RituelenRaadsel. Lespakket over rituelen rondom de dood Lerarenhandleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RituelenRaadsel. Lespakket over rituelen rondom de dood Lerarenhandleiding"

Transcriptie

1 RituelenRaadsel Lespakket over rituelen rondom de dood Lerarenhandleiding

2 R i tu e l e n Rituelen markeren belangrijke momenten in het leven die te maken hebben met grensovergangen, zoals geboorte, huwelijk en dood. In dit lesproject staan rituelen rondom de dood centraal. Rituelen kunnen verbonden zijn met een cultuur of religie, maar mensen ontwikkelen ook zelf rituelen.

3 Waarom dit lespakket Elke dag gaan er mensen dood. De dood is onlosmakelijk verbonden met het leven. Dat feit alleen al kan voor u als leerkracht aanleiding zijn aandacht te besteden aan de dood en rituelen die hierbij een rol spelen. Uiteraard kan een sterfgeval in de directe omgeving van uw leerlingen ook als aanknopingspunt dienen voor de inzet van dit lesproject. Dat kan gaan om de dood van een familielid of bekende van een leerling, een leerling zelf of bijvoorbeeld iemand die op school werkt. Het lesproject RituelenRaadsel leert kinderen wat rituelen in het algemeen zijn, welke rituelen er rondom de dood zijn en hoe deze per religie en cultuur verschillen. U kunt het onderwerp rituelen rondom de dood in de klas behandelen aan de hand van het verhaal van professor Van Asch. Na een korte inleiding vertelt Van Asch over zijn ontdekkingstocht naar hindoe, christelijke, islamitische en joodse rituelen. Omdat in dit lesproject aandacht wordt besteed aan de rituelen van verschillende religies en culturen, kunnen de thema s culturele verschillen, multiculturele samenleving of religie eveneens als aanleiding worden gebruikt om met dit lesproject te werken. Het lespakket is in principe bedoeld voor leerlingen uit groep 7. Dit lespakket bestaat uit een lerarenhandleiding met een verhaal, achtergrondinformatie en lessuggesties. Daarnaast is er een verwerkingsopdracht op internet. RituelenRaadsel - In de lerarenhandleiding staat het verhaal van professor Van Asch centraal. Deze professor doet over de hele wereld onderzoek naar rituelen rond de dood. Van een viertal culturen en religies wordt beschreven welke rituelen een rol spelen wanneer iemand overlijdt. Internetopdracht RituelenMaker - Professor Van Asch moet alleen in Nederland nog onderzoek doen. Kinderen kunnen hem daarbij helpen door op internet een ritueel samen te stellen voor een virtueel huisdier dat net overleden is. Van hun ritueel maken ze een poster. Deze kunnen ze uitprinten, meenemen naar school en opsturen naar de professor. Het materiaal is zo opgesteld dat u met een minimale tijdsinspanning het onderwerp met de leerlingen kunt bespreken. Het biedt echter ook de mogelijkheid om er verschillende lessen mee te werken. De RituelenMaker op internet kan door leerlingen individueel doorlopen worden, thuis of op school. De tijdsduur hiervan bedraagt ongeveer 10 tot 15 minuten. 3

4 Het verhaal van Professor Van Asch Sommige rituelen lijken op vaste gewoonten. Zo kan een wandelingetje voor het slapen gaan een vaste gewoonte zijn. Als men gaat denken dat men zonder dat blokje om niet goed zou kunnen slapen, wordt het een ritueel. Belangrijker zijn rituelen die een speciale gebeurtenis markeren, zoals rituelen rond het huwelijk, volwassen worden of rituelen rond de dood. Rituelen zijn heel belangrijk. Het vertrouwde karakter van een ritueel is van belang voor zowel een individueel persoon, die zich erdoor op zijn of haar gemak voelt, als voor een samenleving, waarbinnen de (gedeelde) rituelen een bindmiddel tussen de personen vormen. Lees het verhaal van professor Van Asch voor. Aansluitend maakt u met de leerlingen een woordveld rond het begrip rituelen. Iedereen droeg speciale kleren, er werd heel plechtig en mooi gesproken, soms zelfs in het Latijn! Bijna elke cultuur heeft speciale rituelen voor belangrijke gebeurtenissen als een geboorte, huwelijk of verjaardag. Vaak zijn die rituelen verbonden met een bepaalde religie, maar dat hoeft niet. Soms wordt er gezongen en gedanst, andere keren is een ritueel juist heel stil en ingetogen. Bespreek met de leerlingen wat ze weten over rituelen. Welke rituelen zijn er op school, bijvoorbeeld rond belangrijke momenten en vanuit de thuissituatie; verjaardagen, trouwerijen, begroetingen, oud en nieuw, overlijden, religieuze rituelen op feestdagen (kerst, ramadan, grote verzoendag etc.). Maak met de leerlingen een woordveld rond het begrip rituelen. Mijn naam is professor Van Asch. Ik doe al mijn hele leven onderzoek naar rituelen. Misschien heb je geen idee wat rituelen zijn, of misschien heb je er wel eens van gehoord. Je hebt vast je eigen rituelen, net als ik en iedereen. Een ritueel geeft je grip op de werkelijkheid. Tenminste, dat is de bedoeling. Een ritueel is iets wat je doet bij een bepaalde gebeurtenis of situatie, op een bepaalde manier en meestal met een bepaalde volgorde. Hm, dat maakt het misschien niet veel duidelijker... Een ander voorbeeld. Elke ochtend gaat bij mij om kwart voor zeven de wekker. Dan ga ik douchen, scheer ik me, kleed me aan, pak de krant, zet een kop koffie, smeer een beschuitje - altijd met jam - en ga dan aan tafel met m n krantje ontbijten. Elke dag, altijd in deze vaste volgorde, want daar voel ik me nu eenmaal lekker bij. Dat is wat je noemt een ochtendritueel. Een ander voorbeeld van een ritueel. Toen ik werd benoemd tot professor bij de universiteit had men een hele poppenkast voor me georganiseerd. Als je denkt dat ze je een hand geven (ook een ritueel trouwens!) en zeggen gefeliciteerd, u bent nu professor, dan heb je het mis. O nee, het was een stuk ingewikkelder. De laatste jaren heb ik me vooral gericht op rituelen rond de dood, misschien omdat ik zelf ook een dagje ouder word. Ik heb de hele wereld rondgereisd, van Azië tot de Zuidpool. Ik heb veel geleerd over hoe men overal ter wereld omgaat met de dood. Bij moslims gaat het weer heel anders dan bij hindoes. In de meeste culturen is er een droevige stemming als iemand sterft. Maar in sommige culturen zijn ze juist blij omdat ze geloven dat je na de dood een nieuw en beter leven krijgt. Mijn onderzoek naar de rituelen rond de dood in Nederland heb ik tot het laatst bewaard. Gaan we in Nederland heel anders om met de dood, of komen veel van de rituelen die ik elders in de wereld heb gezien, ook hier in Nederland voor? Misschien dat jullie mij willen helpen bij dit laatste raadsel? Bespreek met de leerlingen wat ze weten over de dood en welke rituelen ze kennen rondom de dood. Maak met de leerlingen ook een woordveld over rituelen rond de dood. 4

5 A chte r gr o n d i n f Na het overlijden wordt een overledene gewassen en gekleed. Met een aantal andere handelingen heet dit de laatste verzorging, ook wel afleggen genoemd. Nabestaanden kunnen dit overlaten aan de uitvaartondernemer, maar kunnen lichaam en de omgeving aanwezige bacteriën, die dit ook samen met hem doen. voor het ontbindingsproces zorgen. Sinds 1 januari 2010 is het licht balsemen van overledenen in Nederland toegestaan. Voorheen mochten alleen leden van het Koninklijk Huis gebalsemd worden. Bij balsemen wordt er via het intacte bloedvatenstelsel een conserverende vloeistof in het lichaam ingebracht. Door de conserverende werking blijft de conditie van het lichaam op peil. Afhankelijk van de concentratie kan een lichaam korte of langere tijd geconserveerd worden. De lichte vorm van balseming houdt in dat het natuurlijke ontbindingsproces van het lichaam na 10 dagen op gang komt. De concentratie van de vloeistof is in dit geval minder sterk dan die bij een lid van koninklijk Huis. Na de plechtigheid in de aula brengt een medewerker van het crematorium de kist naar de ovenruimte. Elke overledene wordt afzonderlijk gecremeerd op de dag van de plechtigheid. De kist wordt op een invoerwagen geplaatst en bij een temperatuur van circa 800 graden Celsius ingevoerd in de oven. Het crematieproces is computergestuurd en duurt ongeveer minuten. De temperatuur loopt op tot circa 1100 graden. Om te zorgen dat er geen verwisseling van de as plaatsvindt, wordt er voor het invoeren in de oven een identificatiesteentje met het unieke persoonlijke crematienummer op de kist gelegd. Dit steentje wordt pas van de as gescheiden als er wordt overgegaan tot verstrooiing. Opbaren kan thuis of in een rouwcentrum gebeuren. De overleden moet gekoeld (tenzij deze is gebalsemd) worden. Bij een opbaring thuis kan daarvoor een speciale koeling geplaatst worden. De overledene kan in of in de kist opgebaard worden. Nabestaanden kunnen ook besluiten de overledene de eerste dag of dagen thuis op te baren en pas de laatste dagen in een rouwcentrum. Een kist is niet meer wettelijk verplicht, al wordt er bij crematie wel de voorkeur aan gegeven; sommige crematoria accepteren geen overledenen zonder kist. Wanneer men geen kist wil, is een lijkwade of ander omhulsel volgens de wet verplicht. Het lichaam moet dan op een baar worden geplaatst. Dat is een plank met handvatten aan de zijkant. Normaal gesproken moet iemand uiterlijk de zesde werkdag na de dag van overlijden begraven (of gecremeerd) worden. Uitstel wordt in bepaalde gevallen nog wel toegestaan, bijvoorbeeld als een overledene uit het buitenland gerepatrieerd moet worden. De wet schrijft voor dat een lichaam ten minste 65 centimeter onder de aarde moet liggen. Dat het lichaam voer is voor wormen is een misverstand. Het is de zuurstof in de grond, in combinatie met de in het 5 Na de crematie wordt de as opgevangen in een metalen bak om af te koelen. Er blijft tussen 2,5 en 3,5 kg as per overledene over. In de asverwerkingsruimte worden metalen (schroeven en nieten van de kist, chirurgische metalen etc.) uit de as verwijderd. De as wordt fijngemaakt in een cremulator (een machine met grote metalen bollen) en vervolgens samen met het identificatiesteentje geborgen in een asbus. Op de asbus staan de noodzakelijke gegevens van de overledene vermeld (naam, datum van crematie en crematienummer). Een tableau vivant is een levend schilderij. De mensen in het schilderij mogen niet bewegen en niet praten, ze beelden met elkaar een situatie uit. Het is alsof je een foto bekijkt. Laat de kinderen in groepjes een tableau verzinnen waarin ze een ritueel uitbeelden. Ze kunnen ook een serie maken waarin de beelden elkaar opvolgen. De leerlingen beelden hun tableau voor de rest van de klas uit. Als ze een serie maken, laat dan tijdens de wisseling van het ene naar het andere beeld de overige leerlingen hun ogen sluiten. Als de leerlingen klaar zijn mag de rest van de klas raden wat ze uitgebeeld hebben.

6 Hindoe rituelen De hindoe cultuur kent speciale rituelen tijdens de stervensfase. Deze rituelen staan centraal in dit onderdeel. De professor vertelt: Ik had jullie al eerder verteld dat iedere cultuur en geloof op zijn eigen manier omgaat met de dood. Graag zou ik van een paar grote religies willen vertellen wat er gebeurt als iemand sterft. Ik kwam een paar jaar geleden op het idee om rituelen rond de dood te gaan onderzoeken. Ik reisde door het enorme India, een land waar de meeste hindoes wonen. Er wonen in India meer dan één miljard mensen, waarvan ruim 80 procent hindoeïstisch is. Op een dag tijdens mijn reis maakte ik een wandeling langs de Ganges, voor de hindoes een heilige rivier. Veel mensen waren zich in de rivier aan het wassen, want ze geloven dat je met het water je zonden van je afwast. Een jongen van een jaar of elf schepte water van de Ganges in een kan. Ik vroeg hem, waarom hij dat deed. En hij zei: Ik haal water uit deze rivier, zodat ik de ziel van mijn opa kan helpen het lichaam te verlaten. Toen ik hem vroeg wat hij bedoelde, nodigde hij me uit hem te volgen. Bij het huis van de jongen aangekomen, zag ik dat de familie van de jongen rondom een laag bed stond. In het bed lag de overleden opa van de jongen. Het hoofd van de oude man was naar het zuiden gekeerd. Hierdoor zou hij gemakkelijker kunnen terugkeren naar de schoot van Moeder Aarde. Er was heilige as aangebracht op het voorhoofd van de grootvader. Zijn zoon schonk heel voorzichtig een druppel water uit de Ganges in de mond van zijn vader. De kleinzoon vertelde me fluisterend waarom zijn vader dat deed. Wij geloven dat het water uit de Ganges de ziel losmaakt van het lichaam, zodat deze kan herleven in een nieuw lichaam. De hindoes geloven dat de ziel na de dood het lichaam verlaat om een nieuw lichaam te vinden of, na een aantal reïncarnaties, te worden opgenomen in het Brahman (spreek uit: bragman), de oerenergie. Dat moet zo snel mogelijk gebeuren, daarom wordt het lichaam direct naar een uitvaartcentrum gebracht. De hindoepriester, de pandit, bidt met de familie. Er wordt een kaarsje aangestoken en water in een bokaal geschonken. De meeste hindoes worden gecremeerd, omdat ze denken dat dit de snelste manier is om het lichaam te verlaten. Ook de grootvader van de jongen werd gecremeerd. Na afloop werd de as van zijn lichaam uitgestrooid over de Ganges. Ik vroeg de jongen of hij bedroefd was. Ik zal mijn opa missen, maar misschien kom ik zijn ziel wel weer tegen in een nieuw lichaam. Teken met de leerlingen een mandala als herdenkingsteken. Een mandala is een van oorsprong hindoeïstische magische cirkel die de kosmos uitbeeldt. De enige regels die er zijn voor het tekenen van een mandala, is dat je de tekening maakt binnen een cirkel en dat je begint met tekenen in het midden van die cirkel. De cirkel wordt gevuld met repeterende (grafische) figuren. U geeft de leerlingen een cirkel of laat ze deze zelf tekenen. U kunt ze hulplijnen laten trekken (zoals een spinnenweb) of u kunt ze vormen laten knippen die ze kunnen omtrekken. Bij het omtrekken van vormen hebben de leerlingen meer dan één cirkel nodig. Hierboven ziet u een voorbeeld. Maak partjes, knip een partje uit, vouw het dubbel, teken een lijn, vouw de driehoek open, leg de vorm op de hele cirkel en trek hem om, herhaal dit de hele cirkel rond. Knip nu een nieuw figuur uit en doe precies hetzelfde. Net zolang tot de cirkel mooi gevuld is. Kies dan de kleuren en kleur de vakjes in. 6

7 Christelijke rituelen Er zijn wereldwijd veel verschillende christelijke stromingen, die allemaal geloven in een leven na de dood. Toch zijn er ook duidelijke verschillen. Neem bijvoorbeeld de twee grootste christelijke stromingen in de westerse wereld, de protestanten en de katholieken. De professor vertelt: Op mijn zoektocht naar rituelen rondom de dood heb ik natuurlijk ook door Europa gereisd. Het belangrijkste religieuze centrum in Europa (en volgens sommigen van de wereld) is het Vaticaan in Rome. Jullie hebben vast wel eens van het Vaticaan gehoord en anders ken je wel zijn belangrijkste bewoner, de paus. De paus is de leider van alle katholieke christenen in de wereld. Dus als er een paus sterft, dan wordt er flink uitgepakt. Toen op 8 april 2005 de vorige paus Johannes Paulus II werd begraven, was ik in Rome. Dat was een hele gebeurtenis, kan ik je vertellen! Ontelbaar veel mensen kwamen afscheid nemen in Rome en miljarden mensen zagen het op de televisie. Natuurlijk is zo n grote begrafenis niet hoe het er gewoonlijk aan toegaat bij christenen. Hoewel alle christenen geloven dat er een leven is na de dood, is er een verschil tussen twee belangrijke christelijke stromingen, de protestanten en de katholieken. Bij de katholieken leidt de priester meestal de uitvaartdienst, bij de protestanten is dat de predikant. Bij de begrafenis van een oom van mij, sprak ik met een protestantse predikant. Ik vroeg hem waarom de uitvaartdienst bij protestanten zoveel soberder is dan bij de katholieken. De predikant glimlachte en zei: Protestanten denken dat God niet zo n behoefte heeft aan allerlei rituelen en mooie dingen. Katholieken zien deze pracht en praal en rituelen juist als een eerbetoon aan God. Op de avond voor de uitvaart van een katholiek wordt soms een avondwake gehouden. Dat is een speciale kerkdienst waarin het leven van de overledene wordt herdacht. Ook wordt er voor hem of haar gebeden, voorgelezen uit de Bijbel en worden liederen gezongen. Op de dag van de uitvaart houden de katholieken vaak een uitgebreide mis, met wierook, het besprenkelen van de kist met wijwater (gezegend water), het zingen van liederen en branden van kaarsen. De predikant kende het katholieke ritueel. Bij ons is de dienst vaak veel eenvoudiger. Ook de kist is heel sober. Maar ook al denken we over sommige dingen anders, we doen veel dingen hetzelfde, hoor. Zowel de katholieke priester als de protestantse predikant staat bij de begrafenis stil bij de hoogte- en dieptepunten in het leven van de overledene. Soms gebeurt dat in de kerk, soms in de aula van het uitvaartcentrum of crematorium. Ik bedankte de predikant voor zijn uitleg en liep naar het graf van mijn oom om mijn laatste eer te bewijzen. Schrijf met de leerlingen een gedicht over afscheid, over een mooie plek met een bijzondere betekenis of over de dood. Een bruikbare vorm is het schrijven van een elfje. Hoe schrijf je een elfje? De eerste regel heeft een woord, de tweede twee enz. De vijfde regel heeft weer een woord en bevat een samenvatting van het geheel. Een elfje is dus een woordentellend vers. De vorm is: 1 woord; 2 woorden; 3 woorden; 4 woorden en weer 1 woord. Het aantal lettergrepen is onbelangrijk en speelt absoluut géén rol. Vaak zijn het eerste en het laatste woord tegengesteld of hebben ze juist sterk met elkaar te maken. Het laatste woord is een samenvatting van het bovenstaande. Elke regel staat op zichzelf, het mag niet een in stukken gehakte zin zijn. Voorbeeld: Hond Mijn hond Geen adem meer Hij wordt langzaam koud Dood. 7

8 Islamitische rituelen Van de islamitische rituelen wordt in dit onderdeel de nadruk gelegd op rituelen rondom de begrafenis zelf. De professor vertelt: Weet je wie ook een prachtig ritueel hebben rond de dood? Moslims. Ik heb het met eigen ogen gezien in Marokko, bij een heuse islamitische begrafenis. Ik was uitgenodigd door mijn vriend Hamid, een Marokkaanse professor in de stad Fez, een van de vier koningssteden. Hij had gehoord van mijn onderzoek naar rituelen rond de dood en vond dat ik maar eens een echte islamitische begrafenis moest meemaken. Hamid nam me mee door een prachtig versierde blauwe poort naar de Medina, de oude stadswijk. We liepen door een doolhof van kleine steegjes totdat we bij een moskee aankwamen van wel meer dan duizend jaar oud. Het was een prachtig gebouw. Hamid verzocht me mijn schoenen uit te doen en we gingen stilletjes de moskee binnen. In de moskee lag een lichaam op zijn rechterzijde, gewikkeld in witte doeken. De imam, de moslimpriester, bad tot Allah, hun god. Hij sprak het djanazah of dodengebed uit en eindigde met een vredesgroet. Hamid vertelde me dat de man kort geleden was overleden. Zijn ogen waren vlak na de dood gesloten door één van de aanwezigen. Daarna waste men driemaal zijn lichaam volgens bepaalde regels, want de overledene moet rein voor Allah komen. Tijdens het wassen sprak men teksten uit de Koran. Voor moslims is het erg belangrijk dat het lichaam binnen 24 uur wordt begraven, fluisterde Hamid. Cremeren is verboden. Dan maak je de schepping van Allah kapot. Toen was het tijd voor de begrafenis. Het dode lichaam werd door mannen gedragen en naar het graf gebracht. Dat was een indrukwekkend schouwspel! Zo veel mogelijk mannen probeerden het lichaam aan te raken tijdens de stoet. Waarom probeert iedereen een stukje te dragen, vroeg ik. Dat is traditie, wist Hamid. Zo eren we de dode. Ondertussen riepen de mannen: Allahu Akbar, Allahu Akbar! Dat betekent: God is de grootste. Bij het graf werd het lichaam van de draagbaar getild en in het graf gelegd, met het gezicht naar de heilige stad Mekka. Toen gooiden de nabestaanden met hun handen aarde in het graf, terwijl ze tegelijkertijd een gebed uitspraken. Door dit gebed zal de dode weer kunnen opstaan en naar de hemel gaan, wist Hamid. Er werden twee kleine heuveltjes gemaakt van de overgebleven aarde. Verder had het graf, op een simpele grafsteen na, geen versieringen. Dit graf is voor eeuwig, aldus Hamid. Het mag nooit worden geruimd. Laat de leerlingen uit kranten en op internet foto s zoeken van begrafenisrituelen uit verschillende culturen. Maak in de klas een fotowand per religie of neem de wereldkaart als uitgangspunt en laat de leerlingen daarop aangeven welke foto s waarvandaan komen. Laat ze een kort verslag maken van de rituelen die ze ontdekt hebben tijdens het zoeken. 8

9 Joodse rituelen De joodse cultuur kent uitgebreide rouwrituelen na de uitvaart. In dit onderdeel staan deze rouwrituelen centraal. De professor vertelt: Jullie hebben nu van een aantal grote religies gehoord hoe bij hen een begrafenis of crematie gaat. Iedere cultuur heeft eigen gebruiken en regels, die soms heel strikt worden toegepast, maar dat hoeft niet. Moderne gelovigen gaan vaak veel losser met de regels om dan traditionele gelovigen. Ik zal jullie nu vertellen over een traditionele joodse uitvaart die ik ooit heb meegemaakt in Israël (de joodse staat in het Midden-Oosten). Een oude joodse vrouw werd door haar zeven kinderen en achttien kleinkinderen begraven. Een van de dochters was Iza, een goede vriendin die ik al ken sinds mijn studietijd. Ze was speciaal naar haar geboorteland teruggevlogen om haar moeder te begraven. Iza had mij gevraagd haar te vergezellen. Opvallend aan het joodse ritueel is dat het in veel opzichten erg lijkt op dat van de moslims. Niet gek, als je je bedenkt dat moslims en joden voor een groot deel dezelfde godsdienstige geschiedenis delen. Het wikkelen in doeken, het zo snel mogelijk begraven, het verbod op crematie, het ritueel reinigen van het lichaam en het gezamenlijk begraven door familie en vrienden; het zijn allemaal overeenkomsten tussen de twee religies. Iza vertelde me dat het niet is toegestaan dingen vooraf te regelen bij traditionele joden. Een ademend mens maakt namelijk deel uit van het leven, legde ze uit, en behoort daarom toe aan die wereld. Bezig zijn met de begrafenis getuigt dan van weinig respect. Toen Iza s moeder stierf werd haar lichaam direct bedekt met doeken. Ik heb daardoor helaas het gezicht van mijn moeder niet meer gezien, zei Iza treurig. Vervolgens ontstak de rabbijn, een joodse geestelijke, een licht boven het hoofd, dat zou blijven branden tot de oude vrouw was begraven. Het licht staat symbool voor de aanwezigheid van de geest van de overledene. Nadat het lichaam was gewassen, werd ze gekleed in een simpel katoenen gewaad. Daarna strooide men wat aarde van Israël over haar uit. Dat staat voor verbondenheid met het heilige land, verklaarde Iza. De stoet op weg naar het graf was heel rustig. Er werd onderweg driemaal gestopt, om te laten zien dat er geen haast is. Zeven van de naaste familieleden maakten een scheur in hun kleren. Later vertelde Iza me dat die scheur een teken van verdriet is. Men liet de kist in het graf zakken, waarna ieder drie scheppen aarde op de kist schepte als eerbetoon aan de overledene. Toen verliet de familie, onder wie Iza, het graf tussen twee rijen vrienden. De vrienden spraken een traditioneel troostgebed uit. Thuisgekomen aten we een troostmaaltijd van brood en ei. De familie rouwde daarna nog een heel jaar. Ik heb jaren later nog eens het graf bezocht van de oude vrouw. Ik had van Iza geleerd dat het van respect voor de dode getuigt als je een steentje achterlaat op het graf. Zo kon men zien dat ik was geweest. Bespreek met de leerlingen wat ze doen als ze verdrietig of boos zijn. Zitten ze stil in een hoekje? Of praten ze juist veel, draaien ze muziek, of tekenen of schrijven ze misschien wel? Laat de leerlingen een portret van zichzelf maken zoals ze eruitzien als ze verdrietig of boos zijn. Laat ze erbij schrijven waar ze heel verdrietig of boos van worden, maar ook wat hen troost. Waar worden ze weer vrolijk van? 9

10 RituelenRaadsel op internet Mijn onderzoek is bijna klaar. Alleen in Nederland wil ik nog onderzoeken hoe mensen omgaan met de dood. Jullie kunnen mij helpen door op zelf een ritueel te maken. Uiteraard ontvang ik een verslag van jullie ritueel. Deze schoolopdracht kunnen de leerlingen zelfstandig op school of thuis maken. Op www. rituelenraadsel.nl kiezen de leerlingen een huisdier. Dit beestje verzorgen ze goed, maar zoals dat nou eenmaal gaat na een lang en gelukkig leven, sterft het huisdier van ouderdom. Dan moet de uitvaart geregeld worden. De Leerling kiest de sfeer van de ceremonie, een kist of een mandje, de laatste verzorging et cetera. Dit kost ongeveer minuten. Een verslag van de keuzes kan worden opgeslagen op de site. Het ritueel kan worden verzonden naar de professor, maar natuurlijk ook worden afgedrukt en besproken in de klas. Kringgesprek over rouwrituelen in een multiculturele samenleving 10

11 Het is mogelijk een gastspreker bij u op school uit te nodigen. Deze persoon kan dan wat meer vertellen over wat er allemaal komt kijken bij een uitvaart in een crematorium of uitvaartcentrum. Ook kunnen zij vragen van de kinderen beantwoorden. Dit is bijvoorbeeld iemand van een uitvaartcentrum bij u in de buurt. U kunt hiervoor contact opnemen met het Yarden Contactcentrum, telefoonnummer Huilen mag, lachen ook is gemaakt voor kinderen van groep 7 en 8 van de basisschool. De voorstelling gaat over afscheid nemen in het algemeen en de dood in het bijzonder. Zie voor meer informatie:

12 Colofon Het RituelenRaadsel is een uitgave van: Het RituelenRaadsel is ontwikkeld door: PODIUM, Bureau voor educatieve communicatie bv, Utrecht Vormgeving: Lijn 76, Amsterdam Illustraties: Studio Carambolas, Utrecht April 2007 Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ANTONIUS IN BEWEGING

ANTONIUS IN BEWEGING ANTONIUS IN BEWEGING Laatste wensenlijst Praten over de eigen dood is voor veel mensen niet gemakkelijk. Maar als een naaste overlijdt en je moet de uitvaart regelen, dan kan het troostend zijn als je

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

MIJN UITVAART GOED GEREGELD

MIJN UITVAART GOED GEREGELD MIJN UITVAART GOED GEREGELD Mijn uitvaart goed geregeld Bijgewerkt op datum: 12-03-2008 pagina 1 Algemeen Rondom de uitvaart moet altijd heel veel worden geregeld. U kunt zelf diverse voorzorgsmaatregelen

Nadere informatie

wil ik het wensen rond overlijden

wil ik het wensen rond overlijden ZO wil ik het wensen rond overlijden Als jij mij vertelt wat je wilt, Zet ik de wereld even stil Om jouw leven gedag te zeggen En jou in ons hart neer te leggen. Wilma van Grieken, teamleider De Vaart(2012)

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Mijn uitvaart goed geregeld

Mijn uitvaart goed geregeld Mijn uitvaart goed geregeld April 2011 1 Algemeen Rondom een uitvaart moet altijd heel veel worden geregeld. U kunt zelf diverse voorzorgsmaatregelen treffen, zodat na uw overlijden alles zo verloopt zoals

Nadere informatie

wensenboek deel cliënten

wensenboek deel cliënten wensenboek deel cliënten Wensenboek Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven wat voor

Nadere informatie

Workshop Sterven en Cultuur

Workshop Sterven en Cultuur Workshop Sterven en Cultuur Berbel Tanck (I) Ruth Ramaker (II) Workshop cultuur Pretoets Theorie Eigen ervaringen Stellingen Pretoets In het Boeddhisme moet de strevende vastgehouden worden door een naaste.

Nadere informatie

RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART. hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan

RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART. hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan RONDOM LEVENSEINDE EN UITVAART hoe te handelen bij een begrafenis of crematie en hoe de kerkelijke gemeente daarbij helpen kan Uitgave ten dienste van de Gereformeerde Kerk te Ermelo/ gemeente van de Protestantse

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN:

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Wensenboek cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Beste..., Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 3 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden en een eventueel leven na de dood, dit voor de verschillende wereldreligies.

Nadere informatie

Laatste Wensen Formulier

Laatste Wensen Formulier tel. : 0900-5555560 (meldnummer bij overlijden) mobiel : 06-52 67 6220 e-mail : info@holtlanduitvaartzorg.nl internet : www.holtlanduitvaartzorg.nl Laatste Wensen Formulier Mijn eigen wensen voor mijn

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Nehemia 8:10b - Feest met de wet

Nehemia 8:10b - Feest met de wet Nehemia 8:10b - Feest met de wet Je moet al zo veel, en dan moet je je van God ook nog aan zijn wetten houden? Hoe kun je nu blij zijn met de wet? Toch wordt in Jeruzalem feest gevierd als de wet gelezen

Nadere informatie

UITVAARTWENSENFORMULIER

UITVAARTWENSENFORMULIER UITVAARTWENSENFORMULIER Vertrouwelijke gegevens voor mijn nabestaanden U kunt dit formulier bij uw familiepapieren bewaren. Persoonlijke gegevens Naam: Voornamen: Adres: Postcode / woonplaats: Geboortedatum

Nadere informatie

Wilsbeschikking: Mijn persoonlijke gegevens:

Wilsbeschikking: Mijn persoonlijke gegevens: Wilsbeschikking: Mijn persoonlijke gegevens: Naam: Volledige voornamen: Adres: Postcode en Woonplaats: Telefoonnummer: Geboortedatum: Geboorteplaats: Nationaliteit: Naam vader: Naam moeder: Gehuwd / Gehuwd

Nadere informatie

Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn

Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn Uitvaartviering in de Emmaüsparochie in Uithoorn informatie voorafgaand aan het gesprek over de uitvaart Hij is niet hier, hij is immers opgestaan, zoals hij gezegd heeft. Mt 28,6 Inleiding Het is belangrijk

Nadere informatie

Geboortedatum. Handtekening. Het versturen van rouwkaarten voor de uitvaart na de uitvaart geen rouwkaarten laat ik mijn nabestaanden bepalen

Geboortedatum. Handtekening. Het versturen van rouwkaarten voor de uitvaart na de uitvaart geen rouwkaarten laat ik mijn nabestaanden bepalen [mooi] afscheid voor een mooi en persoonlijk afscheid... zoals de dag uit de nacht treedt treedt het leven uit de dood er is liefde die niet sterft Toon Hermans mijn uitvaart In mijn uitvaart heb ik aangegeven

Nadere informatie

Voor een passend afscheid

Voor een passend afscheid Voor een passend afscheid Wensen met het oog op de uitvaart van Dit wensenformulier wordt u aangeboden door Uitvaartbegeleiding. U kunt te allen tijde een beroep op ons doen om geheel vrijblijvend dit

Nadere informatie

Ter inleiding. Persoonlijke wensen

Ter inleiding. Persoonlijke wensen 06-534 321 44 Ter inleiding Wanneer er een familielid overlijdt, wordt u met diep verdriet geconfronteerd en moet er in een korte tijd veel geregeld worden. Wij willen u bij deze wilsbeschikking informatie

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Medemblikker Begrafenis- en Crematievereniging Breedstraat 26 te Medemblik 0227-545161

Wilsbeschikking. Medemblikker Begrafenis- en Crematievereniging Breedstraat 26 te Medemblik 0227-545161 Breedstraat 26 te Medemblik 0227-545161 De verzorgt en begeleidt uitvaarten, ongeacht uw overtuiging, met respect en zoveel mogelijk ingaand op uw specifieke wensen. Het invullen van deze wilsbeschikking

Nadere informatie

Uitvaartwensen. Persoonsgegevens

Uitvaartwensen. Persoonsgegevens Uitvaartwensen Persoonsgegevens : Meisjesnaam: Voornamen: : : Telefoonnummer: Geboortedatum en -plaats: Nationaliteit: Burgerservicenummer: Burgerlijke stand: gehuwd met of geregistreerd partnerschap van

Nadere informatie

Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel

Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel Uw kerkelijke uitvaart Protestantse gemeente Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel Adres: Amstelkerk, Kerkstraat 11, 1191 JB Ouderkerk aan de Amstel Website: www.amstelkerk.net Voor de pastorale begeleiding

Nadere informatie

Mijn uitvaartwensen. Naam:... Datum:... Plaats:... Ondertekening:...

Mijn uitvaartwensen. Naam:... Datum:... Plaats:... Ondertekening:... Mijn uitvaartwensen nder voorbehoud dat mijn wensen wettelijk, technisch en financieel gezien uitvoerbaar zijn, wens ik dat hieraan naar eer en geweten gevolg wordt gegeven. Daar waar dit niet mogelijk

Nadere informatie

Mijn uitvaart... laatste wensenformulier. Vertrouwelijke gegevens voor mijn nabestaanden

Mijn uitvaart... laatste wensenformulier. Vertrouwelijke gegevens voor mijn nabestaanden Mijn uitvaart... laatste wensenformulier Vertrouwelijke gegevens voor mijn nabestaanden HILHORST uitvaartverzorging biedt u hierbij geheel vrijblijvend een Wensenformulier aan. Dit formulier is een hulpmiddel,

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Wensen bij overlijden 1

Wensen bij overlijden 1 Wensen bij overlijden 1 Voorwoord Doelstelling Het is niet gemakkelijk om te praten over verdrietige onderwerpen. Ziek zijn, doodgaan en op een goede manier afscheid nemen is zo n moeilijk onderwerp. De

Nadere informatie

Naam:... Datum:... Plaats:... Ondertekening:... Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:...

Naam:... Datum:... Plaats:... Ondertekening:... Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Mijn Uitvaartwensen pagina 2 van 10. Persoonlijke wensen U staat er niet iedere dag bij stil, maar u heeft vast wel eens nagedacht over hoe uw eigen uitvaart eruit zou moeten komen te zien. Het bespreken

Nadere informatie

Van: De heer/mevrouw. Geboortedatum. Geboorteplaats 06-29 24 11 83. info@carlabasjes.nl - www.carlabasjes.nl

Van: De heer/mevrouw. Geboortedatum. Geboorteplaats 06-29 24 11 83. info@carlabasjes.nl - www.carlabasjes.nl Van: De heer/mevrouw Geboortedatum Geboorteplaats 06-29 24 11 83 info@carlabasjes.nl - www.carlabasjes.nl Wilsbeschikking Het invullen van deze wilsbeschikking biedt u de mogelijkheid gegevens van u vast

Nadere informatie

Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min.

Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min. Gelukkig Nieuwjaar! Leeftijd: 8-12 Soort bijeenkomst: club Soort werkvorm: heel programma Thema: Overige feestdagen Tijdsduur: 1 uur 30 min. Programma over Nieuwjaarsfeesten. Oud en Nieuw... Lekker de

Nadere informatie

Persoonlijke Wilsbeschikking

Persoonlijke Wilsbeschikking Persoonlijke Wilsbeschikking Uitvaartvereniging Wijhe Eert Uw Doden Ondergetekende, familienaam voornamen ongehuwd gehuwd met partner van weduwe/weduwnaar van gescheiden van postcode en woonplaats adres

Nadere informatie

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking.

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking. Hoe je hier mee om wilt gaan? Zou het in de vorm van een aantal lessen doen Uit het verhaal kun je zelf vragen bedenken voor een bespreking met de catechisanten. Zie dit als een aanzetje Ben ik iets vergeten

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Deel 2 Uitvaartwensen

Deel 2 Uitvaartwensen Levensdossier Deel 2 Uitvaartwensen Voorwoord Voor u ligt een belangrijk document: Met dit levensdossier legt u alle relevante gegevens vast die uw familie, partner, executeur, notaris of anderen moeten

Nadere informatie

Duidelijkheid brengt rust

Duidelijkheid brengt rust Duidelijkheid brengt rust Onze doelstelling als uitvaartonderneming is samen met de nabestaanden een mooi en waardig afscheid te realiseren voor hun dierbare. Hierbij houden we zoveel mogelijk rekening

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Inleiding. Dit wensenformulier heb ik besproken met:

Inleiding. Dit wensenformulier heb ik besproken met: V o o r als ik er niet meer ben m i j n uitvaartwensen Inleiding Door het invullen van dit boekje kunt u uw voorkeuren kenbaar maken voor de uitvoering van uw eigen uitvaart. Het is vooral bestemd voor

Nadere informatie

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN:

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN: 1 Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Boekje over de kerk voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Over dit boekje Wij hebben op catechisatie wat geleerd over de kerk. Daar willen we je wat over vertellen.

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Beschrijving van wensen voor de uitvaart

Beschrijving van wensen voor de uitvaart Beschrijving van wensen voor de uitvaart Opgesteld door: Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Ondergetekende Handtekening: Ondergetekende geeft hiermede te kennen dat de hierna omschreven laatste wilsbeschikking

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Voor u ligt het persoonlijk wensenboekje uitgegeven door Begrafenisvereniging Onstwedde

Voor u ligt het persoonlijk wensenboekje uitgegeven door Begrafenisvereniging Onstwedde -2- Wensen bij overlijden en uitvaart Voor u ligt het persoonlijk wensenboekje uitgegeven door Begrafenisvereniging Onstwedde Waarom dit boekje Nabestaanden weten soms niet wat de wensen van de overledene

Nadere informatie

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies).

Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven en rond de verschillende wereldreligies (zie hoekenwerk wereldreligies). TITEL ACTIVITEI T + beschrijving: Leven na de dood? 2 e graad In deze les gaan we dieper in op de gebruiken bij een overlijden. We bestuderen de visie op het hiernamaals of een leven na de dood in de verschillende

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Uitvaartverzorging Agterberg Wolter Heukelslaan 50 3581 ST Utrecht (030) 2510982 www.agterberg.nl info@agterberg.

Wilsbeschikking. Uitvaartverzorging Agterberg Wolter Heukelslaan 50 3581 ST Utrecht (030) 2510982 www.agterberg.nl info@agterberg. Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Persoonlijke uitvaartwensen van:

Persoonlijke uitvaartwensen van: Nadenken en praten over de dood; veel mensen vinden dit lastig en gaan het onderwerp liever uit de weg. Toch kan het goed zijn om daar wel over na te denken en uw wensen omtrent uw afscheid vast te leggen.

Nadere informatie

Met vriendelijke groet, Miltenburg Uitvaartverzorging

Met vriendelijke groet, Miltenburg Uitvaartverzorging Vrijwel alles in dit leven is onzeker, slechts één ding staat vast: voor iedereen komt een moment waarop aan dit leven een einde komt. Of de dood nu plotseling komt of niet- u kunt er voor zorgen dat uw

Nadere informatie

VOOR LATER. Dit boekje is beschikbaar gesteld door Protestantse Gemeente Koudekerke.

VOOR LATER. Dit boekje is beschikbaar gesteld door Protestantse Gemeente Koudekerke. VOOR LATER Dit boekje is beschikbaar gesteld door Protestantse Gemeente Koudekerke. Inleiding De Protestantse Gemeente Koudekerke biedt u dit boekje aan. Wij adviseren u dit boekje een plekje te geven

Nadere informatie

mijn afscheid mijn afscheid wensen rondom mijn uitvaart wensen rondom mijn uitvaart

mijn afscheid mijn afscheid wensen rondom mijn uitvaart wensen rondom mijn uitvaart mijn afscheid wensen rondom mijn uitvaart mijn afscheid wensen rondom mijn uitvaart MIJN PERSOONLIJKE GEGEVENS Aantal kinderen: Naam: Adres: Postcode en woonplaats: Telefoon: Geboortedatum: Geboorteplaats:

Nadere informatie

Laatste wensenformulier

Laatste wensenformulier Laatste wensenformulier Persoonsgegevens: Ondergetekende: Naam: Voornamen: Adres: Postcode/woonplaats: Telefoon: Geboortedatum: Geboorteplaats: Nationaliteit: BSN-nummer: Gehuwd met / partner van: Weduwe

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling:

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling: Werkbladen basisonderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film Jerusalem. Een film die gaat over Jeruzalem, een van de oudste steden ter wereld. Ontdek waarom Jeruzalem

Nadere informatie

Punten ter overweging voor uw eigen begrafenis/crematie

Punten ter overweging voor uw eigen begrafenis/crematie Punten ter overweging voor uw eigen begrafenis/crematie Deze wensenlijst is gemaakt voor iedereen die iets wil vastleggen voor zijn/haar uitvaart. Daarmee praktische informatie achterlatend voor de nabestaanden.

Nadere informatie

WENSENFORMULIER. 1. Persoonlijke gegevens: 1a. Opdrachtgever: Het wensenformulier heeft verschillende functies. Voor u zelf en voor uw naasten.

WENSENFORMULIER. 1. Persoonlijke gegevens: 1a. Opdrachtgever: Het wensenformulier heeft verschillende functies. Voor u zelf en voor uw naasten. Wensenformulier 1 WENSENFORMULIER Het wensenformulier heeft verschillende functies. Voor u zelf en voor uw naasten. Het geeft een overzicht van keuzemogelijkheden. Daarmee biedt het formulier een leidraad

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Van der Eijk. Beschrijving van de wensen voor de uitvaart. uitvaartverzorging. Ruimte voor aantekeningen

Van der Eijk. Beschrijving van de wensen voor de uitvaart. uitvaartverzorging. Ruimte voor aantekeningen Ruimte voor aantekeningen Beschrijving van de wensen voor de uitvaart 14 Van der Eijk uitvaartverzorging Marijke en Arjan van der Eijk Fresiastraat 12 2671 KS Naaldwijk Telefoon: (0174) 62 99 46 Geachte

Nadere informatie

Wensenlijst. Naam: Datum: Handtekening:

Wensenlijst. Naam: Datum: Handtekening: Wensenlijst Naam: Datum: Handtekening: T 06 47 64 39 99 W www.osiris-uitvaart.nl Verdriet is de keerzijde van liefde Manu Keirse Osiris Uitvaart herkent deze uitspraak goed, in verlies is de liefde voelbaar.

Nadere informatie

Uw persoonlijk invulboekje

Uw persoonlijk invulboekje Uw persoonlijk invulboekje Tijdens een uitvaart komen uw nabestaanden voor veel vragen te staan, vragen waar ze nog nooit over hebben nagedacht. Hierbij komen ze voor keuzes te staan die misschien niet

Nadere informatie

Wilsbeschikking. U kunt mij elk moment van de dag bellen 06-831044887 of mailen info@uitvaartbegeleidingvanrijnsoever.nl

Wilsbeschikking. U kunt mij elk moment van de dag bellen 06-831044887 of mailen info@uitvaartbegeleidingvanrijnsoever.nl Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

Begraafplaatsen in Zwijndrecht

Begraafplaatsen in Zwijndrecht Begraafplaatsen in Zwijndrecht Begraafplaatsen in Zwijndrecht Inleiding Aan het einde van een mensenleven wacht onvoorwaardelijk de dood. Bij het eind van een leven hoort ook het proces van afscheid nemen.

Nadere informatie

Afscheid op eigen houtje

Afscheid op eigen houtje Afscheid op eigen houtje Een uitvaart zonder uitvaartondernemer is niet simpel. Maar het kán. Het helpt de dood te verdragen. De stoelen een klein beetje naar voren, dan paste de kist precies in zijn Chevrolet

Nadere informatie

Kleurrijk Afscheid. Informatie over rituelen rond uitvaart en rouw in verschillende culturen

Kleurrijk Afscheid. Informatie over rituelen rond uitvaart en rouw in verschillende culturen Kleurrijk Afscheid Informatie over rituelen rond uitvaart en rouw in verschillende culturen augustus 2005 ANBO, Postbus 18003, 3501 CA UTRECHT telefoon : (030) 233 00 60 fax : (030) 233 00 70 Internet

Nadere informatie

Uitvaartzorg Kaag & Braassem R. van Rijnsingel 94 2371 ER Roelofarendsveen

Uitvaartzorg Kaag & Braassem R. van Rijnsingel 94 2371 ER Roelofarendsveen Uitvaartzorg Kaag & Braassem R. van Rijnsingel 94 2371 ER Roelofarendsveen Jos van Klink 06 57747129 - Trees Zandvliet 06 10469958 In dit registratieboekje geeft u aan hoe uw uitvaart moet worden vormgegeven.

Nadere informatie

werkbladen thema 6 feestdagen en vrije tijd

werkbladen thema 6 feestdagen en vrije tijd werkbladen thema 6 feestdagen en vrije tijd 6.0 vragen bij de film alleen Kijk naar de film. Geef antwoord op de vragen. eerste ronde filmkijken Badria wordt vandaag 5 jaar. Jan koopt een boek voor Badria.

Nadere informatie

Robert Saalmink Uitvaartverzorging. Uitvaartcodicil

Robert Saalmink Uitvaartverzorging. Uitvaartcodicil Robert Saalmink Uitvaartverzorging Uitvaartcodicil 2 Wensen betreffende mijn uitvaart. Naam Adres Postcode/woonplaats Telefoon Geboortedatum Partner van Naam huisarts Tel. huisarts Ik heb een testament

Nadere informatie

HET WENSENBOEK. Wensen die ik heb als ik erg ziek ben en niet meer beter wordt!

HET WENSENBOEK. Wensen die ik heb als ik erg ziek ben en niet meer beter wordt! HET WENSENBOEK Wensen die ik heb als ik erg ziek ben en niet meer beter wordt! Beleidsnotitie Wensenboek Auteur(s) A.Trienekens Datum September 2009 Advies/instemming Managementteam 22 september 2009 Centrale

Nadere informatie

Uitvaartwensenformulier

Uitvaartwensenformulier Uitvaartwensen. Zoals u het wilt. Uitvaartwensenformulier Uitvaartwensen zoals u het wilt. Vastgelegd en duidelijk, uitgevoerd met hart en ziel. Herinneringshuis De Einder is een inspiratie van Dokman

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

wilsbeschikking Uitvaartvereniging de Laatste Eer

wilsbeschikking Uitvaartvereniging de Laatste Eer wilsbeschikking 1 wilsbeschikking Speciale wensen en belangrijke gegevens voor nabestaanden Wat te doen bij overlijden Neem contact op met Uitvaartvereniging De Laatste Eer 071 402 86 89 Beantwoord de

Nadere informatie

Dit formulier printen, invullen en opsturen naar:

Dit formulier printen, invullen en opsturen naar: Dit formulier printen, invullen en opsturen naar: Geuns Uitvaartbegeleiding Antwoordnummer 1053 6000 VB WEERT (postzegel is niet nodig) U krijgt dan uw laatste wensen duidelijk uitgewerkt op papier thuisgestuurd.

Nadere informatie

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet?

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Iedereen wordt geconfronteerd met de dood. Moeilijk is dat. Maar volgens Prediker is het mooi om op een begrafenis te zijn. Want verdriet om de dood zet je stil,

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus

Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus Duur: ongeveer 45 minuten zeven stompe kaarsen (om mee te beginnen) Steek zeven stompe kaarsen aan en plaats die naast

Nadere informatie

Mijn uitvaart. Ondergetekende, De heer / mevrouw

Mijn uitvaart. Ondergetekende, De heer / mevrouw Mijn uitvaart Mijn uitvaart In dit boekje kunt u op uw gemak alle persoonlijke wensen In dit document geeft u nu alvast het antwoord op een aantal Ondergetekende, en voorkeuren ten aanzien van uw eigen

Nadere informatie

Naam:...M/V.. Adres:. Postcode:..Plaats.. Telefoon privé:..zakelijk:... Geboortedatum:.. Geboorteplaats:... Partner van:...

Naam:...M/V.. Adres:. Postcode:..Plaats.. Telefoon privé:..zakelijk:... Geboortedatum:.. Geboorteplaats:... Partner van:... De laatste wensen Uitvaartvereniging De Laatste Eer Sexbierum-Pieterbierum Deze wensenlijst is gemaakt voor iedereen die iets wil vastleggen voor zijn/haar uitvaart. Daarmee praktische informatie achterlatend

Nadere informatie

Dag en nacht bereikbaar 072 512 26 14 Bij overlijden kunt u direct contact met ons opnemen

Dag en nacht bereikbaar 072 512 26 14 Bij overlijden kunt u direct contact met ons opnemen Laatste Wensenboekje Dag en nacht bereikbaar Bij overlijden kunt u direct contact met ons opnemen Omdat ieder mens verschillend is... Voor u ligt het persoonlijke wensenboekje van Uitvaartverzorging Pieter

Nadere informatie

Uitvaartcodicil. Bel bij een overlijden met 0521-513660. Wij zijn dag en nacht bereikbaar.

Uitvaartcodicil. Bel bij een overlijden met 0521-513660. Wij zijn dag en nacht bereikbaar. Uitvaartcodicil Bel bij een overlijden met 0521-513660 Wij zijn dag en nacht bereikbaar. Bewaar dit codicil op een plek waar uw nabestaanden hem makkelijk vinden, laat uw nabestaanden ook weten dat u een

Nadere informatie

Rebel's BEGRAFENISONDERNEMING. sinds 1815. Uitvaartcodicil

Rebel's BEGRAFENISONDERNEMING. sinds 1815. Uitvaartcodicil sinds 1815 Rebel's BEGRAFENISONDERNEMING Uitvaartcodicil SPECIALE WENSEN EN ANDERE GEGEVENS ONDERGETEKENDE: PERSOONLIJKE GEGEVENS Naam Postcode/woonplaats Geboortedatum Partner van Naam huisarts BIJ OVERLIJDEN

Nadere informatie

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME Algemene opzet van de les Doelen: - Kinderen kunnen gedachten, gevoelens en houdingen bij thema s uit de film Gods Lam uitdrukken in dramavorm. - Kinderen

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Wensen betreffende mijn uitvaart.

Wilsbeschikking. Wensen betreffende mijn uitvaart. Wilsbeschikking Wensen betreffende mijn uitvaart. Naam _ Adres _ Postcode/woonplaats Telefoon Geboortedatum Partner van Naam huisarts Tel. huisarts Ik heb een testament opgemaakt: nee ja bij notaris Ik

Nadere informatie

van... Grummel Uitvaartzorg Dit wensenformulier is zoals ik het graag wil Dit wensenformulier kan als leidraad worden gebruikt

van... Grummel Uitvaartzorg Dit wensenformulier is zoals ik het graag wil Dit wensenformulier kan als leidraad worden gebruikt van... Grummel Uitvaartzorg Dit wensenformulier is zoals ik het graag wil Dit wensenformulier kan als leidraad worden gebruikt 0591-760150 info@grummeluitvaartzorg.nl www.grummeluitvaartzorg.nl Inhoudsopgave:

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

Met vriendelijke groet, Begrafenis en Crematie Onderneming Van Vuure

Met vriendelijke groet, Begrafenis en Crematie Onderneming Van Vuure Vrijwel alles in dit leven is onzeker, slechts één ding staat vast: voor iedereen komt een moment waarop aan dit leven een einde komt. Of de dood nu plotseling komt of niet- u kunt er voor zorgen dat uw

Nadere informatie

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats:

Wilsbeschikking. Persoonlijke gegevens: Naam: Voornamen: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw. Adres: Postcode en woonplaats: Wilsbeschikking Persoonlijke gegevens: Naam: Roepnaam: Geboren op: in: Geslacht: Man / Vrouw Adres: Postcode en woonplaats: Telefoon: mobielnr: Nationaliteit: Naam huisarts: telefoon: Burgerlijke staat:

Nadere informatie

De enige zekerheid in ons leven is ons sterven. Met dit formulier kun je jouw persoonlijke wensen vastleggen.

De enige zekerheid in ons leven is ons sterven. Met dit formulier kun je jouw persoonlijke wensen vastleggen. Pagina1 De enige zekerheid in ons leven is ons sterven. Met dit formulier kun je jouw persoonlijke wensen vastleggen. Deze wensenlijst is gemaakt voor iedereen die iets wil vastleggen voor zijn/haar uitvaart.

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Diny Neplenbroek Uitvaartverzorging

Diny Neplenbroek Uitvaartverzorging Diny Neplenbroek Uitvaartverzorging In deze wilsbeschikking kunt u uw wensen ten aanzien van uw uitvaart vastleggen. Om de wilsbeschikking rechtsgeldig te laten zijn, moet deze eigenhandig zijn ingevuld

Nadere informatie

Valance Vos Vos Uitvaart

Valance Vos Vos Uitvaart Wensen Boekje Sterven is na onze geboorte de belangrijkste gebeurtenis in ons leven. Of de dood nu plotseling komt of niet, u kunt er voor zorgen dat uw nabestaanden niet naast hun verdriet ook nog de

Nadere informatie

Niemand van ons leeft voor zichzelf alleen, niemand van ons sterft voor zichzelf alleen. Rom. 14: 7, 8. Mijn uitvaartwensen.

Niemand van ons leeft voor zichzelf alleen, niemand van ons sterft voor zichzelf alleen. Rom. 14: 7, 8. Mijn uitvaartwensen. Niemand van ons leeft voor zichzelf alleen, niemand van ons sterft voor zichzelf alleen. Rom. 14: 7, 8 Mijn uitvaartwensen Compact Persoonlijke gegevens Geachte lezer, Voor u ligt het document Mijn uitvaartwensen

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Registratieformulier. Handtekening

Registratieformulier. Handtekening Registratieformulier Familienaam Voornamen Straat en huis nr. Postcode en woonplaats Telefoonnummer Geboortedatum en plaats Echtgenoot/wed./partner Contactpersoon familie Telefoonnr. contactpersoon Plaats

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie