht. Marion was een paar jaar jonger dan de rest van het huis en nieuw. Een paar jaar jonger als je net twintig bent maakt een wereld van verschil. Of althans, dat hadden wij, de ouderejaars studenten, besloten. Net zoals bijna iedereen was ze drukker met haar sociale leven en het financieel rondkomen dan met haar studie. Zo werkte ze een aantal uren per week bij een chique restaurant in Utrecht en bij een peperdure modezaak in Amsterdam. Ook serveerde ze af en toe hapjes en drankjes bij Martinair. Wat indruk op me maakte was dat ze deze bijbaantjes heel serieus nam. Ze studeerde de richting communicatie op de HEAO maar volgens mij zette ze haar ogen en oren pas écht wagenwijd open als ze van het schoolplein weg fietste. A quick learner, die prima Frans brabbelde na een handvol jaren Havo-Frans. Iemand die het talent heeft de uitéénlopendste dingen razendsnel eigen te maken. Toen ze in het restaurant werkte begon ze uitgebreid te koken en culinaire weetjes te reciteren. Wij warmden toen nog een blikje erwtjes op en verbrandden een lapje vlees in de croma. Zij niet. Zo leerde ik van haar dat je champignons niet moet schoonwassen maar schoondéppen. Ze was een spons. Alles wat ze meemaakte (en aangezien ze graag in zeven sloten tegelijk liep was dat best veel) werd ergens op een veilig plekje in haar hoofd opgeslagen. Want who knows misschien komt het nog eens van pas. Dit vindt zijn bevestiging bijvoorbeeld op bladzijde 176 van Daglicht. Ze schrijft het volgende: Het Ikeaservies, de pannen en de messen werden intensief gebruikt in het studentenhuis waar ik woonde. Ik had ze in de gezamenlijke keuken gezet, waar we net zo lang wachtten met afwassen tot al het keukengoed vies was. Vervolgens verwijderden we met kokend water en afwasmiddel van de Aldi de beschimmelde etensresten en zetten we het schone servies, de pannen en het bestek weer terug in de kast. Hierna kon het proces van voren af aan beginnen. Hé, dacht ik: de Esdoornstraat afwasmethode Hoe serieus ze toen schreef weet ik niet. Ze hield in ieder geval wél een dagboek bij waar wij misschien wel allemaal ingestaan hebben. En hoogstwaarschijnlijk niet op ons paasbest. Ze kon zeer treffende opmerkingen maken en situaties zó omschrijven dat de kopjes eventjes trilden tijdens de urenlange theepauzes tussen het studeren door. Je zag de film gewoon voor je. Woorden als pijlen. Daarna is er een lange periode geweest waarin we elkaar een beetje uit het oog zijn verloren. Op een blauwe maandag was ze kinderkledinginkoper, werkte als copywriter voor verschillende reclamebureaus, schreef columns voor de Flair en trouwde. Piepjong kreeg ze twee kinderen. Ook verhuisde ze met zekere regelmaat in die tijd. Zo woonde ze op Curaçao, Aruba, maar ook in Rotterdam en Gorinchem. Ze scheidde en heeft inmiddels een LAT-relatie. Ik geloof dat ze nu voor een tijdje haar plekje heeft gevonden in Oud-Zuid (Amsterdam). Hoe lang dat gaat duren weet ik niet. Nadat we elkaar ongeveer tien jaar niet meer gezien hadden haal ik haar op van de Terminal 2. Ze is sharp 24 uur in Madrid en we hebben elkaar veel te vertellen. Ze loopt in hoog tempo door de straten van de stad. Grappig, want normaal gesproken ben ik degene die vaart moet minderen als er iemand naast me loopt. Hoogstwaarschijnlijk hebben we beiden tijdens onze middelbare schooltijd ver over het stuur gehangen en hard tegen de wind in gefietst. En dat leer je nooit meer af. We draven dus van mijn favoriete Indiër in Lavapiés naar het Retiro en maken s middags een pitstop in la pecera van het Círculo de Bellas Artes. Daarna bezoeken we nog wat galerieën en duiken we een aantal winkeltjes in Manuela Malasaña in. s Avonds eindigen we in La Latina met een lekker wijntje en een goede salmorejo. Je vertelde me dat je op een gegeven moment een hele bewuste keuze maakte: je wilde kijken of je het in je had om een boek te schrijven. Kun je me vertellen wanneer je deze Aha-erlebnis had? Het was niet zozeer een Aha-erlebnis, meer een verlangen dat in de loop der tijd groeide. Ik heb een hele tijd als tekstschrijver in de reclame gewerkt. En hoe meer ik schreef voor accountants en ICTconsultants, hoe meer ik wenste dat ik mijn eigen verhalen kon schrijven. Op een gegeven moment verhuisden we naar Curaçao omdat mijn inmiddels ex-man daar een goede baan kreeg. Toen had ik eindelijk de gelegenheid om de sprong te wagen. Je schrijft literaire thrillers. Waarom zijn juist thrillers zo aantrekkelijk voor je? Ik herinner me dat we tijdens onze studententijd erg onder de indruk waren van de serie Twin Peaks. Las je vroeger gretig Georges Simenon en Agatha Christie? Waar komt die belangstelling vandaan? Thrillers geven je als schrijver veel houvast. Er zijn meer wetmatigheden waar je aan moet voldoen en dat verschaft je veel handvaten. Ook ben ik erg geïnteresseerd in het nurture or nature verhaal. Wanneer valt het kwartje naar de verkeerde kant? Zit het in iemands karakter of zijn het de omstandigheden die iemand tot een misdaad drijven? Een thriller is iedere keer een puzzeltje die 26 La Revista Oranje La Revista Oranje 27

15 je moet maken. Dat is iedere keer weer een hele sport. Momenteel zijn vampieren en weerwolven erg in de mode. De boeken van Stephenie Meyer, schrijfster van de Twilight-sage zijn in 37 talen vertaald en met groot succes verfilmd. De vampieren-serie True Blood is erg populair en tovenaar Harry Potter is al bijna een kinderklassieker te noemen. Jouw boeken daarentegen houden de spanning dicht bij huis: Daglicht draait om een burenmoord. Niks paranormaals dus. Is de werkelijkheid inspirerend genoeg of denk je er weleens aan van register te veranderen? Mijn eerste boek Villa Serena ging over sending telepaths, mensen die proberen om andermans brein binnen te dringen. Ik heb in het verleden dus al paranormale verschijnselen gebruikt. Ik heb nog geen idee waar mijn boeken hierna over zullen gaan. Dus wie weet kom ik ook nog wel eens met een behekste dwerg of iets dergelijks op de proppen. Mocht me dat ooit gaan interesseren. Ik heb je boek Daglicht in één adem uitgelezen. Een mooi geschreven en spannend boek. Alhoewel stuk voor stuk de personages diepgang hebben en boeien, vond ik jouw omschrijving van de autistische man Ray Boelens zeer ontroerend... Ray zit vast in een TBS kliniek, vanwege de moord op Rosita, zijn buurvrouw, en haar dochtertje Anna. Ik vind het heel knap hoe je in zijn autistische hoofd bent gedoken. In Ray herken ik Raymond Babbit (Dustin Hoffman, Rainman), maar ook Forrest Gump uit de gelijknamige film. Hebben deze personages je enigszins geïnspireerd? Mijn zoon heeft Asperger, een vorm van autisme. Vandaar dat ik veel met het onderwerp heb. Ik wilde laten zien hoe iemand met autisme denkt, hoe hij de wereld ervaart. Als je autistisch bent, denk je extreem rechtlijnig. Hierdoor pak je heel veel informatie niet op. Vooral het lezen van non-verbale communicatie is heel moeilijk. Een autist is eigenlijk continu Lost in translation. Hierdoor wordt de buitenwereld als bedreigend ervaren en heeft een autist structuur en rituelen nodig om zich veilig te voelen. Net zoals jouw Ray Boelens zijn zowel Forrest Gump als Raymond Babbit moeilijke individuen voor onze samenleving. Hoe vind je eigenlijk zelf dat we omgaan met mensen die anders in elkaar zitten? Geven we ze een plekje en proberen we ze te integreren of heb je het gevoel dat we ze vooral wegstoppen? Iemand met autisme wil net als de rest van de wereld geaccepteerd worden. Maar als we iemand zien die zich afwijkend gedraagt, vinden we die al gauw raar of eng. Ik wilde met Daglicht ook begrip creëren voor de ouders van autistische kinderen. Sinds Supernanny denken we dat ieder kind maakbaar is en dat als je alles maar volgens het boekje doet, je kind zich perfect zal gedragen. Maar helaas is dat niet bij ieder kind zo. Iris, de jonge advocate die de pornozaak op zich moet nemen in Daglicht is een alleenstaande moeder met een niet al te beste verhouding met haar moeder en een op z n zachts uitgedrukt moeilijke kleuter. Ze is ambitieus, intelligent en heeft grote problemen om een veeleisende baan mét een even veeleisend kind te combineren. Dit klinkt autobiografisch Is dat zo? Ik heb veel van mijn eigen frustraties in het boek gestopt. Je probeert een goede moeder te zijn, je wilt je ambities najagen en het resultaat is dat je het gevoel hebt dat je op alle fronten faalt. Ik zeg wel eens: eigenlijk zou ik een huisvrouw moeten hebben. En inmiddels heb ik die gevonden in de vorm van Erwing, een hele lieve Boliviaan, die tien uur per week voor mij het huishouden doet en geweldig kan koken. Voor Nederlandse begrippen is zoveel uur per week zwaar overdreven, maar ieder uur die ik méér aan mijn werk of aan mijn kinderen kan besteden, is me veel waard. Je boeken lijken me goed verfilmbaar. Is hier sprake van? Ja. Zondaarskind zal waarschijnlijk volgend jaar al verfilmd worden door NL Film. Van Daglicht zijn ook de filmrechten verkocht, maar daar hoor ik weinig over. Op je web page (www.marionpauw.nl) staat aangekondigd dat je nieuwe boek Jetset in oktober dit jaar uitkomt. Zou je een tipje van de sluier kunnen oplichten? Jetset is een echte whodunnit in de geest van Agatha Christie. Een man die het vermogen van tien miljoen bij elkaar vergaard heeft nodigt zijn acht beste vrienden uit voor een week op een jacht. Alleen wordt hij op dag twee vermoord en blijken zijn vrienden niet zo gesteld op hem te zijn als hij dacht. Het is een klassiek gesloten kamer mysterie. Heerlijk om te schrijven, maar wel ingewikkeld. Español Marion Pauw es escritora. De su primera novela, Villa Serena, aparecida en 2005, se vendieron 6000 copias. Para un debut no está mal. Después siguieron Drift, Zondaarskind y Daglicht. Esta última significó su triunfo definitivo. Daglicht es un novela de suspense literaria con la que ganó en 2009 el premio de Gouden Strop (La Soga Dorada). Ya se han vendido más de copias y el libro estuvo hace poco en el número dos de la lista de libros más vendidos en Holanda. En el número uno estaba Carlos Ruiz Zafón, con La sombra del viento. Tampoco nada mal, dicho de manera discreta. Después de que no nos habíamos visto durante más o menos diez años la recojo en la Terminal 2. Estará solo 24 horas en Madrid y tenemos mucho que charlar. Marion camina a buen ritmo por las calles de Madrid. Me llama la atención, pues normalmente soy yo la que tiene que aminorar el paso cuando alguien camina a mi lado. Probablemente íbamos en bici al instituto con, casi siempre, el viento en contra. Y esa costumbre de ir rápido no se quita con facilidad. Trotamos hacia mi Indio favorito en Lavapiés para después ir al Retiro. Por la tarde paramos en La pecera del Círculo de Bellas Artes. Después visitamos algunas galerías y vemos algunas tiendas en la calle Manuela Malasaña. Por la noche acabamos en La Latina con un vino y un buen salmorejo. Me contabas que en un momento determinado tomaste una decisión consciente: querías saber si podrías convertirte en escritora. Me puedes contar cuándo tienes esa corazonada? En realidad, no se trataba de una corazonada. Más de un deseo que había crecido a lo largo de los años. He trabajado durante muchos años como escritora para anuncios publicitarios. Y cuanto más escribía para agencias de contabilidad y asesorías de tecnología e informática, más deseaba escribir mis propias historias. En un momento dado emigramos a Curaçao por que mi ahora ex marido había conseguido allá un buen empleo. Fue entonces cuando realmente tuve la oportunidad de atreverme. Escribes novelas de suspense. Por qué son tan atractivas para ti? Me acuerdo que durante nuestro período estudiantil nos impresionó la serie Twin Peaks. Leías a Georges Simenon y Agatha Christie? De dónde procede ese interés? Novelas de suspense te ofrecen un buen agarradero. Existen más reglas que debes cumplir y esto te sirve de asidero. También estoy muy interesada en la cuestión de si nace o se hace el criminal. Cuándo es el momento en que la balanza se inclina al lado equivocado? Es el carácter o son las circunstancias que hacen que alguien cometa un crimen? Una novela de suspense consiste en hacer un puzzle. Y esto realmente es como un deporte. Están de moda las historias sobre vampiros y hombres lobo. Los libros de Stephenie Meyer, la escritora de la saga Crepúsculo han sido traducidos en 37 lenguas y fueron llevados al cine con gran éxito. La serie de televisión True Blood es muy popular y el mago Harry Potter es casi un clásico infantil. Sin embargo, en tus libros la tensión se encuentra cerca de casa: Daglicht gira en torno a un asesinato entre vecinos. Nada paranormal pues. La realidad te inspira suficientemente o alguna vez has pensado en cambiar de registro? Mi primer libro Villa Serena trataba de sending telepaths, personas que tratan de entrar en la mente de otras. En conclusión, en el pasado ya he utilizado acontecimientos paranormales. No tengo ni idea de qué tratarán mis próximos libros. Así que, quién sabe, si alguna vez aparecerá un enano embrujado. Si es que esto me llegara a interesar He leído de un tirón tu libro Daglicht. Una novela bien escrita e intrigante. Aunque se describe a cada uno de los personajes con profundidad, me gustó especialmente tu descripción del hombre autista, Ray Boelens. Es un personaje enternecedor. Ray está en una clínica para enfermos mentales, debido al asesinato a Rosita, su vecina, y su hija, Anna. Me impresiona cómo te has metido en su cabeza. En Ray reconozco Raymond Babbit (Dustin Hoffman en Rainman), pero también Forrest Gump (Tom Hanks) de la película del mismo nombre. Te han inspirado de alguna manera estos actores? Mi hijo tiene el síndrome de Asperger, una forma de 28 La Revista Oranje autismo. Esta es la razón por la cual el tema me interesa. Quería enseñar cómo piensa alguien con autismo, y cómo es su experiencia con el mundo. Si eres autista, tu manera de pensar es extremadamente rectilínea. Mucha información no la sabes interpretar. Sobre todo interpretar la comunicación no verbal es muy difícil. En realidad, un autista está siempre perdido en la traducción. Por esta razón ve el mundo exterior como un ente amenazador y necesita una estructura y un conjunto de rituales para sentirse seguro. Igual que tu Ray Boelens, Forrest Gump y Raymond Babbit son individuos difíciles para nuestra sociedad. Cómo tratamos a los que son diferentes? Les damos un sitio e intentamos que se integren, o tienes la sensación de que sobre todo tratamos de esconderlos? Alguien con autismo quiere ser aceptado, igual que todo el mundo. Pero cuando vemos a alguien que se comporta de una manera diferente, a menudo nos parece extraño o nos da miedo. Con Daglicht quería crear entendimiento para padres con hijos autistas. Desde la existencia del programa de televisión Supernanny pensamos que cada niño se hace y si sigues bien el manual de instrucciones, tu hijo será un niño perfecto. Pero desafortunadamente no funciona con todos los niños. Iris, la joven abogada que debe trabajar en un caso de pornografía en Daglicht es una madre soltera con una relación muy mejorable con su madre y un niño pequeño extremadamente difícil. Es ambiciosa, inteligente y tiene grandes problemas para combinar un trabajo exigente con un niño exigente. Suena autobiográfico. Es así? He metido muchas de mis propias frustraciones en el libro. Intentas ser una buena madre, quieres seguir con tu ambición profesional y el resultado muchas veces es la sensación de estar fallando en todos los frentes. Alguna vez he dicho: en realidad necesitaría un ama de casa. Que por cierto acabo de encontrar en la forma de Erwing, un boliviano encantador. 10 horas a la semana me organiza la casa y además cocina de maravilla. En Holanda se considera muy exagerado tener a alguien durante tanto tiempo, pero cada hora que puedo dedicar más a mi profesión o a mis hijos, merece mucho la pena. Tus libros me parecen fácilmente llevables al cine. Existe algún plan? Sí. Zondaarskind se llevará al cine muy probablemente el año que viene por NL Film. De Daglicht se han vendido también los derechos, pero sé poco más. Se anuncia en tu página web www. marionpauw.nl que tu nuevo libro, Jetset, saldrá en octubre Nos cuentas algo? Jetset es un libro donde la pregunta del millón es quíen fue? Como en Agatha Christie. Un hombre que ha sabido reunir un capital de 10 millones de euros invita durante una semana a un yate a sus ocho mejores amigos. Es asesinado el segundo día y resulta que sus amigos no le querían tanto como él pensaba. Se trata de un misterio clásico de espacio cerrado. Disfruto mucho escribiéndolo, pero es bastante complicado. Tekst: Monique Lambie Een goed gesprek doet wonderen Als individu met een eigen kijk op de wereld worden wij dagelijks geconfronteerd met vele indrukken en energieën die wij moeten verwerken. Meestal alleen, want wat voor de één spanning oplevert is voor de ander een kick. Wanneer iemand iets zegt dat je raakt en je vertelt dit aan je partner snapt hij of zij daar meestal helemaal niets van. Klinkt het al bekend? De mens is een psychosomatische eenheid, dat wil zeggen dat lichaam en geest één zijn. Zij staan onder invloed van elkaar. Door een verstoring in de geest, het denken, kunnen er lichamelijke klachten ontstaan. Omgekeerd is dat uiteraard ook mogelijk. Een lichamelijke aandoening die je geestelijk welbevinden kan belasten. Een gesprek voeren met iemand die onpartijdig is, met je mee kan voelen en niet veroordeelt is dan gewenst. De naaste omgeving helpt meestal door te zeggen dat je je niet zo druk moet maken, en dat alles wel goed komt. Goed bedoelt uiteraard maar niet het antwoord waar je op wacht. Een bezoek aan een psychotherapeut of psycholoog is weer een brug te ver. Gewoon iemand om eens tegenaan te kletsen is dan voldoende en fijn. Tegenwoordig is alles mogelijk, ook via het internet. Er is een coach / therapeut in Nederland, die via Skype klaar staat om het goede gesprek te voeren Op staat hoe je in gesprek kunt komen en hoe het wonder der natuur tot stand kan komen

16 ARTIKEL ARTIKEL Nederland in de Spaanse pers Dagbladen El País en El Mundo brengen op vrijdag 5 maart 2010 allebei een paginagroot artikel over de overwinning van Wilders in Almere en zijn succes in Den Haag. Het feit dat de Partij van de Vrijheid nu de derde politieke macht in Nederland is, maakt de kans groot dat er na de verkiezingen in juni een centraal-rechtse coalitie gevormd gaat worden, zo voorspelt Isabel Ferrer in El País. Om een centraal-linkse regering te kunnen vormen, is er een totaal van vier of vijf partijen nodig. Iets dat de wens is van de linkse en de groene partijen. Volgens oud-staatssecretaris voor Europese Zaken Frans Timmermans, die in het artikel geciteerd wordt, zou dit een democratische manier zijn om Wilders van de macht weg te houden. Volgens El País vormt de winst van Wilders een bedreiging voor Nederland coalitieland. Ook beschrijft Ferrer de zorgelijke constatering van sociologen over het opkomen van de beweging van Wilders: Na door de eeuwen heen bekend en gerespecteerd te zijn als tolerant land en toevluchtsoord, lijkt Nederland de laatste veertig jaar te zijn veranderd in een land van onverschilligheid. Ook El Mundo vindt het oprukken van Wilders een zorgelijke ontwikkeling en tekenend voor de huidige Nederlandse maatschappij. La Razón brengt zondag 7 maart een klein artikel over het toekennen van de Habeus Corpus aan een chimpansee in Brazilië. Men schrijft dat in Nederland er een zaak loopt over het erkennen van een dier als rechtspersoon en de mogelijkheid tot verdediging. Daarnaast is er in Nederland, zo stelt het artikel, op dit moment een discussie gaande over het feit of je bij een zalm wel of niet langer dan drie minuten het haakje in de mond mag laten zitten, als hij eenmaal is opgevist. Op de opiniepagina van El País van maandag 8 maart staat een stuk over de gemeenteraadsverkiezingen en de winst van de Partij van de Vrijheid. De xenofobe partij die zich tegen de islamitische gemeenschap in Nederland richt, heeft succes, zo stelt het artikel, omdat het op het goede moment opkomt, namelijk in een periode van werkloosheid en economische onzekerheid. Het deel van de bevolking wat in deze situatie verkeert, zal dan ook het deel zijn wat bij de komende landsverkiezingen op Wilders gaat stemmen. De strategie van de Partij van de Vrijheid ten aanzien van het immigratie beleid, slaat ook elders in Europa aan. Ook in andere landen krijgen populistische partijen steeds meer steun van de bevolking. De Europese Unie had een aantal jaar geleden het plan populistische partijen op Europees niveau te verbieden. Desalniettemin, zo stelt het artikel, is nu het enige wat ze doen, de ogen sluiten en is mede hierdoor het tolerante Nederland aan het veranderen in een populistisch labyrint. Dagblad El País van maandag 8 maart, brengt een paginagroot artikel over de Hermitage in Amsterdam. De collectie wordt beschreven, die naast uit klassieke Russische werken, ook uit enkele Franse en Nederlandse stukken bestaat. Er wordt met veel lof over het museum geschreven: de indeling, de historische waarde en de rijke verscheidenheid van de collectie typeren de Hermitage Amsterdam, zo stelt het artikel. Een aantal werken en artiesten die er volgens het artikel uitspringen, worden extra toegelicht, bijvoorbeeld Vrouw met zwarte hoed uit 1908, van Kees van Dongen, dat volgens het artikel een magnifiek beeld geeft van die tijd en van de toenmalige versie van iets wat we nu glamour zouden noemen. Wat een bezoek aan het museum nog het meest de moeite waard maakt, is het feit dat je een kijkje kan nemen in de geschiedenis. Dat maakt het behalve interessant ook nog eens heel leerzaam, zo besluit de krant. Bron: Esther Nelis, PCZ, Nederlandse Ambassade Madrid Alle originele artikelen kunnen worden gelezen op de websites van de genoemde dagbladen. Se pueden encontrar todos los árticulos originales en las páginas web de los diarios mencionados. 30 La Revista Oranje La Revista Oranje 31

17 Onderwijs in de Nederlandse taal en Cultuur op het International College Spain De Stichting Nederlandse Taal en Cultuur La Moraleja (NTC) verzorgt lesuren in de Nederlandse taal en cultuur die volledig geïntegreerd zijn in het reguliere programma van het International College Spain in Madrid. Het Dutch lokaal is niet te missen: op de deur prijkt een paar Delftsblauwe klompjes en het prikbord naast de kapstok is omgetoverd tot een museum met niet alleen reproducties van de Nachtwacht en de Zaaier maar ook met eigen werk van de leerlingen en daarbij een prachtig versje, mijn schilderij : Zie rechts In het klaslokaal ontmoet ik docente Marieke Geurts en Sasja Bosch die in het schoolbestuur zit en twee zonen op het ICS heeft. Het lokaal heeft plaats voor ongeveer zes leerlingen en is van boven tot onder volgestouwd met Nederlandse boeken, oer-hollandse spellen, tekeningen en gedichten van de kinderen, en natuurlijk foto s van de koningin en het kroonprinselijk paar. Sasja legt uit hoe het onderwijs precies in elkaar steekt. Het NTC is aangesloten bij de Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland, het NOB. Deze stichting promoot én subsidieert Nederlands onderwijs in het buitenland. Het NTC La Moraleja verzorgt, al sinds de jaren 80 van de vorige eeuw, daadwerkelijk het Nederlands onderwijs in Madrid, dat onder toezicht staat van het NOB en dat moet voldoen aan zowel de eisen van de Internationale als de Nederlandse onderwijsinspectie. De lesuren in de Nederlandse taal en cultuur zijn volledig geïntegreerd in het reguliere programma van het International College Spain in Madrid. Dat programma, zowel het primary als het secondary, is van de internationale onderwijsinstelling International Baccalaureate (IB) en wordt in het Engels gegeven. De leerlingen worden erop voorbereid op het IB-examen Nederlands dat ervoor zorgdraagt dat het niveau van de leerlingen zodanig hoog is, dat zij in staat zijn aan een Nederlandstalige Universiteit te gaan studeren. De lessen Nederlands op Secondary School worden gegeven door Jan Willem Bok en Marieke Geurts is de docente van de Primary School. Ze heeft jaren ervaring met lesgeven in het buitenland. Ze ging van Aruba naar de VS, en van Singapore naar Madrid. De leerlingen die het Nederlandse programma volgen krijgen vijf keer in de week 45 minuten les. Marieke heeft acht groepen van maximaal vijf kinderen. De lessen in de Nederlandse taal en cultuur staan niet geïsoleerd van de rest van het programma. Als de kinderen aardrijkskunde hebben bijvoorbeeld, haakt Marieke daarop in door de Nederlandse polder te behandelen. Na de theorie maken de kinderen dan heel creatief een model van een polder (niet te verwarren met poldermodel) compleet met dijken, sluizen en molens. Veel aandacht wordt besteed aan typisch Hollandse dingen: Sinterklaas, schaatsen, paaseieren zoeken, etc. Natuurlijk waren de leerlingen ook vertegenwoordigd bij fietstocht en de vrijmarkt in Madrid op zaterdag 24 april, waarvan u elders in het magazine een (foto)verslag kunt zien. Vrijwel alle leerlingen van Marieke hebben in ieder geval één Nederlandse of Belgische ouder. De lessen zijn een lekker, rustig moment voor ze in een zee van Engels, aldus de docente. Dat wordt natuurlijk nog eens versterkt door de kleine klassen, waardoor er veel aandacht is voor de kinderen. En last but not least biedt het NTC ook de zogenaamde donderdagmiddaggroep. Na schooltijd wordt in vijf verschillende leeftijdsgroepen (en door 5 verschillende docenten) twee en een half uur les gegeven aan kinderen die het Nederlands willen bijhouden of bijleren én voor kinderen die nog helemaal moeten beginnen. Stippen, strepen, rondjes, vlekken in rood en blauw en groen en geel Ik maak een zee met boot en vissen Een lucht met vogels, heel erg veel Nu nog een visser met een hengel, mijn schilderij is bijna klaar Mijn naam komt onder in t hoekje Ik ben een echte kunstenaar Meer informatie op Gedicht in het Dutch klaslokaal Ik zou zo graag - dat lijkt me fijn een echte koning willen zijn. Een met een mantel en een kroon, dat lijkt me echt te gek gewoon. En elke morgen bij t ontbijt zegt iedereen: dag majesteit Enseñanza holandesa en el International College Spain La Fundación Lengua y Cultura Holandesas (NTC en sus siglas holandesas) se encarga de la enseñanza en la lengua y cultura holandesas integradas en el programa del International College Spain (ICS) en Madrid. En la Dutch clase me encuentro con Marieke Geurts, profesora del ICS y Sasja Bosch, miembro del consejo escolar y con dos hijos en el ICS. El aula tiene sitio para unos seis alumnos y está lleno de libros y juguetes holandeses así como de dibujos y poemas de los niños y fotos de la Familia Real. El NTC está asociado con la Fundación Enseñanza Holandesa en el Extranjero (NOB en sus siglas holandesas). La NOB promueve y subvenciona enseñanza en holandés en el extranjero. NTC La Moraleja se encarga de dicha enseñanza desde los años 80 en Madrid. Las clases en holandés están completamente integradas en el programa del International College Spain en Madrid. Este programa, tanto para primaria como secundaria, es de la organización internacional International Baccalaureate (IB). El idioma es el inglés. Las clases preparan a los alumnos para el examen holandés del IB que garantiza un nivel suficiente para estudiar en una universidad de habla holandesa. Jan Willem de Bok es profesor de secundaria (Secondary School) y Marieke Geurts de primaria (Primary School). Marieke ha trabajado como profesora en Las Antillas, EEUU y Singapur y tiene 8 grupos con un máximo de 5 alumnos. Cada grupo recibe 5 clases de 45 minutos por semana. La enseñanza en el idioma y la cultura holandesas tienen un fuerte vínculo con las demás asignaturas del programa. Cuando los niños por ejemplo tienen Conocimiento del medio, Marieke les habla de los pólderes holandeses con la creación de una maqueta por parte de los niños incluido. Se dedica mucho tiempo a cosas tipicamente holandesas como San Nicolás, patinar sobre hielo, buscar huevos de pascua, etc. Los niños también estuvieron presentes en el evento del NBTC el día 24 de mayo, del cual se puede ver un reportaje fotográfico en esta revista. Casi todos los alumnos de Marieke y Jan Willem tienen al menos un padre o una madre de origen holandés o belga. Las clases son un momento de tranquilidad en un mar de inglés según Marieke, algo que se fortalece aún más por el número reducido de alumnos por clase. La NTC se encarga también del grupo del jueves por la tarde. Después del horario escolar se imparten clases en holandés durante dos horas y media a grupos de cinco diferentes edades para niños que quieren aprender holandés o reforzarlo. Más información en Tekst en vertaling: Jaap Scholten 32 La Revista Oranje 33

18 ARTIKEL De Van Berkhey verzameling in de Real Jardín Botánico Uitgeefster van onder andere elf boeken, waaronder Mutis y la Real Expedición Botánica del Nuevo Reyno de Granada ; el Real Jardín Botánico de Madrid ( ) en Ciencia Colección y Escuela. Ze vertelt zeer gedetailleerd en met grote passie over de verschillende verzamelingen die bewaard worden en ik denk dat ze haarfijn uit haar hoofd weet wat er in elke lade ligt. Daar kan geen gegevensbank tegenop. Hoeveel schatten worden er bewaard in het archief? Als we alleen de tekeningen tellen, dan hebben we het over ongeveer Maar we moeten natuurlijk ook de manuscripten van de verschillende wetenschappelijke expedities van de tweede helft van de 18de eeuw en begin 19de eeuw meerekenen. Waarom kocht de Spaanse kroon de verzameling in 1785? Welke bestemming hadden ze op het oog? De Spaanse kroon kocht de verzameling met als doel deze onder te brengen in het Koninklijk Kabinet voor Natuurlijke Historie, onstaan in 1771, en vandaag de dag het Nationale Museum voor Natuurlijke Wetenschappen (Museo Nacional de Ciencias Naturales). Wat zijn de belangrijkste conclusies van uw onderzoek van 2003 over de verzameling van Berkhey? Het is de meest waardevolle verzameling van botanische tekeningen en prenten van Nederlandse afkomst in Spanje. Ze bestaat uit afbeeldingen van verschillende kunstenaars van diverse afkomst. Zowel de artistieke kwaliteit als de wetenschappelijke waarde is hoog. Zo zijn er prenten van houtsnijkunst van een Duitse versie van het 14de eeuwse boek Materia Medica van P. Dioscórides maar ook van het Cruydeboek (1563) van R. Dodoens. De belangrijkste botanische kunstenaars uit de 17de en 18de eeuw zoals Sybilla Merian, Alida Withoos of Georg Ehret komen er in voor. Ook is het opmerkelijk hoe internationaal de verzameling is: bijna alle representatieve scholen op het gebied van de botanische schilder- en tekenkunst zijn er in opgenomen. Het onderzoek heeft een aantal vragen opgeroepen die om nadere studie vragen. Voornamelijk de verhouding tussen een aantal tekeningen en sommige gegraveerde prenten die botanische boeken illustreren van deze periode. Deze relatie is duidelijk in het geval van Paradis Batavus, van P. Herman, maar het zou zeer zinvol zijn de relatie te onderzoeken tussen de tekeningen van Alida Withoos en het boek Hortus Amstelodamensis van Jan Commelin. Ook zouden de 190 anonieme tekeningen verder moeten worden bestudeerd. Wat het wetenschappelijk nut betreft, zou het uiterst interessant zijn, in zoverre mogelijk, de botanische en zoologische bepalingen van de afgebeelde types en soorten nader te bestuderen. Ik concludeer dat het zeer interessant zou zijn dit opmerkelijke Europese culturele erfgoed nader te bestuderen en meer bekendheid te geven. De verzameling bestaat uit edelstenen, tekeningen, botanische en zoologische prenten, opgezette dieren Wat is in uw opinie het meest significante deel? Ik heb vooral de tekeningen bestudeerd die zich in het Real Jardín Botánico van Madrid bevinden, maar ik denk dat de zoologische tekeningen, die bewaard worden in het Museo Nacional de Ciencias Naturales, en waar Paloma Llorente haar proefschrift over heeft geschreven, ook zeer waardevol zijn. Gedurende bijna 40 jaar heeft van Berkhey hartstochtelijk verzameld. Weten we hoe hij zijn verzameling opgebouwd heeft? Was hij een rijk man? We weten dat Jan le Francq van Berkhey van zijn grootvader van moeders kant een boekhandel en antiekwinkel erfde. Hij was schrijver, arts, natuurliefhebber en had een passie voor kunst. Hij leerde tekenen en ging zelf op onderzoek in de natuur. Van Berkhey schreef het boek Natuurlijke Historie van Nederland, en vormde een atelier waar kunstenaars, tekenaars en graveurs werkten en onderzoek deden. Ongetwijfeld zijn een aantal tekeningen afkomstig uit dit atelier. Het zou zeer interessant zijn dit nader te onderzoeken. Van Berkhey is een verlicht mens. Geletterd, met Johannes Le Francq van Berkhey (Leiden, ) was arts, natuuronderzoeker, schrijver, tekenaar en schilder. En bovenal, een hartstochtelijk verzamelaar. Als student werkte hij in de botanische tuin van de Universiteit Leiden en illustreerde hij de catalogus van het kabinet van de Nederlandse dierenkundige Albert Seba ( ). Zoals menig heer van stand in de 18de eeuw heeft hij het refrein Wie zich aan kennis laaft, zal gelukkig worden eigen gemaakt. Hij was ervan overtuigd dat kennis de mensheid kon verrijken en verbeteren. Als verlicht mens legde hij een enorme verzameling aan op het gebied van de Natuurlijke Historie. Zijn curiositeitenkabinet bestond op het laatst uit maar liefst zevenduizend voorwerpen, waaronder opgezette dieren, insecten, edelstenen, mineralen, schelpen, botanische tekeningen, boeken en gravures. Politieke strubbelingen leidden er echter toe dat hij in de problemen kwam. Hij werd aangeklaagd door de antiorangisten en moest zich verdedigen. Dit kostte veel geld en zijn precaire economische situatie noodde hem zijn verzameling op een veiling in Amsterdam te koop aan te bieden. In februari 1785, ontving Pedro Franco Dávila, Directeur van het Koninklijk Kabinet van Natuurlijke Historie in Spanje, het bericht van Graaf Floridablanca over de veiling van de van Berkheyverzameling. Franco Dávila, zeer enthousiast, gaf orders aan de Spaanse Consul en natuuronderzoeker Ignacio de Asso om het grootste deel van de verzameling in maart 1785 te kopen. Dit gebeurde ook inderdaad, en de verzameling kwam in handen van de Spaanse Kroon. Tot 1903 werd de verzameling van de Leidenaar ondergebracht in het Museo Nacional de Ciencias Naturales in Madrid. Daarna werd het grootste deel ondergebracht in het archief van de Koninklijke Botanische Tuin (Real Jardín Botánico) en daar wordt ze nog steeds gekoesterd. Wat er allemaal te vinden is aan schoons in het archief van de Koninklijke Botanische Tuin is een goed verborgen geheim. Weinigen weten dat hier de meest bijzondere botanische prenten en tekeningen uit de 16de, 17de en 18de eeuw, afkomstig uit verschillende wetenschappelijke expedities, liggen opgeslagen. De sleutel tot deze schatkamer heeft Pilar San Pío Aladrén, directrice van het Archief en onderzoekster sinds juni La Revista Oranje

19 ARTIKEL grote en uiteenlopende interesses. Waarom verzamelde hij? Was zijn passie vooral van wetenschappelijke of kunstzinnige aard? In zekere zin denk ik dat zijn passie voornamelijk wetenschappelijk te noemen is. Hij wilde meer kennis en inzicht krijgen op het gebied van de Natuurlijke Historie. Maar de afbeeldingen die hij daarvoor nodig had eisden kwaliteit en vaardigheden die alleen échte botanische kunstenaars hadden. Dus moest van Berkhey ongetwijfeld de artistieke waarde onderkennen van de tekeningen die hij verzamelde. Meer weten? Pilar San Pío de Aladrén heeft een prachtig boek gemaakt over de verzameling van Berkhey, te koop in de bibliotheek van het Real Jardin Botánico van Madrid. La colección van Berkhey del Real Jardín Botánico, un atlas del Reino Vegetal en el Siglo XVIII, 2007, Lunwerg editores. PVP: 49. Español Johannes le Francq van Berkhey (Leiden ), médico, naturalista, escritor, dibujante y pintor, coleccionó durante casi cuarenta años dibujos, estampas, conchas, minerales y otras piezas de Historia Natural. Su gabinete llegó a constar de más de 7000 ejemplares. Desgraciadamente tuvo que subastar su gran colección, ya que, debido a su actividad política, fue denunciado por los antiorangistas, y se vio implicado en problemas judiciales, que le costaron mucho dinero. En febrero de 1785 Pedro Franco Dávila director del Real Gabinete de Historia Natural español- recibió un oficio del Conde de Floridablanca informándole de la inminente subasta en Ámsterdam. De esta manera, en 1785, gran parte de la colección van Berkhey pasa a manos españolas. La colección completa pasó al Museo Nacional de Ciencias Naturales, donde permaneció íntegra probablemente hasta 1903, fecha en la que el Real Jardín Botánico se escindió del Museo y la parte correspondiente al Reino Vegetal pasó a engrosar los fondos del Jardín, donde se conserva en la actualidad. Los dibujos y estampas de van Berkhey del Real Jardín Botánico se inventariaron y fueron objeto de un primer estudio y catalogación durante el año 2003, bajo las órdenes de Pilar San Pío Aladrén, Conservadora Jefa del Archivo del RJB, y se consideran de gran valor, tanto científico como artístico. Se trata de la mayor colección botánica holandesa de España. La colección contiene la iconografía producida por algunos de los ilustrados botánicos de más prestigio de los siglos XVII y XVIII, procedentes de varios países, Bélgica, China, Dinamarca, Francia, Holanda, Reino Unido y Alemania. Asimismo alberga la mayoría de los dibujos que sirvieron para hacer las planchas de cobre de las ilustraciones de Paradis Batavus de Paul Herman (1698), obra que reunía plantas europeas de las Indias, tanto orientales como occidentales, cultivadas en los jardines de Holanda y que no habían sido descritas o ilustradas hasta entonces. En número, cuántos tesoros se custodian en el Archivo? Si consideramos solamente los dibujos conservados en el archivo el número ronda los Claro que también se deben considerar tesoros todos los documentos manuscritos de carácter científico que acompañaban los dibujos producidos durante las expediciones científicas a América en la segunda mitad del Siglo XVIII y principios del Siglo XIX. Cuáles fueron las motivaciones de la Corona Española para comprar la colección en la subasta de Amsterdam? Qué destino tenían en mente para la colección? La Corona Española compró la colección de dibujos, grabados, libros y otros objetos de Historia Natural reunida por Johannes le Francq van Berkhey en 1785 con idea de que pasase a formar parte del Real Gabinete de Historia Natural, creado en 1771, y hoy Museo Nacional de Ciencias Naturales. Cuáles son las conclusiones más importantes del estudio que realizó en 2003 sobre la colección? Se trata de la mejor colección holandesa de ilustraciones botánicas conservadas en España, tanto por el número de artistas que participan como por sus diversas procedencias, la calidad artística y el valor científico de las obras. Destaca la extensión de la colección, la variedad de técnicas y de tipos de ilustraciones representados. Se encuentran desde estampas xilográficas de una versión alemana del Siglo XIV de Materia Medica de P. Dioscórides y del Cruydeboeck (1563) de R. Dodoens, hasta dibujos de los mejores artistas botánicos de los Siglos XVII y XVIII, como Sybilla Merian, Alida Withoos o Georg Ehret. La colección tiene un marcado carácter internacional, y conviven casi todas las principales escuelas de ilustración botánica de la época: belga, china, danesa, francesa, holandesa, británica y germano-austríaca. El estudio ha planteado interrogantes que habría que resolver como la relación entre los dibujos y algunas estampas grabadas que ilustran libros de Botánica de la época. Esta relación se ha evidenciado en el caso de Paradis Batavus de P. Hermann, pero podría estudiarse también, por ejemplo, en los dibujos de Alida Withoos, que trabaja para el Hortus Amstelodamensis de Jan Commelin. Otro tema pendiente sería investigar la autoría de los 190 dibujos anónimos. De cara a la utilidad científica de la colección, sería conveniente que, en la medida de lo posible, se hiciesen las determinaciones botánicas y zoológicas de las especies representadas. Concluyo que es importante la conservación, el estudio y la difusión de este extraordinario patrimonio cultural europeo. La colección consta de piedras preciosas, dibujos, estampas, animales disecados Qué parte de la colección considera la más significante? Yo conozco y he estudiado fundamentalmente los dibujos que están en el Jardín Botánico de Madrid, pero creo que los dibujos zoológicos del Museo Nacional de Ciencias Naturales, que fueron objeto de la tesis doctoral de Paloma Llorente, son quizá de mayor significación aunque sólo sea en razón del número de ellos. Durante alrededor de cuarenta años Van Berkhey coleccionaba de manera apasionada todo aquello que le aportaba conocimiento acerca del reino vegetal y natural. Se sabe dónde y cómo adquirió las obras para su colección? Era un hombre muy pudiente? Se sabe que Jan le Francq van Berkhey, nacido en Leiden en enero de 1729, había heredado de su abuelo materno una tienda y una librería de anticuario. Escritor y médico, amante de la naturaleza y el arte estudió dibujo, y él mismo recolectó, estudió y dibujó las especies naturales de su patria. Van Berkhey que escribió la Historia Natural de Holanda formó un taller donde trabajaron artistas, dibujantes y grabadores que, al mismo tiempo, investigaban sobre la ilustración naturalística. Sin duda, algunas de las piezas de su colección procedieron de ese taller. Sería interesante conocer más sobre la adquisición de otras muchas que fue reuniendo para su gabinete de Historia Natural, como hicieron otros naturalistas de su época. Van Berkheij era un típico hombre de la Ilustración. Culto, curioso, con intereses muy variados y siempre en busca de nuevos conocimientos. Con qué objetivo o meta coleccionaba? Crees que había un afán científico más que artístico? Efectivamente, creo que la motivación de van Berkhey era fundamentalmente científica. Pero las representaciones que deseaba obtener para capturar en papel y narrar ese mundo natural exigían una calidad y unas capacidades que sólo reunían verdaderos artistas, de modo que, sin duda, van Berkhey tuvo que valorar la categoría artística de los dibujos que coleccionaba. Tekst en vertaling: Monique Lambie Iris Latifolia, Alida Withoos? ( ) Acuarela; 280 x 185 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC Iris odoratus, Alida Withoos ( ) Acuarela; 280 x 170 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC Petilium / Corona Imperiales, Maria Sybilla Merian ( ) Tinta y acuarela; 295 x 195 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC Helianthus flos solis, anónimo (antes de 1785) Acuarela; 340 x 225 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC Tulipán, abigarrado rojo, anónimo, (antes de 1785) Acuarela; 270 x 180 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC Rosa flava, Jan le Francq van Berkhey ( ) Dibujo; 195 x 145 mm Archivo Real Jardín Botánico, CSIC 36 La Revista Oranje La Revista Oranje 37

20 Óók in mindere tijden een stabiel en betrouwbaar hoog rendement Quality Investments staat garant voor: niet beurs- en rentegevoelige investeringsproducten transparante investeringsproducten minimaal 8% rendement op jaarbasis een zorgeloze en glansrijke groei van uw vermogen Voor meer informatie en vragen over onze aantrekkelijke beleggingsproducten verwijzen wij u naar onze website of kunt u contact opnemen met René van den Dolder (Costa del Sol): tel: of Peter Ortmans (Costa Blanca): tel: (gratis) of Maartje Vissers (Madrid): tel.: SPONSORS Quality Investments bv Lomas de Sierra Blanca Centro Comercial Le Village oficinas Marbella Amsterdam Gent Marbella LID WORDEN? Het bestuur van de NVMadrid nodigt lezers van dit Magazine (niet-leden) en partners van onze leden graag uit om zich als lid te melden bij de vereniging. Vanaf 2010 blijft het lidmaatschap 40,00 kosten voor een kalenderjaar. Partners van bestaande leden betalen slechts 20,00 voor een heel jaar. Nu in 2010 is het nog interessanter om als (partner-) lid naar de diverse evenementen te komen die de vereniging organiseert, omdat er in toenemende mate financiële voordelen aan het lidmaatschap zullen zitten. Zegt het voort, want in tijden van crisis is elk voordeel er één

SPAANS LES 8 Español

SPAANS LES 8 Español pagina:1 8-1 Inleiding Een eenvoudig briefje. Daar maakt u in deze les kennis mee. Aan het eind van deze cursus moet u zelf zo'n briefje kunnen schrijven! En dat gaat vast en zeker lukken! Veel succes!

Nadere informatie

SPAANS HERHALINGLES 1 Español

SPAANS HERHALINGLES 1 Español pagina:1 H1-1 Inleiding De eerste herhalingsles. Lees de lessen 1 t/m 5 nog eens rustig door. Niet allemaal achter elkaar! Maak daarna deze herhalingsles. Veel succes! H1-2 Vertaal: Yo soy el pan = Yo

Nadere informatie

SPAANS LES 7 Español

SPAANS LES 7 Español pagina:1 7-1 Inleiding We beginnen deze keer met een artikeltje uit de Spaanse krant (elmundo). Verder leren we een nieuwe tijd en de namen van de dagen van de week. Veel succes! 7-2 Uit de Spaanse krant

Nadere informatie

SPAANS LES 6 Español

SPAANS LES 6 Español pagina:1 6-1 Inleiding Deze keer een klein gedeelte uit de Bijbel, twee dialoogjes en wat grammatica. De opmerking dat de antwoorden aan het eind van de les staan, laten we in het vervolg weg. Veel succes!

Nadere informatie

SPAANS LES 13 Español

SPAANS LES 13 Español pagina:1 13-1 De laatste les van deel 1. Ja dit is de laatste theorieles. Er volgt nog één les, een herhalingsles. In deze laatste theorieles van het eerste deel van deze cursus komen nog een aantal belangrijke

Nadere informatie

Schloss Neuschwanstein Füssen

Schloss Neuschwanstein Füssen Schloss Neuschwanstein Füssen 1 90 Knick-Puzzleteile vorknicken Pre-bend hinged puzzle pieces Pré-plier les pièces de puzzles avec un pli Piegare le tessere del puzzle con scanalatura Doblar las piezas

Nadere informatie

SPAANS HERHALINGLES 3 Español

SPAANS HERHALINGLES 3 Español pagina:1 H3-1 Inleiding Ook van deze herhaling kunt weer veel leren. Bekijk de werkwoordsvormen goed. Zorg dat alle zinnen (zelfstandig) kunt vertalen. Als extra service vindt u nog een aantal extra oefeningen.

Nadere informatie

SPAANS LES 4 Español

SPAANS LES 4 Español pagina:1 4-1 Inleiding In deze vindt u heel wat bouwstenen voor een dialoog. Die vindt u niet alleen in de beide dialogen maar ook onder het kopje vraagwoorden. Veel succes! 4-2 Zinnen voor een dialoog

Nadere informatie

Sí, claro! 1.2. Instaptoets. Opgaven. 1. Dos amigos miran el plano de Sevilla. 4. En la oficina de turismo.

Sí, claro! 1.2. Instaptoets. Opgaven. 1. Dos amigos miran el plano de Sevilla. 4. En la oficina de turismo. Sí, claro! 1.2 Instaptoets Opgaven Met behulp van deze toets kan worden bepaald over hoeveel kennis van de Spaanse taal een cursist reeds beschikt. De toets kan worden gebruikt om te bepalen in welke groep

Nadere informatie

SPAANS LES 2 Español

SPAANS LES 2 Español pagina:1 2-1 Inleiding U leert weer veel in deze les. U leert hoe u woorden in het meervoud kunt zetten, u leert weer heel wat over werkwoorden en u leert de telwoorden van 1 t/m 10. Veel succes! 2-2 Zinnetjes

Nadere informatie

2015 SADS Geert Jansen

2015 SADS Geert Jansen 1 8 Daagse rondreis Noord Spanje, inclusief: Retour vliegticket Amsterdam / Bilbao Vertrek Amsterdam 19-09-2015, 11.30 uur (o.v.b.) Vertrek Bilbao 26-09-2015, 08.50 uur (o.v.b.) Overnachting in Paradores

Nadere informatie

10. In Nederland wonen daar veel mensen of weinig mensen? 10. veel mensen 10. En Holanda vive mucha o poca gente? 10. mucha gente

10. In Nederland wonen daar veel mensen of weinig mensen? 10. veel mensen 10. En Holanda vive mucha o poca gente? 10. mucha gente Buena suerte! 1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 1. Europa 1. En qué lugar del mundo está Holanda? 1. Europa 2. Welk land ligt ten zuiden van Nederland? 2. België 2. Qué país está al sur de

Nadere informatie

Het belang en het gemak van het Spaanse werkwoord

Het belang en het gemak van het Spaanse werkwoord Het belang en het gemak van het Spaanse werkwoord Door: Victor Sánchez Vaak starten Nederlanders heel enthousiast aan een cursus Spaans. Mijn ervaring heeft geleerd dat men vroeg of laat tegen de grammatica

Nadere informatie

SPAANS LES 3 Español

SPAANS LES 3 Español pagina:1 3-1 Inleiding In deze les gaat u de eerste tekst lezen! Maar eerst gaat u zich verder verdiepen in bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden. 3-2 Zinnetjes voor een dialoog Spaans: Buenos días,

Nadere informatie

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Santiago de Compostela 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Op pelgrimage naar Santiago Wij volgen tijdens deze reis per lokale bus een deel van de route van deze Camino Francés

Nadere informatie

SPAANS LES 5 Español

SPAANS LES 5 Español pagina:1 5-1 Inleiding In deze les gaat het voor een belangrijk deel over het weer: U leest een weerbericht uit de bekende krant EL MUNDO. U leert een groot aantal uitdrukkingen over het weer. Maar ook

Nadere informatie

Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos (ICAP) Brigada Europea José Martí 2008 Convocatoria

Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos (ICAP) Brigada Europea José Martí 2008 Convocatoria Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos (ICAP) Brigada Europea José Martí 2008 Convocatoria Beste vrienden en vriendinnen: Ook dit jaar heeft het Cubaans Instituut voor de Vriendschap van de Volkeren

Nadere informatie

Woordenlijst Nederlands Spaans

Woordenlijst Nederlands Spaans Taaltalent deel 1 Methode Nederlands voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Woordenlijst Nederlands Spaans Hoofdstuk 1 De cursus Henny Taks Katja Verbruggen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014

Nadere informatie

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

Activiteiten deelnemers Concours VdE 2010. Proeverij mousserende wijnen BBQ met wijn en muziek Strandfeest Bezoekers

Activiteiten deelnemers Concours VdE 2010. Proeverij mousserende wijnen BBQ met wijn en muziek Strandfeest Bezoekers INFORMATIE ACTIVITEITEN DEELNEMERS CONCOURS VDE 2010 1. Bubbles on the Beach Datum 29/08/2010 16.00 18.00 uur 18.00 20.00 uur 20.00 24.00 uur Proeverij mousserende wijnen BBQ met wijn en muziek Strandfeest

Nadere informatie

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 inhoud lente zomer herfst winter Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85 Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87 Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89 Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 Mode & schoonheid 14 15 40 41

Nadere informatie

Nederlands in 4 weken week 1 jsp-taligen.indd 1 16-06-2010 09:26:18

Nederlands in 4 weken week 1 jsp-taligen.indd 1 16-06-2010 09:26:18 Nederlands in 4 weken week 1 jsp-taligen.indd 1 16-06-2010 09:26:18 Nederlands in 4 weken voor Spaanstaligen door Martine Reijnders Nederlandse bewerking door Heleen Lindijer, Hanny Pel (Intertaal), José

Nadere informatie

SPAANS LES 12 Español

SPAANS LES 12 Español pagina:1 12-1 Bijna de laatste les! In deze les maken we een begin aan het lezen van een tekst uit de Bijbel. Een uiterst leerzame tekst met veel werkwoorden in diverse tijden. Verder maakt u hier ook

Nadere informatie

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Spaans-Nederlands

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Spaans-Nederlands Gelukwensen : Huwelijk Felicitaciones. Les deseamos a ambos toda la felicidad del mundo. Van harte gefeliciteerd. Wij wensen jullie alle geluk in de wereld. Gelukwensen aan een vers Felicitaciones y los

Nadere informatie

Jongens en Guillaume, aan tafel!

Jongens en Guillaume, aan tafel! Guillaume Gallienne Jongens en Guillaume, aan tafel! Uit het Frans vertaald door Eef Gratama DE GEUS De vertaalde citaten op pagina 71 en 72 zijn ontleend aan Pluk toch vooral vandaag de rozen van het

Nadere informatie

Wiekendje. Vanuit het MT. Basisschool Het Molenven. In dit nummer: 25 februari 2016 2015-2016

Wiekendje. Vanuit het MT. Basisschool Het Molenven. In dit nummer: 25 februari 2016 2015-2016 Basisschool Het Molenven Wiekendje Koninginnelaan 1c 5263 DP Vught info@molenven.nl jaarboekmolenven@hotmail.nl 25 februari 2016 2015-2016 Interessante informatie: 17 maart: Rapport 2 groep 3 t./m 8 Vanaf

Nadere informatie

inlichtingenformulier Gemeentelijke Basisadministratie

inlichtingenformulier Gemeentelijke Basisadministratie gemeente datum nummer LEIDEN 0-juli-00 Het formulier geheimhouding is / wordt: aan betrokkene / betrokkenen uitgereikt aan betrokkene / betrokkenen gezonden Eerste inschrijving vanuit het buitenland fecha

Nadere informatie

1OEFENINGEN bij WERKWOORDEN (boek CAMINOS 1, PAG.133 e.v.)

1OEFENINGEN bij WERKWOORDEN (boek CAMINOS 1, PAG.133 e.v.) 1OEFENINGEN bij WERKWOORDEN (boek CAMINOS 1, PAG.133 e.v.) 7.1.1 Regelmatige vormen A. Vul de juiste vorm van het werkwoord in: Dónde...? (vivir, tú) Dónde...? (trabajar, tú) Yo no...muy bien español.

Nadere informatie

Embalse de Alcántara.

Embalse de Alcántara. Río Tajo - Cáceres. Embalse de Alcántara. Estación de Río Tajo. 11-1-2012. Río Tajo - Cáceres. Na 2288 km (10.30) vertrekken we vanaf het Río Tajo station met mooi weer. Iets verder is het uitzicht, waar

Nadere informatie

Hierbij een klein verslag over onze voettocht naar Santiago en Finisterra.

Hierbij een klein verslag over onze voettocht naar Santiago en Finisterra. Hierbij een klein verslag over onze voettocht naar Santiago en Finisterra. Het zijn twee camino s in elkaar verweven Camino Inglés en de Camino Finisterre De busreis heeft twee dagen geduurd met slapen

Nadere informatie

Examen HAVO. Spaans. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Spaans. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HVO 2009 tijdvak 1 vrijdag 29 mei 13.30-16.00 uur Spaans tevens oud programma Spaans 1,2 ij dit examen hoort een bijlage. it examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten

Nadere informatie

Living the Barça, your experience 生 活 在 俱 乐 部, 你 的 经 验 Vivir el Barça: tu experiencia

Living the Barça, your experience 生 活 在 俱 乐 部, 你 的 经 验 Vivir el Barça: tu experiencia Living the Barça, your experience 生 活 在 俱 乐 部, 你 的 经 验 Vivir el Barça: tu experiencia PACK BARÇA TOTAAL PREMIUM (3 NACHTEN) Tour operator prijs: 1150 + BTW Reisbureau prijs: 1295 + BTW Klant prijs: 1450

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

10 tips. voor verhuizen binnen Europa

10 tips. voor verhuizen binnen Europa 10 tips voor verhuizen binnen Europa Tien handige tips Een handige folder voor iedereen die overweegt om goederen vanuit Nederland te verhuizen naar een nieuwe woning in het buitenland. Dit kan een volledige

Nadere informatie

Wonen. In deze les leert u

Wonen. In deze les leert u 2 Wonen In deze les leert u woorden en zinnen rond het onderwerp wonen: un sofá estupendo de regels voor klemtoon en geschreven accent de meervoudsvormen van zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden: cama

Nadere informatie

oferta De appels zijn in de a. Ze zijn vandaag extra goedkoop. de arm brazo Ik kan vandaag niet zo goed schrijven, want ik heb pijn in mijn a.

oferta De appels zijn in de a. Ze zijn vandaag extra goedkoop. de arm brazo Ik kan vandaag niet zo goed schrijven, want ik heb pijn in mijn a. Woordenlijst bij hoofdstuk 3 (Spaans) de agenda agenda Ik schrijf de afspraak in mijn a. de aanbieding oferta De appels zijn in de a. Ze zijn vandaag extra goedkoop. de arm brazo Ik kan vandaag niet zo

Nadere informatie

Beste lezer, Inhoud. Inleiding (Beste lezer,) 2. Staatszaken aan zee 3. De Staat voor uw bedrijfsfeest 3. Teambuilding bij De Staat 4

Beste lezer, Inhoud. Inleiding (Beste lezer,) 2. Staatszaken aan zee 3. De Staat voor uw bedrijfsfeest 3. Teambuilding bij De Staat 4 Strandpaviljoen Beste lezer, In deze brochure nemen we u mee naar Strandpaviljoen De Staat. De perfecte locatie voor vergaderingen, seminars, presentaties, congressen, bedrijfsfeesten en (teambuildings)

Nadere informatie

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Deze nieuwsbrief gaat over: Meld je aan voor de ALV en de wandeling in Ootmarsum Lessen van de dodo Activiteit zondag 3 mei a.s. Wandelen met Boudewijn Büch in de omgeving

Nadere informatie

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop.

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Bij start voor de reis door Cyprus begint het eerste bezoek aan de havenplaats Larnaca met overnachting. In de buurt van Larnaca is het zoutmeer

Nadere informatie

Blog 16 juni: vrijdag 13 juni zijn we aan land gegaan in Brazilië en hebben Recife

Blog 16 juni: vrijdag 13 juni zijn we aan land gegaan in Brazilië en hebben Recife Blog 16 juni: vrijdag 13 juni zijn we aan land gegaan in Brazilië en hebben Recife bereikt. Recife is de hoofdstad van de staat Pernambuco, en is één van de grootste steden van Brazilië en telt 1.5 mio.

Nadere informatie

De laatste wens van Maarten Ouwehand

De laatste wens van Maarten Ouwehand De laatste wens van Maarten Ouwehand Een verhalend ontwerp voor CKV waarin leerlingen op school een museum ontwerpen, inrichten en openen. Gemaakt voor en door: Andreas College Katwijk en Bureau voor Educatief

Nadere informatie

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een prachtige, heerlijke, zonnig dag. De ooievaar heeft aanleiding

Nadere informatie

4. Waaraan moet een voorbereidingstekst voor gespreksvaardigheid voldoen?

4. Waaraan moet een voorbereidingstekst voor gespreksvaardigheid voldoen? Het ERK en het mondeling college-examen Hand-out workshop 13 Conny Eisinga 1. Waarom ERK? 2. Welke niveaus? 3. Waaraan moet een goede (mondelinge) toets voldoen? 4. Waaraan moet een voorbereidingstekst

Nadere informatie

ROCK N ROLL MARATHON MADRID 24 27 april 2015

ROCK N ROLL MARATHON MADRID 24 27 april 2015 ROCK N ROLL MARATHON MADRID 24 27 april 2015 INLEIDING Op 26 april 2015 is het dan eindelijk zover! De Rock n Roll Marathon in Madrid gaat van start. Elk jaar nemen er meer dan 600.000 mensen deel aan

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

programma malaga / marbella

programma malaga / marbella malaga / marbella dag 1 2013 ochtend Bienvenidos!! Aankomst op de luchthaven van Málaga en meet & greet met een lokale tourleader. We rijden naar Málaga stad waar we de ochtend goed beginnen! We gaan churros

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

JUNI 2016. Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zat Zon 1 2 3 4 5. 6 7 8 9 10 11 12 Olympische dag groep 8

JUNI 2016. Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zat Zon 1 2 3 4 5. 6 7 8 9 10 11 12 Olympische dag groep 8 JUNI 2016 Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zat Zon 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Olympische dag groep 8 10.30 u Gr 456 Bezoek aan Landgoed Everdingen! 13 14 15 16 17 18 19 Start Kunstwekenproject*

Nadere informatie

Spanje. Vlieg met ons mee naar Spanje!

Spanje. Vlieg met ons mee naar Spanje! Spanje Vlieg met ons mee naar Spanje! Vlieg met ons mee naar Spanje! Vlieg met ons mee naar Spanje - Zonnig, bruisend en spectaculair *Spaanse keuken *Heerlijke tapas *Sprankelende Cava *Indrukwekkend

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Caminos nieuw 1. Instaptoets

Caminos nieuw 1. Instaptoets Caminos nieuw 1 Instaptoets Caminos nieuw 1 Instaptoets Opgaven Met behulp van deze toets kan worden bepaald over hoeveel kennis van de Spaanse taal een cursist reeds beschikt. De toets kan worden gebruikt

Nadere informatie

A1 Spreken-productie productie A1 S exprimer oralement en continu Ik kan / Je peux / Puedo tellen van 1 tot 20 compter de 1 à 20 contar del 1 al 20 objecten beschrijven op basis van hun kleuren en vorm

Nadere informatie

Wie is deze pelgrim?

Wie is deze pelgrim? VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

NEERLANDÉS COMPRENSIÓN DE LECTURA

NEERLANDÉS COMPRENSIÓN DE LECTURA Escuelas Oficiales de Idiomas CONSEJERÍA DE EDUCACIÓN Comunidad de Madrid NEERLANDÉS CERTIFICADO DE NIVEL BÁSICO JUNIO 2009 COMPRENSIÓN DE LECTURA INSTRUCCIONES PARA LA REALIZACIÓN DE ESTA PARTE: DURACIÓN:

Nadere informatie

ZOMERSCHOOL. Zomeractiviteiten in Enkhuizen juli-augustus 2016. Iedereen in Enkhuizen van harte welkom! Raad van Kerken

ZOMERSCHOOL. Zomeractiviteiten in Enkhuizen juli-augustus 2016. Iedereen in Enkhuizen van harte welkom! Raad van Kerken ZOMERSCHOOL Raad van Kerken Zomeractiviteiten in Enkhuizen juli-augustus 2016 Iedereen in Enkhuizen van harte welkom! Inleiding Vaak liggen in de zomer de activiteiten van de kerk stil. Alleen de kerkdiensten

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

de aanbieding offerta De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen solo Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

de aanbieding offerta De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen solo Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 Deel 1 de aanbieding offerta De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen solo Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie. als cuando A.. je

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Bijlage 3. Handleiding video Dynamica 2. Een kijkje in klas 4, 5 en 6 van het Colégio Maaswaal!

Bijlage 3. Handleiding video Dynamica 2. Een kijkje in klas 4, 5 en 6 van het Colégio Maaswaal! Bijlage 3 Handleiding video Dynamica 2 Een kijkje in klas 4, 5 en 6 van het Colégio Maaswaal! Voorwoord Tijdens mijn stage op het Colégio Maaswaal heb ik Dwayne gevraagd of ik een aantal van zijn lessen

Nadere informatie

Carolina, heb je gehoord van de Camino de Santiago de Compostela?

Carolina, heb je gehoord van de Camino de Santiago de Compostela? INLEIDING Willem: Carolina, heb je gehoord van de Camino de Santiago de Compostela? Carolina: Nee, wat is dat? Het klinkt spannend! Willem: Het is een oude pelgrimsroute in Spanje, waar je elke dag loopt

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Nummer acht, December 2014

Nummer acht, December 2014 NIEUWSBRIEF Nummer acht, December 2014 Onderwerpen in deze nieuwsbrief: Bestuursmededelingen 1. Kerstgroet / Uitnodiging nieuwjaarsreceptie 2. Van de Havencommissie 3. Barcommissie Oproep 4. Evenementenkalender

Nadere informatie

Vogezen 18 21 juni 2015

Vogezen 18 21 juni 2015 Vogezen 18 21 juni 2015 Deze dagen werden gekenmerkt door niet al te best weer; af en toe een bui en ongeveer 18 graden, maar de temperatuur steeg aanzienlijk door het prettige gezelschap, discussies,

Nadere informatie

Vliegveld Alicante Alicante met de trein (vanaf station Torrellano, fiets mag mee)

Vliegveld Alicante Alicante met de trein (vanaf station Torrellano, fiets mag mee) Vliegveld Alicante Alicante met de trein (vanaf station Torrellano, fiets mag mee) Loop uit de aankomst terminal en ga rechtsaf (RA). De weg maakt een bocht naar links. Na ongeveer tweehonderd meter langs

Nadere informatie

WAAR GAAN WE NAARTOE?

WAAR GAAN WE NAARTOE? WAAR GAAN WE NAARTOE? De familie Janssens wil op uitstap. Maar vader, moeder en de kinderen hebben hun eigen wensen! Kan je de familie helpen? Bekijk de brochures. Welke uitstap is goed voor iedereen?

Nadere informatie

SPAANS LES 10 Español

SPAANS LES 10 Español pagina:1 10-1 Inleiding De les begint met een dialoog in een restaurant. Verder leert vertellen hoe iemand er uit ziet. En ook nu weer een artikeltje uit de Spaanse krant. Veel succes! 10-2 En un restaurante

Nadere informatie

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Nederlands-Spaans

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Nederlands-Spaans Gelukwensen : Huwelijk Van harte gefeliciteerd. Wij wensen jullie alle geluk in de wereld. Felicitaciones. Les deseamos a ambos toda la felicidad del mundo. Gelukwensen aan een vers Gefeliciteerd en de

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw.

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw. Naam: Vakantie _ Een groot aantal Nederlanders gaat ieder jaar één keer op vakantie. Vaak gaat de reis naar het buitenland, bijvoorbeeld naar Duitsland, Frankrijk, Spanje, of nog verder. Maar Nederlanders

Nadere informatie

Taalhandelingen en onderwerp Grammatica Pagina

Taalhandelingen en onderwerp Grammatica Pagina (ndice INDICE Taalhandelingen en onderwerp Grammatica Pagina ihola Y BIENVENIDOS! een spel spelen: herhalingsoefeningen 8 El juego de la oca LO QUE ME IMPORTA wat Spaanse jongeren interesseert en 12 wat

Nadere informatie

Studentenfiches Floida Tangoa Noteno

Studentenfiches Floida Tangoa Noteno Studentenfiches Floida Tangoa Noteno + Geboortedatum: 15 oktober 1991 Etnische afkomst: Kichwa Talenkennis: Kichwa, Spaans Geboorteplaats: Nueva Esperanza, Manuel Clavero disctrict, Alto Putumayo Interessegebieden:

Nadere informatie

Informatiebrochure Cursusreis 2014

Informatiebrochure Cursusreis 2014 Cursusreis 2014 DE BANGE, BLIJE, BOZE OF BEDROEFDE PATIËNT EMOTIES DE BAAS 2 Sevilla Sevilla, waar altijd de zon schijnt. Sevilla is een gemeente en de hoofdstad van de Spaanse autonome regio Andalusië,

Nadere informatie

España: País y Cultura Página 1

España: País y Cultura Página 1 España: País y Cultura Página 1 España: País y Cultura Página 2 Bijlage 21 Startdocument Schoolproject Een plan van aanpak gebruik je om de gemaakte afspraken (in het contractformulier, zie bijlage 20)

Nadere informatie

FALLES 2016 PROGRAMMA MET ACTIVITEITEN

FALLES 2016 PROGRAMMA MET ACTIVITEITEN Het Falles Festival is niet alleen een betoverend festival welke meer dan 50 jaar geleden tot Fiesta van Internationaal Toeristisch Belang is verklaard. Het is een evenement waarbij duizenden mensen en

Nadere informatie

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF Het nieuwe Koningin Wilhelmina

NIEUWSBRIEF Het nieuwe Koningin Wilhelmina NIEUWSBRIEF Het nieuwe Koningin Wilhelmina 1 In dit nummer 2. De gemeente laat weten 2. Veilig en weer goed zicht 3. Pendelbus is succes 3. Interne verhuizing loopt goed 4. Mevr. Reijneke over haar interne

Nadere informatie

8 & 9 APRIL TT HALL ASSEN INFORMATIEBROCHURE

8 & 9 APRIL TT HALL ASSEN INFORMATIEBROCHURE 8 & 9 APRIL 2014 TT HALL ASSEN INFORMATIEBROCHURE 2014 Netwerken in een sterke regio! Samenwerken, netwerken en op de hoogte zijn van elkaars kennis en kunde is belangrijker dan ooit. Dit besef leeft sterk

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

NV Amman nieuwsbrief mei 2013

NV Amman nieuwsbrief mei 2013 Van de voorzitter Beste mensen, We zitten vlak voor Koninginnedag als ik dit stukje schrijf..en het wordt wel een heel speciaal feest dit jaar. Op dinsdag worden dan ook een groot aantal mensen verwacht

Nadere informatie

6.5-De werkwoorden ser en estar

6.5-De werkwoorden ser en estar 6.5-De werkwoorden ser en estar Het werkwoord "zijn" kent in het Spaans twee versies: ser en estar. ser estar 1e persoon enkelvoud: soy 1e persoon enkelvoud: estoy 2e persoon enkelvoud: eres 2e persoon

Nadere informatie

VAN BRUG TOT BRUG. Deventer vanaf de IJssel

VAN BRUG TOT BRUG. Deventer vanaf de IJssel VAN BRUG TOT BRUG Deventer vanaf de IJssel Beide zijn lokaal ondernemer en beide zijn in de zomer veelvuldig te vinden op de IJssel. De reden: het sloeproeien. Ron Straver (Qboat) en Wouter Versteeg (IJssel

Nadere informatie

Robinson Crusoe. Daniel Defoe

Robinson Crusoe. Daniel Defoe Robinson Crusoe Robinson Crusoe maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus

Nadere informatie

Nederlands leren? Maak er werk van! Doe mee in Leeuwarden!

Nederlands leren? Maak er werk van! Doe mee in Leeuwarden! Nederlands leren? Maak er werk van! Doe mee in Leeuwarden! > In deze folder vertellen we u hoe u kunt inburgeren in Leeuwarden. Iedereen doet mee! De gemeente Leeuwarden wil dat iedereen in Leeuwarden

Nadere informatie

Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS. Gedichten. Muitgeverij. Mmarmer. m armer

Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS. Gedichten. Muitgeverij. Mmarmer. m armer Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS Gedichten Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M INHOUD KANTOOR Ode 13 Wat we zeiden toen we het ons nog herinnerden 14 Ze hebben het beste met ons

Nadere informatie

Colina da Faja Portugal Madeira Faja da Ovelha

Colina da Faja Portugal Madeira Faja da Ovelha Colina da Faja Portugal Madeira Faja da Ovelha 1. Algemene informatie 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Colina da Faja - (Portugal Madeira Faja da Ovelha) - 3 sterren 1.2. Faciliteiten en afstanden Zwembad:

Nadere informatie

SPANJE S 100 MOOISTE WIJNEN IN NEDERLAND

SPANJE S 100 MOOISTE WIJNEN IN NEDERLAND SPANJE S 100 MOOISTE WIJNEN IN NEDERLAND DEELNAME-UITNODIGING SPAANS WIJNCONCOURS 2012 1. WIJNCONCOURS SPANJE S 100 MOOISTE WIJNEN IN NEDERLAND - DEFINITIE ICEX/Vinos de España organiseert in samenwerking

Nadere informatie

Oude Glorie. Evenementen. Nieuwsbrief jaargang 1, nummer 7. Onregelmatig (als er iets te melden valt) 10 september 2015. Website Oude Glorie

Oude Glorie. Evenementen. Nieuwsbrief jaargang 1, nummer 7. Onregelmatig (als er iets te melden valt) 10 september 2015. Website Oude Glorie Oude Glorie Nieuwsbrief jaargang 1, nummer 7 Onregelmatig (als er iets te melden valt) 10 september 2015 Website Oude Glorie De een is op weg naar het volgende evenement, de ander ligt al weer in de thuishaven.

Nadere informatie

Jaargang 3 - nummer 5 week 28. In dit nummer. Voor u ligt alweer de laatste nieuwsbrief van dit schooljaar. Van de directeur

Jaargang 3 - nummer 5 week 28. In dit nummer. Voor u ligt alweer de laatste nieuwsbrief van dit schooljaar. Van de directeur Jaargang 3 - nummer 5 week 28 In dit nummer Van de directeur 1 Examenresultaten 2 MaS klas HK1B 3 Culture beat 3 Night of the nerds 4 Vakantierooster 2014-2015 5 Impressie van de activiteitenweek 6 Van

Nadere informatie

april 30 Nieuwsflits In deze nieuws flits, de agenda, verjaardagen, koningsspelen.

april 30 Nieuwsflits In deze nieuws flits, de agenda, verjaardagen, koningsspelen. april 30 Nieuwsflits 2015 In deze nieuws flits, de agenda, verjaardagen, koningsspelen. Aan de ouders en verzorgers van de leerlingen van De Zuidster, Het is toch even wennen, zorgen dat er een nieuwsflits

Nadere informatie

Rondvaartbedrijf Zilvermeeuw DRIMMELEN. Zakelijke evenementen

Rondvaartbedrijf Zilvermeeuw DRIMMELEN. Zakelijke evenementen Rondvaartbedrijf Zilvermeeuw DRIMMELEN BV Zakelijke evenementen De zilvermeeuw 3 is uitermate geschikt voor gezelschappen tot 20 personen een kleine business meeting kan op deze manier een verrassend karakter

Nadere informatie

JAARVERSLAG STICHTING OUDERRAAD OBS HET ZAND Schooljaar 2012 / 2013

JAARVERSLAG STICHTING OUDERRAAD OBS HET ZAND Schooljaar 2012 / 2013 JAARVERSLAG STICHTING OUDERRAAD OBS HET ZAND Schooljaar 2012 / 2013 Beste Ouders en Verzorgers. Met enige trots presenteert de Stichting Ouderraad OBS Het Zand haar allereerste jaarverslag! Sinds 11 maart

Nadere informatie

Sponsormogelijkheden 2015 Allemaal winnaars!

Sponsormogelijkheden 2015 Allemaal winnaars! Sponsormogelijkheden 2015 Allemaal winnaars! Over de Vuurtorenloop Programma Mooi en zwaar is de Vuurtorenloop Vlieland zeker! En je kunt zelf bepalen hoe zwaar, want de Vuurtorenloop combineert een uitdagende

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. Spaans CSE BB. tijdvak 1 donderdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-BB. Spaans CSE BB. tijdvak 1 donderdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-BB 2010 tijdvak 1 donderdag 20 mei 13.30-15.00 uur Spaans CSE BB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor

Nadere informatie

! Vraag vrijblijvend een op maat gesneden offerte aan!

! Vraag vrijblijvend een op maat gesneden offerte aan! Prijzen vanaf 260,- 7 dagen inclusief ontbijt exclusief vlucht *laagseizoen Brochure 2014 Costa Blanca, dé bestemming om te genieten van een geweldige fietsvakantie Vraag vrijblijvend een op maat gesneden

Nadere informatie

Goedemorgen Sinterklaas is een BandEvent productie. pagina 1 van 12

Goedemorgen Sinterklaas is een BandEvent productie. pagina 1 van 12 01 Goedemorgen Sinterklaas 2 02 De vriend van ieder kind 3 03 Taai taai 4 04 Zwarte Piet, kijk goed uit! 5 05 Vergeten 6 06 Lieve Sinterklaas 7 07 Go Go Amerigo 8 08 Kijk, Sinterklaas is aangekomen 9 09

Nadere informatie