grote keizerlibel Claudia Piens gebeten door LIBELLEN 1
presentatie LVV Libellenstudiedag waarnemingen.be weinig waarnemingen uit het Waasland 2006 2008 2011 2012 2014 2015 Natuurstudiewerkgroep Waasland Noord vanaf 2007 verzamelen van libellen waarnemingen jaarlijks doorgeven via xls aan LVV vzw Libellen Waasland Noord I 2016 Algemeen Dit jaar werden 1558 waarnemingen ingevoerd door 25 waarnemers. 1555 waarnemingen werden beoordeeld door een admin (Geert De Knijf, Peter Van Der Schoot, Tim Adriaens). 675 waarnemen werden ingegeven als losse waarneming, 46 als copied observation, de overige 837 via Obsmapp of gelijkaardig. Met dank aan alle waarnemers: Dirk Baert, Luc Bekaert, Frank Cornelis, Hugo De Beuckeleer, Chris De Buyzer, Annick De Caluwe, Steven De Saeger, Walter De Smet, Nathalie Devaere, Jan Dhollander, L Feys, Marc Gevers, Marian Kiefer, Jo Packet, Fonny Schoeters, Adriaan Seynaeve, Ward Tamsyn, Laurent VdB, Mattias Van Opstal, Wouter Van Landuyt, Brigitte Van Passel, Luc Verhelst, Tom Vermeulen, Paul Vervaet en Ward Vercruysse. In totaal 35 verschillende soorten libellen, waarvan 16 soorten juffers en 19 soorten echte libellen. De eerste waarneming op 19 april 2016 - vuurjuffer, de laatste waarnemingen op 1 november 2016 - bruinrode heidelibel. De waarnemingen zijn afkomstig van de natuurgebieden Kreken van Saleghem (322), Kieldrecht (Grote Geule) (8), Steengelaag (77), Stropersbos (993) en van enkele andere plaatsen in SGW & Sint-Pauwels (56), Stekene (59), Speelhof-Bekaf- Koningshei (10), Kemzeke (25) en Klein Sinaai (8). De libellenwerkgroep Waasland stond in voor 3 praktijklessen tijdens de libellencursus georganiseerd door NP Waasland Zuid. Een dagexcursie ging door in het Stropersbos en de Kreken van Saleghem. http://www.wakona.be/index.php/projecten-libellen/projecten/libellencursus Met de libellenwerkgroep Waasland is het project Stropersbos in 2016 opgestart; gedurende een aantal jaar zullen we inventarisaties doen van enkele projectgebieden, In 2016 was dit een projectgebied in Stropersbos West (Stekene). Van de inventarisatie en de resultaten werd een jaarverslag opgemaakt. http://www.wakona.be/index.php/projecten-libellen/projecten/projectenstropersbos-stekene-sint-gillis-waas De stijging van het aantal waarnemingen heeft veel te maken met de opstart van dit project maar ook met een nieuwe waarnemer (Marc Gevers - 390 libellenwaarnemingen). Wakona natuurstudiedag workshop libellenlarvenhuidjes Een analyse van libellenwaarnemingen werd gemaakt voor zowel het monitoringsrapport van het Steengelaag als voor de Kreken van Saleghem. 2
2016 zwarte heidelibel bvp project Stropersbos 3
Het Stropersbos (350 ha) is een uniek gebied van droge en vochtige heide, heischrale graslanden, structuurrijke eiken-berkenbossen en waardevolle elzenbroekbossen. De gemeentegrenzen Stekene & Sint-Gillis-Waas verdelen het Stropersbos in West en Oost. WEST OOST 4
Natuurinrichtingsproject (2001-2010) Life project - (2006-2009) Stropers b o s Habitatherstel elzenbroek- en heidevegetaties in het Stropersbos. Welkom in het Stropersbos! Geschiedenis van het gebied Hoe zag het gebied eruit voor het project? Waarom dit project? Wat gebeurde er tijdens het project? De eerste resultaten: boomleeuwerik en heide keren terug Recreatie in het Stropersbos Verhalen van vroeger en nu Het gebied na LIFE Projectgebied Gemeentegrens Stekene Sint-Gillis-Waas Hondsviooltje Waterviolier Heideplantje Veenmos Struikheide Welkom in het Stropersbos! http://www.stropersbos.be 5
Life project - natuurinrichtingswerken 2015 aanpassing van de rabattenstructuur ten noorden van de Douglasdreef (West) omvorming van bos tot heide (Oost) 6
Stropersbos West - augustus 2015 Stropersbos 7 West - april 2016 Brigitte Van Passel
Libellen staan bekend als mooi gekleurde en sierlijke vliegende insecten die slechts gedurende een paar weken, hoogstens een paar maand aan de waterkant te bewonderen zijn. Het grootste deel van hun levenscyclus speelt zich af in water, waarbij de larven veel minder opvallen. Afhankelijk van de soort duurt de larvale ontwikkeling enkele maanden tot meerdere jaren. terrestrisch voortplanting en verspreiding aquatisch ontwikkeling en groei - complexe levenscyclus - onvolledige gedaanteverwisseling 8
houtpantserjuffer 9 Brigitte Van Passel
Na het LIFE & natuurinrichtingsproject Stropersbos werden in 2012 in het projectgebied tal van zeldzame tot zeer zeldzame libellen waargenomen. Benieuwd of de libellen na de natuurinrichtingswerken 2015, opnieuw het terrein gaan innemen... We bakenden een projectgebied af en met een 14-daagse beurtrol hebben we in de periode mei - oktober, het terrein geïnventariseerd. Hiervoor kregen we de toestemming van de boswacher Joris Goossens (ANB). Deze gebieden zijn niet vrij toegankelijk. 10
Stropersbos West met 11 goedkeuring van boswachter Joris Goossens (ANB) Brigitte Van Passel
Stropersbos 12 West - april 2016 Brigitte Van Passel
Alle ingebrachte libellenwaarnemingen van Stropersbos West en Stropersbos Oost verwerkten we in de tabel. Bij het oplijsten van de waargenomen soorten maakten we een onderscheid tussen de waarnemingen vóór LIFE & natuurinrichtingsproject Stropersbos tem 2007, tijdens de werken 2008-2009, na de werken 2010-2015 en de start van het project 2016 na de herinrichtingswerken. De waarnemingen tem 2007 haalden we uit het Geïntegreerd bos- en natuurbeheerplan Stropers - ref 816751/R9/FVH/Mech-12 juli 2007-2.3.4.6 Libellen pag 48, de overige waarnemingen uit de database van waarnemingen.be. 13
tem 2007 2008-2009 2010-2015 2016 subtotaal TOTAAL W O W O W O W O W O Houtpantserjuffer - Chalcolestes viridis x x x x x x Zwervende pantserjuffer - Lestes barbarus x x x x x Tangpantserjuffer - Lestes dryas x x Gewone pantserjuffer - Lestes sponsa x x x x x Tengere pantserjuffer - Lestes virens x x x x x Bruine winterjuffer - Sympecma fusca x x x x x x Koraaljuffer - Ceriagrion tenellum x x x x Azuurwaterjuffer - Coenagrion puella x x x x x x x x Variabele waterjuffer - Coenagrion pulchellum x x x Gaffelwaterjuffer - Coenagrion scitulum x x x x x x Watersnuffel - Enallagma cyathigerum x x x x x x x x x x Kanaaljuffer - Erythromma lindenii x x x x Grote roodoogjuffer - Erythromma najas x x x x x Kleine roodoogjuffer - Erythromma viridulum x x x x x x Lantaarntje - Ischnura elegans x x x x x x x x x x Tengere grasjuffer - Ischnura pumilio x x x x x Vuurjuffer - Pyrrhosoma nymphula x x x x x x x x Totaal juffers 4 2 4 5 16 9 14 12 17 15 17 14
tem 2007 2008-2009 2010-2015 2016 subtotaal TOTAAL W O W O W O W O W O Blauwe glazenmaker - Aeshna cyanea x x x x x x x x x x Bruine glazenmaker - Aeshna grandis x x x x x x x x Vroege glazenmaker - Aeshna isoceles x x x x x Paardenbijter - Aeshna mixta x x x x x x x x x Grote keizerlibel - Anax imperator x x x x x x x x x Glassnijder - Brachytron pratense x x x Plasrombout - Gomphus pulchellus x x x x x Smaragdlibel - Cordulia aenea x x x x x x Vuurlibel - Crocothemis erythraea x x x x x x Platbuik - Libellula depressa x x x x x x x x Viervlek - Libellula quadrimaculata x x x x x x x Zuidelijke oeverlibel - Orthetrum brunneum * x x Gewone oeverlibel - Orthetrum cancellatum x x x x x x x x x x Beekoeverlibel - Orthetrum coerulescens x x Zwarte heidelibel - Sympetrum danae x x x x x Geelvlekheidelibel - Sympetrum flaveolum * x x Zwervende heidelibel - Sympetrum fonscolombii x x Zuidelijke heidelibel - Sympetrum meridionale * x x x Bloedrode heidelibel - Sympetrum sanguineum x x x x x x x x x Bruinrode heidelibel - Sympetrum striolatum x x x x x x x x x x Steenrode heidelibel - Sympetrum vulgatum x x x x x x x x Totaal echte libellen 8 9 10 7 17 13 19 10 20 16 21 15
Het Geïntegreerd bos- en natuurbeheerplan Stropers - ref 816751/R9/FVH/ Mech-12 juli 2007 vermeld 15 waargenomen soorten libellen. Houtpantserjuffer, azuurwaterjuffer, watersnuffel, lantaarntje, blauwe glazenmaker, bruine glazenmaker, paardenbijter, grote keizerlibel, platbuik, gewone oeverlibel, geelvlekheidelibel, Zuidelijke heidelibel, bloedrode heidelibel, bruinrode heidelibel en steenrode heidelibel. Tot einde 2016 werden in totaal 38 soorten waargenomen, 17 soorten juffers, 21 soorten echte libellen. 3 zeer zeldzame soorten - 7 zeldzame soorten 16
Zuidelijke 17 oeverlibel - 24 augustus 2016 - zeer zeldzaam - NIEUWKOMER Frank Cornelis
beekoeverlibel 18-24 augustus 2016 - zeldzaam - NIEUWKOMER Brigitte Van Passel
Zuidelijke 19 heidelibel - zeer zeldzaam Brigitte Van Passel
zwervende 20 pantserjuffer - zeldzaam Brigitte Van Passel
Natuurpunt Waasland 21 tengere pantserjuffer - zeldzaam Brigitte Van Passel
Afwezigen 2016 tangpantserjuffer (West - juli 2014) koraaljuffer (West - juli 2014 / Oost - augustus 2016) kanaaljuffer (West - augustus 2015 / Oost - juli 2013) geelvlekheidelibel (Oost - sinds 2007) zwervende heidelibel (West - augustus 2015) koraaljuffer Brigitte Van Passel 22
tangpantserjuffer 23 - zeldzaam Brigitte Van Passel
kanaaljuffer 24 Brigitte Van Passel
zwervende 25 heidelibel - zeldzaam Brigitte Van Passel
Brigitte Van Passel Natuurpunt Waasland Alle waargenomen soorten in Stroperbos West, werden met uitzondering van plasrombout ook waargenomen in het projectgebied. 26
2017 Verder opvolgen van libellenfauna in Stropersbos (West&Oost) maar ook focus op de biotoop waar ze in verblijven. Hierdoor kunnen nadien verbanden biotoop - soorten libellen gelegd worden. 0 100 200 300 400 meters ± 27
Stropersbos 28 West - 23 april 2016 Brigitte Van Passel
Stropersbos 29 West - 8 juni 2016 Brigitte Van Passel
Stropersbos 30 Oost - 23 augustus 2016 Brigitte Van Passel
Stropersbos 31 Oost - 23 augustus 2016 Brigitte Van Passel
Kreken van Saleghem 2017 Vroege glazenmaker Variabele waterjuffer 32
Bedankt! boswachter: Joris Goossens (Agentschap Natuur & Bos - ANB) deelnemers: Marc Bogaerts, Frank Cornelis, Hugo De Beuckeleer, Chris de Buyzer, Marc Gevers, Marian Kiefer, Tom Vermeulen en Brigitte Van Passel contact: libellenwerkgroep@wakona.be 33