remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen"

Transcriptie

1 remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen

2 van de redactie Tolerantie De AdRem staat deze maand in het teken van het voor remonstranten zo belangrijke begrip tolerantie. Begin 17 e eeuw pleitten Arminius en zijn medestanders voor tolerantie binnen de kerk. In de jonge kerk van de reformatie zou niet alleen ruimte moeten zijn voor de visie van de meerderheid. Zij verzetten zich tegen belijdenisdwang : de eis dat alle predikanten en gemeentes zich aan de ene centraal vastgelegde geloofsbelijdenis zouden verbinden. In latere eeuwen werd tolerantie één van de hoofdkenmer - ken van de remonstranten. De superkorte beginselverklaring vermeldt wél dat dit kerkgenootschap, geworteld in het evangelie van Jezus Christus, getrouw aan haar beginsel van vrijheid en verdraagzaamheid, God wil eren en dienen. In onze tijd gaat het vaak over tolerantie. Niet zelden gaat het dan ook over de grenzen van tolerantie. Het is ook weer niet nodig om alles te tolereren, maar hoe bepaal je waar de verdraagzaamheid eindigt? In dit nummer kunt u bijdragen vinden over de betekenis van tolerantie voor de vrijzinnige identiteit en over vraag hoe dat onze houding zou moeten bepalen in de huidige discussie over de islam en de moslims in Nederland. U kunt lezen over taalverruwing rond de sportvelden en in de politiek, over het gevaar van onverschilligheid, en over het wel of niet verbieden van ritueel slachten. Ruimte voor diversiteit krijgt weer een heel ander accent als we het hebben over mensen aan de onderkant van de samenleving zie het interview met Edo Paardekooper Overman van de nationale cliëntenraad van het Leger des Heils (door onze nieuwe vaste schrijver ds Yvonne Hiemstra). Mooi is dat er via het lijntje van verdraagzaamheid (de International Association for Religious Freedom) een bijzonder contact tot stand kon komen met het door aardbevingen getroffen Japan. Verder treft u in dit nummer een tweetal artikelen die zijn overgenomen uit het eenmalige Doopsgezinde magazine Menno. Voor de Doopsgezinden is 2011 een feestjaar, met onder meer de 475 e geboortedag van hun stichter Menno Simonsz en het gegeven dat zij 100 jaar geleden de primeur hadden met de eerste vrouwelijke predikant van Nederland. Een hartelijke gelukwens voor onze Doperse broeders en zusters! Bert Dicou Hoofdredacteur AdRem Het volgende nummer van AdRem verschijnt op 14 juli 2011 in dit nummer onder meer: 3 Mannenretraite 4 Tolerantie ten opzichte van de islam 6 Spreek eens een dakloze aan 8 Taal zal alleen verwoesting zaaien 9 t Rentmeestertje 10 Als tolerantie onverschilligheid wordt 12 Uit de Menno 16 Bolkestein in Vrijburg 17 Remonstranten helpen 18 Miniatuur 19 Overweging 20 Het gezicht van... colofon Redactie: Carla Bierlaagh, Sigrid Coenradie, Bert Dicou (hoofdredacteur), Martijn Junte, Michel Peters (eindredacteur), Lilian Roos en Marianne Waling-Huijsen. Redactieadres: AdRem, p/a Nieuwegracht 27 a, 3512 LC Utrecht, tel , Administratie (adreswijzigingen en andere mutaties): remonstranten.org, of via boven staand redactie adres. ING t.n.v. AdRem Utrecht Website: Kosten: gratis voor remonstranten, 30,- euro per jaar voor niet-remonstranten. Advertentie tarieven op aanvraag. Ontwerp: Marjorie Specht, Uitgave: Boekencentrum Uitgevers Druk: Koninklijke BDU Barneveld ISSN X Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder voorafgaande toestemming van de redactie.

3 mannenretraite Mannenretraite 2011 Net als andere jaren vond begin mei de remonstrantse mannenretraite plaats op de Hoorneboeg. Al voor de derde keer onder leiding van ds. M. Junte. Dit jaar gaf hij alleen leiding, omdat zijn trouwe helper Verkerke het door een ongeval af moest laten weten. Zoals de traditie is werkte het prachtige voorjaarsweer mee; de natuur op en om het landgoed is deze tijd op zijn mooist. Het thema van de retraite was: Langzaam geloven. Iedereen verwachtte dat we zouden aansluiten bij de topic van Stil de tijd, maar de kernwoorden om ons op te bezinnen waren Roes, Droom, Steen, Hoop en Hemel. Om te beginnen werd de Roes ons getoond met een zeer heftige film over verslavingen: Requiem for a dream. De andere kernwoorden werden vooral benaderd vanuit de poëzie en de filosofie en waren vastgelegd in een mooi boekwerkje. Verder zongen we liederen en hadden op zondag een buitenviering. Een inhoudelijke beschouwende samenvatting over het thema van de retraite wordt binnenkort door ds. Junte geschreven. Behalve dat de deelnemers in zichzelf afdaalden werden er ook vele vriendschappelijke gesprekken gevoerd met de anderen. De samenkomst heeft ook altijd wel iets van een reünie. Na een dergelijk weekend ben ik, hoewel vermoeid, weer helemaal opgeladen. Ondanks dat na afloop nog steeds niemand wist wat Langzaam Geloven is, ga ik volgend jaar zeker weer deelnemen! Michiel Moerdijk Lid van de gemeente Oosterbeek Drie tradities, één hechte gemeenschap De Johanneskerk in Amersfoort zoekt een PREDIKANT (0,8 fte) Het betreft een aanstelling voor 32 uren per week. Kijk naar de profielschets op Wij zien uit naar uw reactie, vóór 15 juni 2011.

4 thema tolerantie Tolerantie ten opzichte van Johan Goud: Zuinig omspringen met Westerse verdraagzaamheid Ik heb in discussies over multiculturaliteit wel eens over het belang van waakzaamheid gesproken. Die term heb ik gebruikt in reactie op een puur pragmatische benadering, die zich bij beslissingen over principiële kwesties baseert op de feitelijke samenstelling van de bevolking. Uit respect voor niet-gelovige of andersgelovige burgers moet dan bijvoorbeeld de bede uit de troonrede verdwijnen of mag er in de Europese grondwet niet naar het christendom worden verwezen. Ik zeg niet dat die bede of die verwijzing er per se in zouden moeten, maar ik heb bezwaar tegen deze manier van argumenteren. Alsof historische ontwikkeling en traditie er niet toe doen. Tolerantie heeft zich in de Westerse cultuur op een geheel eigen wijze ontwikkeld. Je zult dat op die manier in landen met een islamitische geschiedenis niet terugvinden. De bronnen van ons tole rantiebegrip zijn veelvormig, maar specifiek. In het kort passen daarbij de volgende typeringen: 1) Grieks: de verwondering, 2) Joods-christelijk: het respect voor de persoon, 3) Verlicht: de mondigheid. Met dit Westerse ideaal van verdraagzaamheid moeten we zuinig omspringen. De waarde ervan moet niet worden weg gerelativeerd, ook niet uit empathie met de situatie van immigranten hoe begrijpelijk en lofwaardig die invoeling ook is. Maar de waardigheid van joden, homoseksuelen en vrouwen mag onder geen voorwaarde schade lijden. De wetgeving, de sharia, is een wezenlijk onderdeel van het islamitische religieuze denken. Daarin is bijvoorbeeld de doodstraf voorzien voor afvalligen. Ik weet heel goed dat die wetgeving niet alles zegt over de meningen van concrete moslims. En ook dat in Europa wordt nagedacht over een liberale islam. Vooralsnog verloopt dat echter uiterst voorzichtig en langzaam. Daarom ben ik voor duidelijkheid in het gesprek met andersgelovigen, zoals vrijzinnigen het ook altijd geweest zijn in discussies met orthodoxe katholieken en gereformeerden. En natuurlijk moet de scheiding tussen kerk en staat, zoals die al lange tijd op een gematigde manier in ons land gepraktiseerd wordt, intact blijven. De neutraliteit van de staat is nodig om een open samenleving te creëren en tegen bedreigingen te verdedigen. Maar dat betekent niet dat in het politieke debat en in de regelgeving, als het moet, geen strakke lijnen zouden mogen worden getrokken. Als uiterst moeizaam ervaar ik in ons land en in grote delen van Europa het klimaat van enerzijds populisme, anderzijds politieke correctheid. Beide weerhouden ons ervan om wezenlijke problemen van de islam ter sprake te brengen. Terwijl dat op een zakelijke, niet kwetsende manier moet kunnen. Ik heb dat zelf geprobeerd in verband met de kwestie van de Deense spotprenten. In het (helaas door weinig remonstranten bezochte) Episcopius-debat in Leiden, onlangs, stelde de rector van de Islamitische Universiteit in Rotterdam, professor Akgunduz, dat spot en ironie als afvalligheid van de islam opgevat moeten worden. Daar staat dan in principe de doodstraf op. Dat stuit mij tegen de borst. Mijn uitgangspunt is: spel zonder ernst is leeg, ernst zonder spel is blind. Met andere woorden: kunst heeft levensbeschouwelijke reflectie nodig, maar de wereld van de religie moet open staan voor kunst (ook wanneer ze aan het ironiseren slaat, en dat doet ze nu eenmaal vaak). Vrijheid, authenticiteit en eerlijkheid zijn voor de kunstenaar een conditio sine qua non. Ironie en spot horen daarbij, om pretenties te ontleden en hypocrisie te ontmaskeren. Het beledigd zijn van gelovigen moslims, christenen, hindoes, of welke gelovigen dan ook komt in zulke gevallen uit geborneerdheid voort en is meestal een factor in een machtsspel. Prof.dr. Johan F. Goud is hoogleraar theologische esthetiek (religie en zingeving in literatuur en kunst) aan de Uni versiteit Utrecht en remonstrants predikant in Den Haag. 4 adrem remonstrants maandblad

5 de islam Antje van der Hoek: Geen vijandsbeelden creëren Na de aanslagen op de Twintowers is de houding ten opzichte van de islam omgeslagen. Veel problemen die wij hadden, worden geïslamiseerd en de islam wordt als een massieve eenheid gepresenteerd. Wilders legt een directe link tussen koranpassages en het handelen van mensen, maar voor het overgrote deel van de moslims is die link helemaal niet zo direct. Het gedrag van Marokkaanse rotjochies heeft weinig met de koran te maken, daarin spelen eerder culturele kwesties een rol en hun gebrekkige worteling in de Nederlandse maatschappij. Ceylan Pektas Weber schreef een boek vol portretten van moslimvrouwen. Daar zie je de binnenkant van hun geloofsleven, dat benadert denk ik meer de waarheid. Wij handelen toch ook niet één op één volgens de passages in het Oude Testament? Kijk naar de ontwikkelingen in Noord-Afrika. Bij de revoluties daar speelt religie nauwelijks een rol, de mensen willen vrijheid en democratische rechten. Dat geeft mij vertrouwen. W. Overdiep schreef in 1985 al een boek hoe wij bijbels om moeten gaan met de vijand. Vijanden reageren spiegelbeeldig op elkaar als in een keten van actie en reactie. Gebruik van woorden als kopvoddentax roept bij mij grote verontwaardiging op omdat het uitermate denigrerend is. Zo worden nieuwe vijandsbeelden gecreëerd. Dat is een heilloze weg. Ik wil geen zoete broodjes bakken en snap heel goed dat wij als samenleving nog lang gaan worstelen met de ideeën in de islam over bijvoorbeeld vrouwen en homo s, maar ik vertrouw op een intern zelfreinigend proces zoals dat ook in de christelijke kerk heeft plaatsgevonden. De rechtsstaat, met de gelijkheidsrechten die daarin zijn geformuleerd, zijn het kader waarin een vrije ontwikkeling van de islam moet kunnen plaatsvinden. Om die liberalisering in de islam te stimuleren moeten we ons onthouden van massieve uitspraken, in gesprek blijven, elkaar ontmoeten, van gedachten wisselen en elkaar de waarheid zeggen. Eerder zoeken naar de overeenkomst tussen de religies dan naar de verschillen vanuit de gedachte: hoe kom je verder met elkaar? Laten we alle symboolpolitiek maar eens achter ons laten. Compassie is recentelijk in onze kerk breed aan de orde gekomen. Dat begrip moet ook de leidraad zijn in onze contacten met moslims en mensen uit andere culturen. Dr. Antje van der Hoek is remonstrants predikant in Haarlem. Wilt u reageren op deze discussie? De redactie van AdRem nodigt u uit om uw mening op papier te zetten. De meest interessante reacties plaatsen wij later dit jaar in AdRem. jaargang 22 nr. 15 juni

6 thema tolerantie Spreek eens een dakloze aan en ontdek een verhaal Edo Paardekooper Overman is een bevlogen mens. Als voorzitter van de nationale cliëntenraad van het Leger des Heils zet hij zich in voor kwetsbaren in onze samenleving. We spreken elkaar in Apeldoorn, waar hij met andere leden van de cliëntenraad een cursusdag heeft. Thema s van de cursus zijn onder meer: hoe kunnen we binnen een diversiteit aan problematiek toch uniforme randvoorwaarden en beleid creëren? Uniformiteit en diversiteit lijken een eeuwigdurend spanningsveld te zijn als het gaat om maatschappelijke vraagstukken. Natuurlijk heb je management nodig en sturing in algemene zin, maar daarbij dient het particuliere van zorgvraagstukken niet uit het oog verloren te worden, zo vindt Edo. Je moet je altijd blijven afvragen of mensen met een complexe en unieke zorgvraag, in een schema of vaststaand plaatje in te passen zijn. Deze vraag blijkt voor Edo een uitdaging te zijn. Als ervaringsdeskundige maatschappelijke opvang, wil Edo beleidsmakers inspireren en een positiefkritisch geluid te laten horen. Een cliëntenraad behoort een representatie te zijn van de mensen voor wie een instelling werkt, zo vertelt Edo. Medezeggenschap hoort te gaan over kwaliteit van zorg en dan heb je het ook over de maatschappelijke context van zorgvragen. In onze maatschappij denken we te veel vanuit regels en durven mensen bijna geen eigen verantwoordelijkheid meer te nemen om buiten die regels om tóch zorg te verlenen. Die zorg is dan dus niet geïndiceerd en wordt door de overheid niet vergoed. Je ziet zelfs binnen een instelling als het Leger des Heils dat verantwoordelijke managers hier verschillend mee om gaan. Je kunt zeggen: Ik kan die persoon niet helpen omdat ik geen geld heb, maar je kunt ook zeggen: Wij helpen iedereen, ook zonder indicatie. Maar die ruimte wordt helaas steeds meer beperkt in onze huidige maatschappij. Beheersingsdrift en diversiteit Kort gezegd: hoe gaan we om met de huidige bezuinigingsdrift en onze beheersingsdrift? Edo strijdt ervoor de toegankelijkheid van de zorg te blijven waarborgen. Niemand mag tussen wal en schip vallen. Het huidige zorgstelsel kent een toenemende drang alles te willen meten en drukt mensen in producteenheden uit. Maar voor Edo is er uiteindelijk maar één vraag die écht van belang is: wat heeft de cliënt aan de zorgverlening gehad? De toenemende wet- en regelgeving gaat volgens Edo voorbij aan de diversiteit. Tolerantie kan nooit een waarde zijn als mensen streven naar een te gemakkelijke oplossing voor complexe problemen. En als je over maatschappelijke opvang praat, over daklozen, dan heb je het per definitie over complexe problematiek. Maar daar zijn we bang voor geworden. We hebben liever makkelijke, overzichtelijke situaties en een even makkelijke oplossing. Maar we moeten ons realiseren dat die niet bestaan. Doorgeschoten autonomie Het is namelijk niet eenvoudig om mensen te helpen die een scala aan problematiek met zich meebrengen. Het idee dat iedereen autonoom is, is volgen Edo een illusie: Autonomie is eigenlijk ontkenning van diversiteit. Niet iedereen is in die mate autonoom. Niet iedereen is in staat zijn eigen problematiek te verwoorden en in te zien. En bijna niemand stelt meer een directe vraag aan de betrokkene: waaróm lukt jou dit niet? We lopen voorbij aan mensen en dat is een slechte zaak. Mijn vraag naar welk mensbeeld volgens hem regeert, wordt door Edo snel en krachtig beantwoord: Wantrou- 6 adrem remonstrants maandblad

7 Den Haag, 15 maart Dakloze in de leesruimte van de centrale bibliotheek aan het Spui. (foto: Martijn Beekman, HH) wen. We vereconomiseren mensen en maatschappelijke vraagstukken. Dat is naïef en heeft alleen maar een negatieve uitwerking. Verschillen worden niet gewaardeerd, zo vervolgt Edo zijn verhaal, de maatschappij accepteert daarmee een waarde als diversiteit niet. Het is vreselijk wat er op Europees niveau gebeurt met vluchtelingen. We richten ons massaal op handhaving, maar gaan voorbij aan de mens zelf. Misverstand Ik vraag Edo wat het grootste misverstand is dat mensen over daklozen kunnen hebben. Volgens Edo is dat het idee dat deze doelgroep het aan zichzelf te wijten heeft. Het huidige kabinet straalt dit volgens hem ook uit. Maar: Mensen kiezen er niet vrijwillig voor, een mens is voor een groot deel afhankelijk van omstandigheden en gebeurtenissen die hem overkomen. Er doen zich situaties voor waar je niet voor kiest. Volgens Edo is deze opvatting over verwijtbaarheid ook af te lezen aan het uiterlijk van instellingen. Een verpleeghuis ziet er toch redelijk netjes uit, het eten is er over het algemeen goed en dergelijke instellingen voldoen aan allerlei kwaliteitseisen. Loop eens een daklozenopvang binnen. Vaak is het eten er belabberd, slapen mensen op grote zalen en is de hygiëne niet altijd wat je ervan zou verwachten. Het raakt hem. Op korte termijn ziet Edo dit ook niet veranderen. Wat er voor nodig is om een kentering te bewerkstelligen? Lef. De moed om ergens voor te staan en het anders te doen. Mensen die het verschil willen en kunnen maken. Rutte is zo n man niet, helaas. Toch zijn ze er wel. Het verhaal van de kerk Op mijn vraag wat de kerken hier aan kunnen bijdragen geeft Edo een in mijn ogen diepzinnig en waardevol antwoord. Volgens hem moeten kerken niet kritisch zijn in negatieve zin. Niet met het vingertje omhoog gaan wijzen naar wat er allemaal fout gaat. Een kerk behoort volgens hem verhalen te vertellen die betekenisvol zijn. Ik heb ervaring met het doopsgezinde geloof. Daar ging het om rechtvaardigheid en er werd nagedacht over verdelingsvraagstukken. En gaat geloof niet over verhalen? Voor mij gaan die verhalen over hoe je zelf betekenisvol kunt zijn in relatie tot jezelf, de ander en het grotere geheel. Die positieve verhalen dient de kerk te vertellen. Iedere mens heeft waarde, maar we moeten het geduld en de moed opbrengen om dat te zien. Soms ontdek je verborgen talenten van mensen. Je zult wellicht je eigen idee van veiligheid ter discussie moeten stellen, maar spreek eens een dakloze aan en je zult verrast worden! Yvonne Hiemstra Predikant doopsgezind-remonstrantse gemeente in Dokkum jaargang 22 nr. 15 juni

8 thema tolerantie Taal zal alleen verwoesting zaaien... Principe 7: Wij lijden weinig verliezen, de vijand lijdt enorme verliezen. Principe 8: Intellectuelen en artiesten staan achter onze zaak. Principe 9: Onze zaak is heilig. God is met ons. Principe 10: Zij die onze zaak in twijfel trekken zijn verraders. foto: Rub Huibers, HH Het helpt om met de met de kennis van deze principes de berichtgeving over oorlogen te bestuderen. Wie in 2003 kritisch was ten aanzien van de oorlog tegen Irak, was een verrader, een pacifist, een hielenlikker van Saddam enz. Iedere nuancering in dit conflict was uit den boze. Hier gold: Wie niet voor ons (VS) is, is tegen ons. Door middel van oorlogspropaganda werden en worden dagelijks onze harten en geesten gewonnen. Een belangrijk principe is de demonisering van de ander(2). In de tijd van de Vietnamoorlog werd de communist voorgesteld als een soort insect dat je met ontbladeringsmiddel kon bestrijden. Daar werd zelfs Christus bij gehaald: kill a commie for Christ. De titel van dit artikel ontleen ik aan het laatste couplet van het lied van Huub Oosterhuis Licht dat ons aanstoot in de morgen : Alles zal zwichten en verwaaien wat op het licht niet is geijkt. Taal zal alleen verwoesting zaaien, en van ons doen geen daad beklijft. Veelstemmig licht, om aan te horen zolang ons hart nog slagen geeft. Liefste der mensen, eerstgeboren Licht laatste woord van hem die leeft Professor Morelli heeft de constanten in de oorlogspropaganda kort en bondig samengevat in de volgende tien elementaire principes van oorlogspropaganda ( Elementaire principes van de oorlogspropaganda, bruikbaar bij warme, koude en lauwe oorlogen, Berchem 2003): Principe 1: Wij willen de oorlog niet. Principe 2: Alleen de vijand is verantwoordelijk voor deze oorlog. Principe 3: De leider van de vijand is duivel in persoon. Principe 4: Wij verdedigen een nobele zaak. Principe 5: De vijand begaat bewust wreedheden, wij niet. Als wij miskleunen begaan is dat onvrijwillig. Principe 6: De vijand gebruikt verboden wapens, wij niet. Ontmenselijking De ander wordt door middel van de taal beschadigd of ontmenselijkt. Dat gebeurt in de politiek. Dat gebeurt soms heel dichtbij. Ida Gerhardt heeft dat heel indringend verwoord in haar gedicht Distelzaad (Verzamelde gedichten, Amsterdam 1989, pag. 702): Ik hoorde een vrouw; zij zeide tot haar kind, zomaar op straat: t Was heel wat beter als jij nooit geboren was. Het zei niets terug, het was nog klein, maar het begon ineens sleepvoetig traag te lopen; als een die in ballingschap een juk met manden torst en radeloos merkt dat zij zwanger is. In Babylon misschien of Nineveh. Ja, het was zwanger, zwanger van dat woord. Dat was, in duisternis ontkiemd, op weg tot in het derde en vierde nageslacht. (3) Je ziet het kind voor je. Je ziet het beschadigend effect van de woorden. In deze dagen wijst Sire daarop in de actie rond kinderen in een scheiding (http://www.kinderenineenscheiding.nl/). Kijk ook naar de verruwing van de taal op de voetbalvelden. Feyenoordsupporters scanderen tegen Ajax: Hamas, 8 adrem remonstrants maandblad

9 Hamas alle joden aan het gas. Ajaxieden roepen kakkerlakken tegen de Feyenenoorders. Deze taal is onduldbaar. Nu geloof ik niet dat alle mensen die dit roepen notoire antisemieten of fascisten zijn. Maar onder deze roepers bevinden zich mensen die rekruteren voor een verderfelijke ideologie van uitsluiting. Dat zie je niet alleen bij Feyenoordsupporters. De in 1900 opgerichte Romeinse voetbalclub Società Sportiva Lazio staat bekend om de fascistische sympathieën van een groot deel van zijn leden. Tijdens wedstrijden van Lazio worden fascistische symbolen uitgebeeld op vlaggen of spandoeken. De aanhang van Lazio zingt vaak marsliederen uit de Mussolinitijd om de thuisclub aan te moedigen of tegenstanders te intimideren. Politiek Die verruwing zie ik ook in de politiek. Lees en analyseer deze tekst eens: Voorzitter, dit kabinet, deze elite heeft niet de geringste wil om zich te verzetten tegen die islamisering. Nee het ziet het als een prachtige verrijking voor het Nederlandse landschap. Al die knusse moskeeën, al die leuke hoofddoekjes, al die gezellige burka s. Ja Nederland wordt er echt een stuk mooier van. Her en daar valt er af en toe een dooie, d r wordt een keer iemand verkracht. Het land gaat op termijn failliet, maar dat mag de pret niet drukken. Een kniesoor die daar op let. Nog even geduld en dan wacht ons die Islamitische heilstaat. Voorzitter, een beter milieu begint bij jezelf. Heel veel Nederlanders ergeren zich aan de vervuiling van de publieke ruimte door de Islam. Oftewel ons straatbeeld gaat op sommige plekken steeds meer lijken op het straatbeeld van Mekka en Teheran. Hoofddoekjes, haardbaarden, Burka s, mannen in rare lange witte jurken. Voorzitter, laten we daar eens een keer iets aan doen. Laten we onze straten terug veroveren. Laten we zorgen dat Nederland er eindelijk weer uit gaat zien als Nederland. En die hoofddoekjes, voorzitter, zijn echt een teken van onderdrukking van de vrouw, een teken van onderwerping, een teken van verovering. Het is het symbool van een ideologie die er op uit is om ons te koloniseren. Daarom voorzitter, tijd voor de grote schoonmaak van onze straten. Als onze nieuwe Nederlanders zo graag hun liefde voor deze zevende-eeuwse woestijnideologie willen tonen, dan moeten ze dat maar doen in een islamitisch land, maar niet hier, niet in Nederland. Voorzitter, Nederland heeft accijnzen. ( ) Waarom dan niet mijn eerste voorstel een introductie van een hoofddoekjesbelasting, een kopvoddentax zou ik het willen noemen. Gewoon, gewoon voorzitter, één keer per jaar een vergunning halen en dan meteen even aftikken. Duizend euro per jaar lijkt mij een mooi bedrag. Dan gaan we eindelijk eens terug verdienen van wat ons al zoveel heeft gekost. Ik zou zeggen de vervuiler betaalt. En mijn vraag aan het kabinet is dan ook, bent u bereid een kopvoddentax, bent u bereid een hoofddoekjesbelasting in te voeren? Lijkt me heel goed voor Nederland. (Tekst van Geert Wilders op 16 september 2009 bij de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer.) Als dit geen politieke oorlogstaal is... Ik had nog nooit van het woord haardbaard gehoord. Het is een eufemisme voor haatbaard, een scheldwoord voor moslims uit de hoek van extreemrechts. Waar het woord kopvoddentax veel reactie opriep bleef het stil rondom dit woord haardbaard. Dat vind ik verontrustend. Laten we alert zijn op het gebruik van oorlogstaal in het politieke debat. Dit als concretisering van het negende gebod: Leg over een ander geen vals getuigenis af. (Ex.20:16). Bram Grandia IKON pastor Dit artikel is gebaseerd op de publicatie Propaganda als taal die verwoesting zaait in Ton van der Lingen en Greetje Witte - Rang (red), Oorlog verkopen, over taal, media en propaganda. Gorinchem 2010 (2). ISBN t Rentmeestertje IK BEN BLIJ... want wereldwijd gebeuren er bemoedigende dingen m.b.t. rentmeesterschap. Ik hoef maar aan te haken: de zogenaamde cirkelekonomie... ecocradle: biologisch afbreekbaar verpakkingsmateriaal. Kan dat een eind maken aan de groei van de ocean soup? nieuw tapijt maken uit oud tapijt (Desso) grondstoffen winnen uit afval (Van Gansewinkel) oesterzwammen kweken op ingezameld koffiedik (o.a. van Laplace) positieve deviatie: in een gemeenschap is er altijd wel iemand die een door beperkingen onoplosbaar probleem weet op te lossen. (Rosario Cabral: landbouw in getijdengebieden kan wél..) crisistijd: sobere innovatie kan ontwikkelingslanden (én het Westen ) helpen om te groeien en banen te creëren....hoe meer beperkingen hoe creatiever je wordt... bronnen: Ode (kwartaalbijlage bij NRC-Handelsblad, 17 maart 2011) Gunter Pauli - The Blue Economy t Rentmeestertje komt uit de koker van de taakgroep Duurzame Ontwikkeling. Voor een nadere uitwerking en toelichting zie de website onder de buttonbalk Remonstranten geven/duo, rechts op de home page. Contactpersoon: Casper Ebeling Koning, tel , jaargang 22 nr. 15 juni

10 thema tolerantie Elie Wiesel als leidraad Als tolerantie onverschilligheid wordt In het zonovergoten Sleeuwijk bezoek ik emeritus predikant Sjirk van der Zee om met hem in gesprek te gaan over Elie Wiesel (1928), Nobelprijswinnaar van de Vrede en mensenrechtenactivist. Ds Sjirk van der Zee (1934) is PKN predikant geweest o.a. in Leeuwarden en Oosterhout. Thans is hij actief bij de Werkgroep Kerk en Israël en bij de Synagoge in Breda. Na een briefwisseling is het contact met Elie Wiesel gestart en uitgegroeid tot een vriendschap. Nog regelmatig is er contact. Wat heeft Wiesel ons te leren over tolerantie en het gebrek daaraan? Onverschilligheid Van der Zee valt met de deur in huis. Tolerantie is niet een woord dat Elie Wiesel zou gebruiken. Het woord is te neutraal en misschien wel een veel te negatief begrip. Het centrale woord wat in dit verband van belang is, is het woord onverschilligheid. Je staat niet onverschillig in het leven ten aanzien van alles wat er om je heen gebeurt en de mensen die om je heen staan. Wie die mensen dan ook zijn, welke geloofstradities zij vertegenwoordigen, dat maakt niet uit. Onverschilligheid is het ergste wat wij mensen kunnen doen. Elie Wiesel schrijft in zijn boek De stad van het geluk (1962)* een beroemde passage over een imaginaire terugkeer naar zijn geboortestad Sighet, Roemenië. De onverschilligheid die hij daar ontmoet is alleen te beantwoorden met minachting. Elie Wiesel stelt tevens dat het tegenovergestelde van liefde, geloof en cultuur, de onverschilligheid is. Onverschilligheid is dan ook een heel centraal thema voor hem. In alle opzichten heeft Elie Wiesel de onverschilligheid ervaren. Zelfs zo sterk dat de gevangenen in Auschwitz het gevoel hadden dat de wereld niet van hen afwist. Als de wereld van deze ongerechtigheden, martelingen en moorden wist, dan zou men hen toch wel helpen? Een enorme schok was het, toen de overlevenden ontdekten dat de geallieerden wisten wat er gebeurde in Auschwitz. De spoorlijnen naar Auschwitz werden nooit gebombardeerd, wat zeer opmerkelijk is. Dat is die onverschilligheid: toekijken en weten wat er gebeurt, maar niet ingrijpen. Kijk wat er nu in onze Nederlandse samenleving gaande is: Extremistische partijen die hun gang kunnen gaan zonder dat iemand zich druk maakt. Een bevolking die toekijkt hoe minderheden worden gedemoniseerd. Haat bestrijden Elie Wiesel heeft de Nobelprijs voor de Vrede gekregen. Niet alleen vanwege zijn woorden, maar ook voor zijn daden. Na het verkrijgen van het Amerikaans staatsburgerschap, heeft hij de onverschilligheid van de Amerikanen ervaren ten aanzien van de Indianen. Hij heeft de Indianen opgezocht om te horen wat er werkelijk met hen is gebeurd. Ook de apartheid in Zuid-Afrika heeft hem aangegrepen, waarna hij zich ging inzetten voor gelijkberechtiging voor de zwarte bevolking. Ook het conflict tussen Israël en de Palestijnen laat hem niet * In het vierde boek De stad van het geluk schrijft Elie Wiesel over de onverschilligheid. Dit boek is verkrijgbaar bij ds. Sjirk van der Zee via de redactie van AdRem. 10 adrem remonstrants maandblad

11 los. Binnen de staat Israël laat hij krachtig zijn stem horen over de ontwikkelingen van wat er in Israël gaande is en hoe de Israëliërs zich dienen op te stellen tegenover de Palestijnen. Hij sprak met de rechterhand van Yasser Arafat. Met andere Nobelprijswinnaars voor de Vrede belegt Elie Wiesel conferenties met het terugkerende thema haat. Zo ook de conferentie in juni 2006 in Petra, Jordanië, waar de koning van Jordanië aanwezig was, evenals de leider van de Palestijnen Mahmoud Abbas en de premier van Israël Ehud Olmert. Dezen hebben elkaar op deze conferentie voor het eerst ontmoet in een nieuwe poging om de haat tussen Israël en Palestina te doorbreken. Sjirk van der Zee Overlevenden Elie Wiesel zat tegelijkertijd met Anne Frank in het concentratiekamp Auschwitz, ze scheelden één jaar in leeftijd. Het eerste autobiografische boek van Elie Wiesel La nuit (1958) kan als een goed vervolg worden gezien op het dagboek van Anne Frank Het Achterhuis. Dit was echter niet zijn eerste boek. In 1956 is zijn eerste roman Un di velt hot geshvign (En de wereld zweeg) in het Jiddisch geschreven en door een Jiddische uitgever in Argentinië uitgebracht. Echter, na de oorlog was er geen aandacht voor deze boeken. Niet bij overlevenden en niet bij degenen die de oorlog niet hebben meegemaakt. Men was gericht op de wederopbouw. In het boek De vergeten is ballingschap herinnering is verlossing kleine sjoa, van Isaac Lipschits, wordt beschreven hoe de jood door de Nederlandse bevolking is ontvangen na de Tweede Wereldoorlog. Om je vreselijk voor te schamen. Over onverschilligheid gesproken Herinner je Jaarlijks herdenken we op 4 mei de slachtoffers van oorlogsgeweld. Op 5 mei vieren we onze vrijheid. Er zijn nog twee aanknopingspunten om jaarlijks bij stil te staan. Namelijk de internationale dag van de bevrijding van Auschwitz: de Holocaust Memorial Day op 27 januari en 27 Nisan (dit jaar was dat op 1 mei) is het Jom Hashoa voor het schenken van aandacht aan de vernietiging van de zes miljoen Europese joden. De vierde mei is van grote betekenis. Het thema van de herinnering is het gedenken, wat een heel centraal thema in de bijbelse verkondiging is. Het is misschien het gebod dat het meest voorkomt in de bijbel. Vaak is de vertaling gedenken, maar het is ook herinner je. Het herinneren van de daden die de Eeuwige heeft verricht, de uittocht uit Egypte en bijvoorbeeld de laffe aanval van de Amalekieten. Elie Wiesel heeft een belangrijke rede Hoop, wanhoop en herinnering gehouden, bij de aanvaarding van de Nobelprijs, waarin hij het grote belang van het herinneren beschrijft. In die rede in 1986 haalt hij aan: wie zich herinnert, opent voor het verleden de weg in de toekomst en terwijl de herinnering ons helpt te overleven, staat de vergetelheid ons toe te leven. Immers in de Talmoed is de zin te vinden: de eeuwige heeft de vergetelheid al geschapen voor de grondlegging der wereld. Blijf herinneren, zodat we weten en blijven weten wat er al is gebeurd. Dat mag nooit weer gebeuren. In de ogen van Elie Wiesel is nog altijd diepe smart verzonken. Als overlevende van Auschwitz heeft hij zichzelf twee taken opgedragen, namelijk het doorbreken van de onverschilligheid wereldwijd en het oprichten van een standbeeld voor alle slachtoffers die zijn gevallen. Zij mogen beslist niet worden vergeten, omdat zij anders nog eens worden vermoord. Het was de grandioze onverschilligheid van de moordenaars om per dag mensen te laten verdwijnen. Nog maar kort geleden heeft Elie Wiesel gesproken in de Duitse Bondsdag voor een jong publiek: Hier in Berlijn is destijds besloten dat ik niet mag leven. Hier in Berlijn is destijds besloten dat mijn vader en mijn zusje zijn vermoord. Maar ik geloof niet in collectieve schuld. De kinderen van de moordenaars zijn niet schuldig, dat zijn de moordenaars zelf. Zijn publiek was stil en tegelijkertijd ontroerd. Tot slot een boodschap aan de lezers van AdRem naar een uitspraak van Israël ben Eliëzer, de Baäl Sjem Tov: Vergeten is ballingschap, herinnering is verlossing. Lilian Roos Redactielied AdRem, lid gemeente Amsterdam jaargang 22 nr. 15 juni

12 uit de Menno anne ze rnik E t e k s t t r e e s va n m o n t f o o r t heilig is alle kunst De glossy Menno verscheen ter gelegenheid van het jubileumjaar 2011 van de Doopsgezinde Geloofsgemeenschap. een vrouw op de preekstoel was een bezienswa ardigheid in halve dorpen liepen er voor uit als anne zernike preekte. het kwam in de kr ant, en af en toe kreeg ze een anonieme brief om ha ar te wijzen op de tekst van paulus dat vrouwen moeten z wijgen in de gemeente. ma ar ze z weeg niet. eenremonstrants mal i g mag a zi n e maandblad 40 MENNO 12 adrem

13 sprekken en trouwden in Op diezelfde dag legde ze haar ambt neer. Met haar man vestigde ze zich in Den Haag en genoot van het contact met kunstenaars, van het samen gedichten lezen, muziek maken en filosoferen. In de kerk kwam ze zelden. Jan tekende en schilderde een paar prachtige portretten van haar. Het geluk werd echter al snel overschaduwd door de tuberculose die zich bij hem openbaarde. Ze verhuisden naar de gezondere lucht van de Veluwe. Daar maakte Anne haar proefschrift af (Over historisch-materialistische en sociaal-democratische ethiek) en kreeg een zoontje, Beint. Met Jan ging het niet goed. Na vierenhalf jaar huwelijk was Anne weduwe, 33 jaar oud. p 5 november 1911 werd Anne Zernike, 24 jaar oud, in de Doopsgezinde Gemeente van het Friese dorp Bovenknijpe bevestigd als predikant, als eerste vrouw in Nederland. Hoe moeten we u noemen? vroegen haar gemeenteleden. Ze waren gewend elkaar met de achternaam of de voornaam aan te spreken en mijnheer te zeggen tegen de dokter en de predikant. Het werd dominee. o had in 1905 na veel discussie besloten het predikantsambt voor vrouwen open te stellen, als eerste kerkgenootschap in Nederland en vele decennia voordat de grote protestantse kerken zover waren. Anne was toen theologie gaan studeren. Al op haar vijftiende had ze haar ouders laten weten dat ze predikant wilde worden. Afkomstig uit de Vrije Gemeente, een vrijzinnig kerkgenootschap in Amsterdam, was ze overgestapt naar de doopsgezinden. Toch was ze niet onverdeeld gelukkig in haar gemeente in Bovenknijpe. Ze miste het culturele en intellectuele klimaat van de hoofdstad. Bij haar collega s vond ze weinig aansluiting door haar vrijzinnige theologie. Niemand met wie ze kon praten over het proefschrift waar ze aan werkte. Als ze bij de boeren op huisbezoek ging, merkte ze dat haar taalgebruik afstand schiep. De mensen hadden er bewondering voor dat ze uit haar hoofd preekte, maar op de inhoud kwam geen reactie. Het eerste jaar woonde haar zus bij haar in huis, daarna stond ze er alleen voor. Ze beschrijft het allemaal in haar biografie Een vrouw in het wondere ambt. In de eerste plaats werd het me door sommigen kwalijk genomen, dat ik, net als willekeurig welke andere jonge vrouw, me verloofd had; dat hadden ze van dominee niet verwacht; Dominee was dus in hun ogen een soort Protestantse non geweest en had dat moeten blijven! Anderen begrepen niet, hoe ik erover kon denken zo n prachtige positie en zo n dik salaris zestienhonderd gulden per jaar! op te geven. doorbroken toen ze een schilder leerde kennen, Jan Mankes. Eindelijk weer iemand met dezelfde interesses. Ze voerden lange ge- Anne Mankes-Zernike In: Een vrouw in het wondere ambt de doopsgezinde broederschap anne s e enz a amhe id werd Bovenknijpe rond 1915 anne mankes - zernike probeerde opnieuw beroepen te worden als predikant in een doopsgezinde gemeente. Zonder succes. Misschien was ze te vrijzinnig voor de doopsgezinden van die tijd. Ja, heilig is alle kunst. Alle wegen die zich verheffen boven de alledaagsheid, voeren tot God, zo n weg wijst de wetenschap en stellig de kunst. Alle waarachtige cultuur leidt tot Hem, schreef ze bijvoorbeeld in Ze was overtuigd antimilitarist en vegetariër. al gevormd in haar jeugd. Haar moeder, Antje Dieperink, was afkomstig uit een familie van bakkers en predikanten. Ze had wiskunde willen studeren, maar kwam als meisje niet verder dan de kweekschool. Haar vader Carl had zich opgewerkt van leerling aan de derde armenschool van Amsterdam tot hoofdonderwijzer, wiskundeleraar, pedagoog en redacteur van onderwijsbladen. Onder invloed van zijn vrouw werd ook hij lid van de Vrije Gemeente. Anne was de oudste van zeven kinderen. Haar zus Elisabeth zou schrijfster worden, de eerste vrouw in Nederland wier werk bekroond werd met een literaire prijs. Haar broer Frits zou als natuurkundige een Nobelprijs krijgen. De kinderen werden vrij opgevoed, ze moesten leren zelf de juiste morele keuzes te maken. Schoolprestaties en cultuur waren belangrijk. Er werd piano gespeeld en er werden toneelstukjes opgevoerd, moeder zong en vader droeg gedichten voor. Anne kwam in de familie en vriendenkring van haar ouders in contact met dichters als Willem Kloos, met filosofen en theologen. Een vriend des huizes was de doopsgezind predikant en hoogleraar De Bussy. Hij merkte haar grote godsdienstige belangstelling op en stimuleerde die. Hij werd later haar docent en vertrouwenspersoon. h a a r o p vat ti n g e n wa r e n ook een aantal vrouwen hebben veel bijgedragen aan haar ontwikkeling. Het was midden in de eerste g e w eldloos MENNO 41

14 uit de Menno anne mankes-zer nike. tek ening van jan mankes. collec tie r ijkspr entenk ab ine t amster dam. Ik begreep weer dat er andere bronnen zijn, waaruit God mensenzielen laaft, dan de kerkgang feministische golf. Zo was daar Jacoba Mossel, de eerste gediplomeerde godsdienstlerares van Nederland. Zij hield religieuze toespraken voor afdelingen van de Doopsgezinde Broederschap en de Nederlandse Protestantenbond (NPB) waarin ze kunst combineerde met ethische vragen. Vanaf 1900 kreeg Anne les van haar in het kader van het godsdienstonderwijs binnen de Vrije Gemeente. Mossel vertelde over de Bijbel niet als een onfeilbaar boek, maar als een verzameling menselijke geschriften vol levenswijsheid. Daarbij kwamen ook haar antimilitarisme, vegetarisme en geheelonthouding ter sprake. Op school had Anne Nederlands van J. Aleida Nijland, een voorvechtster van vrouwenrechten. Een wat ingewikkelde vriendschap ontwikkelde ze met de dichteres Hélène Swarth. In de tijd dat Anne haar opleiding net had afgerond, her en der preekte en zich voorbereidde op het predikantschap, zocht ze haar vaak op. Deze gesprekken brachten haar hevig aan het twijfelen. Was haar geloof wel sterk genoeg? Achteraf concludeerde ze dat deze veel oudere vrouw haar te veel geclaimd had en belast met haar eigen emoties. Na enkele weken bedrust bij haar moeder hervond ze zichzelf. de ideeën die Anne van huis uit had meegekregen, durfde ze in haar eerste gemeente nog niet vrijuit te verkondigen. Pas toen ze na de dood van haar man naar Rotterdam vertrok, kon ze haar passie voor kunst en haar opvattingen over de Bijbel kwijt. In 1921 vond ze een plek als voorganger bij de NPB in Rotterdam- Zuid. Ze deed er wat nu heel gewoon is in een gemiddelde protestantse gemeente, maar toen alleen mogelijk was in een gemeenschap als de NPB. Ze ging met gemeenteleden naar musea, richtte een koor op en stimuleerde het opvoeren van toneelstukken, ook in kerkdiensten. Over de Bijbel zei ze: Het Nieuwe Testament dient gelezen te worden als een boek waarin op symbolische wijze, in beelden en anekdotes, En nu dan het werk [het predikantschap, red.] Men heeft mij dikwijls gevraagd, of het voor de vrouw geschikt is. Daarop kan ik moeilijk antwoorden, omdat ik de vrouw niet ken. Weten die vragers bescheid, of het werk geschikt is voor den man? Natuurlijk is er een bepaalde geaardheid voor nodig, die ik misschien het beste aldus omschrijf: men moet het verlangen hebben om eigen diepste bezit telkens weer buiten zichzelf te stellen. Anne Mankes-Zernike In: Droom en Daad. Maandblad voor jonge meisjes, 1e jrg., nr. 8, november het a-historische geheim van de menswording Gods en de Godswording van de menselijke geest wordt uitgedrukt. Bij haar emeritaat in 1948 keek ze tevreden terug op haar werk in Rotterdam. Ze had er haar roeping teruggevonden: Ik begreep weer dat er andere bronnen zijn, waaruit God mensenzielen laaft, dan de kerkgang. Tot enkele jaren voor haar overlijden, in 1972 op 84-jarige leeftijd, bleef ze zich mengen in het maatschappelijk debat met artikelen in onder meer in De Groene, NRC en Elsevier Maandblad. Steeds weer wees ze op het belang van verdraagzaamheid voor de maatschappij en van kunst voor het persoonlijke religieuze leven. Trees van Montfoort is theologe en journaliste. Gebruikte literatuur: Dr. A. Mankes-Zernike, Een vrouw in het wondere ambt. Herinneringen van een predikante. Amsterdam, Froukje Pitstra, Daar ik altijd meer algemeen vrijzinnig georiënteerd was gebleven, dan speciaal Doopsgezind De vorming van het eigenzinnige vermanerschap van Anne Zernike ( ). In Doopsgezinde Bijdragen 35, Froukje Pitstra, Anne Mankes-Zernike: de eerste vrouw in het Wondere Ambt. In Doopsgezind Jaarboekje, jrg. 105, MENNO eenmalig maga zine

15 ME NNO in E EN NOtENdOp t e k s t & i l l u s t r at i e m a r g r e e t d e h e e r Margreet de Heer (1972) studeerde theologie en werd striptekenares. Haar werk is in verschillende kranten en tijdschriften verschenen. In 2010 publiceerde ze Filosofie in beeld, in maart 2011 Religie in beeld (Uitgeverij Meinema, Zoetermeer). Zie MENNO_binnenwerk_p3-82_DEF.indd :51:07

16 röselaers laat voorgaan Bolkestein: Kerken moeten zich richten op hun kerntaken In Vrijburg (Amsterdam) wordt twee keer per jaar een politicus uitgenodigd door remonstrants predikant Joost Röselaers om op zondagochtend te spreken over een bepaald maatschappelijk thema. Tweede Kamer leden Boris van der Ham en Ahmed Marcouch spraken in 2010 de gemeente toe. Op zondag 3 april jl. was voormalig fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer Frits Bolkestein te gast in Vrijburg om een overdenking te houden. In een volle kerk (180 bezoekers) sprak Frits Bolkestein naar aanleiding van Mattheus 22: 21 ( Geef dan wat van de keizer is aan de keizer, en geef aan God wat God toebehoort. ) over de verhouding kerk en maatschappij. Bolkestein begon zijn overdenking met een verwijzing naar de catechisatie die hij volgde in de remonstrantse kerk bij bekende predikanten als Sirks, Van Royen en Modderman. Hij heeft veel gehad aan deze catechisatie, en hij sprak zijn spijt uit dat zo weinig Nederlanders nog beschikken over een degelijke bijbelkennis. Dit bracht hem tot de centrale gedachte van zijn betoog: de kerken moeten zich richten tot hun kerntaken. Hij haalde hierbij Friedrich Nietzsche aan: werde, der du bist!. Bolkestein memoreerde de jaren zeventig en tachtig, toen veel kerken actief waren in de vredesbeweging en socialistisch georiënteerd waren. Hij hekelde een aantal voormannen en voorvrouwen uit die tijd. Volgens hem was deze oriëntatie op sociale en politieke vraagstukken een van de redenen dat de kerken leeg liepen. Een andere reden hiervoor was naar zijn mening, dat de kerken te weinig dogmatisch meer zijn. Naar analogie van de politiek: het CDA doet het niet zo goed, terwijl de kleine christelijke partijen die meer voor hun C doen, constant blijven. Zij weten wat hun raison d être is. En dat zou ook voor de kerken moeten gelden. Werde, der du bist! Dit betekent echter niet, dat kerken zich niet meer moeten mengen in maatschappelijke en politieke discussies. Integendeel zelfs, aldus Bolkestein. Zoals scholen en vakbonden een standpunt innemen in het maatschappelijke debat en in politieke discussies, zo moeten kerken dat ook doen. Maar wel, met bescheidenheid. De overdenking van Bolkestein riep gemengde reacties op. De een had er meer van verwacht, een ander vond het een gedateerd verhaal en weer een ander was blij dat er ook eens een ander geluid klonk in de kerk. De overdenking liet in ieder geval weinigen onverschillig en leverde geanimeerde gesprekken op tijdens de koffie na afloop. De volgende spreker in de serie is Tweede Kamerlid Tofik Dibi van Groen Links. Joost Röselaers Remonstrants predikant in Amsterdam 16 adrem remonstrants maandblad

17 remonstranten helpen Op initiatief van Greteke de Vries, remonstrants predikante in Naarden-Bussum, heeft de Broederschap zich ingespannen om een actie Help Japan van de grond te tillen. Twee dagen na de aardbeving zinderde het al van de activiteiten, binnen de kerk en bij de media. De zondag daarop vonden direct al de eerste bijzondere collectes plaats. Het uiteindelijke resultaat zal in het volgende nummer bekend worden gemaakt. Hieronder een voorlopig verslag. Japan? Niet iedereen realiseert zich dat de Remonstranten een rechtstreekse band met verschillende Japanse geloofsgemeenschappen hebben via de International Association for Religious Freedom. De IARF staat momenteel onder Japans voorzitterschap en het secretariaat is al enige jaren in Osaka gevestigd. Ds De Vries had de Remonstranten vertegenwoordigd op het 33e Wereldcongres van de IARF, en was onder de indruk geraakt van het aantal Japanners dat daaraan deelnam en hun interessante inbreng. Zo had Japan voor haar een gezicht gekregen. Actie Ds de Vries zocht contact met mij, als remonstrants bestuurslid van IARF, omdat ze wist dat ik van plan was spoedig in Japan een vergadering van het hoofdbestuur bij te wonen. Konden we iets doen? Ook vroeg ze aan Utrecht of alle gemeenten een inzameling konden houden. Tom Mikkers pakte het nog groter aan. Hij benutte zijn positie als algemeen secretaris om te trachten via Kerk in Actie de gezamenlijke kerken mee te krijgen. Kerk in Actie verklaarde niets te kunnen doen omdat ze geen partner had in Japan. Wij wel, had hij gezegd, en zo ging de bal aan het rollen. Het bureau zette de actie in de markt met telefoontjes naar bevriende kerkgenootschappen, door het openstellen van een gironummer en met het op touw zetten van een mediacampagne. Tom maakte daarbij gebruik van zijn netwerk bij radio en geschreven pers. Spannende tijden Die dag knetterde het in mijn mailbox van de berichtjes. Kerk in Actie doet mee, Kerk in Actie doet toch niet mee. Contact met het secretariaat van IARF en met de beoogde contactpersoon in Japan. Contact met bestuursleden van de Nederlandse ledengroep van IARF, die via hun eigen kerkgenootschappen aan het netwerken slaan. Het reclamebureau van de remonstranten ontwerpt gratis een logo. Er wordt een persbericht verspreid, de actie verschijnt op de website. En na een goede anderhalve dag koortsachtig werken valt het stil, even plotseling als het begonnen is. Nu is het verder afwachten. In Japan Een dag of tien later zit ik met diezelfde Japanse contactpersoon in een restaurant het Japanse eten te bewonderen. Eten is bijna het verkeerde woord. Eigenlijk ligt er een eetbaar kunstwerkje op je bord. Het gesprek komt op de ramp, iets, dat gedurende de dagen die volgen steeds weer zal gebeuren. Elke bijeenkomst wordt geopend met een paar minuten stilte, of een gebed, voor de slachtoffers. In alle toespraken worden een paar woorden gewijd aan de situatie. En bij de eerste officiële gelegenheid overhandigen wij, evenals als de Engelsen, symbolisch het bedrag dat in de eerste week bij ons is ingezameld voor de slachtoffers, toen 2000,- euro (inmiddels opgelopen tot ,- euro). Het leven gaat door Osaka heeft zelf niet geleden. De stad staat wel bol van de acties voor de slachtoffers, zoals een benefiet (openlucht)concert en talloze straatcollectes. Op TV en in kranten is de nasleep van de aardbeving nog steeds voorpaginanieuws. Voorafgaand aan de twee vergaderdagen is er tijd voor een bezoek aan de religieuze leefgemeenschap Ittoen. In het museum aldaar worden wij verrast door een vitrine met daarin de streng katoen die door de deelnemers aan ons 33e wereldcongres in Kochi is gesponnen op het spinnewiel van Ghandi. Dit wiel is lang geleden via Nederlandse leden van IARF in Japan terecht gekomen en wordt nu bij dergelijke gelegenheden gebruikt om de band tussen mensen van goede wil uit de gehele wereld te symboliseren. Er was ook tijd voor het bijwonen van een ceremonie ter ere van een van de voorvaderen van de dynastie die de (Hervormde Shinto-) Konko kerk in Izuo bestuurt. Tijdens onze laatste maaltijd in Japan brengt de voorzitter, naast wie ik op dat moment ben gezeten, de situatie nogmaals ter sprake. Voorzichtig informeert hij wat mijn inschatting is van het stralingsgevaar. Zijn tolk kijkt met meer dan gewone spanning toe, wanneer ik weloverwogen mijn antwoord geef. Het leed is duidelijk nog niet geleden. Wytske Dijkstra Voorzitter van de Europese en Midden Oosten - ledengroep van de IARF jaargang 22 nr. 15 juni

18 miniatuur Koosjer? Het kon niet uitblijven. In mijn vaak rumoerige Jiddische koor bereikt de discussie rond het rituele slachten de week voor Pesach zo ongeveer het kookpunt. Dat is ook wel te begrijpen. Weggezet worden als dierenbeulen is in joodse kringen een buitengewoon beladen onderwerp. Het was namelijk het argument dat werd gebruikt in 1933 om in Duitsland de eerste anti-joodse wet te vervaardigen. Met dierenleed had het toen weinig te maken, met aankomende vervolgingen des te meer. De situatie is nu anders. Dierenbeschermers zijn oprecht in hun eis het onverdoofde slachten te verbieden. Maar de discussie wordt helaas politiek gekaapt voor een heel ander doeleinde, namelijk moslims het onmogelijk maken hun godsdienstige rituelen, waaronder het rituele slachten, in vrijheid uit te voeren. De Joden, die een vergelijkbaar ritueel volgen, was men even vergeten, waardoor een zeer ongemakkelijke situatie is ontstaan. laat de kwestie mij niet los. Sterker nog: het tumult brengt me onverhoeds tot allerlei vragen die ik me nooit heb gesteld. Liggend in de schoonheidssalon vraag ik welk masker vandaag aangebracht gaat worden. Koninginnengelei, luidt het antwoord. Vreemd hoe het in het Frans meteen luxueuzer klinkt. De gelée royale wordt door bijenwerksters aangemaakt en dient als voedsel voor de koningin en voor de larven. Het is hard werken, mede doordat de imker het kostbare spul ten bate van mijn gezichtsbehandeling en andere geneugten met de regelmaat van de klok komt jatten. Schitterend natuurproduct, zegt de specialiste. Ja, maar is het ook koosjer? Christiane Berkvens-Stevelinck Remonstrants predikant in de gemeenten Rotterdam en Breda Nu word ik eerlijk gezegd niet veel wijzer van de wetenschappelijke of pseudowetenschappelijke onderzoeken die links en rechts worden aangehaald. Is deze vorm van slachten nu veel erger dan de andere methoden? De meningen zijn verdeeld. Om maar niet te spreken van de hypocrisie waarmee het onderwerp dierenleed wordt omringd. Op de boerderij hiernaast hoor ik s nachts, om de zes weken, de kippenboer zijn stallen schudden. Lees: de arme beesten worden gepropt in een vrachtwagen en richting slachthuis afgevoerd. Misschien zal hun dood wel snel en pijnloos zijn, maar hun leven was één grote marteling. Verre van mij, trouwens, het idee om anderen de schuld van misstanden te geven. Tonnen boter op mijn hoofd heb ik: ik lust kreeften! En die horen levend in kokend water te worden gegooid. Niet vanwege een godsdienstige wet maar omdat de eeuwenlange Franse kookkunst meent dat ze dan beter smaken. Kreeften zijn dus niet alleen uit zichzelf niet koosjer, hun bereidingswijze is dat evenmin. In 2006 publiceerde Louise Fresco een heel aardig boek: Nieuwe spijswetten: over voedsel en verantwoordelijkheid, waarin ze pleitte voor een andere soort spijswetten, gericht op duurzaamheid en ecologie. Zoiets zou bij ritueel slachten ook mogelijk kunnen zijn (er wordt in verschillende landen ook mee geëxperimenteerd). Ik hoop dat dat lukt want op mijn koor hoorde ik de geladen conclusie: ach, als we volgend jaar geen vers vlees meer voor Pesach kunnen kopen, laten we die toch diepvries importeren uit Zuid-Amerika? Tel uit je winst. Ook onder remonstranten zal hierover ongetwijfeld verschillend worden gedacht, en dat is prima. Persoonlijk 18 adrem remonstrants maandblad

19 overweging ik ben die ik ben Tegendraads Zo lang ik actief ben in het vrijzinnige wereldje weet ik niet beter, of er is discussie over onze identiteit. Wie zich wat verdiept in het vak Geschiedenis van het vrijzinnig geloven in de 19e en 20e eeuw en ik mag dat als docent aan het OVP doen stuit op talrijke pogingen door de jaren heen, om in een reeks kenmerken van vrijzinnigheid die identiteit onder woorden te brengen. We vinden ze, op geestige wijze verpakt, in de beroemde Leekedichtjes van de remonstrantse predikant P.A. de Génestet ( ). Ook is er het lijstje uit 1929 van de kerkhistoricus J. Lindeboom. Jaren later zette NPB-voorganger ds. Dick Werner een aantal kenmerken op een rijtje (1979). Zo ook de vrijzinnig protestantse ds. Menso Rappoldt uit Noord Holland, en ds. Peter Korver, die zowel actief in de NPB is als in een Remonstrantse gemeente. En natuurlijk mag een verwijzing naar het standaardwerk Tussen Geest en Tijdgeest onder redactie van B. Klein Wassink en Th.M. van Leeuwen (1989) hier niet ontbreken. Bij allen gaat het om het belang van ieders persoonlijk geloven; dat geloven meer een werkwoord is (open, dynamisch niet af ) dan een zelfstandig naamwoord (een uitgekristalliseerde reeks opvattingen die wordt aangehangen, of als vastgestelde leerstellingen voor waar worden gehouden). Het gaat om ieders eigen geraakt, ontroerd en bewogen zijn door wat Tjeu van den Berk in navolging van Rudolf Otto het numineuze noemt. Dat kunnen de verhaaltradities van Eerste- en Tweede Testament zijn, de figuur van Jezus, maar ook de natuur en grote figuren en gebeurtenissen uit de geschiedenis. Maar het zijn ook: muziek, beeldende kunst, poëzie. En ook: ervaringen van liefde en vriendschap. ren? Op die vraag heb ik niet zomaar een antwoord. Maar het lijkt me wel een vraag om, ook met elkaar, te overdenken. En kritisch zijn ze ook, in alle vrijzinnigen zit iets tegendraads. Dat impliceert: geen genoegen nemen met vlotte antwoorden: eerst maar eens zoeken naar de goede vragen, en dan ook: doorvragen. Een dergelijke tegendraadsheid vind ik in een mooi gedicht van Marjolijn van Heemstra. In 2010 verscheen bij uitgeverij Thomas Rap haar bundel Als Mozes had doorgevraagd. Voor mij is het een prachtig voorbeeld van gezonde tegendraadsheid. Niet om dwars en eigenwijs te zijn, maar omwille van waar we niet zonder kunnen: liefde. Als Mozes had doorgevraagd Moest ik mijn land verlaten: ik zou blijven. Stond mijn stad in brand: ik draaide om. Moest ik mijn kind offeren: ik weigerde. Zo lang jij je niet laat kennen houd ik benen op de grond, armen om het kind. Mij scheep je met geen bramenstruik af met ik ben die ik ben, een kleine vlam, een donderstem. Mozes was iemand van zijn tijd: dankbaar voor het leven, bang om door te vragen en ook: een man, die vragen niet zoveel. Ik was blijven staan bij die struik tot je verscheen. Geen smoesjes van doeken voor ogen omdat je straling te fel. Mozes was brandgloed gewend, ik tl. Kom maar op, zou ik zeggen. Zeg ik nu: Kom maar op. Als niet Mozes, maar ik bij Horeb had gestaan ging het zo: ik: Wie ben je? jij: ik ben die ik ben ik: ik ook jij: ja, jij ook. Dan had ik je aangeraakt en jij mij. Was de Bijbel geen boek, maar een omhelzing. Aart van Lunteren Predikant NPB-Renkum en docent/decaan het theologisch Opleidingsinstituut in Vrijzinnig Perspectief (zie: Uit elk lijstje komt expliciet of impliciet een tegelijk kritische en tolerante instelling van vrijzinnigen naar voren. Vrijzinnigen betonen graag respect voor andere (geloofs)opvattingen, maar aanvaarden niet dat (geloofs)opvattingen ten koste gaan van de (mede)menselijkheid. Een lastige positie, want hoe ga je om met andersdenkenden die jou níet tolerejaargang 22 nr. 15 juni

20 het gezicht van... Anke van Maanen De kerk is voor mij belangrijk, die hoort bij mij. Ik zie het als een levenshouding, een bepaalde manier om in het leven te staan. Ik ga volgend jaar uit de kerkenraad, dan heb ik 25 jaar bestuurlijk werk gedaan in de Broederschap. Maar ik zal nooit helemaal niets doen in de kerk. Ik ben een verkoper, ik vind het fantastisch om met een club mensen de kar te trekken voor bijvoorbeeld een kerstmarkt! Historie? Ik ben opgegroeid met de remonstranten, mijn moeder is in 1941 aangenomen, maar heeft ons nooit onder druk gezet om ook iets met de remonstranten te doen. Het was vanzelfsprekend om naar cathechesatie te gaan: ik heb geboft met de stimulerende discussies met ds. Laman Trip! Zij heeft mij enorm beïnvloed: zij verspreidde een sfeer van kerk is leuk, en ik vind het zo leuk dat ik die sfeer nu in Doesburg weer aantref! Even logisch was het te gaan meewerken aan de zondagsschool in Doesburg, vlak bij de toentijdse woning van mijn ouders. In 1978 werd ik in Delft actief in de gemeente, aan en af in de kerkenraad, voorzitter, boekhouder, wat niet al, alleen geen secretaris. Je moet je zwakke punten kennen In Delft heb ik veel predikanten meegemaakt, zoals ds. Bloemendaal en Bert Dicou. We hadden een eigen kerkgebouw, een koster, één predikant, het was altijd druk maar dichtbij. Hier in Lochem moeten we zelf erg veel kosterswerkzaamheden doen. We hebben samen met Apeldoorn en Doesburg één predikant. Avondactiviteiten waren in Delft geen probleem, maar hier zijn de afstanden te groot. Laatst vertoonden we een film voor 70 man, maar dat was echt uitzonderlijk! Landelijk werk? Ik heb zeven jaar in de CoZa gezeten. Ik vond dat heel belangrijk. Je werkt aan de grote structuren, je moet voorwaardenscheppend bezig zijn, de zaken goed regelen voor predikanten en kerkgebouwen. Landelijk heb je andere contacten, en door de contacten met andere gemeenten leer je te relativeren. Maar ik blijf me realiseren dat de gemeente de spil is waaromheen het draait. Die bieden de samenhang. In de gemeente doe je een stukje dagelijks werk: omzien naar elkaar. Samenwerking? In zo n geografisch verspreide gemeente gaat het om elkaar te kennen, lijntjes vast te houden. Je bent hier meer op elkaar aangewezen. In Delft kon je naar Den Haag of Rotterdam uitwijken, hier moet je het samen doen. Daarom is een adhoc-vorm van samenwerking tot stand gekomen tussen drie doopsgezinde gemeenten plus onze gemeente Lochem om samen het toneelstuk Menno op te laten voeren in Lochem. Dit biedt ook weer extra kansen voor publiciteit. Het leven nu? Ik ben een jaar of acht geleden teruggekomen naar het Oosten. Mijn man werkt hier nog een beperkte tijd per week, en ik ben buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand geworden. Heel leuk, ik bezoek aanstaande bruidsparen thuis. En zoals ik al zei, ik zal nooit helemaal niets doen in de kerk. Carla Bierlaagh Lid van de redactie van AdRem 20 adrem remonstrants maandblad

remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen?

remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen? remonstrants maandblad jaargang 22 nr. 15 juni 2011 Tolerantie Ruimte geven of grenzen stellen? van de redactie Tolerantie De AdRem staat deze maand in het teken van het voor remonstranten zo belangrijke

Nadere informatie

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Beste mensen, De meimaand is een mooie maand. Mei betekent zon en voorjaar, het betekent weer buiten kunnen zitten. Maar de maand mei betekent ook denken

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel?

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel? In de serie Twee op de kansel Rabbijn Albert Ringer (Liberale joodse gemeente Rotterdam) Dr Christiane Berkvens-Stevelinck (Remonstranten Rotterdam) Thema: Wat is ons essentieel? Lezing : Deuteronomium

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ~ 3 e Zondag van de Zomer ~ Voorganger Ouderling van dienst Diaken Lector Organist Kinderkring Crèche : Drs. Jan

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

Romeinen 14 : 12. Romeinen 14 wordt vaak genoemd en gelezen speciaal als het gaat om het samenleven in de kerk

Romeinen 14 : 12. Romeinen 14 wordt vaak genoemd en gelezen speciaal als het gaat om het samenleven in de kerk Romeinen 14 wordt vaak genoemd en gelezen speciaal als het gaat om het samenleven in de kerk toch bekruipt je telkens het gevoel dat het niets uithaalt mooi om de Bijbel open te doen maar in de praktijk

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten. zondag 20 februari 2011 thema: adem

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten. zondag 20 februari 2011 thema: adem Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten zondag 20 februari 2011 thema: adem voorganger: Dik Mook organist: Erik Visser cantorij o.l.v. Leenke de Lege Orde van de dienst . orgelspel:. luiden van de klokken.

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 18 (11-05)

De Bijbel Open 2013 18 (11-05) 1 De Bijbel Open 2013 18 (11-05) Op 14 mei is het precies 65 jaar geleden dat in 1948 de staat Israel werd uitgeroepen. U merkt wel dat daar op allerlei manieren publiciteit aan gegeven wordt, positief

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie!

Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie! Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie! Liturgie Voorzang: LB 320 Stil gebed Votum / groet Zingen: Ps 122,1.3 Wet Zingen: Ps 80,10 Gebed Lezen: Marcus 3,20-35 Zingen: Gez 143,2.3 Preek

Nadere informatie

Abraham op de proef gesteld

Abraham op de proef gesteld Abraham op de proef gesteld Viering Oecumenische Basisgroep 1-2 - 2015 Welkom Aansteken van de kaars Kaars jij mag branden, jij geeft ons licht Jij bent een teken, God houdt ons in het zich Openingslied:

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Halverwege de vorige eeuw lanceerde de theoloog Paul Tillich de term: God beyond God. Hij zei: wereldwijd zijn mensen op zoek naar God. Ze hebben

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help!

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Zondag 16 februari 2014 Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Voorganger: ds. Bram Bregman Organist: dhr. Klaas Keimpema Pianist en dirigent schoolkoor: dir. Adriaan Stuij Welkom -

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

Jaarthema NGK Dalfsen

Jaarthema NGK Dalfsen Jaarthema NGK Dalfsen Seizoen 2015-2016 Breng ons samen Verbonden van hart tot hart Aanvaard elkaar daarom ter ere van God, zoals Christus u heeft aanvaard Romeinen 15 vers 7 Jaarthema 2015-2016: Leven

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Aurelius Augustinus. Wie was Augustinus

Aurelius Augustinus. Wie was Augustinus Wie was Augustinus Aurelius Augustinus Op 1 juli a.s. wordt de Augustinusparochie opgericht. Eind november is tijdens een parochieavond voor de vier samenwerkende parochies verteld over de Heilige Augustinus.

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Met medewerking van Deo Gratias Voorganger : ds. Jaap Jonk Orgelspel: Stefan Potman De Voorbereiding Orgelspel Woord van welkom Moment van stilte Aansteken van

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Het is nog niet eens zo lang geleden dat een gemeentelid mij vroeg of het niet als een keurslijf voelde om steeds de lezingen van het leesrooster

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR Geef Gods beloften voor jou nooit op! MIRANDA TOLLENAAR Geef nooit op! Tollenaar, Miranda ISBN 978-90-6353-630-5 NUR 713 Boekverzorging: Studio Vrolijk, Margreet Kattouw De bijbelteksten in deze uitgave

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah Is de bijbel een openbaring van God ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: Shabir Ally revisie: Abdul-Jabbar van de Ven revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35

Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35 Vijfde zondag van Pasen, 24 april 2016 in de Martinikerk Aan deze dienst werkte Allart Dijkstra mee die in onze gemeente stage loopt. Ds Jan Willem Nieboer Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Mc. 1: 1-11 PG te Sexbierum-Pietersbierum Sixtustsjerke 11 jan. 2015. Grote en kleine Geliefde van God - Gemeente van Christus,

Mc. 1: 1-11 PG te Sexbierum-Pietersbierum Sixtustsjerke 11 jan. 2015. Grote en kleine Geliefde van God - Gemeente van Christus, Mc. 1: 1-11 PG te Sexbierum-Pietersbierum Sixtustsjerke 11 jan. 2015 Ds. A.J.Wouda Grote en kleine Geliefde van God - Gemeente van Christus, Het weer is onrustig De wereld is onrustig En veel mensen, sommigen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Na de verkondiging een moment van stilte, Daarna zingen we lied 91a Woensdag is de veertig dagen tijd begonnen.

Nadere informatie

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen Lieve gemeente, Afgelopen donderdag was het Hemelvaartsdag. Een feest waar we ons als vrijzinnigen niet zo heel veel bij voor kunnen stellen. Wat moeten we van dit verhaal nog geloven en wat heeft het

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Voorwoord Met oprechte blijdschap schrijf ik het voorwoord voor dit boek. Ik ken Henk Rothuizen al vele jaren en heb hem zien opgroeien tot een man van God, met een bediening die verder reikt dan zijn

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Zondag 27 september Markus 9, 30-37 Overdenking Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus 1) Ongemakkelijk gevoel Ik kreeg een beetje een ongemakkelijk gevoel toen ik dat gedeelte

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten. zondag 22 maart 2015

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten. zondag 22 maart 2015 Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten zondag 22 maart 2015 voorganger: organist: ds Jessa van der Vaart Erik Visser Orde van de dienst. orgelspel Johann Sebastian Bach, Fantasie en fuga in C. luiden

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord

Inhoudsopgave. Voorwoord Inhoudsopgave Voorwoord 1 Thessalonicenzen 1. Zendingsteam in Thessaloníca - Handelingen 16:6-12 en 39-17:1 2. Gods Woord in Thessaloníca - Handelingen 17:1-12 3. Kerk in Thessaloníca - Handelingen 17:13-15

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4

Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4 Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4 De vrouw bij de bron heeft de ware nog niet gevonden. Vijf mannen, vijf relaties heeft ze achter de rug. En nu is ze begonnen aan een zesde. Maar

Nadere informatie

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven.

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het is de vijfde zondag van Pasen. Zondag Cantate -oftewel: Zing! Dat hebben we gedaan, met Psalm 98 die ons daartoe oproept, met andere liederen. Dat doen we graag

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 1 november 2015, themadienst Mag ik dan bij je schuilen? - over vluchtelingen Met muzikale medewerking van koor Reborn o.l.v. Esther van der Heijden Koffie drinken na de dienst

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 42 (26-10)

De Bijbel open 2013 42 (26-10) 1 De Bijbel open 2013 42 (26-10) Hoe kunnen wij concreet Jezus volgen? Die vraag kwam bij enkele luisteraars boven toen zij een preek gehoord hadden over de roeping van Mattheus tot discipel. Ik vind dit

Nadere informatie

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken 6 september 2015 Openingslied Wij zoeken U als wij samenkomen hopen dat Gij aanwezig zijt, hopen dat het er eens van zal komen: mensen in vrede

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda. Filippenzen 4: 4-9. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda. Filippenzen 4: 4-9. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda Filippenzen 4: 4-9 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Een paar verzen uit een brief van Paulus aan de gemeente in Filippi, een klein havenstadje

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Orde van dienst voor zondag 13 maart 2016, 5e zondag in de Veertigdagentijd

Orde van dienst voor zondag 13 maart 2016, 5e zondag in de Veertigdagentijd Orde van dienst voor zondag 13 maart 2016, 5e zondag in de Veertigdagentijd Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 10.00 uur Organist: Anky Pekkeriet Voorganger: ds. Kees Benard = = = = =

Nadere informatie

DIENST VAN DE VOORBEREIDING

DIENST VAN DE VOORBEREIDING Eredienst in de Morgensterkerk 15 juli 2012 Dienst van Schrift en Tafel Muziek bij binnenkomst DIENST VAN DE VOORBEREIDING Welkom door de ouderling Stilte (gemeente gaat staan) Bemoediging en drempelgebed

Nadere informatie

By heart. U kent ze uit uw hoofd. Engelsen kennen ze uit het hart. By heart. En dat is heel mooier.

By heart. U kent ze uit uw hoofd. Engelsen kennen ze uit het hart. By heart. En dat is heel mooier. By heart Inleidende woorden Heeft u zich ooit afgevraagd welke teksten u uit uw hoofd kent? Het zijn er meer dan u denkt. Van twee beren die broodjes smeren tot de Geus die voor Den Briel staat, van favoriete

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Misschien heeft u er iets van meegekregen: afgelopen dinsdag is in de Rooms-katholieke kerk een Buitengewoon Jubeljaar begonnen: het Heilig Jaar van

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Christus als leerling volgen

Christus als leerling volgen Christus als leerling volgen Voorbereiding voor de huisbezoeken van 2014/2015 Het was in Antiochië dat de leerlingen voor het eerst christenen werden genoemd. In onze verhouding tot de Heer kan het waardevol

Nadere informatie

Pastoraat wat is dat?

Pastoraat wat is dat? Pastoraat wat is dat? Eigenlijk best een lastige vraag! Pastoraat daar zijn heel veel dikke boeken over geschreven. Maar na het lezen weet je het soms nog niet!? Daarom mogen jullie een paar minuten daar

Nadere informatie