De positie van TOPGGz binnen de Nederlandse gezondheidszorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De positie van TOPGGz binnen de Nederlandse gezondheidszorg"

Transcriptie

1 De positie van TOPGGz binnen de Nederlandse gezondheidszorg Naam : Renée Mulder Studentnummer : Telefoonnummer : adres Master programma : : Management, Policy analysis, and Entrepreneurship in the Health and Life Sciences Datum : Augustus 2010

2 Contact informatie: Naam : Renée Mulder Studentnummer : Telefoonnummer : adres : Master programma : Management, policy analysis and entrepreneurship in the health and life sciences Stageplaats gegevens: Stichting Topklinische GGz Stagebegeleider : drs. Ellen S.G. Mogendorff adres : Telefoonnummer : Mobiel : Bezoekadres: Piet Mondriaanlaan 50/ GV Amersfoort Postadres: Postbus BD Amersfoort Eerste VU begeleider: Dr. Daniel Puente Rodríguez, tel Tweede VU begeleider: Dr. Frank Kupper, tel

3 Proloog In dit rapport worden de termen derdelijns ggz en TOPGGz gebruikt. Deze twee termen betekenen hetzelfde.

4 Samenvatting Introductie In Nederland kunnen de meeste patiënten met psychische aandoeningen goed behandeld worden door de huisarts of door een geestelijk gezondheidszorg (ggz)-instelling. Echter, vanwege een complexe en/of zeldzame aandoening heeft een klein percentage patiënten uiterst gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg nodig. Dit wordt ook wel topreferente en topklinische geestelijke gezondheidszorg genoemd oftewel derdelijns ggz. Deze gespecialiseerde diagnostiek en behandeling, wordt toegepast als de standaardbehandeling door de huisarts (eerste lijn) of ggz-instelling (tweede lijn) onvoldoende resultaat heeft geboden. De Stichting Topklinische GGz houdt zich sinds 2007 bezig met het bevorderen en faciliteren van deze derdelijns ggz. Zij doet dit o.a. door het toekennen van het TOPGGz keurmerk aan afdelingen die aantoonbaar topklinische en topreferente ggz bieden. Dit moet op langere termijn leiden tot een breder en beter aanbod van gespecialiseerde zorg voor alle doelgroepen binnen de ggz. Hierbij staat het patiëntenperspectief voorop. Omdat er geen formele definitie (1) is heeft de stichting het fenomeen TOPGGz zelf gedefinieerd en geoperationaliseerd middels criteria, in nauwe samenspraak met de relevante samenwerkingspartners uit het veld. Er is echter nog weinig duidelijk over de positionering van derdelijns ggz (2) binnen de ggz en in het bijzonder in vergelijking met de tweedelijns ggz. Ook is er nog weinig zicht op specifieke organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen (3). Het komen tot een adequate positionering van derdelijns ggz ten opzichte van tweedelijns ggz lijkt alleen mogelijk wanneer inzicht is verkregen in definities van derdelijns ggz (topklinische en topreferente zorg) en in specifieke organisatorische kenmerken van afdelingen. Methodologie Het onderzoek heeft als doel inzicht te verkrijgen in definities (1) van derdelijns ggz (topklinische en topreferente ggz), oftewel TOPGGz, en in specifieke organisatorische kenmerken van afdelingen (2) die deze zorg bieden. Met behulp van deze kennis en dit inzicht zal de positionering van derdelijns ggz (3) binnen de ggz en in vergelijking met de tweedelijns ggz onderzocht worden. Het onderzoek werd zowel vanuit de literatuur als de praktijk benaderd. Om inzicht te verkrijgen in definities van derdelijns ggz, is een literatuurstudie uitgevoerd. Daarnaast zijn interviews gehouden met de meest relevante stakeholders om meer diepgaande informatie te verkrijgen. Met behulp van het McKinsey 7S-model werden de organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen in kaart gebracht. Daarnaast is de perceptie van de verschillende stakeholders, gericht op de concepten identiteit, strategie, patiënteninstroom en financiering van TOPGGz geanalyseerd om inzicht te krijgen in de positionering. Resultaten 1. Definitie van derdelijns ggz: Uit de literatuurstudie komt naar voren dat er geen formele definitie, dan wel een wettelijke verankering van derdelijns ggz is. Dit lijkt een adequate positionering en bekostiging van derdelijns ggz in de weg te staan. Ingrediënten om te komen tot een definitie zijn echter volop aanwezig. 2. Organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen: Het blijkt dat de organisatorische kenmerken van afdelingen die derdelijns ggz bieden grotendeels overeenkomen met de afdelings- en instellingscriteria voor het keurmerk TOPGGz. Afdelingen die derdelijns ggz bieden richten zich op patiënten die vanwege hun complexe en/of zeldzame aandoeningen al een eerstelijns of tweedelijnsbehandeling achter de rug hebben met onvoldoende resultaat. Uit de interviews komt naar voren dat binnen afdelingen met een TOPGGz keurmerk gespecialiseerde patiëntenzorg gecombineerd wordt met wetenschappelijk onderzoek. Innovatieve behandelingen worden ontwikkeld, uitgevoerd en onderzocht op effectiviteit. Er werken sterk gemotiveerde en hoog opgeleide professionals die voortdurend kennis overdragen aan collega professionals zowel binnen de eigen afdeling en instelling als naar de tweedelijns ggz. De kwaliteit van de specifieke

5 derdelijns functies en processen is gerelateerd aan het keurmerk TOPGGz. Met andere woorden: het keurmerk TOPGGz kan beschouwd worden als bewijs dat een afdeling voldoet aan deze kwaliteitscriteria. Patiëntenzorg wordt via de DBC systematiek gefinancierd. De meeste activiteiten in het zorgproces worden gekoppeld aan een prijs. Doordat op TOPGGz afdelingen over het algemeen hoger opgeleide professionals werken of professionals met een somatisch medische achtergrond is de kostprijs vaak hoger dan de DBC tarieven. Wetenschappelijk onderzoek en innovatie worden niet gefinancierd via de DBC systematiek. Second opinions kunnen als een DBC met zorgtype second opinion geregistreerd worden. Echter, de financiering van consultatie en advies is vaak een probleem, omdat dit niet als of binnen een DBC geregistreerd kan worden. Onderwijs en opleiding worden bekostigd via het opleidingsfonds. 3. De positionering van derdelijns ggz in vergelijking met tweedelijns ggz: Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat de positionering van derdelijns ggz een aantal kenmerken heeft. Te weten: Derdelijns ggz richt zich op patiënten met complexe en/of zeldzame aandoeningen. Bij deze patiënten is sprake van ernstige aandoeningen met vaak zeer complexe problematiek, zoals ernstige persoonlijkheidsstoornissen, comorbiditeit op As-I, As-II en As-III, vaak veel sociaal maatschappelijke problemen, een lage GAF en problematiek waarbij sprake is van andere complicerende factoren zoals verminderde intellectuele capaciteiten. Daarentegen richt tweedelijns ggz zich op diagnostiek en behandeling van patiënten met veelvoorkomende, vaak enkelvoudige aandoeningen Het TOPGGz keurmerk geeft duidelijk de contouren aan en zorgt voor een duidelijke afbakening van derdelijns ggz. Een van de meest onderscheidende kenmerken van derdelijns ggz is de mate van medische specialisatie en centralisatie van expertise ten opzichte van de tweedelijns ggz. Een ander onderscheidend kenmerk van derdelijns ggz is de combinatie van patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek. Derdelijns ggz is duurder dan tweedelijns ggz. Derdelijns ggz heeft te maken met hogere kosten op het gebied van patiëntenzorg, onderzoek, ontwikkeling en innovatie. De kosten die een afdeling maakt om onderzoek en innovatie te kunnen uitvoeren, zijn niet opgenomen in de DBC tarieven. Dit is ook naar voren gekomen in het Capgemini rapport. De financiering is niet gekoppeld aan het voortbrengen van bewijs voor de effectiviteit en veiligheid van een nieuwe interventie. Wanneer er geen structurele financiering gerealiseerd kan worden, kan dit invloed hebben op het voortbestaan van derdelijns ggz. De (kosten-)effectiviteit en relevantie van derdelijns ggz is niet altijd zichtbaar. Stakeholders geven aan dat er een behoefte is aan transparantie betreffende (kosten-) effectiviteit en kwaliteit en resultaten van behandelingen. Transparantie wil zeggen het kunnen beschikken over de juiste prestatie- en kwaliteitsinformatie op het juiste detailniveau. Het is belangrijk inzichtelijk te maken welke zorg geleverd wordt voor welke prijs en welke patiëntenkenmerken een voorspellende waarde hebben. Conclusie 1. Definitie van derdelijns ggz: Er bestaat geen officiële definitie (wettelijk verankerd) voor derdelijnszorg (topreferente en topklinische zorg), zowel voor wat betreft de ggz als binnen de somatiek. Een goede positionering is naar verwachting pas dan mogelijk als er een formele definitie en kader gecreëerd wordt voor derdelijns ggz. 2. Organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen: De kwaliteit van de organisatorische functies en processen op TOPGGz afdelingen is gerelateerd aan het keurmerk TOPGGz. Het blijkt namelijk dat de organisatorische kenmerken overeenkomen met de afdelings- en instellingscriteria van het keurmerk TOPGGz. Het

6 keurmerk kan beschouwd worden als bewijs dat een afdeling voldoet aan deze kwaliteitscriteria. Aan de hand van het McKinsey 7S-model kan geconcludeerd worden dat: meer inzicht in de (kosten-)effectiviteit, resultaten en kwaliteit van derdelijns ggz gewenst c.q. noodzakelijk is. resultaten op een zo laag mogelijk niveau in de organisatie zichtbaar gemaakt moeten worden. realisatie van structurele financiering van wetenschappelijk onderzoek en innovatie noodzakelijk is, omdat beiden niet gefinancierd worden via de DBC systematiek. 3. De positionering van derdelijns ggz in vergelijking met tweedelijns ggz: Er kan geconcludeerd worden dat er een aantal belemmeringen zijn om een adequate positionering van derdelijns ggz te bewerkstelligen. Om deze weg te nemen is het noodzakelijk dat: inzicht nodig is in de effecten en resultaten van derdelijns ggz. duidelijk moet worden wat de meerwaarde van derdelijns ggz is, immers dan kan een structurele financiering gerealiseerd worden. Het is dus belangrijk inzichtelijk te maken welke zorg geleverd wordt voor welke prijs en welke patiëntenkenmerken een voorspellende waarde hebben voor het beroep doen op deze derdelijns ggz. Aanbevelingen 1. Er is naar voren gekomen dat wanneer derdelijns ggz zich adequaat wil positioneren het belangrijk is om een wettelijk verankerde definitie te formuleren op basis van een breed draagvlak. Uit de verzamelde data is gepoogd tot een definitie te komen: Derdelijns ggz is zeer specialistische patiëntenzorg in combinatie met wetenschappelijk onderzoek en innovatie bestemd voor patiënten die vanwege hun complexe en/of zeldzame aandoeningen onvoldoende resultaat hadden of zullen hebben van een behandeling in de tweedelijns ggz. 2. Daarnaast is het noodzakelijk de resultaten en effecten van de derdelijns ggz meer inzichtelijk te maken. Data moeten vergelijkbaar zijn met de tweedelijns ggz voor dezelfde doelgroep. Zo kan de meerwaarde van derdelijns ggz in beeld worden gebracht. Als de resultaten in de komende jaren betrouwbaarder en beter vergelijkbaar worden, kunnen trends gesignaleerd worden en kan zodoende aangetoond worden wat de meerwaarde is van derdelijns ggz. 3. De bekostiging van derdelijns ggz zou gerealiseerd kunnen worden door toelating van experimentele DBC`s/specifieke TOPGGz DBC s of een opslag op de DBC-tarieven voor afdelingen die aantoonbaar deze derdelijns ggz aanbieden of voor patiënten waarbij aantoonbaar sprake is van derdelijns problematiek (zorgvraag). Dit zal nog verder uitgewerkt moeten worden. Discussie Het standpunt van de betrokken stakeholders ten aanzien van derdelijns ggz is over het algemeen positief. Stakeholders geven aan dat ze het belangrijk vinden om meer inzicht te krijgen in de resultaten en (kosten-)effectiviteit van derdelijns ggz en de meerwaarde ervan voor de individuele patiënt en voor de gehele ggz. Wanneer TOPGGz inzichtelijk kan maken wat de resultaten en effecten zijn in vergelijking met de kosten en deze data adequaat en op transparante wijze naar buiten brengt dan zullen stakeholders, zoals zorgverzekeraars en de overheid (VWS) naar alle waarschijnlijkheid een goede verankering en positionering op basis

7 van een formele definitie helpen faciliteren. Een positionering op basis van een formeel kader leidt vermoedelijk vanzelf tot een adequate financiering van derdelijns ggz.

8 Abstract Introduction The healthcare system in The Netherlands is organized in different sections. The two main sections are the mental health care system and the somatic health care system. Furthermore the mental health care system is divided in 3 levels. This classification is called echeloning. The provision of care is organized effectively in accordance with a clear profile from mild and general to heavy and specialized disorders. The 3 echelons are: First echelon of mental health care: Patients with mild and general disorders are treated by the general practitioner or the (first echelon) psychologist. Second echelon of mental health care: Patients with mental disorders that are beyond the capacities of the first echelon are referred to the second echelon. The second echelon of mental health care provides diagnostics and treatment concerning common mental disorders. Patient are treated according to multidisciplinary guidelines. These guidelines are based on scientific research, which have proven to be most effective. Third echelon of mental health care: For some patients first and second echelon treatment didn t offer the desired result, because of the fact that these patients suffer from a complex and/or rare mental disorder. Treatment and diagnostics of these patients request a high level of expertise and specialized help. The third echelon functions are top referral and top clinical care: Top referral care is defined as specialized patient care combined with unique diagnostics en treatment of uncommon mental disorders. Top clinical care is defined as patient care combined with scientific research. New methods and techniques are developed in the field of treatment and diagnostics. To stimulate and facilitate top referral and top clinical care a foundation called Stichting Topklinische GGz was established in June To stimulate and facilitate top referral and top clinical care the foundation awards departments with the hallmark TOPGGz, which provide demonstrable top referral and top clinical care. The hallmark guaranties the output of top referral and top clinical care. Twelve criteria were formulated with regard to referrals, diagnostics and second opinions, innovative treatment, scientific research and dissemination of knowledge. In the longer term this must lead to a broad and better offer of specialized care for all target groups within the mental health care system. Because of the fact that there is no formal definition of the third echelon (1) mental health care, the foundation Topklinische GGz defined the phenomenon TOPGGz through a set of criteria. However, the position of TOPGGz (2) within the mental health care and especially the position of third echelon mental health care compared to the second echelon of mental health care is not yet completely clear. Also there is a lack of insight into the specific organizational characteristics of TOPGGz departments (3). Conceptual framework In this research three analytical domains are discussed: The definition of third echelon mental health care (TOPGGz) Specific organizational characteristics of TOPGGz departments The position of third echelon mental health care compared to second echelon of mental health care

9 The first analytical domain of this research is the definition of the third echelon mental health care (top referral and top clinical care). Because of the fact that there is no formal definition of the third echelon mental health care, it is necessary to develop such a definition (top referral and top clinical care). By means of this knowledge and this insight the position of TOPGGz compared to the second echelon mental health care will be examined. Subsequently (the second analytical domain), the specific organizational characteristics of TOPGGz departments are defined. Because there is not sufficient insight into the specific organizational characteristics of TOPGGz departments, it is necessary to obtain better understanding of what the specific characteristics of departments that offer third echelon mental health care are. By means of this knowledge and insight the position of TOPGGz within the mental health care compared to the second echelon mental health care will be examined. A TOPGGz department needs to comply to twelve criteria. An institution with a TOPGGz departments needs to comply to six criteria. To obtain insight into the organizational functions and processes of TOPGGz departments the McKinsey 7S-framework was used. The 7S-model measures the quality of the organizational functions and processes of an organization bases on the framework of seven elements: structure, strategy, systems, skills, style, staff and shared values. The seven elements affect each other. The elements form in combination with each other an effective framework to analyze an organization and its activities. The seven elements should be in balance with each other, in order for an organization to function effectively. Furthermore (the third analytical domain), the position of third echelon mental health care compared to second echelon of mental health care is examined. The acquired insight into the definition of third echelon mental health care and specific organizational characteristics of TOPGGz departments contributed to define an adequate position of third echelon mental health care. Positioning means to choose a position into the perception of stakeholders, in this way one creates an identity in the perception of the stakeholders. The image that different stakeholders have of TOPGGz is supported and colored by personal experiences and perceptions. The Elaboration Likelihood Model of Cacioppo describes how individuals based on knowledge and information adopt an attitude towards a certain situation or organization. Eventually a stakeholder adopts a positive or negative perception towards an organization. The information retrieved from the different perceptions of the involved stakeholders will create a coherent view on the position of third echelon mental health care. Methodology The goal of this research is to obtain insight into the definition (1) of the third echelon mental health care (top referral and top clinical care) and specific organizational characteristics of departments (2) that provide third echelon mental health care. By means of this knowledge and insight the position (3) of third echelon mental health care compared to the second echelon of mental health care will be examined. To obtain insight into the definition of third echelon mental health care (top referral and top clinical care) a desk research was executed. TOPGGz is a new phenomenon in The Netherlands. The foundation Stichting Topklinische GGz is founded in However, not a lot of research concerning TOPGGz has yet been executed. Therefore, little is known about the position of third echelon mental health care within the mental health care and especially compared to the second echelon of mental health care. Also, there is little insight into specific organizational characteristics and there is no formal definition of the third echelon mental health care. Because there is little insight into these aspects qualitative research was executed for exploration. Qualitative research was used to study the different aspects concerning the phenomenon TOPGGz. Qualitative research was carried out by means of semi structured interviews. This method of research results in in-depth information regarding attitudes, opinions and knowledge of stakeholders.

10 A matrix was created to analyze the data and to visualize the results. The related concepts have been categorized. The internal validity of the research is high, because: different resources were used (triangulation) different methods were used interview bias was prohibited by using the same introduction The external validity is the extent to which the results of the research could be generalized to other situations. Within this research the method semi structured interview was used. This method enables to create a perception on TOPGGz. The opinions on TOPGGz exist of different attitudes. To obtain a higher generalizability a maximum random sample survey was realized. Not only stakeholders involved in TOPGGz were interviewed, but also stakeholders involved in top referral and top clinical care within the somatic health care were interviewed. Therefore, the outcome can also be used to position other organizations within the Dutch health care system. Results Definition of third echelon mental health care There is no official definition (legal anchored) of third echelon care in general (mental health care and somatic care). There is also no legal anchored definition of top referral and top clinical care. A couple of parties, like the association Samenwerkende Topklinische Ziekenhuizen, have operationalized a definition on their own and so different definitions exist. These definitions don t contradict. Advantage: If there is no official definition of third echelon care, this offers the possibility to create your own. Disadvantage: The absence of an official definition creates limitations. There is no legislation and there are no rules, because there is no legal anchoring of the definition of third echelon care. The financing of care is based on legislation and rules. Because there is no legal anchoring of the definition of third echelon care, this has consequences for the financing of third echelon care. Organizational characteristics of TOPGGz departments The quality of organizational functions and processes delivered by TOPGGz departments is related to the hallmark TOPGGz, because is was shown that the departments meet the criteria as defined in the Hallmark TOPGGz. The hallmark can be considered as evidence that a department meets these criteria. Furthermore, it appeared that the organizational characteristics correspond with the department- and institution criteria of the hallmark TOPGGz. To map out the specific organizational characteristics of a TOPGGz department the McKinsey 7S-model was used to obtain insight into how TOPGGz departments function. The framework consists of seven elements. Below the core tasks, the financing of TOPGGz departments and the 7 elements will be discussed:

11 Core activities/tasks The core activities/tasks that are performed at a TOPGGz department are: third echelon diagnostics, development of innovative treatments (interventions), scientific research, dissemination of knowledge, education and training, consultation and second opinions. Structure A TOPGGz department has no specific organizational structure. A TOPGGz department has some features that characterize the TOPGGz organizational structure. The features are among others the presence of researchers, development and execution of innovative treatments, involvement or presence of a professor and a collaboration with a university. The composition of the multidisciplinary team depends on the target group. Systems Procedures and protocols are anchored in care programs. In principle multidisciplinary guidelines are used for the treatment of patients. For some patient groups guidelines are not yet developed and for some patients the existing guidelines have not resulted in the desired effect. When guidelines are not present or not effective professionals need to deviate from the multidisciplinary guidelines. So, it is necessary to increase the usefulness of the multidisciplinary guidelines in order to develop new treatments and to execute scientific research. It also appeared that more insight is desired in the (cost)effectiveness, results and quality of TOPGGz. Therefore, insight in the quality, results and (cost)effectiveness of TOPGGz should be provided by means of ROM, CQ index and performance indicators. Strategy The mission of a TOPGGz department is to provide care for patients with complex and/or rare mental disorders en to combine this with scientific research, among others. by means of development of innovative treatments. Innovative treatments have to become evidence based. It is important to anchor scientific research and innovation within the organization of a TOPGGz department. Obtained knowledge has to be disseminated to the first and second echelon of mental health care. Style The management of a TOPGGz department is research minded. Skills: The hallmark TOPGGz represents a certain quality and content of care focused on a specific target group. The focus of a treatment is based on multidisciplinary guidelines. However when guidelines are not available for the target group or when patient does not respond to a treatment professionals need to deviate from the multidisciplinary guidelines. Professionals deviate from the guidelines and an innovative treatment is offered. Shared values: The main focus is patient care. Furthermore, the values competence, open and optimistic are important. Professionals working at a TOPGGz department should be conscious of the fact that they work at a TOPGGz hallmark department and they also need to have the ambition to maintain the department s hallmark.

12 Staff: Professionals have a high level of expertise concerning a specific target group and they also have a lot of research experience. The attitude towards a patient is open and optimistic, because professionals deal with patient that already went through treatment with insufficient result. Financing: Patient care is financed through a diagnose treatment combination (Diagnose Behandel Combinatie (DBC)) system. Most activities in the process of care are linked to a rate. Because of the fact that generally higher educated professionals or professionals with a somatic medical background are working at a TOPGGz department, the costs are higher than the DBC rates provide. Scientific research and innovation are not financed through the DBC system and there is no external funding. Also consultation and advice are not financed through the DBC system. Education and training is financed through a subsidy arrangement by means of a fund for education. The positioning of third echelon mental health care compared with second echelon of mental health care To realize an adequate position of third echelon mental health care in comparison with the second echelon mental health care insight was obtained into the perception of the different stakeholders. To position third echelon mental health care adequately, it appeared that: Third echelon mental health care focuses on patients with complex and/or rare mental disorders. These patients have mental disorders with very complex problems, like sever personality disorders, co- morbidity with As-I, As-II and As-III and problems involving other complicating factors such as insufficient intellectual capacity. On the other hand the second echelon of mental health care focuses on specialized diagnostics, treatment and advice concerning common mental disorders. The hallmark TOPGGz clearly indicates the contours and provides a clear demarcation. The distinctive feature between the second echelon of mental health care and TOPGGz is the extent of medical specialization and centralization of expertise. TOPGGz is a combination of patient care and scientific research. Professionals at a TOPGGz department are constantly involved in scientific research and the development and evaluation of innovative treatments. Third echelon mental health care is more expensive than the second echelon of mental health care. TOPGGz encounters higher costs in patient care, scientific research, development and innovation. The (cost) effectiveness and relevance is not always visible. Stakeholders indicate that there is a demand for transparency concerning (cost) effectiveness and quality of treatments. The costs for scientific research and innovation are not compensated by the DBC rates. The lack of structural financing will influence the continued existence of third echelon mental health care. When the added value of third echelon mental health care is evidenced, structural financing will be easier to achieve. Therefore, it is important to show what kind of care is provided at what costs and which patient characteristics have a predictive value.

13 Conclusion 1. Definition of third echelon mental health care: There is no official definition (legal anchored) for third echelon care in general (mental health care and somatic care). Nor is there is a legally anchored definition of top referral care and top clinical care in general. An adequate positioning of TOPGGz is only possible if a formal definition and frame for third echelon mental health care is adopted. 2. Organizational characteristics of TOPGGz departments: The quality of the organizational functions and processes delivered by TOPGGz departments is related to the hallmark TOPGGz. Furthermore, it appeared that the organizational characteristics meet with the department- and institution criteria of the hallmark TOPGGz. Based on the McKinsey 7S-model can be concluded that: More insight in the (cost)effectiveness, results and quality of TOPGGz care is required Results should become visible at the lowest possible level of the organization of TOPGGz. Structural financing should be realized for scientific research and innovation, as neither of these are financed through the DBC system. 3. The positioning of third echelon mental health care compared with second echelon mental health care: There can be concluded that there are some obstructions to realize an adequate position for third echelon mental health care. To realize an adequate position of third echelon mental health care it is necessary that: More insight is required into the effects and results of third echelon mental health care. The added value of TOPGGz is evinced. Then it will be possible to realize structural financing. Therefore, it is important to show what kind of care is provided at what costs and which patient characteristics have a predictive value. Recommendations: 1. It appeared that when TOPGGz wants to realize an adequate position, it is necessary to formulate a legally anchored definition. Based on the obtained knowledge of this research an attempt was made to formulate a definition: Third echelon mental health care is very specialized patient care in combination with scientific research and innovation intended for patients with complex and/or uncommon disorders who had or will have insufficient outcome concerning treatment. 2. It is necessary to acquire more insight into the results and effects of third echelon mental health care. Data should be comparable with second echelon mental health care departments for the same target group. 3. The financing of third echelon mental health care could be realized by admission of experimental DBC`s /special TOPGGz DBC`s or a raise of the DBC rates.

14 Discussion Most of the concepts could be clarified with help of semi structured interviews, but still some ambiguity was aroused. The internal validation of this research is high, because triangulation was applied. For example the concept financing was discussed by: The ministry of Health: Financing at political level. Zorgverzekeraars Nederland (health insurers): maintain the interests of health insurers. Health insurers finance TOPGGz. TOPGGz department: provide insight into how TOPGGz is financed. The attitude of the involved stakeholders towards TOPGGz in general is positive. Stakeholders indicate that they need more insight into the results and (cost) effectiveness of treatments and the added value of the entire mental health care. To ensure that TOPGGz is anchored within the mental health care, it is necessary that TOPGGz departments collect and disclose results and information about (cost) effectiveness. When TOPGGz produces insight into the benefits compared to the costs and when the data about (cost) effectiveness is disclosed adequately and transparently, stakeholders (e.g. health insurers and the government) probably will help to anchor TOPGGz accurate within the mental health care and to facilitate a structural financing system for TOPGGz.

15 Afkortingenlijst CQI DBC DSM-IV GAF-score ggz IGZ LPGGz NFU NVvP NZa ROM STZ TOPGGz UMC VWS WMBV ZN Consumer Quality Index Diagnose Behandel Combinatie Diagnostic and Statistical manual of Disorders Global Assessment of Functioning Geestelijke gezondheidszorg Inspectie van de Gezondheidszorg Landelijk Platform Geestelijke Gezondheidszorg Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie Nederlandse Zorgautoriteit Routine Outcome Measurement Vereniging Samenwerkende Topklinische opleidingsziekenhuizen Combinatie van topreferente en topklinische zorg Universitair Medisch Centrum Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Wet Medisch Bijzondere Verrichtingen Zorgverzekeraars Nederland

16 Inhoudsopgave Introductie 1.1 Achtergrondinformatie Probleem definitie Onderzoeksdoelstelling Leeswijzer rapport... 5 Conceptueel model 2.1 Definitie van derdelijns ggz Specifieke organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen Positionering van derdelijns ggz in vergelijking met tweedelijns ggz Stakeholderskaart Onderzoeksvragen en studievragen 3.1 Hoofdvraag Studievragen Methodologie 4.1 Literatuuronderzoek design Interview design Data analyse Data validatie Resultaten Definitie van derdelijns ggz 5.1 Definitie van derdelijns zorg Definitie van topreferente en topklinische zorg Samenvatting Organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen 6.1 Kerntaken van een TOPGGz afdeling Structuur van een TOPGGz afdeling Systemen binnen een TOPGGz afdeling Managementstijl binnen een TOPGGz afdeling Significante waarden binnen een TOPGGz afdeling Sleutelvaardigheden binnen een TOPGGz afdeling... 27

17 6.7 Strategie van een TOPGGz afdeling op het gebied van patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek Staf (professionals) Financiering van een TOPGGz afdeling Financiering van patiëntenzorg Wetenschappelijk onderzoek en innovatie Opleiding en onderwijs Opleiding en onderwijs Samenvatting Positionering van derdelijns ggz in vergelijking met tweedelijns ggz 7.1 Identiteit van derdelijns ggz Strategie van derdelijns ggz Derdelijns ggz patiënteninstroom Financiering van derdelijns ggz Samenvatting Conclusie en aanbevelingen 8.1 Definitie van derdelijns ggz De organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen De positionering van derdelijns ggz in vergelijking met tweedelijns ggz Aanbevelingen Discussie 9.1 Methoden discussie Resultaten discussie Nawoord Referenties Bijlagenlijst I. Criteria voor het keurmerk TOPGGz afdeling II. Omschrijving organisatie III. Interview protocol ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport IV. Resultaten matrix: definitie van derdelijns zorg... 56

18 Introductie In het kader van de master Management, policy analysis and entrepreneurship in the health and life sciences aan de Vrije Universiteit van Amsterdam is het huidige onderzoek in de vorm van een stage uitgevoerd. De stage vond plaats binnen de Stichting Topklinische GGz onder de begeleiding van drs. Ellen Mogendorff en prof. dr. Willem van Tilburg. Tijdens deze stage is onderzoek gedaan naar de positionering van derdelijns ggz (topklinische en topreferente ggz), oftewel TOPGGz, binnen de ggz en in het bijzonder met de tweedelijns ggz. Omdat er geen formele definitie van derdelijns ggz is, heeft de stichting het fenomeen TOPGGz zelf gedefinieerd en geoperationaliseerd. Er is echter nog weinig duidelijk over de positionering van derdelijns ggz binnen de ggz en in het bijzonder in vergelijking met de tweedelijns ggz. Ook is er nog weinig zicht op specifieke organisatorische kenmerken van TOPGGz afdelingen. Het onderzoek heeft als doel om inzicht te verkrijgen in definities van derdelijns ggz (topklinische en topreferente derdelijns ggz) en in specifieke organisatorische kenmerken van afdelingen die deze zorg bieden. Met behulp van deze kennis en dit inzicht zal de positionering van derdelijns ggz binnen de ggz en in vergelijking met de tweedelijns ggz onderzocht worden. Dit onderzoek werd zowel vanuit de literatuur als de praktijk benaderd. Met behulp van literatuuronderzoek en het interviewen van verschillende betrokken stakeholders wordt de positionering van derdelijns ggz in kaart gebracht. Dit moet leiden tot het doen van aanbevelingen om te komen tot een adequate positionering van derdelijns ggz in Nederland. 1.1 achtergrondinformatie De gezondheidszorg bestaat uit verschillende branches. Twee van die branches die ter sprake komen in deze studie zijn somatische gezondheidszorg (somatiek) en geestelijke gezondheidszorg (ggz). Somatiek is gedefinieerd als de lichamelijke gezondheidszorg die zich richt op lichamelijke aandoeningen en beperkingen zoals hartproblemen of diabetes. Geestelijke gezondheidszorg is gedefinieerd als de wetenschap die zich bezighoudt met de psychische gezondheid van de mens (Tonnear, 1999). In Nederland is de gezondheidszorg in 3 niveaus ingedeeld, namelijk eerstelijns, tweedelijns en derdelijns zorg (zie figuur 1). Figuur 1 : Stepped care leidt tot de 3 volgende niveau`s: eerste lijn, tweede lijn en derde lijn (TOPGGz 1, 2010). 1

19 Deze indeling heet ook wel echelonnering (Maeseneer, 1999). Het begrip echelonnering kwam naar voren in de structuurnota Gezondheidszorg. De Structuurnota Gezondheidszorg van staatssecretaris Hendriks in 1974 zorgde voor een proces van vernieuwing en uitbreiding van de gezondheidszorg. Zo zou een meer gedifferentieerd, rijker en gevarieerder aanbod aan zorgvoorzieningen moeten ontstaan (Grinten, 1990). Echelonnering van de gezondheidszorg betekent de implementatie van een trapsgewijze toegang tot gezondheidszorg. Bij echelonnering staat centraal dat zoveel mogelijk zorg in de eerste echelon wordt aangeboden (Muller, 2001). Het is van belang om de taken en verantwoordelijkheden voor de echelons goed te onderscheiden. De implementatie van echelonnering zorgt ervoor dat de gezondheidszorg zo georganiseerd wordt, dat aan de volgende drie principes wordt voldaan (Boot, 2005 en Landelijke Stuurgroep/Trimbosinstituut, ): Structuur Specificiteit Functionaliteit In het zorgaanbod wordt onderscheid gemaakt tussen een eerste lijn, die ondersteund wordt door een gespecialiseerd niveau of tweede lijn, en deze wordt ondersteund door een supergespecialiseerd niveau of derde lijn. De toegang tot de gezondheidszorg wordt gereguleerd binnen een piramidaal systeem volgens de principes van complementariteit van de verschillende echelons en dienstverlening op het meest aangewezen niveau. Aan elk van de echelons worden taken betreffende zorgverlening toegewezen. De taken van elk van de echelons worden duidelijk omschreven in functie op vereiste graad van deskundigheid en kwaliteit, integratie van zorg en toegankelijkheid van de gebruiker. Het geheel van regelingen, o.a. de toegang tot de zorg en het verstrekken van zorg moet het functioneel gebruik van de verschillende voorzieningen ondersteunen. De 3 echelons waarin de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg (ggz) is ingedeeld zijn: Eerstelijns ggz: Binnen de eerstelijns ggz (generalistische ggz) worden veel patiënten met psychische klachten behandeld door de huisarts of een eerstelijns psycholoog (Emmen, 2009; Hutschemaekers, 2006). Eerstelijns ggz bestaat uit alle nietgespecialiseerde, vrij toegankelijke voorzieningen in de gezondheidszorg. Professionals werkzaam in de eerstelijns ggz zijn opgeleid om diagnostiek en kortdurende behandelingen uit te voeren voor het grootste deel van de klachten die patiënten hebben (Altrecht, Lentis en Parnassia Groep, 2007). Tweedelijns ggz: Wanneer een behandeling in de eerstelijns ggz geen uitkomst biedt, wordt de patiënt doorverwezen naar de tweedelijns ggz oftewel specialistische ggz. Een doorverwijzing van de huisarts is een voorwaarde voor toegang tot andere professionals binnen de tweedelijns ggz (Maeseneer, 1999). De tweedelijns ggz wordt gevormd door gespecialiseerde professionals of een ggz-instelling. Specialistische ggz richt zich met name op diagnostiek en effectieve behandeling (op basis van multidisciplinaire richtlijnen) van de belangrijkste psychiatrische stoornissen (Altrecht, Lentis en Parnassia Groep, 2007). Een behandeling wordt uitgevoerd volgens multidisciplinaire richtlijnen. Deze richtlijnen zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek waarvan is aangetoond dat dit het meest effectief is (Andel, 1996). Derdelijns ggz: Voor sommige patiënten binnen de ggz biedt de eerste- en tweedelijns behandeling geen uitkomst, omdat deze patiënten complexe en/of zeldzame psychiatrische stoornissen hebben (Mogendorff, ). Patiënten met een ingewikkelde combinatie van twee of meer psychische aandoeningen, met een psychische aandoening in combinatie met somatische problematiek, of met een zeldzame stoornis worden door verwezen naar derdelijns ggz. Behandeling en diagnostiek van deze patiënten vraagt een hoge mate van expertise en specialisme, omdat de stoornissen van deze patiënten heel complex en zeldzaam zijn en deze patiënten kunnen nergens anders behandeld worden 2

20 (Altrecht, Lentis en Parnassia Groep, 2007). Voor een groot aantal patiënten bieden de richtlijnen onvoldoende uitkomst. Professionals binnen derdelijns ggz moeten voorbij de multidisciplinaire richtlijnen. Het is noodzakelijk om de bruikbaarheid van de richtlijnen te vergroten en nieuwe behandelingen te ontwikkelen en onderzoeken voor patiënten bij wie de multidisciplinaire richtlijn geen uitkomst biedt (Mogendorff 1, 2010). De volgorde in zorg die hier zojuist beschreven is, wordt ook wel stepped care genoemd (Bower, 2006). In figuur 1 is te zien hoe stepped care is opgebouwd (TOPGGz 1, 2010). De eenvoudigste behandeling wordt eerst toegepast in de eerstelijns ggz en pas als die behandeling niet werkt, wordt een zwaardere behandeling toegepast (Bower, 2006). In figuur 1 is ook een stippellijn waarneembaar. Dit betekent dat patiënten met een zeldzame aandoening in de eerste lijn direct kunnen worden doorverwezen naar derdelijns ggz. De derdelijns functies zijn topreferente en topklinische patiëntenzorg: De derdelijns topreferente functie wordt omschreven als zeer specialistische patiëntenzorg die gecombineerd wordt met bijzondere diagnostiek en behandeling van zeldzame aandoeningen, waarvoor geen doorverwijzing meer mogelijk is (NFU, 2007). De derdelijns topklinische functie wordt omschreven als een combinatie van patiëntenzorg met toegepast wetenschappelijk onderzoek en opleiding. Binnen de topklinische zorg worden nieuwe methoden en technieken ontwikkeld op het gebied van behandeling en diagnostiek (De Viersprong, 2007). Deze studie richt zich op derdelijns ggz. Zoals eerder vermeld kunnen de meeste patiënten met psychiatrische aandoeningen in Nederland behandeld worden door de huisarts of door een ggz- instelling. Een klein percentage echter heeft uiterst gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg nodig. Ook wel topreferente en topklinische geestelijke gezondheidszorg (TOPGGz) genoemd ( TOPGGz 1, 2010; Mogendorff 2, 2010). TOPGGz, wat is het? Met TOPGGz wordt een combinatie van topklinische en topreferente geestelijke gezondheidszorg bedoeld. TOPGGz vergt veel deskundigheid en moet voldoen aan hoogwaardige kwaliteitscriteria. Om TOPGGz te bevorderen en te faciliteren is in juni 2007 de Stichting Topklinische GGz opgericht. De stichting is opgezet op initiatief van een aantal ggz-instellingen genaamd Altrecht, Lentis, de Parnassia Bavo Groep, Rivierduinen en De Viersprong (TOPGGz 1, 2010). Hierbij staat het patiëntenperspectief voorop (Dijk, 2010). Het doel van de Stichting Topklinische GGz is het bevorderen en faciliteren van topklinische en topreferente zorg binnen de ggz voor patiënten die in de eerste- en tweedelijn niet geholpen kunnen worden. Dit zou moeten leiden tot een breder en beter aanbod van topklinische en topreferente geestelijke gezondheidszorg voor alle doelgroepen binnen de ggz, zodat elke derdelijns patiënt terecht kan bij een gespecialiseerde afdeling (TOPGGz 1, 2010; Mogendorff, 2008). Om voor overheden, zorgverzekeraars, verwijzers en patiënten een geloofwaardige partner te kunnen zijn, heeft de Stichting Topklinische GGz het keurmerk TOPGGz ontwikkeld, zie figuur 2. Dit keurmerk is het bewijs dat een afdeling voldoet aan 12 hoogwaardige kwaliteitscriteria. De instelling waar de afdeling onder valt dient aan 6 Figuur 2: keurmerk TOPGGz instellingscriteria te voldoen, zie bijlage I (TOPGGz 3, 2010). De 6 instellingscriteria stellen voorwaarden aan de ondersteunde functie van de instelling ten 3

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Concentratie & Spreiding in de ggz Ellen Mogendorff/ Leona Hakkaart-van Royen

Concentratie & Spreiding in de ggz Ellen Mogendorff/ Leona Hakkaart-van Royen Concentratie & Spreiding in de ggz Ellen Mogendorff/ Leona Hakkaart-van Royen Het menu: Voorgerechten: Actuele ontwikkelingen in de ggz Specialisatie / concentratie versus spreiding TOPGGz; wat is het,

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland verzekerde patiënten Ook als u geen ziektekostenverzekering heeft of in het buitenland verzekerd bent, kunt u voor behandeling terecht

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl The Relation between Daily Stress and Affect with Moderating Influence of Coping Style Bundervoet Véronique Eerste

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Patiëntveiligheid door Klinische Paden

Patiëntveiligheid door Klinische Paden Patiëntveiligheid door Klinische Paden Dr. Kris Vanhaecht CZV-KULeuven Secretary General European Pathway Association Kris.Vanhaecht@med.kuleuven.be Klinisch Pad Een middel om een patiëntgericht programma

Nadere informatie

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen The Influence of Self-efficacy

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden.

Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden. Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden. Well-being of Family Caregivers in Flanders: The Relationships between Social

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

The Logistic Chameleon

The Logistic Chameleon The Logistic Chameleon Leadership in Logistic & Supply Chain context dr. Roland Slegers-Leijsten EMIM 12th November 2015 Voettekst van presentatie INTRODUCTION ROLAND SLEGERS LEIJSTEN ü INTERIM LOGISTIC

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten.

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Differences in Personality Traits and Personality Structure between Groups of Eating Disorder

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012 Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink ? Mythes Investeringen komen bij andere partijen terecht (kan zijn, dus doe er wat aan!) BIM is

Nadere informatie

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper NAF Insight Architectuurprincipes Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper 1 Agenda 09.00-09.15 Welkomstwoord door Erik Proper 09.15-09.45 Introductie principes en boek door Danny Greefhorst 09.45-10.15

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1 Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden Mindful (well)being? The mediating role of the self

Nadere informatie

Outcome monitoring Empowerment of clients and their local and national representatives

Outcome monitoring Empowerment of clients and their local and national representatives Outcome monitoring Empowerment of clients and their local and national representatives Chris Nas Senior policy advisor cnas@ggznederland.nl WHO Collaborating Centre for Research and Training Lille, January

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie