Lectoraat Sustainable Performance Codarts Rotterdam Frank Heckman Annelies Schrijnen van Gastel Marijke Tielenius Kruijthoff foto omslag: Maarten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lectoraat Sustainable Performance Codarts Rotterdam Frank Heckman Annelies Schrijnen van Gastel Marijke Tielenius Kruijthoff foto omslag: Maarten"

Transcriptie

1

2 Lectoraat Sustainable Performance Codarts Rotterdam Frank Heckman Annelies Schrijnen van Gastel Marijke Tielenius Kruijthoff foto omslag: Maarten Laupman beeldmateriaal: Jerry de Mars / Dikke Dingen beeldmateriaal: Operadagen Rotterdam

3 OP ZOEK NAAR DE PAREL VAN HET PARADIJS Voorwoord 1. Inleiding: Lectoraat Sustainable Performance 2. Kenniskring Sustainable Performance 3. Sustainable Performance en Operadagen Rotterdam 4. Op zoek naar de parel van het paradijs 5. Dialogen 6. Publieksgegevens 7. Onderzoeksbevindingen 8. Reflectie 9. Tot slot Lectoraat Sustainable Performance Codarts Rotterdam December 2011 Op zoek naar de parel van het paradijs 1

4 Veertig jonge podiumkunstenaars van Codarts presenteren een proeve van hun gezamenlijke muziektheatervoorstelling. Musici, zangers, dansers en circusartiesten zowel docenten als studenten creëerden samen met een dramaturg, een choreograaf en een componist een multidisciplinaire productie. Rondom het thema van Het verloren paradijs wisselen verschillende muziektheater scènes elkaar af in een wervelende voorstelling. Het is een reis naar het verloren paradijs, als een zoektocht naar de Heilige Graal waarbij de studenten nieuwe kwaliteiten in zichzelf en anderen ontdekken, angst en weerstand leren overwinnen, de magie van het moment ervaren om uiteindelijk de schat mee terug te nemen. Bron: Programmaboek Operadagen Rotterdam 2011 Op zoek naar de parel van het paradijs 2

5 1. Inleiding: Lectoraat Sustainable Performance Het lectoraat Sustainable Performance (SP) verricht onderzoek naar het didactisch concept The Journey / de Reis. De doelstellingen van het lectoraat SP zijn: studenten en docenten van Codarts reizen volgens het didactisch ontwerp The Journey en onderzoeken toepassingsmogelijkheden van dit ontwerp in het kunstvakonderwijs. The Journey is een metafoor voor het pad van ontwikkeling en groei van de studenten en docenten van Codarts Rotterdam die deelnemen aan dit onderzoeksproject. Tijdens hun reis leren zij op een actieve en adaptieve manier van elkaar en van hun omgeving. Het leerproces van deze Kenniskring Sustainable Performance geeft aanwijzingen over de manier waarop het didactisch ontwerp met haar vijf dimensies kan bijdragen aan het bevorderen van de sustainability van prestaties en presentaties.* De vijf dimensies van het didactisch ontwerp The Journey zijn ontleend aan Campbell (1949) **: # Calling / Koers zetten: wat drijft je/ waar wil je heen? # Fellowship / Reisgenoten: wie heb je nodig om je pad succesvol te kunnen afleggen? # Dragons / Tegenslag: waar struikel je en waar ligt de schat begraven? # Performance: er staan op het moment dat het nodig is; # Return / Terugkeer: erkenning en herkenning door de omgeving. * ** Campbell, J. (1949), The Hero with a Thousand Faces. MJF Books: New York. 2. Kenniskring Sustainable Performance. Onder leiding van lector Frank Heckman is een groep van circa 40 studenten en docenten uit alle academies/afdelingen van Codarts van januari 2010 tot september 2011 op reis gegaan langs deze vijf dimensies. Samen vormen zij de Kenniskring Sustainable Performance. Deze Kenniskring functioneert als een Community of Practice, een van-elkaar-lerende gemeenschap, een groep van mensen die een belang, een vraagstuk of een passie voor een bepaald onderwerp delen en die kennis en expertise op dit gebied verdiepen door voortdurend met elkaar te interacteren. (Lave, J. en E.Wenger, 1991)* * Lave J. en E. Wenger. (1991), Situated Learning. Legitimate peripheral participation. University of Cambridge Press: Cambridge. Via action research hebben de deelnemers aan de Community of Practice SP data verzameld rondom de vraag How to sustain the ability to perform on a high level again and again? Er zijn interviews gehouden, de SP Questionnaire en de Matrix Flow x Social Context zijn ingevuld, er zijn filmpjes gemaakt en zij hebben de productie Op zoek naar de parel van het paradijs gecreëerd. 3. SP en Operadagen Rotterdam De Community of Practice SP was begin 2011 op weg naar de vierde dimensie van The Journey: Performance. De Operadagen Rotterdam bood de Community of Practice SP de prachtige gelegenheid artistieke talenten en disciplines te combineren en reiservaringen in de praktijk toe te passen: samenwerken, brainstormen, experimenteren, repeteren en fine tuning waren gericht op het samen creëren en produceren van een muziektheatervoorstelling: Op zoek naar de parel van het paradijs. Op zoek naar de parel van het paradijs 3

6 De voorbereiding voor de productie vond plaats in de periode februari 2011 mei In een eerste productie weekend werd het basis concept en de outline van de productie in elkaar gezet:! The audience will be invited to join the journey. The production is experienced based, and will NOT follow traditional performer audience settings, the audience will be part of an experience and be involved in the production. The audience will not be able to take the role of consumer.! The productions structure is build upon the possibilities for everyone within the group to contribute in their own way and with their own talent. The two performances will therefor have the same structure but might not be with the same performers. So also the travelers who can only participate one day, will be able to join the production.! The audience will be in constant movement as they are on a journey as well. Going up the stairs but there seems to be no paradise there. They will stay in constant movement.! The performance shows individual people, but still connected.! Meaning and key words: together/movement/ervarium/ active/gevoel/heart/ openness/with inspiration returning home/kaleidoscope/acceptance/individuality.! The performance starts when the audience enters the building and finishes when the audience leaves the building, using the whole building. (Bron: Draaiboek Operadagen Rotterdam SP, voorjaar 2011) De voorbereidingen voor deze productie hebben niet alleen in Nederland plaatsgevonden, maar ook in Istanbul: zeven musici van de Community of Practice (4 studenten en 3 docenten) zijn eind maart 2011 onder leiding van lector F r a n k H e c k m a n n a a r I s t a n b u l g e g a a n v o o r e e n samenwerkingsproject met studenten en docenten van het ITU / Turkish Music State Conservatory: World Port, World City, World Art / Rotterdam meets Istanbul. Zij hebben samen met zeven Turkse musici (4 studenten en 3 docenten) In C van Terry Riley uitgevoerd in Istanbul. Om de Turkse en Rotterdamse musici in eenzelfde ritme te krijgen en een gezamenlijke performance neer te zetten is in Istanbul het Reis concept impliciet gehanteerd. Dit proces van samenwerken ging niet helemaal vanzelf: pas toen de musici door een muzikale improvisatie elkaar echt gingen ontmoeten, opende zich ruimte voor muzikale ontwikkeling. De reacties van de reizigers over het Istanbulproject waren unaniem positief: Het is een geweldige ervaring om mee te maken dat je met volledig wederzijds respect, aandacht, belangstelling en ruimte voor ieders talent en individu tot prachtige diepgaande samenwerking (concert) kunt komen met musici van uiteenlopende muziekstijlen / achtergronden. Geweldig goed contact / muzikaal zeer diepe, bijzondere connectie in zeer korte tijd. Het was voor beide partijen een geweldige en verrijkende ervaring! Het is ons gelukt om binnen een paar dagen keihard werken een brug te slaan, onze ervaringen te delen en een fantastisch concert te geven Dit is een bijzonder geslaagd voorbeeld van internationale uitwisseling. (Bron: SP Questionnaire Istanbul, voorjaar 2011) Het concept is in de weken daarna in vijf groepsrepetities in Rotterdam met andere leden van de Community of Practice SP verder uitgewerkt en ingestudeerd. Half mei zijn de Turkse musici naar Rotterdam gereisd om de muzikale uitwisseling en samenwerking te continueren t.b.v. performances tijdens de Operadagen Rotterdam. Op zoek naar de parel van het paradijs 4

7 4. Op zoek naar de parel van het paradijs Op 21 en 22 mei 2011 presenteerde het lectoraat SP Op zoek naar de parel van het paradijs, een multidisciplinaire muziektheatervoorstelling door 19 musici, dansers en circusartiesten van Codarts (studenten en docenten) en zeven Turkse collega s. De voorstellingen vonden plaats in het hoofdgebouw van Codarts aan het Kruisplein in Rotterdam: op de roltrappen, in de kantine en het trappenhuis. De musici waren continu in beweging en het publiek ging met hen mee en had dus geen vaste zitplaatsen. Hoofdpunten uit het programma waren de uitvoering van I n C van Terry Riley op de roltrappen, de individuele presentaties storytelling op de vijfde verdieping in de kantine, het gezamenlijke lied Ederlezi, de body percussion toen het publiek via het trappenhuis naar beneden ging en de streetsoundscape bij binnenkomst en vertrek van het publiek. De voorstellingen zijn vastgelegd op film en een impressie van circa 10 minuten is te zien op performance.nl en staat ook op een dvd. 5. Dialogen De vierde dimensie Performance is optimaal tot ontwikkeling gekomen tijdens de uitvoering in Istanbul op 1 april en de twee uitvoeringen op 21 en 22 mei 2011 in Rotterdam. In de context van deze creatieve prestaties hebben bovendien boeiende dialogen plaatsgevonden: # Dialogen in de vorm van artistieke en muzikale uitwisseling zijn tot stand gekomen in twee stappen: in Istanbul was het ITU / MIAM de ontvangende partij en in Rotterdam was Codarts gastheer. De wederkerigheid is als positief ervaren, was erg inspirerend voor de betrokken kunstenaars, en daardoor is dit uitwisselingsproject echt een reis, een ontwikkelingspad geworden voor studenten en docenten, en door de prachtige voorstellingen ook een absolute meerwaarde voor de omgeving. # Dialogen met de stad: de musici en dansers zijn in beide steden op diverse locaties gaan luisteren naar de geluiden van de stad: het zogenaamde deep listening, luisteren naar de onderstroom van de stad. In Istanbul bezochten zij de overdekte markt, een zakencentrum, de Blauwe Moskee en Aya Sofia en de oevers van de Bosporus. In Rotterdam waren zij op de markt, aan de Maas en in het winkelcentrum Lijnbaan / Beurstraverse. Zij trokken gezamenlijk door de stad, luisterden, maakten op diverse locaties geluidsopnamen, interpreteerden en antwoordden met een muzikale impressie. Deze streetsoundscapes hebben bijgedragen aan de voorstellingen bij binnenkomst en vertrek van het publiek. # Op 21 mei 2011 heeft Operadagen Rotterdam in de Rotterdamse Schouwburg een paneldebat Het verloren paradijs georganiseerd. Tijdens dit debat keken internationale sprekers en theatermakers vooruit naar mogelijkheden om het paradijs te hervinden. Zij spraken over duurzaamheid, milieubewustzijn, migratiestromen en vooral ook over de vragen: Hoe kunnen (podium)kunstenaars daar een rol in spelen? Kan kunst de wereld redden? Frank Heckman, lector Sustainable Performance, heeft deelgenomen aan dit debat. Op zoek naar de parel van het paradijs 5

8 6. Publieksgegevens Communicatie / Publiek / Reacties Het optreden in Istanbul heeft plaatsgevonden op 1 april 2011 tijdens de lunch in de grote hal van het hoofdgebouw van ITU, waar naar schatting 1000 studenten, docenten en ander personeel ademloos hebben geluisterd naar de muzikale improvisatie over de onderstroom van de stad. De reacties van het publiek waren enthousiast. Onduidelijk is of en op welke wijze dit optreden is aangekondigd, maar de keuze van plaats en tijdstip door de Turkse organisator van dit samenwerkingsproject had niet beter gekund. Zijn reactie over de kwaliteit van het concert en het resultaat van de samenwerking tussen beide groepen musici was positief. De samenwerking werd ook door betrokken musici genoemd als een mooie, positieve ervaring: The wonderful and constructive musical exchange which took place in Istanbul. (FH); zie ook eerdere citaten in hoofdstuk 3. De communicatie m.b.t. de voorstellingen in Rotterdam verliep via: " de algemene informatiecampagne van de Operadagen Rotterdam met algemene brochures, folders, affiches en Dagkrant Operadagen; " de specifieke pr-acties van Codarts en het lectoraat Sustainable Performance via intranet, internet, website, stickers en uitnodigingen. In Rotterdam vonden de performances plaats tijdens de Operadagen Rotterdam in het hoofdgebouw van Codarts. Per voorstelling konden maximaal 100 personen worden toegelaten. Beide voorstellingen waren - op een enkel ticket na uitverkocht. De opbrengst van de voorstellingen is ten goede gekomen aan het project De meiden van Mumbai, een project dat kinderprostitutie in Mumbai tegengaat. De samenstelling van het publiek liet een grote variatie naar leeftijden zien en de reacties zijn onder meer in de Dagkrant Operadagen Rotterdam 2011 op 22 mei 2011 als volgt beschreven: De hele voorstelling is een bijzondere beleving. Op originele wijze worden bezoekers bij aankomst ontvangen en aan het denken gezet over hun eigen paradijs. Daarna wordt men op een muzikale tocht meegenomen waar men bijzonder verrast vandaan komt. Ook de directie van de Operadagen Rotterdam was zeer positief over de verrassende kwaliteit van de performances, hetgeen vooral ook relevant is met het oog op de relatie Nederland-Turkije die tijdens de Operadagen 2012 centraal staat. Andere reacties zijn geciteerd in hoofdstuk 4 en zijn te horen en zien in het filmverslag van de voorstellingen: Naast dit filmverslag geven ook schriftelijke impressies van een aantal muziekstudenten uit het publiek een goed beeld van de verrassende voorstellingen. Enkele citaten illustreren dit: For me the whole loose, free, fun and improvisation like atmosphere was a true example of how music and per formance should be: fun, free and full of magic. Wat echt goed overkwam was de flow die in de performances zaten, het bleef de aandacht trekken. Je zag ook dat de spelers daarop inspeelden door met plezier en overtuiging de stukken te spelen. Op zoek naar de parel van het paradijs 6

9 Heel mooi en de tijd leek voorbij te vliegen. Wat me vooral opviel was het verschil in publiek, die twee avonden (noot: deze student is beide avonden naar de performance gekomen). Beter gezegd: de uitwerking van een verschillend publiek op de uitvoerenden was opmerkelijk. Natuurlijk speelde het een rol dat de tweede avond iedereen meer ingespeeld was, maar ook de sfeer was anders. Het was hoe dan ook opmerkelijk om nu duidelijk te zien dat het publiek en de samenstelling daarvan grote invloed uitoefent op het verlopen van de performance. Het begin van de performance was werkelijk geweldig! Het gebruikmaken van verschillende functies van het gebouw, het vermengen van muzikanten en publiek, het verrassingseffect, het gebruikmaken van de roltrappen, de beweging, de grote cirkels die zo gemaakt werden, de daardoor telkens andere mensen die aan je voorbij gingen, het was fascinerend. Het was duidelijk waarneembaar dat iedereen, werkelijk iedereen in hoger sferen kwam, bijzonder passend bij het thema dus. What I found interesting about the concert itself that there was no fixed stage area, so each of the performers chose his/her own place or moved from one group of the audience to another. That way the concert became more lifelike and transparent. Het sterke element was dat publiek en performer een werden. Een goede energie stroomde over de roltrappen van het normaal zo statische kantoorachtige gebouw. Het leek alsof alle aanwezigen helemaal opgingen in zichzelf binnen de groep. Iedereen kon zich laten gaan en was in zijn element. It felt like an improvisation, but a very good one. So I think that in those prospects, they (=the musicians) achieved a feeling of freedom in their performances. (Bron: Verslagen van muziekstudenten uit het publiek over Op zoek naar de Parel van het Paradijs, mei 2011.) 7. Onderzoek 7.1 Onderzoeksinstrumenten Data zijn verzameld met behulp van de Sustainable Performance Questionnaire en de Matrix Flow x Social Context. De Sustainable Performance Questionnaire is voorgelegd aan de zeven SP-reizigers die naar I s t a n b u l g i n g e n. Z i j h e b b e n o p d e h e e n r e i s h u n verwachtingen geformuleerd en op de terugreis hun ervaringen genoteerd, alsook aangegeven wat voor hen het meest relevant is was tijdens dit buitenlands project. Bij de verwachtingen en ervaringen is expliciet gevraagd naar de invalshoeken artistically, mentally, socially / with Codarts students group, socially / with foreign colleagues, entrepeneurial. In dit verslag ligt de focus op de ervaringen. Via de Matrix Flow x Social Context hebben de reizigers aangegeven welke aspecten van flow zij zoal ervaren in diverse sociale omgevingen waarin zij hun vak uitoefenen. De volgende aspecten van flow zijn ontleend aan Csikszentmihalyi *: clear goal, this is really me intense concentration and focus loss of self-consciousness; complete absorption in the activity; effortlessly; like a fish in the water direct feedback: success and failure in the activity become clear immediately; one can adjust on the spot Op zoek naar de parel van het paradijs 7

10 match between one s own capabilities and the challenge stretching it a sense of personal control over the situation or activity the activity offers an intrinsic reward, it is worth doing in itself, for example it s just fun to do experience of pleasure in what I am doing easier to talk about difficult things more open / accessible the activity offers more energy than it asks for Bij de Istanbulgangers is expliciet gevraagd naar ervaringen m.b.t. dit internationale samenwerkingsproject. Bij degenen die aan de voorstellingen tijdens de Operadagen hebben meegewerkt is expliciet gevraagd naar ervaringen in die sociale context. Verschillende sociale omgevingen waarin studenten en docenten hun vak uitoefenen zijn: practising alone practising with friends practising in class exams audition performance with friends performance at Codarts performance outside Codarts / Netherlands performance abroad / world stage performance in Istanbul performance Operadagen * Csikszentmihalyi, M. (1990), Flow: The psychology of optimal experience. Harper and Row: New York. Csikszentmihalyi, M. (1992), Flow: The classic work on how to achieve happiness. Rider: London. Csikszentmihalyi, M. (2007), Psychologie van de optimale ervaring. Boom: Amsterdam. Csikszentmihalyi, M. (2007), De weg naar Flow. Boom: Amsterdam. 7.2 Onderzoeksbevindingen SP Questionnaire Deze vragenlijst is slechts door een deel van de medewerkers aan Op zoek naar de parel van het paradijs ingevuld, te weten de groep van zeven die in de voorbereidende periode naar Istanbul is gegaan. Zij zijn de dragers van de voorstellingen in Istanbul en Rotterdam geweest. De Istanbulreizigers (N=7) hebben allen zonder uitzondering de ervaring dat zij door deelname zich meer bewust zijn geworden van hun artistieke kwaliteiten en hun eigen artistieke rol als musicus in het groepsproces en de performance. Ofschoon h e t p r o c e s v a n s a m e n w e r k e n n a a r e e n gezamenlijke performance niet helemaal vanzelf is gegaan, hebben allen zowel de contacten met de Codarts-collega s als de samenwerking met de Turkse collega s als positief en inspirerend ervaren, en onderstrepen zij het belang van investeren in netwerken en sociale processen. Op zoek naar de parel van het paradijs 8

11 De meerderheid noemt de nauwe en goede samenwerking binnen de groep in relatie tot het artistieke product als het meest relevante aspect van het project. Binnen deze samenwerking zijn waarden als openheid, respect en ruimte genoemd: Feeling the strength of us all as a group, where everyone takes his responsibility for creating musical adventures. Ook het leerproces en de ervaring zelf zijn diverse keren als relevant genoemd: That for me made it an unforgettable experience. Meer in detail zijn de onderzoeksbevindingen m.b.t. de ervaringen: Artistically Allen waren verrast door de samenwerkingsmogelijkheden en nagenoeg allen noemde artistieke bewustwording van (eigen) nieuwe mogelijkheden. Mentally Alle musici signaleerden een toegenomen bewustwording m.b.t. zichzelf en hun rol als musicus in het groepsproces. Socially / with Codarts students group Men heeft het groepsproces positief ervaren wat betreft sfeer, individuele verschillen en samenwerking, al hebben sommigen moeite gehad met het bepalen van hun positie in de groep. Socially / with foreign colleagues Men was unaniem positief over de contacten en samenwerking met de buitenlandse collega s. Entrepeneurial De meerderheid heeft ervaren dat het belangrijk is om te investeren in netwerken en sociale processen. Matrix Flow x Social Context. Deze matrix is zowel ingevuld door de studenten en docenten die naar Istanbul zijn geweest (N=7), als door de helft van de (Nederlandse) musici, dansers en circusartiesten (N=10) die meewerkten aan Op zoek naar de parel van het paradijs. De Istanbulreizigers hebben de volgende indicatoren het vaakst genoemd als flow-ervaringen: experience of pleasure in what I am doing the activity offers an intrinsic reward, it is worth doing in itself, e.g. it is just fun to do. Zij ervaren flow met name in practising with friends en performances with friends. Tijdens de voorstellingen van Op zoek naar de parel van het paradijs hebben alle respondenten (N=10) ruimere flow-ervaringen gehad zelfs 10% meer dan zij aangeven m.b.t. het optreden met vrienden. Zij noemen allemaal intrinsic reward / just fun to do (100%), clear goal (9 van de 10), intense concentration and focus (9 van de 10) en experience of pleasure (8 van de 10). Vergelijken wij deze bevindingen met de aard van de flow-ervaringen in Istanbul, dan zien wij behalve intense concentration and focus ook de indicatoren the activity offers more energy than it asks for a sense of personal control over the situation or activity loss of the sense of time: time flies by. Het minst vaak hebben de Istanbulreizigers de in de matrix aangedragen indicator easier to talk about difficult things genoemd, ofschoon diverse deelnemers aangeven dat in Istanbul de sterke, open groep met respect voor elkaar ook ruimte heeft geboden om moeilijke zaken te bespreken: Door het creëren van ruimte gaan mensen bloeien! Op zoek naar de parel van het paradijs 9

12 Ook de respondenten van de Operadagen noemden easier to talk.. slechts een enkele keer, evenals de indicator more open / accessible. Experience of pleasure in what I am doing wordt vaak genoemd in relatie tot lessen / practising in class, evenals direct feedback: success and failure in the activity become clear immediately, easier to talk about difficult things en the activity offers more energy than it asks for. 8. Samenvatting en reflectie In de werkwijze van het lectoraat Sustainable Performance is het didactisch ontwerp de Reis een reflectief practicum met de vijf dimensies uit het ontwerp als leidraad. Zowel in Istanbul als in Rotterdam tijdens de Operadagen waren de performances voor de reizigers Rotterdamse SP-reizigers en Turkse collega s momenten van being on stage. De productie is tot stand gekomen via een dialogisch proces waarin rollen en verantwoordelijkheden zijn uitgekristalliseerd, resulterend in een co-creatie van alle participanten. Zonder uitzondering hebben alle zeven deelnemers aan het project Istanbul de ervaring dat zij door deelname aan dat project zich meer bewust zijn geworden van hun artistieke kwaliteiten en hun e i g e n r o l a l s m u s i c u s i n h e t groepsproces en de performance. De muzikale improvisatie werkte als een k a t a l ys a tor op het groe p s p roces, w a a r d o o r r u i m t e o n t s t o n d v o o r gezamenlijke ontwikkeling naar een boeiende performance. De nauwe en goede samenwerking binnen de groep in relatie tot het artistieke product is voor de meerderheid de meest relevante ervaring geweest van het Istanbulproject, met openheid, respect en ruimte als belangrijkste waarden. De samenwerkingsmogelijkheden waren voor velen verrassend en men noemde artistieke bewustwording van (eigen) nieuwe mogelijkheden en hun rol als musicus in het groepsproces. Met deze ervaringen zijn de zeven Istanbulreizigers de Operadagen ingegaan. Zij vormden de artistieke kern van de groep die de voorstellingen Op zoek naar de parel van het paradijs gaf, een groep van 19 Nederlandse musici, dansers en circusartiesten en zeven Turkse collega s. Allen rapporteerden dat zij veel flow-ervaringen hadden tijdens deze voorstellingen en noemden unaniem the activity offers an intrinsic reward; it is worth doing it in itself; it is just fun to do. Inhoudelijk gezien zijn de coproducties die in Istanbul en Rotterdam tot stand zijn gekomen, een groot succes geweest door de duidelijk herkenbare toegevoegde maatschappelijke waarde van de voorstellingen, improvisaties en dialogen. Inhoudelijk gezien zijn de coproducties die in Istanbul en Rotterdam tot stand zijn gekomen, een groot succes geweest door de duidelijk herkenbare toegevoegde maatschappelijke waarde van de voorstellingen, improvisaties en dialogen. Met het bescheiden project Rotterdam meets Istanbul heeft het lectoraat Sustainable Performance van Codarts ervaren dat kunstenaars een boeiende rol kunnen spelen m.b.t. het artistiek bovenbrengen van de onderstromen van de stad. Deze ervaring heeft zich tijdens de Operadagen in Rotterdam verder verdiept. Kunstenaars kunnen dingen vaak anders en dieper zien en horen ( deep listening ) en kunnen daardoor verrassend bijdragen aan dialogen over grootstedelijke issues. Op zoek naar de parel van het paradijs 10

13 9. Tot Slot De volgende leden van de Kenniskring SP werkten mee aan Op zoek naar de parel van het paradijs: Codarts / Istanbulreizigers Lector: Frank Heckman (lector). Docenten: Carlo Balemans (conductor / composition), Laetitia van Krieken (keys), Mony Wouters (vocals / music theatre). Studenten: Tessa Nikopoulos (vocals), Melika Hadzic (violin), Hannelore Primusz (vocals / music theatre), Merijn Eugelink (keys). Codarts / overige SP-reizigers Docenten: Juan van Emmerloot (percussion), Andre Heuvelman (trumpet), Frans Huijts (vocals), Gregor Kiock (object manipulation / circus arts). Studenten: Danielle Freriks (dance therapy), Jet van Helbergen (vocals), Joris de Jong (object manipulation / circus arts), Zoe Wijnsouw (dance), Ziga Sercer (percussion), Andreas Goetze (vocals) en Maria Joao Mendes (vocals). Anders: Marijke Tielenius Kruijthoff (onderzoeksassistent), Annelies Schrijnen-van Gastel (assistent lector), Codarts afdeling facilitair/productie. ITU/ Turkish Music State Conservatory Docenten: Serpil Murtezaoglu (dance), Robert Reigle (saxophone), Amy Salsgiver (percussions). Studenten: Berna Anil (vocals), Sila Gerbaga (flute / bass flute), Onur Senturk (kemence / tulum); Erdem Simsek ( baglama). Het inhoudelijk verslag van het project Opzoek naar de parel van het paradijs is gemaakt door het kernteam van het lectoraat Sustainable Performance: Frank Heckman, Marijke Tielenius Kruijthoff en Annelies Schrijnen-van Gastel. Het beeldmateriaal van het verslag (film op website en dvd en foto) is verzorgd door Jerry de Mas / Dikke Dingen. Op zoek naar de parel van het paradijs 11

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een Hi Paul, Robin, Bram, Jan, Wat ik wil voorstellen om bij de launch, waarom we samenwerken en wat we gaan doen, ook een (link naar) Ebook mee te geven met - ons onderscheidend vermogen en een tip van de

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012 Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink ? Mythes Investeringen komen bij andere partijen terecht (kan zijn, dus doe er wat aan!) BIM is

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

T IS AGILE VOOR DE VERANDERING

T IS AGILE VOOR DE VERANDERING T IS AGILE VOOR DE VERANDERING Wendbare organisatie, teal, agile, Nieuwe kreten of is er echte verandering op til? Pascal Vanden Bossche pascalvdbossche Wij begeleiden organisaties om succesvol projecten

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

voor jongeren tussen de 15 en 21 jaar

voor jongeren tussen de 15 en 21 jaar S U M M E R S C H O O L 2 0 1 3 voor jongeren tussen de 15 en 21 jaar NV VERSE BEKKEN maandag 19 tot en met vrijdag 23 augustus van 11.00 18.00 uur in Groningen (tijdens festival Noorderzon!) Locatie Theaterwerkplaats

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT IT auditor en veranderen in 5 kleuren origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT En hoe verander je de mens?...... kennis van denk en werkwijze is van belang! Kleur

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015.

PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015. PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015. Community Planning ISMaatwerk & HzA stedebouw&landschap ISMaatwerk; Clara Overes, participatie en communicatie

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

Leermuziek.nl De website voor alles over muziek!

Leermuziek.nl De website voor alles over muziek! Deze les kon natuurlijk niet achterblijven met zo n enorme hit van Mariah arey! Hieronder vindt je de akkoorden! Het akkoord Het akkoord Het m akkoord Het Bm akkoord Het B akkoord Het D akkoord Het Em

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige

2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige 1 2 Interactief op afstand 3 Afstand wordt minder belangrijk 4 Herkenbaar? Druk op tarieven Klanten stellen hogere eisen Vraag om nieuwe producten Nieuwe samenwerkingen nodig om deze te maken Regelgevers

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Social Media zijn Highly. Erik Hekman Mechelen, Mei 2010. Accessible Media

Social Media zijn Highly. Erik Hekman Mechelen, Mei 2010. Accessible Media Social Media zijn Highly Erik Hekman Mechelen, Mei 2010 Accessible Media KERN VAN DEZE SESSIE Hoe bereik je gebruikersgroepen doormiddel van social media? wat zijn de eigenschappen / mogelijkheden? hoe

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It Presentation Slides Author Teacher Date Time Focus groups UDL (2) 11 Ron Barendsen Ron Barendsen 05/15 12:22 # of Students Student Participation Quizzes Correct Answers 16 58% 0% Student List # Nickname

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie