Chemie tussen fysici Higgs deel 2 Stage Rusland column henk Swagten Brownse bewegingen op de beurs Studiereis balkan.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Chemie tussen fysici Higgs deel 2 Stage Rusland column henk Swagten Brownse bewegingen op de beurs Studiereis balkan."

Transcriptie

1 Chemie tussen fysici Higgs deel 2 Stage Rusland column henk Swagten Brownse bewegingen op de beurs Studiereis balkan N 11 oktober 2012

2 redactioneel Inhoud 13 De eerste N! van dit collegejaar is weer een feit! Voor je ligt alweer nummertje 11. Zoals altijd vol interessante artikelen over uiteenlopende zaken binnen en buiten TN. Wat wel anders is, is de nieuwe hoofdredacteur (ondergetekende). Na een jaar waarin drie hoofdredacteuren vanuit Van der Waals geleverd werden, is het dit jaar de taak aan mij alleen. Natuurlijk met heel veel hulp van een fantastische redactie en samenwerking met STOOR en de hoofdredacteuren van VENI. Ik heb er heel veel zin in! Ik ben samen met vier anderen verkozen tot nieuw bestuur van Van der Waals. Aan het nieuwe bestuur werd gevraagd welk record zij denken te breken tijdens het komende bestuursjaar. Wil je weten wie er in dit bestuur zitten en welk record zij willen gaan breken, blader dan snel naar pagina Nieuwe dingen dus, naast het nieuwe bestuur zijn er nog meer nieuwtjes te vinden in deze N!. Zo vertelt Bart Klarenaar over de ontdekking van het mogelijke Higgsdeeltje op pagina 28. Zoals in editie 9 al beloofd werd, houden we de ontwikkelingen uit CERN nauwlettend in de gaten. De zomer die helaas weer voorbij is leverde een aantal reisverslagen op. Deelnemer van de buitenlandse excursie, Antoine Salden, schrijft over alle belevenissen tijdens de studiereis op pagina 24. Veel leden van Van der Waals zijn ook op reis geweest, maar dan in combinatie met een externe stage. Canada, Australië, Japan, je kunt het zo gek niet bedenken of afgelopen tijd zijn er studenten vanuit Technische Natuurkunde naar toe geweest om er een wetenschappelijk project te doen en natuurlijk de cultuur te proeven. Leroy Schepers was de uitverkorene om in dit blad te vertellen over zijn stage in Rusland. Lees zijn verslag op pagina 13. Ook VENI levert deze keer weer een hoop interessante artikelen aan. Een van de leukste artikelen gaat over koppels van twee natuurkundigen die elkaar tijdens de studie ontmoet hebben en nog steeds bij elkaar zijn. Erg leuk om te lezen, vooral als je, zoals in mijn geval, ook een vriendin hebt die Technische Natuurkunde studeert. Verder kun je lezen over de carrières van Bart Broks en Jan Denneman. De een vicepresident van Philips, de ander werkzaam in de financiële markten. Zo zie je maar weer dat je met natuurkunde echt overal terecht kunt komen. Veel lees plezier! Door: Guus Vermijs (Hoofdredactie N!, Van der Waals) Nieuws STOOR Mogen wij even STOORen? Chemie tussen fysici Vijf natuurkundekoppels worden geïnterviewd Externe stage rusland Leroy Schepers vertelt over zijn tijd in Moskou Column Revolutie?!

3 Stoor Interne en externe stage enquêtes 32 Van aspirantleraar tot Vice President Philips Lighting bart broks Over brownse bewegingen op de beurs Buex Balkan De studiereis naar Belgrado, Sofia en Istanbul veni-bbq Een vurige aftocht Nieuw bestuur Welk record ga jij tijdens je bestuursjaar breken? Twee generaties natuurkunde De familie Hermkens Galactisch geweld Hoe komen we aan ons eind? 38 BOSOn gespot De ontdekking van Higgs? 46 Agenda N! oktober

4 N!euws Van Heijst beste bachelordocent Professor GertJan (ja zo schrijf je dat!) van Heijst heeft tijdens de opening van het academisch jaar de prijs voor beste bachelordocent gewonnen. In de bachelor van Technische Natuurkunde geeft hij het vak Fysica van Transportverschijnselen. Hij werd geroemd om zijn vlotte manier van lesgeven en de vele voorbeelden die hij tijdens zijn colleges gebruikt. Zo probeert hij vaak de antwoorden op vragen van de Nationale Weteschapsquiz te ontkrachten tijdens zijn colleges. Zijn deur staat altijd open voor studenten met vragen en de responstijd op een is erg kort. Naast het geven van onderwijs is GertJan ook zeer nauw betrokken bij het verbeteren van het onderwijs en de invoering van het Bachelor College. De prijs voor beste masterdocent is gegaan naar Maarten Merkx van de faculteit Biomedische Technologie. Klaas Kopinga Erelid Klaas Kopinga is een begrip binnen Van der Waals. Al in de jaren 60 deed hij zelfs twee bestuursjaren om de vereniging te helpen. Ook tijdens zijn decanaat stond hij altijd zeer positief tegenover de studievereniging en haar studenten. Ook op de Borrel was (en is) Klaas een graag geziene gast, met (in de oude 'Salon') zelfs zijn eigen stamtafel stond hij elke donderdagmiddag met zijn Erdinger als een van de eersten op de Borrel. Dit alles heeft ervoor gezorgd dat Klaas Kopinga tijdens zijn afscheid als decaan op 20 september het erelidmaatschap is uitgereikt. De voorzitter van Van der Waals roemde hem om zijn bijdrage aan de vereniging en gaf hem een oorkonde en ledendas als symbool voor zijn erelidmaatschap. Klaas Kopinga is nu na Joep Beckers het tweede erelid van Van der Waals. Sloop N-laag in volle gang N-laag, het vormalige gebouw van de faculteit Technische Natuurkunde, wordt sinds deze zomer eindelijk gesloopt. Op dezelfde plek verrijst straks een nieuw gebouw dat de faculteiten van Technische Natuurkunde en Electrical Engeneering zal huisvesten. Voordat met de sloop kan worden begonnen is er eerst aan asbest sanering gedaan. Mannen in witte pakken waren veelvuldig te zien in de gangen van N-laag om al het asbest uit de muren en kozijnen te halen. Binnen zes maanden moet de sloop klaar zijn en kan aan de nieuwbouw begonnen worden. We houden je op de hoogte! Onderwijsprijzen Zoals je misschien wel hebt meegekregen, zijn de STOORonderwijsprijzen weer uitgereikt. In een goed gevulde 'Salon' werden op 4 oktober de uiltjes uitgereikt door de decaan van de faculteit TN, prof. dr. ir. Gerrit Kroesen. Hieronder de winnaars: Docent Propedeuse: prof. dr. ir. O.J. Luiten Instructeur Propedeuse: dr. A.A. Bol Practicumbegeleider Propedeuse: Matthijs Cox Msc Docent Post-Propedeuse: prof. dr. ir. H.J.M. Swagten Instructeur Post-Propedeuse: prof. dr. ir. R.A.J. Janssen Practicumbegeleider Post-Propedeuse: Dipl.-Phys. Sven Hofmann Docent Master: prof. dr. ir. P.P.A.M. van der Schoot XL Lezing: dr. A.J.M Giesbers Nieuwe website STOOR Veel studenten kennen de STOOR website voornamelijk van het tentamenarchief en de jaren 90 look van de website. Tijd dus voor een update in de TU/e huisstijl. Je kunt onze website ook bezoeken voor informatie over studieraden, procedures voor klachten en vragen, het nieuwsbriefarchief, presentaties gegeven tijdens voorlichtingen en nog veel meer. Je kunt ons vinden op phys.tue.nl/stoor. Je kunt ons ook liken op Facebook, voor al het nieuws en alle activiteiten op onderwijsgebied! 4 N! oktober 2012

5 GESLAAGD! Klaas Kopinga opent de nieuwe Borrel in Cascade Borrel Cascade Geopend Na een zomer zonder vaste verblijfplaats heeft de Borrelcommissie op donderdag 6 september haar deuren mogen openen in Cascade. Tijdens de feestelijke opening was het de eer aan de toenmalige decaan Klaas Kopinga en vice decaan Gerrit Kroesen om het symbolische lint door te knippen. De Borrel is zoals vanouds iedere donderdag tussen uur en uur open. De locatie is de eerste verdieping van Cascade, op de locatie van het voormalige 'ei'. Natuurlijk is het ook nog steeds mogelijk om te kiezen uit de meer dan honderd verschillende bieren! Gerrit Kroesen nieuwe decaan Prof. dr. ir. Gerrit Kroesen is op 1 september aangesteld als nieuwe decaan van de faculteit Technische Natuurkunde. Hij volgt Klaas Kopinga op die sinds 2005 decaan was. Prof.dr. Herman Clercx wordt vice-decaan. Beiden zijn benoemd voor een periode van vier jaar. De volgende studenten ontvingen op 29 augustus hun masterdiploma Applied Physics: Willem Adriaans, Erik van Beekum, Jeroen Borgharts, René van Bussel, Koen van Gils, Jeroen de Groot, Pascal Haazen, Barry van den Ham, Ilse van der Heijden, Luuk Hennen, Patryk Hermkens, Remy Kusters, Bas van de Loom, Bart Macco, Rob Mensink, Remy Notermans, Clemens Rammeloo, Roel Roijmans, Taco Vader, Emiel Visser, Rui Wang, Guy Warmerdam en Min Zhou. De volgende studenten ontvingen op 30 augustus hun bachelordiploma Technische Natuurkunde: Kim Alards, Aaron Ayal, Frank Castelijns, Lidewij Cornelissen, Maarten van Delft, Thomas van Doornmalen, Frank Elich, Paul Helgers, Koen Hijnen, Ruud Hoebers, Bart Hoekstra, Ralph Huijgen, Mark Lalieu, Guido Lange, Thomas Langerwerf, Steven van der Linden, Hans Marée, Johan Merks, Pim van Nispen, Nick Plantz, Remco Poulus, Jeroen van de Put, Lisa Reizevoort, Jasper van Rens, Jarno Riegman, Tim Righart Leroy Schepers, Hans Tholen, Fanny Ummelen, Tijn van de Ven, Daan van Vugt, Sybren Westendorp, Marco de Wild, Bram Wolf, Maarten Wouters, Erik van der Wurff. Gerrit Kroesen is al sinds 2008 vice-decaan van de faculteit. Ook is hij al 26 jaar werkzaam op de TU/e. Dit zorgt voor veel draagvlak binnen de faculteit voor zijn aanstelling. Gerrit Kroesen (1958) is sinds 2000 hoogleraar plasmafysica aan de TU/e, en sinds 2008 vice-decaan bij de faculteit Technische Natuurkunde. Herman Clercx (1961) begon zijn carrière in 1987 bij dezelfde faculteit als promovendus. Sinds 2006 is hij hoogleraar Transport in Turbulent Flows aan de TU/e. De afgestudeerden N! oktober

6 STOOR Mogen we even STOORen? Als je nieuw bent op de TU/e komt er veel informatie op je af. In de introweek ben je er al ruimschoots mee bestookt en ook in de eerste collegeweken ben je ondergedompeld in de vele systemen en organisaties van de TU/e. Veel daarvan ben je misschien alweer vergeten of weet je niet meer precies, daarom een korte opfrisser over STOOR, de STudenten Onderwijs Organisatie. STOOR bestaat uit vier studenten die er alles aan doen om het studeren voor studenten van de faculteit Technische Natuurkunde zo aangenaam mogelijk te maken. Dit doen we op een aantal manieren. Begeleiden Medewerkers van STOOR begeleiden de studenten uit de Propedeuse, de Post-Propedeuse en de Master raad (P-, PPen M-raad). Dit zijn overlegorganen waarin het verloop van de colleges en de tentamens met de betreffende docenten besproken wordt. In de P-raad nemen de docenten van de eerstejaarsvakken en een aantal eerstejaars studenten zitting. De PP- en M-raad hebben dezelfde structuur. Als het je leuk lijkt om de mening van de studenten te laten horen in een van de studieraden kun je altijd contact met ons opnemen. Daarnaast begeleidt STOOR de P-mentoren, bij jou na de introductieweek beter bekend als papa s of mama s. Je intropapa s en -mama s hebben niet alleen de taak om je tijdens de intro te begeleiden. Gedurende je eerste studiejaar zullen ze regelmatig met jouw introgroepje kijken naar de voortgang van je eerste jaar. Eventuele problemen zullen ze samen met je proberen op te lossen. Informatie verzorgen STOOR verzorgt samen met de faculteit ook de nieuwsbrief Stud-N-t Info waarin de studenten op de hoogte worden gehouden van de ontwikkelingen op het gebied van onderwijs op de faculteit. Houd deze dus goed in de gaten! Ook draagt STOOR zorg voor de organisatie van informatiemiddagen over de master, de interne en de externe stage die je later in je studie gaat lopen. Deze voorlichtingen zullen allemaal eenmaal per jaar plaatsvinden. Ruimschoots van tevoren zal je op de hoogte worden gesteld van de plaats en tijd van deze bijeenkomsten. Gedurende het collegejaar verschijnt er vier keer een N!. In elke N! zal een medewerker van STOOR een stukje schrijven waarin hij of zij vermeldt wat de ontwikkelingen op het gebied van onderwijs zijn. Tot slot vervullen wij de zogenaamde loketfunctie. Het zal best wel eens voorkomen dat je een probleem hebt, maar dat je niet weet waar je naartoe moet om dit op te lossen. Kom dan naar ons toe, wij helpen je graag verder door je probleem op te lossen of je door te sturen naar degene die dit kan doen. We horen het ook graag als je ergens een klacht over hebt. We hopen dat we je in dit korte stukje een beetje duidelijk hebben kunnen maken wat STOOR is en wat STOOR doet. Rest ons niets anders dan je een leuke studententijd toe te wensen waar zowel plek is voor goede fysica als voor gezelligheid. Dit lijkt ons geen probleem: beide zijn op onze faculteit in overmaat aanwezig. Mocht je op het gebied van onderwijs nog vragen hebben of ergens mee zitten, hoe klein ook, schroom dan absoluut niet om een werknemer van STOOR aan te spreken. Ook kun je binnenlopen in de STOOR-kamer (TNO 2.231) naast de practicumruimtes. Tijdens de pauzes (12.30 uur uur) is er altijd iemand aanwezig. Als we gesloten zijn kun je ook een sturen naar of bezoek eens onze website: Door: Joris Scheers (STOOR) 6 N! oktober 2012

7 SMART TRADING FAST TECHNOLOGY GLOBAL OPPORTUNITIES ARE YOU IN? IMC FINANCIAL MARKETS STARTED ON THE TRADING FLOOR IN AMSTERDAM IN 1989, AS A MARKET MAKER IN DUTCH SINGLE STOCK OPTIONS. WHEN EUROPEAN EXCHANGES STARTED TO TRANSFORM INTO ELECTRONIC MARKET PLACES, IMC WAS AT THE CUTTING EDGE OF THIS TRANSITION AND ONE OF THE FIRST TO START ELECTRONIC TRADING. TODAY WE ARE ONE OF THE WORLD S LEADING PROPRIETARY TRADING FIRMS AND A KEY MARKET MAKER IN VARIOUS PRODUCTS LISTED ON EXCHANGES THROUGHOUT THE WORLD. OUR EDGE COMES FROM KEEPING OUR TECHNICAL PEOPLE IN VERY CLOSE PROXIMITY TO OUR TRADERS: PUTTING THE BEST TECHNOLOGY AVAILABLE TO WORK AND COLLABORATING WITH EACH OTHER ON INNOVATIVE WAYS OF USING AND IMPROVING IT. IMC EMPLOYS AROUND 600 PEOPLE AND HAS OFFICES IN AMSTERDAM, ZUG, CHICAGO, SYDNEY AND HONG KONG. WE ARE CURRENTLY LOOKING FOR: JUNIOR TRADERS TO JOIN OUR EUROPEAN TRADING TEAMS. YOU START IN AMSTERDAM OR ZUG IN FEBRUARY JUNIOR SOFTWARE DEVELOPERS TO JOIN OUR EUROPEAN SOFTWARE DEVELOPMENT TEAMS. YOU START IN AMSTERDAM IN FEBRUARY CHECK OUR WEBSITE FOR MORE INFORMATION AND TO SUBMIT YOUR RESUME. 7 N! januari 2012

8 Foto: Steffie Cox

9 varia Chemie tussen fysici Iedereen kent ze wel, de liefdesperikelen van studenten. Heel af en toe bloeit er iets moois op. Of gebeurt het toch vaker dan je denkt? Volgens een alweer vergeten onderzoek van Maurice de Hond in 2008 bleek dat 34 procent van de oud-studenten uiteindelijk huwt met iemand die zij tijdens hun studietijd hebben ontmoet. Dat betekent dat de collegebanken en studentenverenigingen zeer bepalend zijn voor het liefdesleven, dus misschien ook wel voor natuurkundigen. Daarom vonden we het tijd om onze eigen Eindhovense natuurkundigen te onderzoeken. Want wat is een glossy magazine zonder liefdesperikelen? Voel je je wat ongemakkelijk bij het horen van succesverhalen over menselijke relaties, lees dan niet verder! Natuurkundigen blijken namelijk enorm succesvol in het aangaan en volhouden van (romantische) relaties. Maar hoewel er veel bekend is over de liefde van wetenschappers voor de natuurkunde, hoor je over de liefdesrelaties zelf toch maar bar weinig. Daarom lees je hier voor het eerst over ons gedegen onderzoek naar het fenomeen 'natuurkundekoppels'. Wij hebben ons als eerste de vraag gesteld: "Hoeveel Eindhovense natuurkunderelaties bestaan er eigenlijk?" Waarschijnlijk ken je wel een stelletje dat elkaar tijdens de studietijd heeft ontmoet. Maar de keuze is niet groot, want er zijn niet veel vrouwen binnen de natuurkunde-opleiding. Om deze vraag toch te beantwoorden maken we gebruik van ons VENI-ledenbestand en zoeken we specifiek naar leden die op hetzelfde adres staan ingeschreven. Daarna hebben we onderzocht wat voor relaties deze personen met elkaar hebben. Zo vonden we 1 vader en zoon, 1 paar mannen zonder romantische relatie en 18 geverifieerde man-vrouwrelaties. We vinden dus een significant aantal (heteroseksuele) relaties tussen de Eindhovense natuurkundigen. Daar kunnen we wel wat mee. "Als er meer vrouwen waren in N-Laag, zou het een enorm liefdesnest worden." We gaan eerst verder met wat meer statistiek: op ons totale ledenaantal van 592, tellen we 547 mannen en 45 vrouwen. Dat betekent dat met 18 stelletjes 40% van de natuurkundevrouwen een relatie heeft met een natuurkundige! Dit zijn dus relaties die waarschijnlijk al bestaan vanaf de studietijd. En dit is voor zover wij weten een ondergrens. Goed, de mannen hebben dus maar 3% kans op een relatie met een natuurkundige vrouw, maar er zijn ook gewoon weinig vrouwen (7%). Als er meer vrouwen waren in N-Laag, zou het dus een enorm liefdesnest worden! Met een labonderzoek komen we waarschijnlijk niet meer te weten over deze natuurkundekoppels, daarom hebben we toch een echt veldonderzoek moeten verrichten. Gelukkig waren de reacties erg positief toen we contact opnamen met vele van de koppels. In de groene kaders op de volgende pagina's van dit artikel lees je over verschillende van deze relaties, zelfs over het allereerste natuurkundekoppel Hans en Annemie Tromp, maar ook over andere stelletjes in verschillende fases van hun relatie. Ze vertellen over hoe ze elkaar hebben ontmoet en hoe het nu met ze gaat. Verder hebben we nog een aantal vragen aan ze gesteld om meer uit te vinden. Zo komen we snel wat meer te weten over wat ze zelf vinden van hun succes en leggen ze uit waarom natuurkundekoppels zo succesvol zijn. Maar we beginnen eerst met een paar vragen gericht op de wat jongere lezers die nog kans willen maken op een dergelijke relatie. Hoe kunnen de mannen die een oogje hebben op een medenatuurkundige hun kansen vergroten? Oftewel: bestaan er verleidingstips voor natuurkundigen? Ineke en Thijs: Voorzitter worden; natuurkundevrouwen houden van macht. N! oktober

10 Bas en Yolanda Rieter Yolanda is van de generatie 1996 en Bas van de generatie In zat Yolanda in het Van-der-Waalsbestuur (Overstag). Pas toen Bas het bestuur in ging (2000, Equilibrium) hebben ze wat met elkaar gekregen. Yolanda ging 3 weken daarna voor 4 maanden naar Sydney. Een goede test voor een relatie zullen we maar zeggen. Daarna is Bas ook nog 4 maanden in Montreal geweest. Na haar studie is Yolanda in Den Haag bij TNO gaan werken, terwijl Bas ging afstuderen. Daarna zijn ze gaan samenwonen in Den Haag (Bas werkt nu als IT Architect bij Unisys Nederland), op Scheveningen om precies te zijn. Vanuit daar hebben ze, aangezien Yolanda bij de Stiefel zit, ook wat StrandStiefels gehouden. 7 september 2007 (797 is een priemgetal en dat was ook een van de redenen dat ze deze dag gekozen hebben, en de 797 is een nieuwe Boeing) zijn ze in Den Haag getrouwd met een mooi bijhorend N-Feest-achtig feestje. Inmiddels zijn ze verhuisd naar een mooie Vinexwijk net buiten centrum Den Haag. En sinds 12 mei 2010 hebben ze een eigenwijze dochter, die hoogstwaarschijnlijk alleen nog maar eigenwijzer wordt met twee natuurkundigen als vader en moeder. Ook nummer twee is onderweg met een ETA op 4 januari Ingrid: Oei, Ik ben zelf nogal nuchter, dus of dat representatief is weet ik niet. Te nerd-achtig helpt bij mij niet...en natuurlijk niet de betweter uithangen. Sonja en Ed: Ik zou een originele date verzinnen. Wat denk je van de openingszin: 'Heb je zin om een experiment met G-krachten te doen in Walibi Flevo?' Bas en Yolanda: Versiertips? Er zijn wat handigheden: deodorant, geen witte sokken in sandalen, niet gaan Mudden tijdens een date, World of Warcraft thuis laten, net als je Smartphone en af en toe je lab uitkomen. Hoe houden natuurkundigen een romantisch avondje? Ingrid en Arthur: Niet over natuurkunde hebben. Lekker eten (liefde gaat tenslotte door de maag) en gezellig naar de film. Ineke en Thijs: Haardvuurtje op het (eigen) terras met een drankje erbij. Bas en Yolanda: Door het geen romantisch avondje te noemen vergroot je de kans. Een dagje Lordof-the-Ringsmarathon op bed wordt als romantisch tijdverdrijf gezien en The Big Bang Theory uiteraard ook. Sonja en Ed: Easy: eerst samen een politiesirene maken met de condensatortjes uit de elektronicadoos, en daarna de DVD-box van de Big Bang Theory opzetten. Eventueel met een cocktailtje erbij waarin het de sport is om verschillende kleuren op elkaar te laten drijven, of een koffie waarin je de koffiemelk laat pulseren. Waarom kiezen zoveel vrouwelijke natuurkundigen toch voor een medenatuurkundige? Ingrid en Arthur: Je komt ze zoveel tegen in N-laag (nou ja kwam dan), dus de pakkans is wel erg groot... Ineke en Thijs: In een gemiddelde relatie is de man technischer dan de vrouw. Als technisch ingestelde vrouw zul je dus een zo technisch mogelijke man zoeken, en waar vind je die beter dan bij de natuurkunde-opleiding. Sonja en Ed: Omdat het gewoon enorm leuke kerels zijn. Meestal dan. Bijzonder gevoel voor humor (two atoms walk down the street. One says to the other: 'Ohoh, I think I've lost my electron'. 'Are you sure?' 'I'm positive!'), slim, over het algemeen geïnteresseerd in meer dan de beurskoersen, kunnen complexe zaken kort en krachtig samenvatten en zijn lekker oplossingsgericht. Bas en Yolanda: Lastige vraag. Van der Waals is een hechte groep vrienden en het is nu eenmaal vaak zo dat je uiteindelijke een relatie krijgt met iemand die je vaak ziet. Binnen de actieve kringen van Van der Waals is de kans dus groot dat het een mede Van-der-Waalslid is. Hans en Annemie: Het relatief grote aantal ontstane relaties tussen natuurkundestudenten kan nauwelijks verwondering wekken. Met enigszins gelijk gestemde achtergrond is de kans op een klik redelijk groot. En waarom zijn volgens jullie deze relaties zo succesvol? Ingrid en Arthur: Je begrijpt elkaars werk wel. En dat is zeker handig als er laat gewerkt wordt omdat er technische problemen zijn. Zelf heb ik dat erg plezierig gevonden tijdens de promotie van Arthur, maar nu is er natuurlijk ook wederzijds begrip voor onze banen bij ASML. Ineke en Thijs: Dezelfde interesses. Waarschijnlijk geldt dit ook voor andere hoogopgeleide koppels: de keuze voor elkaar is weloverwogen gemaakt. Eerlijkheid helpt ook veel. Er wordt 10 N! oktober 2012

11 Thijs Knaapen en Ineke Wijnheijmer Ons verhaal begint in het collegejaar ; het bestuursjaar van Thijs en Ineke s eerste jaar. Als bestuurslid en eerstejaars kom je regelmatig met elkaar in aanraking, bijvoorbeeld in de eerstejaarscommissie. Thijs was namens het bestuur voorzitter van die commissie en hij rekruteerde Ineke als commissielid. Er is uit die periode weinig spannends te melden, maar dat daar een basis werd gelegd, staat vast. Toen het eind van het eerste jaar naderde, was Ineke bang dat ze het contact met Thijs zou verliezen, en was ze erg blij dat ze gevraagd werd voor het Natuurkundecircus, waar Thijs ook deel van uitmaakte. Thijs voorzag echter een probleem, omdat Jan Millenaar het heel duidelijk had gemaakt dat hij geen stelletjes in zijn circus wilde. Toch ondernam Thijs actie, en vanaf toen gebeurde het veel sneller dan hij voorzien had. Toen Thijs eind augustus eindelijk, naar Ineke s mening initiatief nam voor een gezamenlijk bioscoopbezoekje, was het direct raak. Helaas vertrok Thijs twee dagen later voor drie weken naar Finland en Rusland voor de Grote BuEx. Maar ondanks die rare start was de vorming van weer een natuurkundekoppel een feit. We zijn inmiddels tien succesvolle jaren verder. niet gekonkeld of gemanipuleerd. Bas en Yolanda: Soort zoekt soort (en we zijn nu eenmaal rare snuiters). Sonja en Ed: Gelijkgestemde zielen denk ik. Zelfde soort humor. Zelfde analytisch vermogen. Zelfde gebruiksaanwijzing (if A then B). Bestaat er een verschil tussen natuurkundekoppels en andere (hoogopgeleide) koppels? Sonja en Ed: Ik denk dat er bij natuurkundekoppels gezamenlijk enthousiaster gedaan wordt over de technische aspecten van een aankoop (auto, koelkast, verwarmingsinstallatie van een nieuw huis, etc.) dan bij andere hoogopgeleide koppels. En dat die arme natuurkundekinderen over het algemeen al veel eerder worden lastiggevallen met observaties als 'kijk eens, normaal is de lucht blauw en nu is-ie rood, waarom zou dat zijn?' Ingrid en Arthur: Ik denk van niet, zeker niet als ze dezelfde studie hebben gedaan. Bas en Yolanda: Ja dat bestaat, natuurkunde koppels zijn extreem koppig. Alles zal en moet met feiten bewezen worden. Ineke en Thijs: Natuurkundekoppels zullen nuchterder zijn dan andere hoogopgeleide niet-bètakoppels. Veel verschil met andere bètakoppels zal er niet zijn. In jullie relatie zijn er al kinderen of er zijn misschien kinderen gepland in de toekomst. Hoe ga je daar in combinatie met jullie beide carrières mee om? Ingrid en Arthur: We werken allebei 4 dagen. Dus de kinderen gaan 3 dagen naar de buitenschoolse opvang. Dat gaat prima. 1 van de 2 kan alijd wel op tijd naar huis. En als dat niet kan, dan mag ASML kiezen wie er blijft. Ineke en Thijs: Ze zijn er nog niet, maar komen wel in onze planning voor. Aangezien we beiden een mooie carrière kunnen opbouwen, zijn we ook beiden bereid om die aan te passen aan het leven met kinderen (allebei vier dagen werken bijvoorbeeld). Bas en Yolanda: Goede vraag. We hebben op dit moment een dochter van 2 jaar oud en een tweede zoon of dochter is op komst. ETA is begin januari We zijn beiden een dag minder gaan werken door ouderschapsverlof op te nemen. Hierdoor zijn we doordeweeks maar drie dagen niet thuis. Aangezien we niet van het proximity effect van ouders kunnen genieten gaat onze dochter, Lianne, die dagen naar de dagopvang. Voor ons beiden, maar waarschijnlijk voor de meesten, is een vierdaagse werkweek goed te realiseren. Sonja en Ed: Twee kinderen, van 4 en bijna 6. Ed is elke woensdagmiddag vrij, en ik heb een eigen bedrijf met flexibele werktijden. Twee dagen per week opvang, rest van de week is er altijd iemand thuis als ze uit school komen. De conclusies Vrouwelijke natuurkundigen hebben een erg grote kans om de rest van hun leven met een mannelijke natuurkundige door te brengen. Deze relaties, die vrijwel altijd in de studententijd beginnen en een enkele keer tijdens het werk, zijn namelijk erg succesvol en van lange duur. Vooral de grote pakkans en de gemeenschappelijke basis zorgt voor deze hoeveelheid aan duurzame relaties. Dat asociale stigma over natuurkundigen kunnen we dus overboord gooien; natuurkundigen zijn gewoon heel goed in relaties... op hun eigen manier dan. Door: Matthijs Cox (Redacteur N!, bestuurslid VENI) N! oktober

12 Het eerste koppel: Hans en Annemie Tromp We nemen aan dat wij het oudste natuurkundekoppel van de TU/e zijn (red: dit klopt!). Hans is in 1961 gestart met zijn studie natuurkunde en afgestudeerd in Annemie was de eerste studente natuurkunde, gestart in 1962, en de eerste afgestudeerde vrouwelijk natuurkundige ingenieur in Eindhoven, afgestudeerd 1 februari We zijn beiden bestuurslid van Van der Waals geweest (Hans voorzitter , ik secretaris ), beiden ook erelid. We zijn in februari 1968 getrouwd. Op dit moment zijn we beiden met pensioen en vrij druk met allerlei activiteiten, zowel elk afzonderlijk als samen. Edwin en Sonja Knols '3 koffie en 2 thee zoeken een thee'. Dat was de tekst van het briefje waarmee Huize Watt Now een nieuwe huisgenoot zocht. Sonja (generatie '96) belde, alhoewel de kijkavond al geweest was. Omdat die avond geen geschikte kandidaten had opgeleverd, mocht ze een keer na de borrel alleen langskomen. Ed (generatie '90) zou haar wel meenemen achterop zijn fiets. Zij in haar eerste jaar, hij aan het afstuderen. Het klikte meteen tussen de bewoners en Sonja. Alhoewel ze het idee had dat die Ed haar niet moest. Een paar weken later trok ze in. Het was een gezellig huis, 's avonds samen televisie kijken, in de kamer van Sonja, want die had een bank. Steeds vaker bleven Sonja en Ed als laatsten over... We zijn inmiddels vijftien jaar, een huwelijk, twee kinderen en twee hypotheken verder. En dat terwijl Ed nog voor het begin van hun relatie afstudeerde en steeds meer een geregeld bestaan ging leiden, en Sonja juist het studentenleven ontdekte en allerlei activiteiten naast haar studie ontplooide. Na twee jaar gingen we zelfs 'ontsamenwonen': Ed in een flatje, Sonja in een ander studentenhuis. Maar samen nerdgrappen kunnen maken en de finesses van de Big Bang Theory doorgronden, schept gewoon een band die je met een niet-natuurkundige nooit zult krijgen... Arthur en Ingrid Minnaert Ingrid had zich nog zo voorgenomen: niemand van de TU/e... maar ja, dat heb je niet voor het zeggen. De eerste ontmoeting tijdens de intro weet Arthur zich nog goed te herinneren, Ingrid minder. Bijna alle natuurkundejongens wilden met de paar natuurkundemeisjes praten. Het leek wel een receptie. Tijdens de borrel hebben we beter kennis gemaakt. En nu zijn we al 14 jaar getrouwd en al 20 jaar samen. We werken nu ook allebei bij ASML. Gelukkig is dat een groot bedrijf, zodat je elkaar niet tegen hoeft te komen. Wel is het fijn dat je het werk van elkaar goed begrijpt, zodat je er niet zo n moeite mee hebt als een van de twee een tijdje lange dagen maakt. En de kinderen, die willen natuurlijk later ook bij ASML gaan werken N! oktober 2012

13 Foto:istockphoto.com/stock-photo kremlin.php stage Externe Stage Moskou Rusland, het land waar het altijd koud is, iedereen wodka drinkt en alles gerepareerd wordt met slechts een hamer. Tijdens de drie maanden dat ik, Leroy Schepers, in Moskou stage heb gelopen, heb ik veel vooroordelen over Rusland kunnen testen. Zoals altijd zijn deze maar ten dele waar, maar het is altijd leuk om te zien dat er ook een deel wel blijkt te kloppen! Tijdens mijn stage heb ik onderzoek gedaan naar dusty plasma s bij cryogene temperaturen. Macroscopische deeltjes blijven op het elektrische veld van een gasontlading zweven. Wanneer meerdere deeltjes met elkaar gaan wisselwerken kan een vergelijking met de kinetische gastheorie gemaakt worden. Het gedrag verandert wanneer experimenten op een lagere temperatuur (4 77 K) uitgevoerd worden. Ik heb voornamelijk experimenten geanalyseerd en berekeningen gedaan aan de data. Een van de belangrijkste bevindingen was dat binnen een systeem van deze zwevende deeltjes subsystemen lijken te bestaan die ander gedrag ten opzichte van elkaar vertonen. Verder wil ik niet te veel op de inhoud van mijn stage ingaan, de geïnteresseerden verwijs ik graag door naar het verslag van mijn stage. Het is waarschijnlijk interessanter om wat meer in te gaan op de manier van werken op mijn stageadres. Zelfs twintig jaar na het uiteenvallen van de Sovjetunie, lijkt het communisme nog steeds veel invloed te hebben. Dit was vooral te merken in de bureaucratie. Mijn directe begeleider was ongeveer negentig procent van de tijd bezig met rapporten schrijven, formulieren invullen en aanvragen doen. Slechts een klein deel van de tijd kon hij dus besteden aan zijn daadwerkelijke werk als natuurkundige, iets wat hem zelf ook zeer frustreerde. Dit was ook een van de redenen dat ik weinig experimenten heb kunnen uitvoeren. Het leek er op dat er zelfs een aanvraag gedaan moest worden als er een dag experimenten uitgevoerd moesten worden. Ook was het bij experimenten noodzakelijk dat er minimaal drie of vier mensen aanwezig waren, dit was een soort arbo-regeltje dat ik niet had verwacht in Rusland. Al het papierwerk zorgde er overigens niet voor dat zaken ook daadwerkelijk (goed) geregeld waren. Zo is het een paar keer voorgekomen dat vloeibaar stikstof of helium niet geleverd was op een dag dat experimenten gepland waren. Dit kwam omdat de aanvraag niet goed was doorgekomen bij de leverancier. Als we uiteindelijk na een dag experimenteren in de loop van de avond klaar waren, moest dit wel gevierd worden met wodka, al dan niet bevroren door er vloeibaar stikstof bij te doen. Het viel mij ook op dat de meeste mensen bij het instituut waar ik stage liep over het algemeen weinig samenwerkten. Op de experimenten na, leek het of iedereen met zijn eigen ding bezig was en daarbij verder weinig overleg was. Ook was dit te merken met de lunch waarbij het heel normaal was om alleen te eten. Ik merkte ook al heel snel op dat mensen op mijn stage een behoorlijk lager niveau Engels hadden dan ik had verwacht. De mensen waar ik direct mee te maken had spraken goed Engels, maar over het algemeen spraken de mensen op het instituut, die toch allemaal hoog opgeleid zijn, niet tot nauwelijks Engels. Gelukkig leverde dit op stage maar weinig problemen, maar vooral veel leuke situaties op. Omdat ik van te voren al wel verwacht had dat buiten mijn stage zo goed als niemand de Engelse taal machtig zou zijn, heb ik voor dat ik naar Rusland vertrok een beetje Russisch geleerd. Dit was erg nuttig, zeker toen mijn ouders en zusje op bezoek kwamen en er in hun N! oktober

14 hotel niemand was die een woord over de grens sprak. De beginselen van het Russisch zijn gelukkig niet al te moeilijk te leren. Het Cyrillisch waarin het Russisch wordt geschreven is niet al te moeilijk onder de knie te krijgen, aangezien het net als het Latijnse schrift van het Grieks afgeleid is. Daarna is het vrij makkelijk om met een paar woorden toch veel duidelijk te maken. Het Russisch bestaat voor ongeveer tien procent uit leenwoorden uit bijvoorbeeld het Engels, Duits, Frans en Latijn. Ook hebben veel woorden meerdere betekenissen in het Nederlands. Zo hebben veel en groot bijvoorbeeld slechts één woord in het Russisch. Dit soort dingen maakte het makkelijk om sommige dingen in Russisch duidelijk te maken. Ik kon bijvoorbeeld de weg vragen, bestellingen doen in een restaurant en vertellen waarom ik in Rusland was. Gesprekken waren echter al snel moeilijk als mensen in volzinnen tegen mij begonnen te praten. "Je ziet veel dure auto s van miljardairs rijden naast een oude stoffige Lada die met anderhalve lekke band gewoon door blijft karren." weg te komen. Op deze manier heb ik ook twee weekenden bij vrienden van mijn begeleider doorgebracht. Waar je in Nederland soms na twee uur weer bij mensen buiten staat en blij mag zijn als je een koekje bij de koffie hebt gehad, werd in Rusland alles uit de kast gehaald om het een weekend lang gezellig te hebben met mensen die je amper kent. Moskou zelf heeft een zeer mooi centrum met onder andere het rode plein en heel veel kerken. Buiten het centrum gaat het straatbeeld al snel van mooie gebouwen naar hoge, grijze, vervallen sovjetflats. Dit zijn ook de plekken waar zatte Russen in speeltuintjes stunts uitvoeren die bekend zijn van Ruslandcompilaties op dumpert. Dit is een van de vele tegenstellingen die je tegenkomt in Moskou. Je ziet veel dure auto s van miljardairs rijden naast een oude stoffige Lada die met anderhalve lekke band gewoon blijft karren. Verder is het heel apart om te zien dat midden in de grootste stad van Europa, er stukken van bijna tien kilometer zijn waarop je niet een trainrails met de auto kunt oversteken. Dit is een van de redenen waarom elke dag het verkeer helemaal vast zit. Het rare is dat hier niks aan gedaan wordt, terwijl de overheid wel duizenden gastarbeiders uit de oude Sovjetrepublieken betaalt om alle omheiningen in de stad elk jaar te schilderen. Dit is slechts een van de voorbeelden waaruit geconcludeerd kan worden dat de prioriteiten van de overheid niet altijd op de juiste plek worden gelegd, maar dat is mijn persoonlijke mening. Hopelijk heb ik hiermee een goede indruk kunnen geven over mijn tijd in Rusland. Het was een geweldige ervaring om een aantal maanden in een vreemd land als Rusland te (over)leven. Wel heb ik gemerkt dat leven in Moskou veel frustraties kan opleveren. Een leuk voorbeeld vind ik altijd dat ik vier uur op een station ben geweest om vier treinkaartjes te kopen. Het lijkt er op dat niks gewoon op een makkelijke manier te regelen is. Deze frustraties kon ik allemaal goed de baas gedurende drie maanden. Maar ik kan me voorstellen dat dit een stuk lastiger wordt als je, zeg een jaar, in Rusland woont. Verder kan ik iedereen aanraden om iedereen voor in ieder geval een vakantie naar Rusland te gaan en zelf te kijken hoe het zit met alle vooroordelen. Door: Leroy Schepers (Van-der-Waalslid) Ook merkte ik dat ik structureel de klemtoon op de verkeerde lettergreep legde. Echt vloeiend Russisch leren is volgens mij wel behoorlijk moeilijk, mede door de acht verschillende naamvallen. Toen mijn studieboek begon aan deze naamvallen vond ik ook dat ik genoeg Russisch kende voor die drie maanden dat ik daar zou zijn. Russen hebben de naam erg nors en onvriendelijk te zijn. Dit vooroordeel is te begrijpen wanneer je in de metro zit of iemand op straat aanspreekt. Het liefst kijkt iedereen stoïcijns voor zich uit zonder iets te zeggen. Dit gedrag slaat echter volledig om wanneer je iemand kent. Dan wordt je bij mensen thuis uitgenodigd, krijg je van alles te eten en te drinken en is het moeilijk om weer De opstelling van Leroy 14 N! oktober 2012

15 Column Revolutie!? Foto: Christy Swagten De grootste revolutie op onderwijsgebied die de TU/e in haar historie heeft meegemaakt, zo betitelt Hans van Duijn het Bachelor-college dat zojuist van start is gegaan. Of het onderwijs inhoudelijk echt een plotselinge en omvangrijke ommekeer heeft gemaakt is nog maar de vraag. Daarover zo dadelijk meer. In ieder geval was er flink wat onrust op de werkvloer. De universiteit lanceerde ruim een jaar geleden het idee van een Bachelorcollege, top-down en met heldere randvoorwaarden: slechts de helft van de totale Bachelor wordt toevertrouwd aan onze faculteit. De overige ECTS-en verdient de student met overkoepelende vakken en er is volop keuze, design your own study. En dat alles om meer studenten naar de TU/e te lokken. Na een aantal hectische maanden op de faculteit was in januari de major Technische Natuurkunde gereed. Daarna waren onze docenten aan zet met het optuigen van nieuwe eerstejaarsvakken, in een revolutionair tempo. Want er was nauwelijks tijd, het Ba-college moest van start op 1 september, hulde aan de docenten die dit voor elkaar kregen! Maar is er inhoudelijk ook sprake van een onderwijskundige revolutie, zoals de rector ons doet geloven? In ieder geval is de totale portie wis- en natuurkunde dramatisch minder, waarmee we een bachelorstudent afleveren met andere bagage. Ook de contacttijd tussen student en docent is verder omlaag gebracht en staat nu op slechts 50%. En dat zien we terug in de invoering van alternatieve werkvormen. "De docent die met een (modern) krijtje een zaal met studenten weet te boeien met natuurkunde, dat mag nooit verdwijnen." Hoorcolleges maken plaats voor interactieve colleges, quizzen met behulp van stemkastjes (die op initiatief van TN voor alle eerstejaars worden aangeschaft!), allerlei tests tijdens de contacturen, thuis opdrachten uitvoeren en uploaden naar de docent. Een rijk palet aan boeiende opties om het onderwijs op hoger niveau te brengen. Dus toch revolutie? Nou ja, dat zijn grote woorden. In ieder geval heb ik in dertig jaar nog nooit zo n massale ommezwaai gezien in ons onderwijs. Maar echt nieuw is het natuurlijk niet. Al in de jaren zeventig lanceerden TN-docenten prof. Poulis en dr. Massen hun knijp(ertjes) college. Interactief werden er sommetjes gemaakt en konden de studenten de docent wegdrukken met de onbegripmeter, gaaf! En er was daarbuiten volop beroering over het nut van hoorcolleges. Onze eigen studievereniging J.D. van der Waals initieerde in 1968 zelfs een THEbrede enkète over waarom studenten kollege volgen en docenten kollege geven. En over dat soort zaken wordt op dit moment weer heel goed nagedacht, maar nu in de context van een veranderde samenleving en met tal van nieuwe tools. Betekent het Ba-college dan ook het einde van het hoorcollege? Ik denk van niet. De docent die met een (modern) krijtje een zaal met studenten weet te boeien met natuurkunde, dat mag natuurlijk nooit verdwijnen. Ik geloof veel meer in een hybride aanpak waarin activerende werkvormen verweven worden met enthousiasmerende colleges, met volop discussie tussen en met studenten. En dat sluit naadloos aan bij de aspiraties van het Ba-college. Misschien niet revolutionair, maar er waait wel een frisse wind! Door: Henk Swagten (Hoogleraar bij FNA, VENI-lid) N! oktober

16 STOOR Interne en externe stage enquêtes De bachelor van Technische Natuurkunde wordt afgesloten met een interne stage die wordt gevolgd bij een van de dertien vakgroepen die de faculteit rijk is. Tijdens de Master wordt een externe stage gevolgd, bij een vakgroep aan een andere universiteit of in een bedrijf. Na afloop van deze stages worden enquêtes ingevuld en ingeleverd bij STOOR. Tussen oktober 2011 en juni 2012 zijn er 17 interne stage enquêtes ingevuld en 30 externe stage enquêtes. Als alle studenten nominaal zouden studeren, dan zou generaties 2007 en 2008 respectievelijk de interne en externe stage gedaan hebben. Bijna de helft van de geënquêteerde studenten studeert nominaal tijdens de interne stage. Bij de externe stage is de uitloop groter. Ongeveer een derde van de studenten studeert nog nominaal bij de externe stage. In onderstaande tabel is de generatieverdeling geschetst. Generatie Interne stage Externe stage Alleen Master - 2 Totaal Interne stage De interne stage wordt gevolgd bij een van de vakgroepen van de faculteit Technische Natuurkunde. Dit jaar blijkt de vakgroep Turbulentie en Vortexdynamica (WDY) populair te zijn. In de tabel is ook de historie weergegeven over de afgelopen zes jaar. Vakgroep # # FNA 37 1 PSN 16 0 MMN 9 0 TPS 11 0 MBx 30 2 LTE 0 0 MTP 5 2 WDY 40 7 TPM 12 0 CQT 34 0 EPG 38 2 P&MP 34 2 FUSION 6 1 Totaal Er zijn richtlijnen ingevoerd om te voorkomen dat er te lang over de interne stage wordt gedaan. Slechts één student heeft dit jaar door persoonlijke problemen veel langer over de interne stage gedaan dan gebruikelijk. Het is lastig om conclusies te trekken gezien het aantal respondenten. Als redenen voor uitloop wordt gegeven dat een opstelling of simulaties veel tijd kosten. Hiernaast werd aangegeven dat een opstelling bouwen of simulaties uitvoeren ook er voor kan zorgen dat er langer over de stage wordt gedaan. Vaak vond men de 16 N! oktober 2012

17 uitloop niet erg omdat de stage leuk of leerzaam was. De dagelijkse begeleiding krijgt in driekwart van de gevallen het predicaat goed of uitstekend. De cijfers voor de interne stage zijn goed te noemen. Dit jaar liggen de gemiddelden per vakgroep tussen de 7 en 7,5. De gemiddelden over de afgelopen zes jaar liggen voor de meeste vakgroepen tussen de 7,5 en 8. Bij vakgroep MTP heeft de afgelopen twee jaar geen enkele stagiair lager dan een 8 gehaald, bij P&MP ligt het gemiddelde van de afgelopen zes jaar net boven de 8. Externe stage De externe stage wordt, zoals de naam al doet vermoeden, buiten de TU/e uitgevoerd. De verdeling over Nederland, Europa en buiten Europa is vrijwel evenredig, terwijl vorig jaar meer dan de helft van de studenten buiten Europa op stage ging. Op een enkeling na zijn alle stages door de docent geregeld. In onderstaande tabel is de verdeling per instellingsgroep gegeven. Instelling Aantal Bedrijf 5 Instituut 13 Universiteit 11 Anders 1 Totaal 30 Uit de reacties blijkt dat een buitenlandse stage vrijwel altijd als positief wordt ervaren. In een aantal gevallen is er uitgelopen, het valt op dat dit vaak als niet erg wordt ervaren. Als redenen voor uitloop tijdens de externe stage wordt vaak genoemd dat het gepland was of dat er langer gewerkt is om betere resultaten in het verslag te kunnen opnemen. De gemiddelde cijfers voor de externe stage zijn altijd goed geweest, zoals te zien in de verdeling per jaar in bovenstaande tabel. Komend jaar zullen er door STOOR ook Master enquêtes worden afgenomen. Hierin zal onder andere gevraagd worden naar de vooropleiding, coaching, vakken en afstuderen. Door: Joris Scheers (STOOR) Nieuwe medewerkers bij STOOR! De afgelopen maanden heeft STOOR afscheid moeten nemen van twee vertrouwde gezichten: Anneke Kruyen en Barry van Ham zijn gestopt als medewerkers van STOOR. Gelukkig hebben we in hun plaats twee nieuwe medewerkers mogen begroeten om hun leegte op te vullen. Robert Hommes en Joris Scheers zijn inmiddels namelijk als versterkingen binnen gehaald! Robert heeft zich de vorige keer voorgesteld, Joris stelt zich deze keer voor: Mijn naam is Joris Scheers, geboren in Goes, dat ligt in het zonnige Zeeland. Inmiddels woon ik alweer 5 jaar met veel plezier in Eindhoven. Voordat ik naar de TU/e kwam, heb ik HBO Technische Natuurkunde gedaan op Fontys. In mijn vrije tijd kook ik graag, fitness ik af en toe en drink ik graag een speciaalbiertje op de Borrel. Als je een vraag hebt mag je me altijd aanspreken, of kom langs tijdens de pauze in het STOOR-hok! "Door mijn uitloop heb ik mooiere resultaten voor in het verslag." De ervaringen met de dagelijkse begeleiding zijn wisselend, soms is er veel inhoudelijke kennis aanwezig en in andere gevallen bood de begeleider meer overzicht. De dagelijkse begeleiding in tweederde van de gevallen goed of uistekend beoordeeld. Jaar Gemiddeld cijfer 2005/ / / / / / / Like STOOR op Facebook! Sinds kort is STOOR ook op Facebook te vinden. Door STOOR te 'liken' blijf je automatisch op de hoogte van al het nieuws en alle activiteiten op onderwijsgebied! Wacht daarom niet langer, zorg dat de je die like knop aanklikt en je blijft altijd up-to-date! STOOR Waar: TNO Wanneer: In de pauze Medewerkers: Maarten van Drunen Ruud Smedts Robert Hommes Joris Scheers N! oktober

18 Advertorial Geen tv-weerbeelden zonder miniatuurkoelers Voor optische instrumenten die vanuit de ruimte de aarde bespieden, is koeling tot 150 à 200 graden onder nul een must. Alleen zo verkrijg je een goede signaal-ruisverhouding. Thales Cryogenics ontwerpt en bouwt de benodigde compressors voor miniatuurkoelsystemen voor nieuwe satellieten, zoals weer- en defensiesatellieten. In 2015 gaan de eerste vernieuwde versies de lucht in. De eisen aan de betrouwbaarheid van de compressors zijn extreem hoog. Van elke gebruikte bout moet zowel het staal als het productieproces gecertificeerd zijn. Om early failure op te sporen gaat geen enkele veer van de zuigerophanging de ruimte in zonder miljoenen testbewegingen te maken. Weersvoorspellingen betrouwbaarder en nauwkeuriger maken: dat is de ambitie voor de derde generatie Meteosatweersatellieten. De eerste van de zes geplande zogenoemde MTG-satellieten is waarschijnlijk in 2017 klaar voor lancering. Aan boord: hightech infraroodcamera s die vochtigheid in de atmosfeer detecteren lang voordat waterdruppels wolken vormen; en infraroodcamera s die vanuit de ruimte details zien met een dwarsdoorsnede van slechts 500 meter. Dit lukt alleen door het ruisniveau zo laag mogelijk te houden met behulp van geavanceerde koelsystemen voor de optische instrumenten. Bij kamertemperatuur zien de hightech optische systemen in deze satellieten onvoldoende, vertelt dr. ir. Theo Rijks, programmamanager ruimtevaartprojecten en lid van het managementteam van Thales Cryogenics, vestiging Eindhoven. Rijks gaat met zijn team de compressors voor de koelsystemen van de MTG-satellieten ontwerpen en bouwen en werkt nu al aan compressors voor een nieuwe Franse defensiesatelliet. De compressors voor beide satellieten afmetingen ongeveer 21 bij 11 bij 12 centimeter - moeten op velerlei vlak aan extreem hoge eisen voldoen. Een kapot onderdeel vervangen is immers geen optie als een satelliet eenmaal in een baan om de aarde draait. Ze mogen dus gedurende de levensduur van een satelliet van pakweg vijftien à twintig jaar niet kapot gaan. Mensen willen immers wel elke avond op het journaal mooie weerbeelden en accurate weersvoorspellingen zien. Daarom gaan bijvoorbeeld de veren van de zuigerophanging pas de ruimte in nadat ze eerst 10 miljoen testbewegingen hebben gemaakt om early failures op te sporen. En voor vermoeiingsonderzoek testen we zelfs 50 miljoen keer bij een extra grote uitwijking van de veer. Rijks, die zowel als technisch natuurkundige afstudeerde als promoveerde aan de TU Eindhoven, vertelt verder: Qua ontwerp zijn de grote G-krachten en trillingen die de compressors tijdens de lancering moeten doorstaan bovendien een extra complicerende factor. In dat krachtenveld mag de compressor natuurlijk niet beschadigen. Daarom hebben we in onze testomgeving schokbanken staan die krachten van meer dan 1000 G kunnen veroorzaken. Uiteraard doen we ook duurtesten. De langst draaiende compressor is in ons testlab al meer dan tien jaar aan het werk. Drukgolf Voor de satellieten maakt Thales compressors voor zogenoemde pulse tube cryocoolers, waarbij de compressor een drukgolf produceert die bij de koude vinger van het koelsysteem voor "Thales Cryogenics combineert de slagkracht van een mkb-bedrijf met de voordelen van een groot concern." koeling zorgt. Twee lineaire motoren in de compressor bewegen twee zuigers - opgehangen in bladveren - die samen een sinusvormige drukgolf maken door tegen elkaar in te bewegen, licht Rijks toe. Bij de koude vinger van dit type koelsysteem zijn geen bewegende delen nodig. En dat is een groot voordeel voor de betrouwbaarheid en levensduur van de koelers. Extreem lage temperaturen bereikt de koude vinger van een pulse tube 18 N! oktober 2012

19 fabrikant een speciale batch moet maken van bouten met gecertificeerd staal met bijbehorende langere levertijd. Ook daar moet je qua planning goed rekening mee houden. Theo Rijks van Thales Nederland koeler doordat het heliumgas een compressie- en expansiecyclus doorloopt, vergelijkbaar met een Stirling-koelcyclus. Voor een lange levensduur van de compressor mag de zuiger de omhullende cilinder niet raken. Echter voor een goede compressie, nodig voor extreem lage temperaturen tot 200 graden onder nul, moet de zuiger wel zo nauw mogelijk in diezelfde cilinder passen. Met een precisiedraaibank en een geheim uitlijnprincipe lukt het Thales om de ruimte tussen zuiger en cilinder kleiner dan 20 micrometer, pakweg 5 keer dunner dan krantenpapier, te maken. Ook het maken van de stalen bladveren vereist enorme precisie. Deze worden gemaakt via een etsproces om de benodigde toleranties te halen. De veren zijn zo ontworpen dat ze alleen beweging van de zuiger toestaan langs de as van de cilinder. In de richting van de cilinderwanden moet de veer juist een hele grote stijfheid hebben om te voorkomen dat de zuiger de wand raakt. Strakke tijdsplanning De compressor mag ook geen trillingen doorgeven die de optische instrumenten verstoren. Rijks en zijn team kiezen er daarom voor om voor de satellietprojecten aanzienlijk meer motoren te bouwen dan er nodig zijn. We zijn op zoek naar de belangrijkste parameters waarmee je kunt bepalen welke twee motoren het best bij elkaar passen en dus voor de allerminste trillingen zorgen. De tijdsplanning voor beide satellietprojecten is heel strak. Drie jaar voor de lancering van de eerste MTG-satelliet moeten wij onze compressors al leveren, waarna onze opdrachtgever ze inbouwt in het gehele koelsysteem en verder test. Deadlines bewaken is daarom een belangrijke taak voor Rijks als programmamanager. Afwijkende onderdelen die terug naar leveranciers moeten is een van de tijdvreters. We eisen van onze toeleveranciers redelijk extreme nauwkeurigheden. Daarom proberen we in een vroeg stadium met hen mee te denken, eventuele afwijkingen goed door te spreken en de meetmethodes op elkaar af te stemmen. Van elke gebruikte bout moeten zowel het staal als het productieproces gecertificeerd zijn. Dat betekent soms dat een Mini-cleanroom Voor satellieten moeten compressors bovendien veel schoner opgeleverd worden dan voor andere toepassingen. Voor het maken van de compressors gebruiken we technieken als lassen met een laserbundel, niet echt een schone techniek. Je gebruikt ook lijmen waarvan de dampen voor contaminatie kunnen zorgen. Zulk soort vervuiling gaan we verwijderen via een combinatie van uitstoken en spoelen met stikstofgas, waarna we de compressor verpakken in een stolp met superschoon stikstofgas, een soort mini-cleanroom. Voordien is het nog een kunst om aan te tonen dat je de maximaal toegestane vervuiling door koolwaterstoffen niet overschrijdt. Hoe test je dat? Daar heb je bijna CSI-achtige methodes voor nodig door bijvoorbeeld een stukje oppervlakte af te poetsen met een steriel wattenstaafje en dat naar een gespecialiseerd lab te sturen. Ik denk nu mee met het ingehuurde lab in hoeverre onze wensen voor deze testen haalbaar én betaalbaar zijn. Rijks koos bewust voor deze uitdagende baan. We zijn een gespecialiseerde club binnen Thales die voldoende autonomie krijgt. Daardoor combineren we voor mij de slagkracht van een mkb-bedrijf met de voordelen van een groot concern. We hebben een groot moederbedrijf achter ons staan en kunnen tegelijkertijd snel van richting veranderen om op nieuwe ontwikkelingen in te spelen, zoals nu op de vraag vanuit de ruimtevaart. Aan Rijks de taak een speciale productieomgeving voor ruimtevaartapparatuur van de grond te tillen. We willen deze tak van sport graag uitbreiden. Door: Thales Nederland Thales Nederland is de Nederlandse dochter van het internationale Thales-concern. De omzet in 2010 bedroeg 500 miljoen euro. Het bedrijf is actief in professionele elektronica voor defensie- en veiligheidstoepassingen zoals radar en communicatiesystemen en openbaar vervoersystemen zoals het OV-chipkaartprogramma. Thales is negende op de nationale lijst van R&D-bestedingen en de grootste hightech werkgever oostelijk van de IJssel. Vestigingen: Hengelo, Huizen, Delft, Eindhoven, Houten en Enschede Werknemers: in Nederland, wereldwijd in 50 landen. Actief: wereldwijd. Info: N! oktober

20 Carrière Brownse bewegingen op de beurs Dat Technische Natuurkunde een brede opleiding is, was natuurlijk al bekend. Onze alumni komen vaak bij een breed scala aan bedrijven terecht. Maar wat doe je als je tijdens je promotie ontdekt dat de liefde voor de 'pure' natuurkunde aan het bekoelen is? Bart Broks vertelt hoe hij besloot de stap naar de financiële markt te maken. Niet de meest voor de hand liggende bestemming voor een gepromoveerde plasmafysicus, maar Bart Broks heeft het er prima naar zijn zin. Hij vertelt hoe hij tot zijn keuze gekomen is en hoe hij er achter kwam dat zijn studie stiekem toch wel relevant was. Een interessant verhaal over een voor veel natuurkundigen relatief onbekende wereld. Studie Mijn keuze voor de studie natuurkunde kwam voort uit de wens om een exact vak te gaan studeren. Natuurkunde is een erg brede opleiding, en dat sprak me aan. Mijn studie verliep zonder noemenswaardige tegenslagen en in 2002 studeerde ik af in Numerieke Plasmafysica. Daarna ben ik gaan promoveren op hetzelfde onderwerp bij prof. Van der Mullen. Wiskunde en Software Development speelden een belangrijke rol in mijn promotie. Mijn liefde voor natuurkunde ten opzichte van andere exacte wetenschappen bekoelde wat. Dit leek me geen goede basis voor een academische carrière. Daarom besloot ik het bedrijfsleven in te gaan. Solliciteren Nadat ik mijn proefschrift naar de drukker gebracht had, werd het tijd om te gaan solliciteren. Ik heb bij een breed scala aan bedrijven, zowel binnen als buiten de techniek, gesolliciteerd. Wat ik precies wilde wist ik nog niet; het enige wat ik zeker wist was dat ik bij een kleine, dynamische onderneming wilde werken. Een van de bedrijven waar ik solliciteerde was IMC Financial Markets, een handelshuis. IMC was op zoek naar een Quantitative Analyst (Quant): iemand met een sterke beta-achtergrond die modellen bouwt die gebruikt worden om te bepalen wat er gehandeld moet worden voor welke prijs, en hoe de risico s afgedekt kunnen worden. De beta-achtergrond had ik, ik had wat affiniteit met de financiële markt (beleggen was een hobby van me), het sollicitatiegesprek verliep voorspoedig en ik kreeg een aanbieding. Na enig wikken en wegen besloot ik dat dit mijn beste optie was. De voornaamste reden was (en is) dat finance, vergeleken met natuurkunde, een heel jong vakgebied is waar nog heel veel onbekend is. Om binnen de natuurkunde baanbrekend werk te verrichten, moet je je al gauw jaren specialiseren in een klein deel van je vakgebied; binnen de finance kun je een heel stuk sneller resultaten boeken. IMC IMC specializeert zich in market making. Een market maker is een bedrijf dat een contract met de beurs heeft dat het verplicht om prijzen af te geven waarop een instrument (bijvoorbeeld een aandeel) gekocht en verkocht kan worden. Een market maker zal nu de verkoopprijs boven de koopprijs leggen. In het meest simpele geval zal de marketmaker dat instrument kopen en het vrij snel daarna weer verkopen, waarna er geld verdiend is. Vergelijk het met een groenteboer: je koopt een appel voor 40 cent, en verkoopt hem voor 50. Door het continue afgeven van prijzen waarop gehandeld kan worden kunnen market makers er voor zorgen dat de markt stabieler is; een market maker kan bijvoorbeeld een als tegenpartij voor een grote verkooporder door te kopen en dan zelf later (geleidelijk) verkopen. Zonder market maker zou de koers heel snel kunnen dalen in zo n geval. In de praktijk is dit (uiteraard) niet zo eenvoudig. Als je een verkeerde prijs afgeeft, bijvoorbeeld door 10 euro bieden voor een appel, dan ga je heel veel appels kopen waar je niet vanaf komt, of in ieder geval niet zonder verlies. Het omgekeerde kan ook; je verkoopt te goedkoop en moet duurder terugkopen. Het wordt pas echt interessant wanneer we naar derivaten gaan kijken. Een derivaat is een instrument waarvan de prijs afhangt van een ander instrument. Een simpel voorbeeld is een termijncontract of future. Hierbij ga je in de toekomst iets kopen 20 N! oktober 2012

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven.

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven. Naam opleiding: Nanobiology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating Naam opleiding: Technische Bestuurskunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating Naam opleiding: Technische Natuurkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Blok 1 - Voeding en ziekte

Blok 1 - Voeding en ziekte Reflectie jaar 2 Algemeen Nadat ik mijn propedeuse heb behaald kon ik mij in het volgende studiejaar compleet richten op het begin van de hoofdfase. Ik heb in het tweede jaar veel geleerd en mijzelf verder

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Nieuw Nederlands Peil Nieuwsbrief 3 24 september 2013

Nieuw Nederlands Peil Nieuwsbrief 3 24 september 2013 Nieuw Nederlands Peil Nieuwsbrief 3 24 september 2013 "Het is te gezellig in de letteren, dat kan nooit goed zijn. Gerrit Komrij Om te beginnen Nu alle colleges weer volop bezig zijn, is een dag waarop

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Dankwoord (Acknowledgements)

Dankwoord (Acknowledgements) Dankwoord (Acknowledgements) Dankwoord (Acknowledgements) 245 Het heeft even geduurd maar daar ligt hij dan eindelijk, de gedrukte versie van mijn proefschrift! Ik kan me nog als de dag van gisteren herinneren

Nadere informatie

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma bouwen Magazine over loopbaanontwikkeling en vaktechniek voor werknemers in de bouw en infra nr. 2 april 2011 Jeroen Neef: betontimmerman met diploma Prefab fundering met IJB Smartfoot Uitvoerder Cees

Nadere informatie

het fundament christelijke basisschool genderen ACHTSTE JAARGANG NIEUWSBRIEF 18 SEPTEMBER 2012 (3)

het fundament christelijke basisschool genderen ACHTSTE JAARGANG NIEUWSBRIEF 18 SEPTEMBER 2012 (3) het fundament christelijke basisschool genderen ACHTSTE JAARGANG NIEUWSBRIEF 18 SEPTEMBER 2012 (3) We zijn volop bezig met het project. Er worden workshops gegeven. Sommige groepen gaan op excursie. We

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013 Academisch jaar 2013-2014 School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University 5 Introductieperiode 6 Verplichte Studie Introductie Dag 7 TOP

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Eindverslag SLB module 12

Eindverslag SLB module 12 Eindverslag SLB module 12 Marthe Verwater HDT 3C 0901129 Inhoudsopgave: Eindreflectie.. Blz.3 Reflectieverslag les 1.. Blz.4 Reflectieverslag les 2.. Blz.6 Reflectieverslag les 3.. Blz.8 2 Eindreflectie

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk!

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk! Inleiding Maak kennis met de klas van meneer Jakobi. De leerlingen uit deze bovenbouwklas hebben deze zomer een bijzondere opdracht uitgevoerd. Ze moesten aan het werk! Drie weken lang. En dat niet alleen.

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein Oefening 5 Persoon 1: Annet Kok (moeder) Talent: Prestatiegericht Betrouwbaar Humoristisch Optimistisch Vasthoudend Concreet voorbeeld: Tijdens de hockeywedstrijden Dat ze klaarstaat voor haar vrienden

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne.

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Bij research Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Opdracht 1 Stagelogboek De eerste dag heb ik bij Ron Steijvers stage gelopen en die is project leider ontwikkelaar, vooral

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Informatieboekje voor Duitse studenten

Informatieboekje voor Duitse studenten Informatieboekje voor Duitse studenten Over - Studievereniging Communiqué - Activisme in Nederland - Wonen in Nederland - Het Nederlandse onderwijssysteem - Interessante links - Nederlandse gewoontes -

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur.

Tornado. Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Tornado Maartje gaat voor het eerst logeren. s Nachts belandt ze met haar vriendinnetje Eva in een tornado en beleven ze een heel spannend avontuur. Geschreven in januari 2012 (Geïllustreerd t.b.v. het

Nadere informatie

Blok 1 - Introductie

Blok 1 - Introductie Reflectie jaar 1 Algemeen Aan het begin van het eerste jaar kwamen een hoop nieuwe dingen op mij af. Na een jaar reizen had ik veel zin om aan de studie Voeding en Diëtetiek te beginnen en was erg benieuwd

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014. Academisch jaar 2014-2015. Mentorship System Tilburg School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014. Academisch jaar 2014-2015. Mentorship System Tilburg School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014 Academisch jaar 2014-2015 School of Economics and Management Mentorship System Tilburg School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Beste leerlingen, dames en heren, Er is een filmpje op YouTube dat begint

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Jaarverslag 2013-2014

Jaarverslag 2013-2014 NOVA Voorzitter Anthony Matthijsen 24-9-2014 Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Mijn taken... 3 Externe contacten... 4 Vergaderingen... 4 Administratie... 4 Commissies... 5 Eerstejaarsfeest... 5 De club...

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen DOELSTELLINGEN De ouders hebben ervaren dat hun kind niet het enige is dat moeilijke vragen stelt en dat zij elkaar kunnen ondersteunen in de omgang hiermee. De ouders kunnen met hun kind in gesprek gaan

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 5 Juni/Juli 2014 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar:

Nadere informatie

Marleen Janssen. Alleen voor vrouwen. Het geheim van het vallei-orgasme

Marleen Janssen. Alleen voor vrouwen. Het geheim van het vallei-orgasme Marleen Janssen Alleen voor vrouwen Het geheim van het vallei-orgasme isbn 978-90-225-6824-8 isbn 978-94-6023-774-4 (e-boek) nur 600 Omslagontwerp: Studio Vruchtvlees Zetwerk: Steven Boland 2013 Marleen

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in 4c Relatie 1 Wat is een relatie? Wanneer je deze vraag aan een aantal verschillende mensen stelt dan zullen zij allen een antwoord geven. Want wat een relatie precies is, is voor ieder persoon verschillend.

Nadere informatie

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg De Elfstedentocht Nou daar gaan we dan, onze eerste automeeting met de A112. We hadden er veel zin in en natuurlijk veel te vroeg wakker. Dus door de polder scheuren in de vroegte met de net gepoetste

Nadere informatie

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical)

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) 1. Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) Ik ben Jip - I am Jip Ik ben Janneke - I am Janneke En we wonen naast elkaar - And we live beside each other Hij heet Jip - His name is Jip - He is

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating Naam opleiding: Bouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Kaartspel: Roze in de (ouderen)zorg

Kaartspel: Roze in de (ouderen)zorg Naam Kaartspel: Roze in de (ouderen)zorg Inleiding Niet alleen LHB-ers zelf vinden het lastig om over hun seksualiteit of seksuele identiteit te praten. Dat geldt ook voor veel studenten en ervaren professionals

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn?

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Bij deze preek is geen powerpoint

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

De zin en onzin van daten: deel 1

De zin en onzin van daten: deel 1 De zin en onzin van daten: deel 1 Inleiding Van harte welkom bij deze serie rond single zijn en daten. Onze hoop is dat we je vragen over het single zijn kunnen beantwoorden, maar helaas bestaan er niet

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

www.nexttalent.nl > Inkijkexemplaar

www.nexttalent.nl > Inkijkexemplaar > Inkijkexemplaar Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. De rol van werk in een leven 3. Wat ben je, wat kun je, wat wil je? 4. Waar vind je die baan? 5. Talentontwikkeling & Flow Copyright 2011, Martijn Leonard,

Nadere informatie

Scandinavië en Baltische staten

Scandinavië en Baltische staten Scandinavië en Baltische staten 1 / 19 2 / 19 3 / 19 4 / 19 5 / 19 6 / 19 7 / 19 8 / 19 9 / 19 10 / 19 11 / 19 12 / 19 13 / 19 14 / 19 15 / 19 16 / 19 Hele gezellig avond gehad en na nog een lekker ontbijtje

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Explorers. Begeleiding. Explorerraad

Explorers. Begeleiding. Explorerraad Explorers De oudste leden van de Graaf Ottogroep zijn lid van het speltak Explorers. Explorers zijn zelfstandige, creatieve, gezellige en nieuwsgierige jongeren die niet bang zijn iets vreemds uit te proberen.

Nadere informatie

Presentatie Feedback. Door: Tim Janssen Klas: GDD1A

Presentatie Feedback. Door: Tim Janssen Klas: GDD1A Presentatie Feedback Door: Tim Janssen Klas: GDD1A Inhoud Reflecties Voorbereiding presentatie Reflecties Silver Huber: Breakdance Goede duidelijke presentatie. Heel helder en goed te horen. Leuk dat ie

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Curriculumherziening TB

Curriculumherziening TB Curriculumherziening TB Het curriculum van de bacheloropleiding Technische Bestuurskunde gaat op de schop. Waarom is dat, wat gaat er veranderen en wanneer gebeurt dat? In dit documentje staat het belangrijkste

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

G D0. Brugger info. GELOOF in je toekomst. Alles wat je wilt weten over het leven van een brugger op Guido de Brès

G D0. Brugger info. GELOOF in je toekomst. Alles wat je wilt weten over het leven van een brugger op Guido de Brès UI G D0 A R N H E M Brugger info In dit nummer o.a.: alles over het schoolleven van een brugger. Verhalen van leerlingen! GELOOF in je toekomst Aandacht voor jou! Alles wat je wilt weten over het leven

Nadere informatie

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN De Vloer Op Jr. in de klas Captijn (2016) INHOUD INLEIDING... 3 OPDRACHTEN... 3 INTEGRATIE EN DISCRIMINATIE... 3 ROT OP NAAR JE EIGEN LAND... 3 VOOR MIJ BEN JIJ EEN NUMMER...

Nadere informatie

Verslag extern netwerkoverleg

Verslag extern netwerkoverleg Verslag extern netwerkoverleg Eindhoven, 30 mei 2011 Van kennismaken naar samenwerken aan fietsstimulering? Dit verslag geeft een beeld van het eerste extern netwerkoverleg van het project CARMA. Bij deze

Nadere informatie

LESBRIEF 7. Leerlingen

LESBRIEF 7. Leerlingen LESBRIEF 7 Leerlingen LES 7 - NETWERKHOTSPOTS? Netwerken kan altijd en overal dus waar ga je heen? Netweken kun je leren Vanaf je geboorte hoor je bij anderen, jouw sociaal netwerk. Dat netwerk groeit

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage Jac. P. Thijsse College

Maatschappelijke Stage Jac. P. Thijsse College Maatschappelijke Stage Jac. P. Thijsse College Afgelopen weken hebben de leerlingen van 3H, 3V de maatschappelijke stage doorlopen. In deze nieuwsbrief geven wij een verslag van de activiteiten 3H en 3V.

Nadere informatie

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Inleiding Mensen, studenten dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Als je dat weet, begrijp je beter waarom een student iets aanpakt,

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Handleiding bij de webtentoonstelling Bent u een goed verstaander? Waar gaat het over? Een goed verstaander... maakt dit spreekwoord moeiteloos

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie