Leidraad. Lijkschouwing vanuit huisartsenposten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leidraad. Lijkschouwing vanuit huisartsenposten"

Transcriptie

1 Leidraad Lijkschouwing vanuit huisartsenposten september 2008

2 Vereniging Huisartsenposten Nederland Leden van de Vereniging Huisartsenposten Nederland kunnen dit document voor eigen gebruik vrijelijk kopiëren en bewerken. Anderen kunnen daarvoor een verzoek indienen bij de Vereniging Huisartsenposten Nederland, via Postbus 2672, 3500 GR Utrecht

3 Inhoudsopgave 1 Voorwoord Wettelijke kaders lijkschouwing tijdens avond-, nacht- en weekenddiensten Inleiding Wet op de lijkbezorging Wet op de orgaandonatie Veel gestelde vragen over lijkschouwing tijdens ANW-uren Waarom moet lijkschouwing plaatsvinden? Wanneer mag een verklaring van overlijden worden afgegeven? Wat is het verschil tussen natuurlijk en niet-natuurlijk overlijden? Wie mag een lijkschouwing verrichten? Wat houdt een lijkschouwing door de dienstdoende huisarts in? Waar moet de schouwend arts op letten? Wanneer moet lijkschouwing plaatsvinden? Wat moet er na lijkschouwing gebeuren? Waneer wordt de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld? Wat doet de gemeentelijk lijkschouwer? Lijkschouwing bij kinderen Lijkvinding Wie kan er worden ingeschakeld bij overlijden in de openbare ruimte? Obductie Weefseldonatie Lijkbezorging Tijdstippen van vroege postmortale veranderingen Ten slotte Wat dient een huisartsenpost geregeld te hebben? Formulieren Protocollen/richtlijnen Telefoonnummers Afspraken Bijlagen Bijlage 1: modelprotocol lijkschouwing Bijlage 2: voorbeeldformulier dat bij de overledene achtergelaten kan worden Bijlage 3: gebruikte literatuur/websites... 21

4 1 Voorwoord Met de komst van huisartsenposten is de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan wettelijke bepalingen soms anders komen te liggen dan ten tijde van de kleinschalige waarneemgroepen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij lijkschouwing en lijkvinding. In haar rapport Kwaliteit huisartsenposten verbeterd sinds van december 2006 stelt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) dat voor veiligheidsaspecten waaronder het schouwen van overledenen een eenduidig systeem ontwikkeld moet worden. De VHN heeft vervolgens het initiatief genomen tot het bundelen van informatie en het opstellen van een modelprotocol lijkschouwing. Dit document is een product van de werkgroep Kwaliteit van de VHN. Er is dankbaar gebruik gemaakt van het door het Forensisch Medisch Genootschap en de IGZ geleverde commentaar op de concept versie. In hoofdstuk 2 worden de wettelijke kaders rond lijkschouwing toegelicht. Hoofdstuk 3 gaat in op veelgestelde vragen vanuit huisartsenposten rond lijkschouwing. In hoofdstuk 4 wordt aangegeven wat een huisartsenpost, mede gezien wet- en regelgeving, rondom lijkschouwing geregeld dient te hebben. In de bijlagen wordt een modelprotocol gegeven. De huisartsenpost kan dat aan de eigen situatie en afspraken aanpassen. 1 Kwaliteit huisartsenposten verbeterd sinds 2003,. Vereniging Huisartsenposten Nederland 2

5 2 Wettelijke kaders lijkschouwing tijdens avond-, nacht- en weekenddiensten 2.1 Inleiding Bij elk geval van overlijden dient een arts een verklaring van overlijden af te geven, zo bepaalt de Wet op de lijkbezorging. Daartoe moet lijkschouwing plaatsvinden. De verklaring van overlijden is nodig voor de ambtenaar van de burgerlijke stand om zijn toestemming te geven over te kunnen gaan tot begraving of crematie. Voor de verklaring van overlijden is het zogenoemde formulier A bestemd. Voorafgaand aan invulling van formulier A is de belangrijkste vraag die de arts voor zichzelf beantwoordt, of er al dan niet sprake is van een natuurlijke dood. In sommige gevallen zal het voor de dienstdoende arts moeilijker zijn dan voor de eigen huisarts van de patiënt om tot een goede afweging te komen. In geval van twijfel zal de dienstdoend arts de gemeentelijk lijkschouwer consulteren. Na de lijkschouwing dient door de arts ook een formulier B ingevuld te worden. In formulier B staat de doodsoorzaak. Dit formulier is bestemd voor het Centraal Bureau voor de Statistiek. Volgens de wet dient de schouwende arts zowel het A- als B formulier in te vullen. Voor de gegevens op het B formulier is het soms nodig om op de eerstvolgende werkdag contact op te nemen met de eigen huisarts van de overledene. 2.2 Wet op de lijkbezorging Voor lijkschouwing is de Wet op de lijkbezorging 2 geldend. Relevante artikelen uit de Wet op de lijkbezorging zijn: Artikel 3 Lijkschouwing geschiedt door de behandelende arts of door een gemeentelijke lijkschouwer. Artikel 4 Burgemeester en wethouders verschaffen gelegenheid tot het doen schouwen van lijken. Zij benoemen een of meer gemeentelijke lijkschouwers. Artikel 5 De gemeentelijke lijkschouwers dienen bevoegd te zijn de titel van arts te voeren. Artikel 6 Een gemeentelijke lijkschouwer treedt niet als zodanig op, indien hij gedurende de laatste twee jaar ten aanzien van de overledene of de moeder van de doodgeborene handelingen op het gebied van de geneeskunst heeft verricht en indien tussen dezen en hem bloed- of aanverwantschap tot in de derde graad, een huwelijk of een geregistreerd partnerschap bestond of bestaat. De behandelende arts treedt niet op als lijkschouwer indien tussen hem en de overledene of de moeder van de doodgeborene bloed- of aanverwantschap tot in de derde graad, een huwelijk of een geregistreerd partnerschap bestond of bestaat. 2 Er ligt een wijzigingsvoorstel voor de Wet op de lijkbezorging bij de Tweede Kamer. Daarin staat dat een NODO procedure (nader onderzoek naar de doodsoorzaak) bij overlijden van minderjarigen verplicht wordt. Vereniging Huisartsenposten Nederland 3

6 Artikel 7 Hij die de schouwing heeft verricht geeft een verklaring van overlijden af, indien hij ervan overtuigd is dat de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak. Indien het overlijden het gevolg was van de toepassing van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding als bedoeld in artikel 293, tweede, onderscheidenlijk artikel 294, tweede lid, tweede volzin, van het Wetboek van Strafrecht, geeft de behandelende arts geen verklaring van overlijden af en doet hij van de oorzaak van dit overlijden onverwijld door invulling van een formulier mededeling aan de gemeentelijke lijkschouwer of een der gemeentelijke lijkschouwers. Bij de mededeling voegt de arts een beredeneerd verslag inzake de inachtneming van de zorgvuldigheidseisen, bedoeld in artikel 2 van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. Indien de behandelende arts in andere gevallen dan die bedoeld in het tweede lid meent niet tot afgifte van een verklaring van overlijden te kunnen overgaan, doet hij hiervan onverwijld door invulling van een formulier mededeling aan de gemeentelijke lijkschouwer of een der gemeentelijke lijkschouwers. Artikel 67 Een lijk kan in het belang van de wetenschap of het wetenschappelijk onderwijs worden ontleed. Ontleding geschiedt slechts, indien de overledene zijn lijk daartoe heeft bestemd. De artikelen 18, eerste lid, tweede volzin, en 19 zijn van toepassing. Bij gebreke van een bestemming inzake lijkbezorging door de overledene kan ontleding eveneens geschieden, indien de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, de geregistreerde partner of andere levensgezel dan wel, bij ontstentenis of onbereikbaarheid van deze, de naaste onmiddellijk bereikbare meerderjarige bloed- of aanverwanten tot en met de derde graad, of, wanneer ook deze niet bereikbaar zijn, de aanwezige meerderjarige erfgenamen of anders degenen die de zorg voor het lijk op zich nemen, dit daartoe bestemmen. De volledige wet op de lijkbezorging is te lezen op: Wet op de orgaandonatie In het geval een arts wordt geconfronteerd met een overleden patiënt is niet alleen de Wet op de lijkbezorging maar ook de Wet op de orgaandonatie van toepassing. Volgens deze wet zijn alle artsen verplicht het Donorregister te raadplegen indien sprake is van een medisch geschikt donor. Een persoon die thuis overlijdt, komt niet in aanmerking voor orgaandonatie. Weefseldonatie (huid en hoornvliezen t/m 80 jaar, verder bot- en peesweefsel, hartkleppen en grote vaten) is daarentegen wel mogelijk na overlijden thuis. Voor wat betreft de donatie na overlijden kent Nederland een volledig beslissysteem. Donatie kan daardoor alleen plaatsvinden als de overledene daar bij leven uitdrukkelijk toestemming voor heeft gegeven of als zijn nabestaanden na de dood alsnog met donatie instemmen. Al dan niet toestemming bij leven wordt geregistreerd bij het Donorregister ( Hieronder volgt het, in verband met lijkschouwing relevante, gedeelte uit de wet op de orgaandonatie. Artikel 9 Meerderjarigen en minderjarigen van twaalf jaar of ouder, die in staat zijn tot een redelijke waardering van hun belangen ter zake, kunnen toestemming verlenen tot het na hun overlijden verwijderen van hun organen of bepaalde door hen aan te wijzen organen, dan wel daartegen bezwaar maken. Vereniging Huisartsenposten Nederland 4

7 De toestemming wordt verleend en het bezwaar gemaakt door het invullen en laten registreren van een donorformulier als bedoeld in artikel 10. Indien een in het eerste lid bedoelde persoon de beslissing over het verwijderen van zijn organen wenst over te laten aan de in artikel 11 bedoelde nabestaanden of aan een door hem te bepalen persoon, kan hij dat ook op het donorformulier te kennen geven. Een wilsverklaring omtrent het verwijderen van organen kan te allen tijde worden herroepen door het opnieuw invullen en laten registreren van een donorformulier. Een wilsbeschikking met een in dit artikel bedoelde strekking kan ook worden afgelegd bij een schriftelijke verklaring die ten minste eigenhandig is gedagtekend en ondertekend. Een in algemene bewoordingen gestelde herroeping van een uiterste wilsbeschikking houdt niet in een herroeping van een wilsbeschikking als bedoeld in het vierde lid. Artikel 10 Onze minister draagt ervoor zorg dat iedere ingezetene als bedoeld in de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, een donorformulier wordt toegezonden, wanneer hij of zij de leeftijd van achttien jaren heeft bereikt. Donorformulieren worden voorts op verzoek door de zorg van Onze minister en door het college van burgemeester en wethouders kosteloos ter beschikking gesteld. Er is een donorregister waarin, met het oog op de kenbaarheid van de wilsbeschikking van de betrokkene ter zake aantekening wordt gehouden van door middel van het donorformulier verleende toestemming tot of gemaakt bezwaar tegen het na overlijden verwijderen van organen, dan wel de door middel van dat formulier te kennen gegeven wens de beslissing ter zake over te laten aan de in artikel 11 bedoelde nabestaanden of aan een door hem te bepalen persoon. Het register wordt gehouden door of vanwege Onze minister. Het register kan door of in opdracht van een arts dag en nacht worden geraadpleegd wanneer dat met het oog op de voorgenomen verwijdering van een orgaan noodzakelijk is. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld omtrent de vorm, inhoud en toezending van het donorformulier en het bijhouden en de toegankelijkheid van het donorregister. Bij die algemene maatregel kan worden bepaald dat een donorformulier wordt toegezonden aan personen die na het bereiken van de leeftijd van negentien jaar nieuw in een basisadministratie zijn ingeschreven of dat aan daarbij aan te wijzen categorieën van personen aan wie een donorformulier is toegezonden en van wie na een bij die maatregel te bepalen termijn nog geen wilsverklaring in het register is opgenomen, opnieuw een donorformulier wordt toegezonden. De voordracht voor een algemene maatregel van bestuur krachtens het vierde lid wordt niet gedaan dan nadat het ontwerp aan de beide kamers der Staten-Generaal is overgelegd en sedert die overlegging vier weken zijn verstreken. Artikel 11 Indien van een persoon als bedoeld in artikel 9 geen wilsverklaring omtrent het verwijderen van organen aanwezig is, kan daarvoor na het intreden van de dood toestemming worden verleend door de bij zijn overlijden met hem samenlevende echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel, dan wel bij afwezigheid of onbereikbaarheid van deze door de onmiddellijk bereikbare meerderjarige bloedverwanten tot en met de tweede graad dan wel bij afwezigheid of onbereikbaarheid van dezen door de onmiddellijk bereikbare meerderjarige aanverwanten tot en met de tweede graad. Betreft het een minderjarige van twaalf jaar of ouder waarvan geen wilsverklaring bekend is, dan kan de toestemming worden verleend door de ouders die de ouderlijke macht uitoefenen, of de voogd. Ten aanzien van een minderjarige beneden de twaalf jaar kan de in het eerste lid bedoelde toestemming worden verleend door de ouders die de ouderlijke macht uitoefenen, of de voogd. Bij verschil van mening tussen de bloedverwanten, de aanverwanten, onderscheidenlijk de ouders, bedoeld in het eerste en tweede lid, kan de toestemming niet worden verleend. Indien gebruik is gemaakt van de in de tweede volzin van artikel 9, tweede lid, bedoelde mogelijkheid, is dit artikel van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat indien de beslissing is overgelaten aan een bepaalde persoon, die persoon toestemming kan verlenen. Bij afwezigheid of onbereikbaarheid van laatstgenoemde persoon kan de Vereniging Huisartsenposten Nederland 5

8 toestemming worden verleend met overeenkomstige toepassing van het eerste en derde lid. Indien een persoon toestemming heeft verleend voor het na zijn overlijden verwijderen van organen, kan voor het verwijderen van een orgaan dat niet is opgenomen in de tekst van een op het tijdstip van toestemming geldend donorformulier en tegen verwijdering waarvan hij niet anderszins reeds zelf bezwaar heeft gemaakt, toestemming worden verleend met overeenkomstige toepassing van het eerste, derde en vierde lid. Artikel 12 Overlijdt een persoon voor het bereiken van de zestienjarige leeftijd en heeft hij ingevolge artikel 9 toestemming gegeven voor het verwijderen van zijn organen, dan vindt geen verwijdering plaats indien daartegen bezwaar wordt gemaakt door een ouder die de ouderlijke macht uitoefent of de voogd. Bij afwezigheid of onbereikbaarheid van beide ouders of van de voogd kan de verwijdering plaatsvinden Artikel 13 Tenzij degene die toestemming verleent uitdrukkelijk anders bepaalt, wordt toestemming als bedoeld in deze paragraaf verleend ten behoeve van implantatie, daaronder begrepen op implantatie gericht wetenschappelijk onderzoek, indien het orgaan na de verwijdering voor implantatie ongeschikt blijkt te zijn. Bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald dat het verlenen van toestemming niet is toegestaan voor bij die maatregel aan te wijzen, uit een oogpunt van geneeskundige behandeling niet van belang zijnde, doeleinden. Vereniging Huisartsenposten Nederland 6

9 3 Veel gestelde vragen over lijkschouwing tijdens ANW-uren Waarom moet lijkschouwing plaatsvinden? Lijkschouwing moet plaatsvinden om een verklaring van overlijden (A-formulier) te kunnen afgeven. Deze verklaring is nodig voor de toestemming van de ambtenaar van de burgerlijke stand tot begraving of crematie. Daarnaast moet de schouwend arts een doodsoorzakenformulier (B-formulier) invullen voor het Centraal Bureau voor de Statistiek. Beide verklaringen dienen gelijktijdig te worden ingeleverd bij de gemeente waar het overlijden plaatsvond; meestal wordt dit inleveren gedaan door de begrafenisondernemer. (zie ook 3.8) 3.2 Wanneer mag een verklaring van overlijden worden afgegeven? Als de schouwend arts weet wie de overledene is (vraag eventueel omstanders of aanwezige nabestaanden om een identiteitsbewijs) en overtuigd is van een natuurlijke dood. Bij de twijfel over identiteit of een natuurlijke dood moet de gemeentelijk lijkschouwer worden ingeschakeld. 3.3 Wat is het verschil tussen natuurlijk en niet-natuurlijk overlijden? Natuurlijk overlijden is overlijden door spontane ziekte of ouderdom, inclusief een complicatie van een lege artis uitgevoerde medische behandeling indien dit een te verwachten risico was. Niet-natuurlijk overlijden is overlijden als direct of indirect gevolg van een ongeval, geweld of een andere van buiten komende oorzaak, schuld of opzet van een ander, of zelfmoord. 3.4 Wie mag een lijkschouwing verrichten? Lijkschouwing mag verricht worden door een behandelend arts of de gemeentelijk lijkschouwer. Beiden mogen geen huwelijks- of familiebanden hebben (gehad) met de overledene of met de moeder van de doodgeborene. De gemeentelijk lijkschouwer mag de afgelopen twee jaar ook geen behandelrelatie met hen hebben gehad. De gemeentelijk lijkschouwer is gewoonlijk verbonden aan een forensisch medische dienst, die meestal bij een GGD is ondergebracht. De dienstdoende huisarts op de huisartsenpost en een waarnemer worden in deze als behandelend arts beschouwd, ook al heeft men de overledene nooit bij leven gezien of behandeld. Omdat men dan onbekend is met de patiënt, is wel voorzichtigheid geboden. Voor het invullen van het B-formulier is vaak inzage in de medische gegevens of overleg met de eigen huisarts van de overledene nodig. Voor het schouwen van passanten dienen goede afspraken gemaakt te worden met de gemeentelijk lijkschouwer: deze afspraken kunnen per regio verschillen. Ook indien de dienstdoend huisarts niet zelf de lijkschouwing verricht kan het raadzaam zijn wel een visite af te leggen om nazorg aan de omstanders te kunnen verlenen. 3 Voor de antwoorden op veelgestelde vragen is gebruik gemaakt van de handreiking lijkschouwing voor artsen van het KNMG, het protocol lijkschouwing van Primair huisartsenposten (versie april 2007) en het boek De Lijkschouw in de praktijk. Vereniging Huisartsenposten Nederland 7

10 3.5 Wat houdt een lijkschouwing door de dienstdoende huisarts in? De dienstdoende huisarts voert de volgende handelingen uit: a) uitwendig onderzoek (inspectie, zo nodig palpatie, percussie en temperatuurmeting) van het hele lijk; b) een onderzoek naar de omstandigheden waaronder het overlijden plaatsvond; c) het beoordelen of er al dan niet sprake is van een natuurlijke dood; en d) het uitschrijven van de overlijdenspapieren (A- en B-formulier), als de arts overtuigd is van een natuurlijke dood. Is dat laatste niet het geval dan dient de gemeentelijke lijkschouwer te worden ingeschakeld. (A formulier= verklaring van overlijden, B formulier= doodsoorzaakverklaring. A- en B-formulier dienen door dezelfde arts te worden ondertekend) 3.6 Waar moet de schouwend arts op letten? De schouwend arts dient op de volgende punten te letten: Is de patiënt overleden? Let hierbij vooral op de aanwezigheid van lijkvlekken, lijkstijfheid, lichtstijfheid van de pupillen en vervormbaarheid van de cornea. Wie is de overledene? Vraag voor het invullen van de formulieren om het identiteitsbewijs van de overledene. Neem bij twijfel contact op met de gemeentelijk lijkschouwer. Tijdstip van overlijden. Ga ook af op de aard van lijkvlekken en de mate van lijkstijfheid en afkoeling. Is de dag van overlijden onvoldoende nauwkeurig vast te stellen, dan is sprake van lijkvinding (zie 3.12). Aard en oorzaak van overlijden. Let ook op geur en plaats van het lijk, aanwezigheid van letsels en voorwerpen op of aan het lichaam, petechiën op slijmvlies van lippen en conjunctivae, biologische sporen, omgevingsfactoren en gedrag van omstanders. 3.7 Wanneer moet lijkschouwing plaatsvinden? Lijkschouwing moet zo spoedig mogelijk na overlijden plaatsvinden, mede uit het oogpunt van het bijstaan van nabestaanden. Veelal zal een melding van overlijden door de huisartsenpost als een U2 melding worden opgevat. Is op voorhand duidelijk dat sprake is van een niet-natuurlijke dood, dan kan direct de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld worden. Toch is het in deze gevallen verstandig dat de behandeld arts eerst naar de overledene gaat, bijvoorbeeld om de dood vast te stellen en nabestaanden bij te staan. Het stoffelijk overschot moet dan volledig met rust gelaten worden. 3.8 Wat moet er na lijkschouwing gebeuren? Als de arts weet wie de overledene is, overtuigd is van een natuurlijk overlijden en bekend is met de doodsoorzaak, dan vult hij zowel de verklaring van overlijden (Aformulier) als de doodsoorzakenverklaring (B-formulier) in. Meestal gaat het A- formulier mee met de familie of de begrafenisondernemer. Vereniging Huisartsenposten Nederland 8

11 De wet gaat er vanuit dat dezelfde arts die het A-formulier ondertekent tegelijkertijd ook het B-formulier ondertekent. Bij waarneming kan ondertekening van formulier B soms later gebeuren, omdat daarvoor vaak de eigen huisarts van de overledene moet worden geraadpleegd. Als de arts niet overtuigd is van een natuurlijk overlijden of vermoedt of zeker weet dat sprake is van niet-natuurlijk overlijden, dan schakelt hij onmiddellijk de gemeentelijk lijkschouwer in. Bij de officiële formulieren moet gebruik worden gemaakt van de bijbehorende envelop. Enveloppen kunnen worden aangevraagd bij de gemeente. 3.9 Waneer wordt de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld? Indien de schouwend arts twijfelt of er sprake is van een natuurlijke dood dient altijd de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld te worden. Bij ieder overlijden van een minderjarige, dient de schouwend huisarts met de gemeentelijk lijkschouwer te overleggen (zie verder 3.11) Wat doet de gemeentelijk lijkschouwer? De gemeentelijk lijkschouwer komt ter plaatse en schouwt het lijk. De huisarts(enpost) verstrekt de lijkschouwer de relevante informatie voor zover nodig om aard, tijdstip en doodsoorzaak te kunnen vaststellen. Raakt de gemeentelijk lijkschouwer alsnog overtuigd van een natuurlijk overlijden, dan vult hij de overlijdenspapieren in. Is hij niet overtuigd, dan brengt hij onverwijld verslag uit aan de officier van justitie. Pas als de officier toestemming geeft, kan begraving of crematie plaatsvinden. Ook obductie, ontleding en orgaan- of weefseldonatie zijn dan slechts toegestaan met toestemming van de officier Lijkschouwing bij kinderen Bij overlijden van minderjarigen dient de huisarts altijd te overleggen met de gemeentelijk lijkschouwer. De schouwend huisarts zal de gemeentelijk lijkschouwer informeren over de doodsoorzaak (bijvoorbeeld: kind met acute leukemie, veel medicatie, overleden aan de gevolgen van.). Hierna zal de schouwend huisarts de verklaring natuurlijke dood afgeven. Mocht de doodsoorzaak niet geheel duidelijk zijn, dan zal de gemeentelijk lijkschouwer de zaak overnemen. Zodra het wijzigingsvoorstel voor de Wet op de lijkschouwing van kracht wordt zal bij iedere overleden minderjarige een NODO procedure doorlopen worden. (NODO staat voor nader onderzoek naar de doodsoorzaak.) 3.12 Lijkvinding Van lijkvinding is sprake als een stoffelijk overschot wordt aangetroffen terwijl datum of plaats van overlijden onvoldoende nauwkeurig is vast te stellen. Meestal zal de huisarts dan ook niet overtuigd zijn van een natuurlijk overlijden en moet de gemeentelijk lijkschouwer worden ingeschakeld. Bij het inschakelen van c.q. overdragen aan de gemeentelijk lijkschouwer is het raadzaam met hem te overleggen of melding aan, dan wel inschakeling van de politie gewenst is. Het is raadzaam om bij lijkvinding, ook al is men overtuigd van een natuurlijke Vereniging Huisartsenposten Nederland 9

12 dood, met de gemeentelijk lijkschouwer te overleggen en hiervan een aantekening te maken in het waarneembericht. In geval van hulp bij zelfdoding door een niet-arts is er sprake van een nietnatuurlijke dood die gemeld moet worden aan de gemeentelijk lijkschouwer, die de recherche zal inschakelen. Bij hulp bij zelfdoding door een arts, wordt dezelfde procedure gevolgd als bij euthanasie Wie kan er worden ingeschakeld bij overlijden in de openbare ruimte? Indien iemand in een openbare ruimte of op straat overlijdt en er is geen reden om een ambulance in te schakelen en er is tevens geen sprake van lijkvinding (3.12) of duidelijk misdrijf, dan mag net als in andere gevallen de dienstdoend huisarts van de huisartsenpost schouwen. Veelal zal de dienstdoende huisarts in elk geval worden opgeroepen om de dood te constateren en eventuele nabestaanden bij te staan. Het is raadzaam dat de huisartsenpost afspraken maakt met de gemeentelijk lijkschouwer wie in dergelijke gevallen de lijkschouw op zich neemt Obductie Wanneer er meer duidelijkheid gewenst is over de exacte doodsoorzaak, dan kan obductie plaatsvinden. Er bestaat onderscheid tussen een vrijwillige en een onvrijwillige obductie. Een medische obductie is vrijwillig en mag alleen plaatsvinden als de overledene daar bij leven toestemming voor gaf of met toestemming van de nabestaanden. Eerst aangewezene is de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel. Als die er niet is of niet bereikbaar is, dan kan de toestemming ook komen van de naaste onmiddellijk bereikbare meerderjarige bloed- of aanverwanten tot en met de derde graad en anders van de aanwezige erfgenamen of degenen die de zorg voor het lijk op zich nemen. In het algemeen worden bij overlijden thuis (niet in het ziekenhuis) de kosten van obductie en het vervoer naar het ziekenhuis niet door de zorgverzekeraar vergoed. Soms is op aanvraag van de (dienstdoend) huisarts de verzekeraar of het ziekenhuis alsnog bereid deze kosten op zich te nemen. Een voorbeeld van een onvrijwillige obductie is de gerechtelijke obductie die op last van de officier van justitie of een andere gerechtelijke autoriteit plaatsvindt. Doel is het vaststellen van de doodsoorzaak en de aard van het overlijden en eventueel het verzamelen van strafrechtelijk bewijsmateriaal. Het lichaam wordt in beslag genomen; toestemming van overledene of nabestaanden is niet vereist. Onvrijwillige obductie kan ook op last van de inspecteur voor de gezondheidszorg plaatsvinden in het belang van de volksgezondheid, bijvoorbeeld bij besmettelijke ziekten. Ook hier is toestemming niet vereist. Hoe is de procedure in geval de huisarts de obductie dient te regelen? De schouwend huisarts neemt contact op met de patholoog in het ziekenhuis. De overledene wordt naar het mortuarium overgebracht en er wordt binnen afzienbare tijd (meestal één werkdag) obductie verricht door een patholoog. Mocht de periode voor obductie te lang duren, bijvoorbeeld bij overlijden in het weekend, dan kan daar in overleg een oplossing voor worden gevonden. 4 Zie: De lijkschouwing in de praktijk. U.J.L. Reijnders en C. Das Vereniging Huisartsenposten Nederland 10

13 Het obductieonderzoek neemt tussen de één en drie uur in beslag. Daarna haalt de begrafenisondernemer de overledene af voor de voorbereidingen voor opbaring en/of begrafenis of crematie. Over het algemeen doorkruist een obductie niet de officiële gang van zaken rond begrafenis of crematie. Na de obductie maakt de patholoog een verslag dat hij opstuurt naar de arts die de obductie heeft aangevraagd. Om deze procedure te volgen dient iedere huisartsenpost hierover afspraken te maken met een patholoog, inclusief afspraken over de kosten van de obductie Weefseldonatie Volgens de Wet op de Orgaandonatie zijn alle artsen verplicht het Donorregister te raadplegen indien sprake is van een medisch geschikt donor. Een persoon die thuis overlijdt, komt niet in aanmerking voor orgaandonatie. Weefseldonatie is daarentegen wel mogelijk (huid en hoornvliezen zelfs t/m 80 jaar, verder bot- en peesweefsel, hartkleppen en grote vaten) 5. De belangrijkste contra-indicaties voor weefseldonatie zijn: leeftijd >80 sepsis, systemische infecties recente chemotherapie of immunosuppresiva maligniteiten (niet bij cornea) HIV onbekende doodsoorzaak Indien de patiënt mogelijk voldoet aan de criteria voor weefseldonatie en er geen sprake is van contra-indicaties, dan dient contact te worden opgenomen met de meldkamer van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS): (raadpleging donorregister en eventueel verder overleg over criteria en indicaties). Bespreek eventuele weefseldonatie met de nabestaanden Lijkbezorging Lijkbezorging kan op drie manieren plaatsvinden: begraving, crematie of ontleding. Voor begraving of crematie zorgt meestal de familie, maar iedereen mag het regelen. Als er niemand is, is de burgemeester verantwoordelijk. Voor lijkbezorging is toestemming nodig van de ambtenaar van de burgerlijke stand. Begraving of crematie mag niet eerder dan 36 uur en niet later dan de vijfde dag na overlijden plaatsvinden. De burgemeester kan een andere termijn stellen, na een arts te hebben gehoord. Voor de hand ligt dat dit de lijkschouwer is. Voor eerdere lijkbezorging is ook toestemming van de officier van justitie nodig. Ontleding vindt plaats in het belang van de wetenschap en is alleen toegestaan als de overledene daar bij codicil toestemming voor gaf. Ook nabestaanden kunnen toestemming geven. Voor ontleding moet ook toestemming van de ambtenaar van de burgerlijke stand komen. 5 modelprotocol postmortale orgaan- en weefseldonatie Vereniging Huisartsenposten Nederland 11

14 3.17 Tijdstippen van vroege postmortale veranderingen Voor de beoordeling van het tijdstip van overlijden kan het onderstaande overzicht gebruikt worden; de genoemde termijnen kennen in de praktijk een grote spreiding. Troebeling hoornvlies Lijkvlekken: Lijkstijfheid: Ontbinding: <30min Begin meestal <30 min (paarsblauwe verkleuring) Voltooid na 12 uur Irreversibel na 24 uur (niet wegdrukbaar) Begin meestal na 1-2 uur Voltooid na 6 uur Afnemend. Na 72 uur is de rigor meestal geheel verdwenen. De buikwand m.n. rond het ileocoecaal gebied kan een groen/blauwe verkleuring vertonen op basis van rottingsgassen die door de darmwand diffunderen. Dit fenomeen treedt meestal na uur op 3.18 Ten slotte Informeer nabestaanden over het waarom van de lijkschouwing. Verricht de lijkschouw, bij niet-verwacht overlijden, buiten de aanwezigheid van nabestaanden. Neem bij de geringste twijfel contact op met de gemeentelijk lijkschouwer. Vereniging Huisartsenposten Nederland 12

15 4 Wat dient een huisartsenpost geregeld te hebben? 4.1 Formulieren In geval van lijkschouwing dienen de volgende formulieren aanwezig te zijn voor de visitearts: A formulier: verklaring van overlijden door Geneeskundige; 6 B formulier en envelop: doodsoorzaakformulier 7 ; en Formulier waarmee de schouwende huisarts zich kenbaar maakt aan nabestaanden en/of uitvaartverzorgers Protocollen/richtlijnen In geval van lijkschouwing dienen de volgende protocollen aanwezig te zijn voor visitearts en doktersassistente: protocol lijkschouwing; en 9 modelprotocol postmortale orgaan- en weefseldonatie Telefoonnummers In geval van lijkschouwing dienen de volgende telefoonnummers beschikbaar te zijn voor de visitearts: telefoonnummer van de gemeentelijk lijkschouwer; telefoonnummer donorregistratie; bij intake dienen telefoonnummer(s) van nabestaande(n) of contactpersonen geregistreerd te worden; en telefoonnummer van een patholoog anatoom in verband met obductie. 4.4 Afspraken Iedere huisartsenpost dient afspraken te maken met de regionale GGD en de politie over lijkschouwing tijdens avond-,nacht- en weekenduren. Er kan bijvoorbeeld afgesproken worden dat de dienstdoende huisarts van de huisartsenpost altijd naar de overledene toegaat, ook als al duidelijk is dat de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld moet worden. Verder dienen er afspraken te zijn over lijkschouwing bij passanten en lijkschouwing bij overlijden in de openbare ruimte. Iedere huisartsenpost dient afspraken te maken met een patholoog over de procedure in geval van obductie. Sommige huisartsenposten hebben de interne afspraak dat in geval van overlijden en lijkschouwing de achterwacht wordt ingeschakeld, zodat er ook in 6 A formulieren zijn te verkrijgen bij SDU uitgevers of bij de gemeente 7 B formulieren en enveloppen kunnen besteld worden bij de gemeente waarin de huisartsenpost gevestigd is 8 Zie voorbeeld in bijlage 2 9 Zie voorbeeld in bijlage 1 10 ( ) Vereniging Huisartsenposten Nederland 13

16 geval van grote drukte op de huisartsenpost voldoende tijd is om de nabestaanden bij te staan. Vereniging Huisartsenposten Nederland 14

17 5 Bijlagen Vereniging Huisartsenposten Nederland 15

18 Bijlage 1: modelprotocol lijkschouwing Doel Het vastleggen door de huisartsenpost van de te volgen procedure en van de taken van huisarts, doktersassistente en chauffeur indien er sprake is van een overleden patiënt. Toepassing Indien er telefonisch contact wordt gezocht met de huisartsenpost met de mededeling dat er een patiënt is overleden, dan is de taakverdeling als volgt. Het is de taak van de doktersassistente om: 1. Medeleven te tonen met de nabestaande(n); 2. Te informeren of het overlijden verwacht of onverwacht is gekomen; 3. Aan te geven op welke termijn er een doktersbezoek verwacht kan worden (veelal in te plannen als een U2). 4. Te vragen naar het telefoonnummer van de familie/contactpersoon; 5. Het overlijden van desbetreffende patiënt te melden aan de visitearts, inclusief de informatie verkregen uit de bovenstaande punten; en 6. In geval van lijkvinding te overleggen met de visitearts en de GGD in te schakelen (tel..). Het is de taak van de chauffeur om: Te controleren of er A en B formulieren in de tas/koffer voor de visitearts zitten, alsmede het protocol lijkschouwing en het modelprotocol postmortale orgaan- en weefseldonatie. Het is de taak van de visitearts om: 1. Een visite af te leggen om de overledene te schouwen. 2. Vast te stellen dat de patiënt is overleden. 3. Indien de visitearts overtuigd is van een natuurlijke dood: vult hij/zij de overlijdensformulieren in. Volgens de Wet op de lijkbezorging dient de arts zowel de A als B verklaring in te vullen! (artikel 12a, lid 1). Indien het B-formulier nog niet volledig ingevuld kan worden omdat nog informatie van de eigen huisarts moet worden opgevraagd, geeft de visitearts aan waar het ingevulde formulier kan worden opgehaald (zie bijlage 2). Dit ophalen wordt dan veelal gedaan door de begrafenisondernemer die vervolgens het A en B formulier gelijktijdig inlevert bij de gemeente. Er is sprake van een natuurlijke dood als de visitearts overtuigd is van de natuurlijkheid van het overlijden en als de datum en plaats van het overlijden met voldoende zekerheid vaststaan. Op basis van de A-verklaring geeft de visite arts te kennen dat hij/zij zich er persoonlijk van heeft overtuigd dat de dood is ingetreden. De B-verklaring is een anonieme verklaring. De gegevens zijn bestemd voor het Centraal Bureau voor de Statistiek. Als voor de B-verklaring gegevens van de eigen huisarts van de overleden patiënt nodig zijn, dient de visitearts deze de Vereniging Huisartsenposten Nederland 16

19 eerstvolgende werkdag na de dienst op te vragen. Indien de visitearts zowel het A als het B formulier volledig heeft ingevuld laat hij/zij de formulieren achter bij de overledene. De uitvaartverzorger zal verdere afhandeling verzorgen. Indien de visitearts voor het invullen van formulier B niet voldoende gegevens heeft zal hij/zij deze de eerstvolgende werkdag opvragen bij de eigen huisarts. In dit geval komt de uitvaartverzorger beide formulieren bij de visitearts of de huisartsenpost halen. Spreek dit duidelijk met de nabestaanden af. De visitearts laat in alle gevallen zijn naam en telefoonnummer achter bij de familie, zodat zij dit door kunnen geven aan de uitvaartverzorger. Indien de visite arts niet overtuigd is van een natuurlijke dood: schakelt hij/zij de gemeentelijk lijkschouwer in (tel.nr:.). 4. Rekening te houden met de onder 5 tot en met 9 genoemde onderwerpen. 5. Donorregistratie Volgens de WOD (Wet op de Orgaandonatie) zijn alle artsen verplicht het Donorregister te raadplegen indien sprake is van een medisch geschikt donor. Artsen hebben op grond van hun BIG-registratienummer toegang tot dit register: zorg er dus voor dat dit nummer bij de hand is. Een persoon die thuis overlijdt, komt niet in aanmerking voor orgaandonatie maar wél voor weefseldonatie (huid en hoornvliezen zelfs t/m 80 jaar, verder bot- en peesweefsel, hartkleppen en grote vaten). De belangrijkste contra-indicaties voor weefseldonatie: leeftijd >80 sepsis, systemische infecties recente chemotherapie of immunosuppresiva maligniteiten (niet bij cornea) HIV onbekende doodsoorzaak Indien de patiënt mogelijk voldoet aan de criteria voor weefseldonatie en er geen sprake is van contra-indicaties, bel dan de meldkamer van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS): (raadpleging donorregister en eventueel verder overleg over criteria en indicaties) Het modelprotocol orgaanen weefsel donatie is aanwezig op de huisartsenpost. 6. Lijkvinding Van lijkvinding in de zin der wet is sprake als de plaats of de dag van overlijden niet met voldoende nauwkeurigheid kan worden vastgesteld. Indien d.m.v. informatie van omgeving, beoordeling postmortale veranderingen e.d. het tijdstip van overlijden vast te stellen is, en er is na lijkschouw voldoende reden om overtuigd te zijn van de natuurlijkheid van het overlijden, dan vult de huisarts de overlijdenspapieren in. (De regel dat de huisarts alleen op de dag van overlijden zelf of binnen 24 uur mag schouwen geldt niet meer.) Het is wel raadzaam om bij lijkvinding, ook al is men overtuigd van een natuurlijke dood, met de gemeentelijk lijkschouwer contact op te nemen en hiervan een aantekening te maken in het waarneembericht. Bij het inschakelen van c.q. overdragen aan de gemeentelijk lijkschouwer is het raadzaam met hem te overleggen of melding aan, dan wel inschakeling van de politie gewenst is. Voor hulp bij zelfdoding geldt een specifieke meldingsprocedure. Indien plaats en/of datum van overlijden niet met voldoende nauwkeurigheid kan worden vastgesteld, is er sprake van lijkvinding en dient door de politie een Vereniging Huisartsenposten Nederland 17

20 proces-verbaal van lijkvinding te worden opgemaakt. Ofschoon de huisarts formeel bevoegd is om de lijkschouw te verrichten, is het in de praktijk aan te bevelen om de zaak over te dragen aan de gemeentelijk lijkschouwer. Deze heeft immers meer ervaring met het beoordelen van dergelijke situaties en is gewend met de politie samen te werken. 7. Overleden kinderen Bij overlijden van minderjarigen is het, vanwege de geringe ervaring die huisartsen doorgaans hebben met overleden kinderen, raadzaam om altijd te overleggen met de gemeentelijk lijkschouwer. Dit is nog geen wettelijke verplichting, maar wetgeving is in voorbereiding die forensisch onderzoek bij overlijden van kinderen verplicht zal stellen (NODO procedure: nader onderzoek naar de doodsoorzaak). 8. Obductie Is meer duidelijkheid gewenst over de exacte doodsoorzaak, dan kan obductie plaatsvinden. Er bestaat onderscheid tussen een vrijwillige en een onvrijwillige obductie. Een medische obductie is vrijwillig en mag alleen plaatsvinden als de overledene daar bij leven toestemming voor gaf of met toestemming van de nabestaanden. Eerst aangewezene is de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel. Als die er niet is of niet bereikbaar, dan kan de toestemming ook komen van de naaste onmiddellijk bereikbare meerderjarige bloed- of aanverwanten tot en met de derde graad en anders van de aanwezige erfgenamen of degenen die de zorg voor het lijk op zich nemen. In het algemeen worden bij overlijden thuis (niet in het ziekenhuis) de kosten van obductie en het vervoer naar het ziekenhuis niet door de zorgverzekeraar vergoed. Soms is op aanvraag van de (dienstdoend) huisarts de verzekeraar of het ziekenhuis alsnog bereid deze kosten op zich te nemen. Een voorbeeld van een onvrijwillige obductie is de gerechtelijke obductie die op last van de Officier van Justitie of een andere gerechtelijke autoriteit plaatsvindt. Doel is het vaststellen van de doodsoorzaak en de aard van het overlijden en eventueel het verzamelen van strafrechtelijk bewijsmateriaal. Het lichaam wordt in beslag genomen; toestemming van overledene of nabestaanden is niet vereist. Onvrijwillige obductie kan ook op last van de inspecteur voor de gezondheidszorg plaatsvinden in het belang van de volksgezondheid, bijvoorbeeld bij besmettelijke ziekten. Ook hiervoor is toestemming niet vereist. Procedure in geval de dienstdoend huisarts de obductie dient te regelen. De schouwend huisarts neemt contact op met de patholoog in het ziekenhuis. De overledene wordt naar het mortuarium gebracht en er wordt binnen afzienbare tijd (meestal één werkdag) obductie verricht door een patholoog. Het obductieonderzoek zelf neemt tussen de één en drie uur in beslag. Daarna haalt de begrafenisondernemer de overledene op voor de voorbereidingen voor opbaring en/of begrafenis/crematie. Na de obductie maakt de patholoog een verslag dat hij opstuurt naar de arts die de obductie heeft aangevraagd. (Om deze procedure te kunnen volgen dient iedere huisartsenpost hierover afspraken te maken met een patholoog, inclusief afspraken over de kosten van de obductie.) Vereniging Huisartsenposten Nederland 18

21 9. Tijdstippen van vroege postmortale veranderingen Voor beoordeling van het tijdstip van overlijden is het volgende overzicht handig; de genoemde termijnen kennen in de praktijk een grote spreiding. Troebeling hoornvlies Lijkvlekken: Lijkstijfheid: Ontbinding: <30min Begin meestal <30 min (paarsblauwe verkleuring) Voltooid na 12 uur Irreversibel na 24 uur (niet wegdrukbaar) Begin meestal na 1-2 uur Voltooid na 6 uur Afnemend. Na 72 uur is de rigor meestal geheel verdwenen. De buikwand m.n. rond het ileocoecaal gebied kan een groen/blauwe verkleuring vertonen op basis van rottingsgassen die door de darmwand diffunderen. Dit fenomeen treedt meestal na uur op Bij twijfel kan altijd contact opgenomen worden met de dienstdoend gemeentelijk lijkschouwer voor overleg. Archivering (in te vullen door de huisartsenpost) Evaluatie Dit protocol is vastgesteld op.(datum) en zal uiterlijk.(datum) geëvalueerd worden. Vereniging Huisartsenposten Nederland 19

22 Bijlage 2: voorbeeldformulier dat bij de overledene achtergelaten kan worden Plaatsnaam:. Datum:.. Geachte heer/mevrouw, Zojuist heb ik lijkschouwing verricht bij Hr/Mw.. geboorte datum:. adres:. woonplaats:.. Ik heb geconstateerd dat er sprake is van een natuurlijke dood. De eigen huisarts van Hr/Mw.. zal op de hoogte gesteld worden van het overlijden. De formulieren A en B zijn ingevuld en bij de overledene achtergelaten De A en B formulieren zijn nog niet volledig ingevuld en kunnen op.. (datum), om... uur, opgehaald worden bij*: 0 onderstaand praktijkadres of; 0 de huisartsenpost,.(adres van de huisartsenpost) Indien u nog vragen heeft kunt u mij bereiken op nummer. Met vriendelijke groet, Naam dienstdoende huisarts: Praktijkadres:.... Woonplaats:.... Telefoonnummer:. Vereniging Huisartsenposten Nederland 20

23 Bijlage 3: gebruikte literatuur/websites Wet op de lijkbezorging Modelprotocol postmortale orgaan- en weefseldonatie KNMG handreiking lijkschouwing voor artsen versie 2005 Internetsite van de Nederlandse vereniging voor forensische geneeskunde Wet op de orgaandonatie 24 mei Protocol lijkschouwing, Primair informatie/deelnemers-enquetes/decentraleoverheid/doodsoorzaakverklaring Huisartsenposten versie april 2007 Protocol overleden patiënt, SHR versie 19 december 2006 De lijkschouw in de praktijk van U.J.L. Reijnders en C. Das, Zie Vereniging Huisartsenposten Nederland 21

Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 3 5. Toestemming 3 6. Werkwijze 3 6.1 Werkwijze bij weefseldonatie

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten na overlijden Informatie voor nabestaanden Graag willen wij onze deelneming betuigen met het overlijden van uw naaste. Het zal moeilijk zijn om uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Algemeen Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of naaste is heel verdrietig. Het moeilijke is, dat u juist in die heel emotionele tijd, kort na het overlijden, al een aantal praktische

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nabestaandenzorg

PATIËNTEN INFORMATIE. Nabestaandenzorg PATIËNTEN INFORMATIE Nabestaandenzorg 2 PATIËNTENINFORMATIE Er is een dierbare van u in ons ziekenhuis overleden. Wij wensen u veel sterkte bij het verwerken van dit verlies. Voor u als nabestaande volgt

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden over de verzorging van de overledene in CWZ

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden over de verzorging van de overledene in CWZ Zorg na overlijden Informatie voor nabestaanden over de verzorging van de overledene in CWZ Omdat een naaste uit uw familie- of kennissenkring is overleden en het u moeilijk zal vallen nu uw aandacht te

Nadere informatie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie Obductie Informatie over obductie voor nabestaanden Obductie Inleiding 3 Wat is een obductie of autopsie? 3 Waarom obductie? 4 Wat gebeurt er bij een obductie? 4 Het bewaren van weefsel en organen 5 Hoe

Nadere informatie

Na het overlijden praktische informatie voor nabestaanden

Na het overlijden praktische informatie voor nabestaanden Na het overlijden praktische informatie voor nabestaanden Inhoud Na het overlijden De zorg voor de overledene Verblijf in het mortuarium De uitvaartonderneming Persoonlijke bezittingen Persoonlijke wensen

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie patiënteninformatie obductie informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht

Nadere informatie

VI.04. Dokter en de dood consult VI.04. De dokter en de dood

VI.04. Dokter en de dood consult VI.04. De dokter en de dood VI.04 De dokter en de dood 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2. Lijkschouwing 4 3. Obductie 8 4. Postmortale orgaan- en weefseldonatie 10 5. Lijkbezorging 14 6. Dossierplicht en beroepsgeheim na de dood 16

Nadere informatie

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis Algemeen Zorg na overlijden i Patiënteninformatie Informatie voor nabestaanden Slingeland Ziekenhuis Inleiding Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in ons ziekenhuis overleden. Wij willen u en

Nadere informatie

Informatie voor. nabestaanden. bij niet natuurlijk overlijden

Informatie voor. nabestaanden. bij niet natuurlijk overlijden Informatie voor nabestaanden bij niet natuurlijk overlijden 1 Deze informatiebrochure is aan u overhandigd omdat een familielid of naaste van u plotseling en/of ten gevolge van een niet natuurlijke oorzaak

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Overlijden in een ziekenhuis... 1 Verzorging van de overledene... 1 Persoonlijke wensen... 2 Persoonlijke bezittingen... 2 Rituele bewassing...

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden informatie voor nabestaanden Patiëntenvoorlichting 1 Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Inhoudsopgave Inleiding pag. 3 Mortuariumbeheerder pag. 3 Overlijdenspapieren

Nadere informatie

Overlijden van een dierbare

Overlijden van een dierbare Overlijden van een dierbare Informatie voor de nabestaanden Een dierbare van u is overleden. Omdat het u nu moeilijk zal vallen uw aandacht te richten op formaliteiten, ontvangt u deze brochure. Hierin

Nadere informatie

Informatie. Nabestaanden. voor. 4. Adressen & telefoonnummers. CMO Mortuariumbeheer bv Geldermalsen 0345 580770 www.zdg.nl/cmo

Informatie. Nabestaanden. voor. 4. Adressen & telefoonnummers. CMO Mortuariumbeheer bv Geldermalsen 0345 580770 www.zdg.nl/cmo 4. Adressen & telefoonnummers CMO Mortuariumbeheer bv Geldermalsen 0345 580770 www.zdg.nl/cmo Dienst Burgerzaken Amstelveen Laan Nieuwer Amstel 1 1182 JR Amstelveen 020 5404911 www.amstelveen.nl Stichting

Nadere informatie

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie?

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie? Obductie Laboratorium voor pathologie U krijgt deze informatie, omdat iemand die u lief heeft overleden is. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden

Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Een naaste uit uw familie- of kennissenkring is overleden. Graag willen wij onze deelneming betuigen met dit overlijden. Het zal u moeilijk vallen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie PATIËNTEN INFORMATIE Informatie over obductie Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat één van uw naasten is overleden. Een arts heeft u gevraagd of obductie (onderzoek) verricht mag worden. De omstandigheden

Nadere informatie

Informatie over obductie voor nabestaanden

Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie voor patiënten F0244-3415 juli 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen Informatie voor huisartsen Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl Weefseldonatie in de huisartsenpraktijk Waarom krijgt u deze brochure? Maakt donatie

Nadere informatie

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden MORTUARIUM Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of een naaste is een aangrijpende gebeurtenis, waarmee wij u onze deelneming betuigen. Het overlijden

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554

Zorg na overlijden. Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554 Zorg na overlijden Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554 Informatie voor nabestaanden Inleiding Als een familielid of naaste overleden is, begint een periode van afscheid nemen. Juist in deze

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in het Ruwaard van Putten Ziekenhuis overleden. In de eerste plaats gaat onze deelneming uit naar u en de overige nabestaanden.

Nadere informatie

Zorg rondom overlijden

Zorg rondom overlijden Algemene informatie Zorg rondom overlijden Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Overlijden in een ziekenhuis Het verzorgen

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN PATIËNTENINFORMATIE SPIJKENISSE Medisch Centrum INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in het Spijkenisse Medisch Centrum overleden. In de eerste plaats gaat onze deelneming

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Obductie. gemini-ziekenhuis.nl

Obductie. gemini-ziekenhuis.nl Obductie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Obductie 3 Wat is obductie? 3 Waarom is obductie soms wenselijk of nodig? 3 De gang van zaken rond obductie 3 Hoe wordt een obductie uitgevoerd? 4 Uitslag van

Nadere informatie

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis. Naast een gesprek met de arts blijken nabestaanden

Nadere informatie

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Obductie U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u liefheeft, is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere vragen op zoals: Wat

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Inleiding De behandelend arts, of de arts die de dood heeft geconstateerd, is door de wet verplicht na te gaan of de overledene als donor geregistreerd

Nadere informatie

Scoringslijst voor de praktijk

Scoringslijst voor de praktijk Stichting Verenigde Universitaire Huisartsopleidingen Domus Medica, Postbus 20072, 3502 LB UTRECHT tel. (030) 280 60 90; fax (030) 280 60 99 internet: www.svuh.nl Scoringslijst voor de praktijk 8. LIJKSCHOUWING

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Deze brochure is bedoeld om u op weg te helpen met het treffen van de noodzakelijke maatregelen omtrent het overlijden van een naaste uit uw familie-

Nadere informatie

NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE. Versie 2.0

NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE. Versie 2.0 NOTA WET EN GEDRAGSREGELS ROND PERINATALE STERFTE Versie 2.0 Datum Goedkeuring 31-05-2013 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording Monodisciplinair NVOG Inhoudsopgave Inleiding...1 Aangifte

Nadere informatie

Wilt u donor worden? Of juist niet?

Wilt u donor worden? Of juist niet? Wilt u donor worden? Of juist niet? Het Donorregister is een onderdeel van het CIBG, een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het Donorregister registreert persoonlijke

Nadere informatie

Bijlage 1: Checklist/Stroomdiagram

Bijlage 1: Checklist/Stroomdiagram Inleiding Op 1 januari 2010 zal de gewijzigde Wet op de Lijkbezorging, op een enkel artikel na, in werking treden. Vanaf dat moment dient een ieder zich dan ook aan deze wet te houden. De in de nieuwe

Nadere informatie

Gang van zaken in het ziekenhuis

Gang van zaken in het ziekenhuis Na een overlijden Een familielid, vriend, vriendin of bekende van u is in ons ziekenhuis overleden. Wij willen u en uw naasten onze deelneming betuigen. Er begint nu een periode van afscheid nemen. Juist

Nadere informatie

FORMALITEITEN BIJ OVERLIJDEN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN

FORMALITEITEN BIJ OVERLIJDEN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN FORMALITEITEN BIJ OVERLIJDEN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Inleiding Een naaste uit uw familie- of vriendenkring is overleden. In deze folder leest u meer over noodzakelijke maatregelen die getroffen moeten

Nadere informatie

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Weefseldonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan weefsels doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst

Nadere informatie

De dood op de röntgentafel*

De dood op de röntgentafel* Roel van Dijk Bijdrage aan de syllabus van de NVvR-sandwichcursus, 8-11 juni 2004 De dood op de röntgentafel* Radiologen hebben weinig met sterfgevallen op hun afdeling te maken en weten vaak niet goed

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 564 Voorstel van wet van het lid Arib houdende wijziging van de Wet op de lijkbezorging Nr. 4 ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENER

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden bij een overlijden

Informatie voor nabestaanden bij een overlijden Informatie voor nabestaanden bij een overlijden Deze folder kan u van pas komen bij het treffen van noodzakelijke maatregelen na het overlijden van uw naaste. De verzorging van de uitvaart Wanneer u de

Nadere informatie

Wat is weefsel donatie?

Wat is weefsel donatie? Algemeen Wat is weefsel donatie? www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Wat is weefsel donatie? / 01-03-2013 2 Wat is weefsel donatie?

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden 0 Inleiding Het (aanstaand) overlijden van een dierbare is een aangrijpende gebeurtenis. In zo'n situatie is het moeilijk de aandacht te richten op de noodzakelijke formaliteiten

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Na het overlijden

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Na het overlijden Zorg na overlijden Informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u lief heeft is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag

Nadere informatie

Bent u al donor? Ja Nee

Bent u al donor? Ja Nee Nederland zegt Bent u al donor? Ja Nee Wist u dat u als donor in één keer acht levens kunt redden? En dat het heel makkelijk is om u als donor te registreren? Of u nu oud, jong, groot, klein, dik, dun,

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

Ondersteuning na overlijden

Ondersteuning na overlijden Ondersteuning na overlijden Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Verzorging van de overledene 1 Mortuariumbeheerder 2 Waarschuwen uitvaartondernemer 2 Donatie 3 Obductie 4 Ter beschikking

Nadere informatie

de rol van de forensisch arts

de rol van de forensisch arts de rol van de forensisch arts 16-02-2012 Arts en Strafrecht Peter Paul Bender forensisch arts KNMG Forensisch Artsen Rotterdam Rijnmond bender@farr.nl programma: - de forensisch arts - arts en strafrecht

Nadere informatie

Obductie onderzoek van een overledene

Obductie onderzoek van een overledene Obductie onderzoek van een overledene Stichting Laboratoria voor Pathologische Anatomie en Medische Microbiologie (PAMM) Naar aanleiding van het overlijden van één van uw dierbare naasten heeft de behandelend

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie)

CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie) CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie) N.B. Kleine waarnemingen kunnen uiteindelijk van groot belang zijn. Vermeld afwezigheid van kenmerken evenzeer als de aanwezigheid. De

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden Zorg na overlijden Informatie voor nabestaanden Nabestaanden informatieboekje Als een naaste uit uw familie- of vriendenkring is overleden, begint een periode van afscheid nemen. En juist nu moet er ook

Nadere informatie

Geschiedenis: Staatsblad 1993, 655;Staatsblad 1996, 370;Staatsblad 1997, 660;Staatsblad 1998, 198;Staatsblad 1998, 466;Staatsblad 2001, 194

Geschiedenis: Staatsblad 1993, 655;Staatsblad 1996, 370;Staatsblad 1997, 660;Staatsblad 1998, 198;Staatsblad 1998, 466;Staatsblad 2001, 194 Wet op de lijkbezorging 1991 Wet van 7 maart 1991, houdende nieuwe bepalingen inzake de lijkbezorging (Wet op de lijkbezorging [Versie geldig vanaf: 01-04-2002]) Geschiedenis: Staatsblad 1993, 655;Staatsblad

Nadere informatie

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Informatie na overlijden Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Inhoud Inleiding 4 Eigen keuze 4 Verblijf in het mortuarium 4 Verzorging en

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Overlijdenspapieren 3 Afhandelen formaliteiten door de nabestaanden 3 Ambtenaar van de Burgelijke Stand 4 Persoonlijke bezittingen 5 Mortuariumdiensten

Nadere informatie

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Uit reacties van nabestaanden van orgaandonoren is gebleken dat tijdens en na de orgaandonatieprocedure behoefte bestaat aan informatie. Met

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 145 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met het bevorderen van voortgezet

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Zorg na overlijden. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Zorg na overlijden Informatie voor patiënten F0245-3415 december 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Het lichaam ter beschikking van de wetenschap stellen

Het lichaam ter beschikking van de wetenschap stellen Het lichaam ter beschikking van de wetenschap stellen Jaarlijks worden vele studenten opgeleid in de geneeskunde, tandheelkunde, mondzorgkunde, bewegingswetenschappen en aanverwante studierichtingen. Verder

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 480 Wet van 25 november 2013 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig

Nadere informatie

PROCEDURE NA OVERLIJDEN OP EEN MIJNBOUWINSTALLATIE OP ZEE

PROCEDURE NA OVERLIJDEN OP EEN MIJNBOUWINSTALLATIE OP ZEE Industrie Leidraad nr. 3 PROCEDURE NA OVERLIJDEN OP EEN MIJNBOUWINSTALLATIE OP ZEE Beheerder: Health & Safety Committee NOGEPA Versie 1 (oktober 2003) 1 van 9 1. Inleiding De Wet op de lijkbezorging geeft

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl.

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl. INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving is overleden

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap mca.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden. IJsselland Ziekenhuis

De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden. IJsselland Ziekenhuis De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat een naaste uit uw familie of vriendenkring is overleden in het

Nadere informatie

33 313 Voorstel van wet van de leden Sterk en Ortega-Martijn ter bevordering van het sparen door jongeren (Jongerenspaarwet)

33 313 Voorstel van wet van de leden Sterk en Ortega-Martijn ter bevordering van het sparen door jongeren (Jongerenspaarwet) T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - 2 G E N E R A A L Vergaderjaar 2011-2012 33 313 Voorstel van wet van de leden Sterk en Ortega-Martijn ter bevordering van het sparen door jongeren (Jongerenspaarwet)

Nadere informatie

WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling

WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling Artikel 446 1. De overeenkomst inzake geneeskundige

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Handreiking voor nabestaanden

Handreiking voor nabestaanden Handreiking voor nabestaanden Na een overlijden in het ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding Afscheid op de verpleegafdeling Dienst Geestelijke Verzorging en Pastoraat Persoonlijke bezittingen Verblijf in

Nadere informatie

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl.

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl. Vraag 1 Wat is doneren? Doneren betekent geven of schenken. Iemand die orgaan- of weefseldonor is, geeft na zijn dood zijn organen of weefsels weg voor transplantatie. Dit heet donatie. Bekijk het filmfragment

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 509 Wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening gezondheidszorg en de Zorgverzekeringswet (cliëntenrechten

Nadere informatie

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers 2 - Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Waarom deze brochure? U kunt in uw werk als uitvaartondernemer/uitvaartverzorger

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving kan orgaandonor worden na het

Nadere informatie

Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden

Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden Na een overlijden in het Amphia Ziekenhuis Informatie voor nabestaanden Inleiding Omdat een naaste uit uw familie of vriendenkring is overleden en het moeilijk is uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Gelet op het bepaalde in artikel 5, tweede lid, van de verordening persoonsregistratie;

Gelet op het bepaalde in artikel 5, tweede lid, van de verordening persoonsregistratie; Reglement persoonsregistratie identiteitskaarten Burgemeester en wethouders van de gemeente Groningen; Gelet op het bepaalde in artikel 5, tweede lid, van de verordening persoonsregistratie; besluiten

Nadere informatie

Geboorte, Huwelijk en Overlijden 07. GHO

Geboorte, Huwelijk en Overlijden 07. GHO , en 07. GHO Deze module heeft betrekking op uitsluitend Nederlandse partijen. Eindterm 07.01. De kandidaat kan met betrekking tot het thema geboorte de van belang zijnde Nederlandse weten regelgeving

Nadere informatie

Obductie Radboud universitair medisch centrum

Obductie Radboud universitair medisch centrum Obductie Kort na het overlijden van een familielid of verwante kan het gebeuren dat de arts vraagt of u instemt met het verrichten van obductie. Obductie, ook wel sectie of postmortaal-onderzoek genoemd,

Nadere informatie

Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap?

Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap? Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap? Informatie over ter beschikking stellen aan onderwijs en wetenschap 2 Begrafenis, crematie... of schenken aan de wetenschap? In Nederland zijn wij

Nadere informatie

Wet schadefonds geweldsmisdrijven in werking per 1.1.2012

Wet schadefonds geweldsmisdrijven in werking per 1.1.2012 Regelingen en voorzieningen CODE 6.5.6.32 Wet schadefonds geweldsmisdrijven in werking per 1.1.2012 bronnen Nieuwsbericht Schadefonds geweldsmisdrijven 6.6.2011; www.schadefonds.nl Wet van 6 juni 2011

Nadere informatie

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor INFORMATIE VOOR UITVAARTVERZORGERS EN MORTUARIUMBEHEERDERS Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl De verzorging van een orgaan- of weefseldonor Informatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 822 Invoering Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, derde gedeelte (Overgangsrecht) Nr. 1 KONINKLIJKE BOODSCHAP Aan

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie RICHTLIJN. Wet en gedragsregels bij (vroege) perinatale sterfte

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie RICHTLIJN. Wet en gedragsregels bij (vroege) perinatale sterfte NVOG Nederlandse Vereniging voor RICHTLIJN Wet en gedragsregels bij (vroege) perinatale sterfte No 16 januari 1999 1 OMSCHRIJVING VAN HET PROBLEEM In de afgelopen jaren is met succes in toenemende mate

Nadere informatie

Oefenvragen onderdeel Wet op de lijkbezorging

Oefenvragen onderdeel Wet op de lijkbezorging Oefenvragen onderdeel Wet op de lijkbezorging Opgave 1: Welke stelling is juist. a. Van een overlijden dient aangifte te worden gedaan bij de burgerlijke stand van de gemeente waar de overledene is geboren.

Nadere informatie

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van de Wet toezicht accountantsorganisaties, het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten op het terrein van accountantsorganisaties en het accountantsberoep (Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties)

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Bewerkersovereenkomst Datum: 25-04-2015 Versie: 1.1 Status: Definitief Bewerkersovereenkomst Partijen De zorginstelling, gevestigd in Nederland, die met een overeenkomst heeft gesloten in verband met het

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2010 2011 32 291 Het geven aan gemeenten van de verantwoordelijkheid voor schuldhulpverlening (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) A GEWIJZIGD VOORSTEL

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2000 2001 Nr. 79 26 862 Wijziging van de regeling in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het naamrecht, de voorkoming van schijnhuwelijken

Nadere informatie

CONCEPT - onder embargo - Richtlijn lijkschouw voor behandelend artsen 1

CONCEPT - onder embargo - Richtlijn lijkschouw voor behandelend artsen 1 RICHTLIJN LIJKSCHOUW VOOR BEHANDELEND ARTSEN Werkwijze en samenwerking met gemeentelijk lijkschouwers en politie 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 Inhoudsopgave Toelichting 2 Inleiding 2 Kernboodschappen

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Patiënteninformatie Formaliteiten bij overlijden Informatie voor belanghebbenden Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Mortuariumbeheerder 4 Overlijdenspapieren 5 Inschakelen uitvaartverzorger 6 Obductie (ook

Nadere informatie

Wetsartikelen ter toelichting van de OER

Wetsartikelen ter toelichting van de OER Wetsartikelen ter toelichting van de OER 2008-2009 Erasmus MC, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of

Nadere informatie

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament?

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament? HET LEVENSTESTAMENT U heeft er waarschijnlijk al over gehoord of iets over gelezen: het maken van een levenstestament. Maar wat is een levenstestament nu precies? En wanneer is het maken van een levenstestament

Nadere informatie

Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen

Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen Met deze set wilsverklaringen en formulieren geef ik... aan dat ik mij verdiept heb in situaties die zich kunnen voordoen omtrent mijn levenseinde en/of in situaties

Nadere informatie