In de frontlinie tussen hulp en recht. Studiehandleiding Methodische werkbegeleiding in de frontlinie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "In de frontlinie tussen hulp en recht. Studiehandleiding Methodische werkbegeleiding in de frontlinie"

Transcriptie

1 In de frontlinie tussen hulp en recht Studiehandleiding Methodische werkbegeleiding in de frontlinie

2 Deze studiehandleiding Methodische werkbegeleiding hoort bij In de frontlinie tussen hulp en recht door Jacquelien de Savornin Lohman & Hannie Raaff Uitgeverij Coutinho b.v. Alle rechten voorbehouden. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Eerste druk 2001 Derde, herziene druk 2008 Uitgeverij Coutinho Postbus AH Bussum Noot van de uitgever Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rechten, wordt vriendelijk verzocht contact op te nemen met de uitgever. ISBN NUR 740, 820 In de frontlinie tussen hulp en recht 2/13

3 Woord vooraf Sinds een aantal jaar gebruik ik In de frontlinie tussen hulp en recht aan het begin van het stagejaar. De eerste twee hoofdstukken zijn in eerdere leerjaren behandeld, dus die behandel ik niet uitgebreid. Wel krijgen studenten het advies de hoofdstukken nog eens goed door te nemen. De andere hoofdstukken licht ik toe in een college. Per hoofdstuk krijgen de studenten een aantal opdrachten mee om op stage uit te zoeken. Deze opdrachten worden in de trainingen behandeld. Op de Hogeschool Zuyd heeft deze werkwijze de vorm van een module. Dit document betreft de studiehandleiding bij deze module. Inhoudelijk gezien functioneert de module als methodische werkbegeleiding. Mijn ervaring is dat dit een groot succes is. De studenten vinden het heel leuk om de opdrachten op stage te maken. Een plezierig bijverschijnsel is dat collega s ook bij de frontlinie betrokken raken. Het werken in subgroepen, wat aanvankelijk mijn bedoeling was, lukte niet. In de module heb ik drie colleges en zes trainingen gepland, maar als methodische werkbegeleiding kun je aan dezelfde opdrachten meer trainingen besteden. Op deze manier komen meer studenten aan bod. Uiteraard kunnen de groepen dan niet te groot zijn. De trainingen zijn erg leuk, omdat de studenten op elkaars praktijk betrokken raken. De docent kan tijdens de trainingen zowel de rol van coach, als de rol van inhoudsdeskundige hebben. Bij de deeltijdopleiding houd ik dezelfde werkwijze aan. Het enige verschil is dat deze studenten aan het einde van de module niet alle opdrachten hoeven in te leveren, maar een paper moeten schrijven. Mocht u nog specifieke vragen hebben dan kunt u mij mailen, dan neem ik contact met u op. Met vriendelijke groet, Hannie Raaff In de frontlinie tussen hulp en recht 3/13

4 1 Oriëntatie op de module 1.1 Inleiding en verantwoording Op diverse terreinen als justitie, sociale zekerheid en (jeugd)hulpverlening staan professionals met één been in de wereld van politiek, beleid en wetten en met het andere been in de werkelijkheid van de straat en de spreekkamer. Zij bevinden zich in de frontlinie tussen hulp en recht, en dat is ook de titel van het boek dat we gaan behandelen tijdens de methodische werkbegeleiding. De meeste studenten zijn begonnen met stage, anderen oriënteren zich nog op het vinden van een stageplaats. De stageplaatsen zullen sterk van elkaar verschillen, maar ze hebben ook een aantal zaken gemeenschappelijk en dat is dat het allemaal frontlinie-instellingen zijn, met alle mogelijkheden en moeilijkheden van dien. In deze module gaan we jullie stage-ervaringen koppelen aan de theorie, de theorie gaat hierdoor leven en jullie ervaringen op stage zullen verdiept worden. Door het uitwisselen van ervaringen met de andere studenten krijg je ook inzicht in andere werkterreinen. De komende weken gaan we alle kanten van de frontlinie bestuderen. Waarschijnlijk hebben jullie de eerste twee hoofdstukken van het boek al tijdens andere lessen behandeld. We beginnen de methodische werkbegeleiding met de verhouding tussen hulp en recht. Welke plaats hebben hulp en recht binnen de instelling en hoe verhouden ze zich tot elkaar? Hoe is het met de discretionaire ruimte van de medewerkers? Hulpverlening is gebaseerd op andere vormen van wetenschap dan het recht. Ze zijn ook nog eens gebaseerd op verschillende ethische beginselen, daar gaan we ons in verdiepen en we kijken of die ethische beginselen ook op jouw stageplek zijn terug te vinden. Synergie is het verschijnsel dat het goede van twee op zichzelf al goede zaken worden samengevoegd. Dat geeft dan een bijzondere meerwaarde en dat noemen we synergie. We gaan op zoek naar voorbeelden van synergie tussen hulp en recht in het werkveld waar je stage loopt. Om een goede professional te zijn die plezier in het werk heeft (en blijft houden) zijn bepaalde werkprincipes van belang. Sommige hebben we in eerdere modulen al besproken, we gaan er nu dieper op in. We kijken bijvoorbeeld hoe we dilemmabeslissingen nemen en hoe we ons daarvoor kunnen verantwoorden. Instellingen in de frontlinie hebben zo hun eigen problemen. Hoe zien die problemen eruit en hoe proberen instellingen binnen hun organisatie de menselijke maat terug te vinden? 1.2 Plaats van de module De module Methodische werkbegeleiding in de frontlinie maakt deel uit van de opleiding SJD en vindt plaats aan het begin van het derde studiejaar In de frontlinie tussen hulp en recht 4/13

5 1.3 Studiebelasting en EC De module bestaat uit 84 studiebelastingsuren en levert 3 EC s op. 1.4 Globale doelomschrijving De studenten leren de verbinding te leggen tussen sociale problemen in de samenleving en de dagelijkse uitvoeringspraktijk. De studenten krijgen inzicht in historische ontwikkelingen die medebepalend zijn voor de huidige dynamiek van de verzorgingsstaat/participatiesamenleving. De studenten zijn zich bewust van hun discretionaire ruimte. De studenten zijn zich ervan bewust dat de dagelijkse spanning tussen hulp en recht ook kan worden geïnterpreteerd als synergie: een bron waaruit mogelijke verbeteringen van de uitvoeringspraktijk kunnen voortkomen. De studenten leren los van hun eigen gevoel of intuïtie zich te legitimeren voor moeilijke beslissingen die ze meestal moeten nemen. Ze krijgen hiertoe noties mee uit zowel de zorg- als de rechtenethiek. De studenten leren de kracht van hun positie kennis van zowel de systeemwereld als de leefwereld van de cliënten beter te overzien en te benutten. De studenten ontwikkelen een integraal denkkader over hun beroep, waarin zij specifiekere kennis op gebied van recht, sociale wetenschappen en methodisch-agogische vakken, een plaats kunnen geven. De studenten maken kennis met andere vormen van beleidsdenken dan het vaak nog gehanteerde topdown-model. 1.5 Beginniveau en vereisten De module Werkprincipes in de frontlinie kan worden gevolgd als de andere methodiekmodules van de opleiding SJD gehaald zijn. 1.6 Werkwijze De module bestaat uit hoorcolleges, werkcolleges en trainingen. De studenten moeten zich terdege voorbereiden op de trainingen, de meeste opdrachten worden in subgroepen voorbereid. Aan het eind van iedere training wordt tijd vrijgemaakt waarin jullie de opdracht voor de volgende training kunnen plannen, taken kunnen verdelen etc. In de frontlinie tussen hulp en recht 5/13

6 1.7 Hulpmiddelen en literatuur Savornin Lohman, Jacquelien de & Hannie Raaff (2008). In de frontlinie tussen hulp en recht. derde druk. Bussum: Uitgeverij Coutinho. ISBN Aanwezigheid Het startcollege is verplicht, van de trainingen mag je er één missen. Indien een student zich niet heeft voorbereid of niet actief heeft deelgenomen aan de opdracht voor de subgroep, kan hem/ haar de toegang tot de training worden ontzegd. 1.9 Toetsing en beoordeling Tijdens de module maken de studenten opdrachten. Aan het eind van de module worden deze opdrachten beoordeeld. Eventueel kunnen de opdrachten ook in een subgroep van maximaal drie studenten worden gemaakt. De docent geeft een punt, vermenigvuldigd met het aantal deelnemers. De studenten verdelen de punten onderling. Het moet een afgerond punt zijn. Als jullie met drie studenten 22 punten krijgen, dan krijgen twee een 7 en één een 8. De studenten moeten altijd individueel hun voorbereiding en aantekeningen bewaren en meenemen naar de training. Alle leden van de subgroep moeten in staat zijn hun opdracht in de training te presenteren. Voor alle studenten geldt dat indien één of meer opdrachten onvoldoende worden beoordeeld, die opdrachten opnieuw gemaakt worden. Bij onvoldoende participatie in de lessen of een diepe onvoldoende voor de opdrachten, wordt een individueel schriftelijk tentamen afgenomen Beoordelingscriteria van de opdrachten Het praktijkgehalte: hebben de studenten goede informatie verzameld op stage? Het theoriegehalte: wordt voldoende verwezen naar de behandelde theorie in het boek? Integratie theorie en praktijk: worden theorie en praktijk goed aan elkaar gekoppeld? Gebruikmaking van bronnen uit de vakliteratuur, pers, etc. Taal, verzorging, correcte verwijzing naar bronnen Tot slot Anders dan jullie gewend zijn is de studiehandleiding kort en in de reader zitten geen interessante, actuele artikelen. Die gaan jullie zelf verzamelen. In de frontlinie tussen hulp en recht 6/13

7 2 Moduleprogramma Proloog De eerste twee hoofdstukken hebben jullie al een keer in andere lessen behandeld. Is dat niet het geval? Bestudeer ze goed en controleer op de website of je de vragen (bij het onderdeel studieopdrachten ) kunt beantwoorden. Overzicht van de leertrajecten Leertraject 1: Leertraject 2: Leertraject 3: Leertraject 4: de verhouding tussen hulp en recht rechtenethiek, zorgethiek en synergie de werkprincipes in de frontlinie de organisaties in de frontlinie In de frontlinie tussen hulp en recht 7/13

8 Leertraject 1: de verhouding tussen hulp en recht Hulp en recht zijn zo oud als de mensheid en hebben het zelfde doel: marginalisering tegengaan en integratie bevorderen. Toch zijn het verschillende praktijken. Hoe verhouden hulp en recht zich tot elkaar? Startcollege In dit college krijgen jullie een introductie in de verhouding tussen hulp en recht. Naar de PowerPointpresentatie bij hoofdstuk 3 tot en met 6 De subgroepen worden per werkveld samengesteld. Als jullie in subgroepen gaan werken maken jullie afspraken wanneer jullie bij elkaar komen. Jullie kunnen de afspraken op school maken maar ook, leuker nog, op jullie stage-instelling! Kijk meteen naar de opdracht die jullie voor de eerste training moeten maken. Voorbereiding voor training 1: de verhouding tussen hulp en recht Jullie maken een presentatie voor de komende training over de verhouding tussen hulp en recht in jullie instelling/werkveld. Pak het als volgt aan. 1 Bestudeer hoofdstuk 3. 2 Tot welk domein behoort jullie instelling? 3 Wat zijn belangrijke vaktijdschriften en kennisorganisaties in dat domein? 4 Wat is de plaats van hulp in jullie instellingen? 5 Wat is het belangrijkste rechtsgebied in dit domein en hoe verhoudt zich dat tot de hulp? 6 Kijk naar figuur 3.1. Welk deel van het werk is geprotocolliseerd en waar zit de discretionaire ruimte? 7 Praat met twee medewerkers over hun discretionaire ruimte. Zijn ze er tevreden mee? 8 Vergelijk de praktijk van je instelling met de theorie die in hoofdstuk 3 besproken is, met name in het betreffende domein. Klopt het of zie je verschillen? 9 Kijk of je in de vakpers (punt 3) nog belangrijke zaken kunt vinden die deze opdracht ondersteunen. Maak op basis van bovenstaande punten een paper van ca. drie A4. Spreek af wie in de training dit verhaal gaat presenteren. Werk je bij Bureau Sociaal Raadslieden of een Juridisch Loket? Vervang opdracht 5 door de volgende opdracht: welke domeinen kom je vaak tegen bij de problemen van de cliënten? Vervang opdracht 7 door de volgende opdracht: op sommige terreinen kan je meer voor een cliënt betekenen dan op andere. Dat heeft ook te maken met de discretionaire ruimte van andere instellingen. Geef daar twee voorbeelden van. In de frontlinie tussen hulp en recht 8/13

9 Training 1: de verhouding tussen hulp en recht Presentaties van de eerste opdracht. In de frontlinie tussen hulp en recht 9/13

10 Leertraject 2: zorgethiek, rechtenethiek en synergie Hulp en recht vormen verschillende praktijken, ook de ethische achtergrond verschilt. In dit leertraject gaan we kijken wat ethiek inhoudt en wat noties bespreken uit de zorgethiek en de rechtenethiek. Synergie ontstaat als het beste uit hulp en recht worden gecombineerd. We gaan op zoek naar voorbeelden. College: rechtenethiek, zorgethiek, synergie Naar de PowerPointpresentatie bij hoofdstuk 4 Naar het uitgeschreven college bij hoofdstuk 4 Voorbereiding voor training 2: rechtenethiek, zorgethiek Maak de volgende opdrachten. 1 Bestudeer de hoofdstukken 4 en 5. Ga voor controle naar en zoek naar de vragen die bij dit hoofdstuk horen (bij het onderdeel studieopdrachten ), daarmee kun je jezelf controleren. 2 Geef praktijkvoorbeelden van rechtsethische en zorgethische principes die op jullie stageplaats (of in dit domein) geldend zijn. 3 Hoe zouden de filosofen die in het boek behandeld worden tegen jullie praktijk aankijken? Kruip in de huid van vier filosofen. Wat zouden ze goed vinden aan de huidige gang van zaken en welke bezwaren zouden ze hebben? Subgroepen spreken af wie in de tweede training dit verhaal gaat presenteren. Training 2: rechtenethiek, zorgethiek We bespreken de opdrachten. Voorbereiding voor training 3: synergie Maak de volgende opdrachten. 1 Bestudeer hoofdstuk 6, bezoek de website en controleer of je de vragen bij dit hoofdstuk (bij het onderdeel studieopdrachten ) kunt beantwoorden. 2 Verzamel voorbeelden van synergie in de praktijk binnen de stage-instelling. 3 Verzamel voorbeelden van synergie uit de vakpers of de krant. 4 Motiveer op basis van de theorie waarom het synergie is. Welke vormen van drieslag herken je? Subgroepen spreken af wie in de training 3 dit verhaal gaat presenteren. In de frontlinie tussen hulp en recht 10/13

11 Training 3: synergie We bespreken de opdrachten. In de frontlinie tussen hulp en recht 11/13

12 Leertraject 3: de werkprincipes van de frontliniewerker Hoe zorg je er voor dat cliënten tot hun recht komen? Hoe vind je een goede balans tussen hulp en recht? We behandelen een aantal werkprincipes. College: werkprincipes in de frontlinie Naar de PowerPointpresentatie bij hoofdstuk 7 Voorbereiding voor training 4: de vertaling van werkprincipes in de praktijk Maak de volgende opdrachten. 1 Bestudeer hoofdstuk 7 2 In paragraaf 7.1 worden een paar werkprincipes genoemd. Ga een of meer collega s interviewen, leg hem/haar de betekenis van de werkprincipes uit, stuk voor stuk. Hoe belangrijk vindt hij/zij de diverse werkprincipes? Vraag naar voorbeelden. 3 Noteer individueel een paar van jouw leerdoelen die afgeleid zijn van de werkprincipes. 4 Beschrijf een casus. Kun je de termen bevinding, verhaal, inventie en situatiegrens toepassen? 5 Wat zou vanuit de instelling waar jij stage loopt een belangrijke signalering kunnen zijn? Subgroepen spreken af wie in training 4 dit verhaal gaat presenteren. Training 4: de vertaling van werkprincipes in de praktijk In deze training gaan we een paar werkprincipes bespreken en oefenen. We bespreken de diagnose volgens het principe bevinding, verhaal, inventie en situatiegrens. Voorbereiding voor training 5: het beslissingsmodel Maak de volgende opdrachten, individueel, dus niet in de subgroep. 1 Lees paragraaf 7.3 nog eens goed door. 2 Beschrijf een dilemma uit je eigen praktijk, vraag eventueel hulp aan een collega. 3 Werk nu stap voor stap het dilemmamodel door, zoals we dat in het boek met Sjoerd en Dorus hebben gedaan. Training 5: het beslissingsmodel We behandelen met elkaar een paar beslissingsmodellen. Naar de incidentmethode In de frontlinie tussen hulp en recht 12/13

13 Leertraject 4: de organisaties in de frontlinie In hoofdstuk 1 en 2 van In de fronlinie tussen hulp en recht lazen we dat de instellingen vaak machteloos zijn om sociale problemen goed aan te pakken en erger nog soms zelf onderdeel zijn van het probleem. Regelzucht, bureaucratie en onpersoonlijke afdoening zijn geen uitzondering. Wel is er op brede schaal aandacht om instellingen te verbeteren: organisaties zijn op zoek naar de menselijke maat, waarin de uitvoeringspraktijk in de spreekkamer weer centraal komt te staan. College: de organisatie Naar de PowerPointpresentatie bij hoofdstuk 8 Voorbereiding voor training 6: de organisatie 1 Lees hoofdstuk 8 en controleer op de website of je de vragen bij dit hoofdstuk (bij het onderdeel studieopdrachten ) kunt beantwoorden. 2 In paragraaf 8.3 staat een aantal dilemma s genoemd van organisaties. Zet ze op een rijtje. Nu kun je twee dingen doen. Je kunt een gesprek aanvragen met een leidinggevende, hem of haar de dilemma s voorleggen en vragen of die binnen de organisatie spelen. Op welke manier doen ze daar wat aan? Je werkt dit uit tot een interviewverslag. Het alternatief: maak een werkstuk over de dilemma s van de organisatie en wat daar aan gedaan wordt op basis van een jaarverslag, teamvergaderingen, etc. 3 In paragraaf 8.4 staan strategieën genoemd waarmee instellingen kunnen kantelen. Zoek in de tijdschriften naar voorbeelden waar instellingen proberen hun organisatie dichter bij de burger te brengen en de frontliniewerker centraal te stellen.kom met een paar voorbeelden hoe instellingen in jullie sector proberen om de praktijk meer centraal te stellen. Noteer of dat spoort met de in het boek genoemde strategieën. Training 6: de organisatie We bespreken de opdrachten over de organisatie. Als het goed is hebben jullie nog even tijd om je opdrachten netjes af te werken. Kijk in deze studiehandleiding bij paragraaf 1.10 naar de beoordelingscriteria. Zie het rooster voor de inleverdatum. In de frontlinie tussen hulp en recht 13/13

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk?

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk? In de frontlinie tussen hulp en recht Spel Wie heeft gelijk? Dit spel Wie heeft gelijk? hoort bij In de frontlinie tussen hulp en recht door Jacquelien de Savornin Lohman & Hannie Raaff. 2001 Uitgeverij

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een Outlook.com-account aanmaken hoort bij

Nadere informatie

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 6 Stellen

Toetsvragen bij domein 6 Stellen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 6 Stellen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli Schaufeli

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het aanmaken van een Outlook.com-account

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Extra les: Verzekeringen

Extra les: Verzekeringen Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Verzekeringen Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over verzekeringen hoort bij Zwart op wit.

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in de wereld van internet Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in de wereld van internet van Hannie van

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 4 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Extra les: Internetbankieren

Extra les: Internetbankieren Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Internetbankieren Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over internetbankieren hoort bij Zwart

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 1 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 6 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Leerdoelen. Conferencemanagement. Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk. John E. Moreu. u i t g e v e r ij c o u t i n h o

Leerdoelen. Conferencemanagement. Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk. John E. Moreu. u i t g e v e r ij c o u t i n h o Conferencemanagement Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk Leerdoelen John E. Moreu u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze leerdoelen horen bij de derde, herziene uitgave

Nadere informatie

Les 7 Doen: Windows Live Mail

Les 7 Doen: Windows Live Mail Wegwijs in Windows 7 Les 7 Doen: Windows Live Mail Vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 Hannie van Osnabrugge bussum 2011 Deze vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 hoort bij

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van internet

Wegwijs in de wereld van internet Wegwijs in de wereld van internet Werkbladen les 5 voor Windows Vista (Windows Mail) Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze werkbladen horen bij Wegwijs in de wereld van internet

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 5 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Webmail met Windows Live Hotmail

Webmail met Windows Live Hotmail Wegwijs in internet Webmail met Windows Live Hotmail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Webmail met Windows Live Hotmail hoort bij Wegwijs in internet van

Nadere informatie

De essentie van administratieve organisatie. Stappenplan offerte. Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck. u i t g e v e r ij coutinho.

De essentie van administratieve organisatie. Stappenplan offerte. Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck. u i t g e v e r ij coutinho. De essentie van administratieve organisatie Stappenplan offerte Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Dit stappenplan hoort bij De essentie van administratieve organisatie

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Windows 8 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Windows 8 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Word 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Word 2010 van Hannie van Osnabrugge en Marian

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 12 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Sleutel bij hoofdstuk 1

Sleutel bij hoofdstuk 1 Sleutel bij hoofdstuk 1 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke Jacobs u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Deze sleutel hoort bij

Nadere informatie

Aanpassingen voor Picasa versie 3.9

Aanpassingen voor Picasa versie 3.9 Wegwijs in digitale foto's Aanpassingen voor Picasa versie 3.9 Hannie van Osnabrugge Tweede, herziene druk bussum 2012 Deze aanpassingen voor Picasa versie 3.9 horen bij de tweede, herziene druk van Wegwijs

Nadere informatie

In de frontlinie tussen hulp en recht. Handreikingen voor de docent, per hoofdstuk

In de frontlinie tussen hulp en recht. Handreikingen voor de docent, per hoofdstuk In de frontlinie tussen hulp en recht Handreikingen voor de docent, per hoofdstuk Deze handreikingen voor de docent horen bij In de frontlinie tussen hulp en recht door Jacquelien de Savornin Lohman &

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

Thuis in de Wereld van Word

Thuis in de Wereld van Word Thuis in de Wereld van Word Les 6 Enveloppen en etiketten Aangepaste les voor Word 2000 Hannie van Osnabrugge & Marian Ponsioen-van der Hulst u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2005 Deze aangepaste

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in PowerPoint 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in PowerPoint 2010 van Hannie van

Nadere informatie

Training. Interdisciplinair samenwerken

Training. Interdisciplinair samenwerken Training Interdisciplinair samenwerken Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Excel 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Excel 2010 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Windows 8.1 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Windows 8.1 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Vragen en opdrachten

Vragen en opdrachten Conferencemanagement Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk Vragen en opdrachten John E. Moreu u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze vragen en opdrachten horen bij de derde,

Nadere informatie

Training. Zakelijk communiceren

Training. Zakelijk communiceren Training Zakelijk communiceren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E Welzijn

Nadere informatie

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Wegwijs in Windows 8 Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze extra les over het werken met Windows Live Mail 2012 hoort bij

Nadere informatie

Extra les Muis en toetsenbord

Extra les Muis en toetsenbord Wegwijs in Windows 8.1 Extra les Muis en toetsenbord Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze extra les over het werken met de muis en het toetsenbord hoort bij Wegwijs

Nadere informatie

Wegwijs in het Indonesische woordenboek

Wegwijs in het Indonesische woordenboek Indonesisch voor beginners Wegwijs in het Indonesische woordenboek Harmani Jeanne Ham uitgeverij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze aanwijzingen horen bij de zesde, herziene uitgave van Indonesisch voor

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van internet

Wegwijs in de wereld van internet Wegwijs in de wereld van internet Werkbladen les 4 voor Windows Vista (Windows Mail) Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze werkbladen horen bij Wegwijs in de wereld van internet

Nadere informatie

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Training Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje

Nadere informatie

Training. Coachend begeleiden

Training. Coachend begeleiden Training Coachend begeleiden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Bertine Pruim Inhoudelijke redactie: Napona Smid Titel: Factor-E Coachend begeleiden

Nadere informatie

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Cursus Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman en Floortje Vissers Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Marlite Halbertsma Patricia van Ulzen 8 Deze vragen horen bij de tweede, herziene uitgave van Steden vroeger en nu van Marlite Halbertsma en Patricia van Ulzen.

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 7 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k o l o m s g e w i j s d e l e n Inleiding Het programma laat de leerlingen kennismaken met vernieuwende elementen

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

Vervangende opdrachten

Vervangende opdrachten Wegwijs in de wereld van websites bouwen Vervangende opdrahten Hannie van Osnabrugge o u t i n h o bussum 2005 Deze informatie hoort bij Wegwijs in de wereld van websites bouwen van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

1 Hele getallen. Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs. Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden

1 Hele getallen. Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs. Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden 1 Hele getallen Peter Ale Martine van Schaik u i t g e v e r ij c o u t i

Nadere informatie

Activiteiten uitvoeren

Activiteiten uitvoeren Activiteiten uitvoeren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Jansen Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid Habraken

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g h e t t a f e l m o d e l Jaargroep instap Inleiding Middels het instapprogramma maken de leerlingen kennis met

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Leercoaching in het hbo. Student

Leercoaching in het hbo. Student Leercoaching in het hbo Student Leercoaching in het hbo Student Een kapstok om jezelf uit te dagen de regie over je leren te nemen Jette van der Hoeven 2e druk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Ó 2009

Nadere informatie

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 8 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k o l o m s g e w i j s o p t e l l e n e n a f t r e k k e n Jaargroep instap Inleiding Het instapprogramma

Nadere informatie

Outreachend werken. Basisboek voor werkers in de eerste lijn. Opdrachten bij de hoofdstukken. Lia van Doorn Yvonne van Etten Mirjam Gademan

Outreachend werken. Basisboek voor werkers in de eerste lijn. Opdrachten bij de hoofdstukken. Lia van Doorn Yvonne van Etten Mirjam Gademan Outreachend werken Basisboek voor werkers in de eerste lijn Opdrachten bij de hoofdstukken Lia van Doorn Yvonne van Etten Mirjam Gademan Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum

Nadere informatie

Gesprekscommunicatie

Gesprekscommunicatie Gesprekscommunicatie Handboek voor leerkrachten in het primair onderwijs Extra hoofdstuk 5 Taalfuncties Adri van den Brand uitgeverij c o u t i n h o c bussum 2010 Extra hoofdstuk 5 Taalfuncties is extra

Nadere informatie

Geen diskettestation?

Geen diskettestation? Wegwijs in de wereld van Windows, versie XP Geen diskettestation? Hannie van Osnabrugge o u t i n h o bussum 2006 Deze informatie hoort bij Wegwijs in de wereld van Windows, versie XP van Hannie van Osnabrugge,

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

Organisatie van werkzaamheden

Organisatie van werkzaamheden Organisatie van werkzaamheden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Rubus Opleidingspartners, Richard Prins Inhoudelijke redactie: Jessica Satink

Nadere informatie

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk Project Ondernemerschap in welzijnswerk Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Miriam de Heer Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Ondernemerschap

Nadere informatie

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Petra de Bil Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Copyright: 2004, 2014 Uitgeverij Boom Nelissen & Petra de Bil Omslag: Garage, Kampen Binnenwerk: CO2 Premedia, Amersfoort ISBN: 9789024403332

Nadere informatie

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes.

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes. M Wondverzorging Website In de oorspronkelijke uitgave van Wondverzorging was een cd-rom toegevoegd met aanvullend digitaal materiaal. Vanaf deze editie is echter al dit aanvullende materiaal vindbaar

Nadere informatie

Geen diskettestation?

Geen diskettestation? Wegwijs in de wereld van Windows Geen diskettestation? Hannie van Osnabrugge o u t i n h o bussum 2006 Deze informatie hoort bij Wegwijs in de wereld van Windows van Hannie van Osnabrugge, ISBN 90 6283

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Woordenlijst Nederlands Engels

Woordenlijst Nederlands Engels Taaltalent deel 1 Methode Nederlands voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Woordenlijst Nederlands Engels Hoofdstuk 1 De cursus Henny Taks Katja Verbruggen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014

Nadere informatie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Open vragen bij De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Instellingen, besluitvorming en beleid Anna van der Vleuten (red.) bussum 2012 Deze open vragen horen bij het boek De bestuurlijke kaart van de

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Kies 2 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm, bel dan Dedicon: 0486-486486,

Nadere informatie

Verdieping. Opvoedingsondersteuning Als bijzondere vorm van preventie. Marga Burggraaff-Huiskes. Geraldien Blokland. bussum 2011. in samenwerking met

Verdieping. Opvoedingsondersteuning Als bijzondere vorm van preventie. Marga Burggraaff-Huiskes. Geraldien Blokland. bussum 2011. in samenwerking met Opvoedingsondersteuning Als bijzondere vorm van preventie Verdieping Marga Burggraaff-Huiskes in samenwerking met Geraldien Blokland vijfde, herziene druk bussum 2011 bussum 2011 Deze verdieping hoort

Nadere informatie

Oefentoets met antwoorden

Oefentoets met antwoorden Oefentoets met antwoorden bij Het event als strategisch marketinginstrument Dorothé Gerritsen Ronald van Olderen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Deze oefentoets met antwoorden hoort bij Het event

Nadere informatie

Training. Pr en communicatiemiddelen

Training. Pr en communicatiemiddelen Training Pr en communicatiemiddelen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Floortje Vissers Titel: Pr en communicatiemiddelen ISBN: 978 90 3724 122

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie Zelfstandig werken Ajodakt Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie 9 789074 080705 Informatieverwerking Groep 7 Antwoorden Auteur P. Nagtegaal ajodakt COLOFON Illustraties

Nadere informatie

Sociale en recreatieve activiteiten

Sociale en recreatieve activiteiten Sociale en recreatieve activiteiten Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Richard Prins Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Assistent en maatschappij

Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Burgerschap voor AG B. van Abshoven W. van Grootheest T. Verhoeven Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Brunelleschi. De Dom van Florence

Brunelleschi. De Dom van Florence Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 8 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k l o k k i j k e n Inleiding Het programma laat de leerlingen kennismaken met vernieuwende elementen uit de

Nadere informatie

Kennismaken met het werkveld

Kennismaken met het werkveld Kennismaken met het werkveld Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Gerda Verhey, Freda Kamphuis Inhoudelijke redactie: Jessica Satink Verbeek, Ludo

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

Opdrachten voor het cluster Mens en maatschappij

Opdrachten voor het cluster Mens en maatschappij Praktijkonderzoek voor bachelors leidraad voor studenten bij het (af)studeren in het competentiegericht hbo Opdrachten voor het cluster Mens en maatschappij Jef Mertens bussum 2010 Deze opdrachten horen

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Online

Ik en de maatschappij. Online Ik en de maatschappij Online Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens Titel:

Nadere informatie

Start.nl deel 1. Sleutel

Start.nl deel 1. Sleutel Start.nl deel 1 Sleutel Katja Verbruggen Welmoed Hoogvorst bussum 2013 Deze sleutels horen bij Start.nl deel 1 van Katja Verbruggen en Welmoed Hoogvorst. 2013 Uitgeverij Coutinho bv Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 8 naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n a n t w o o r d e n Les 1 Seconden 1 Vul in. 1 uur = 60 1 minuut = 60 1 uur = 3600 maaltijd tijd

Nadere informatie