TECHNIEK Trappen zijn er in verschillende materialen, maar hun diversiteit komt ook tot uiting in de afwerking van deze materialen. Er bestaat een heel brede waaier oplossingen voor de afwerking, met een functionele (bescherming, veiligheid) of louter esthetische bedoeling. De afwerking Houten trappen In het geval van een houten trap is de afwerking een absolute must, niet alleen om het nobele van hout te benadrukken maar ook om het te beschermen. Ze moet ook dienen om het hout te beschermen tegen water, vuil en zoveel mogelijk tegen slijtage, het grootste gevaar dat dreigt. Bij de renovatie van een bestaande trap moet de afwerking ter plaatse gebeuren. In het geval van een nieuwe trap echter kan de afwerking beter in het atelier gebeuren vóór de assemblage. Op die manier kunnen alle oppervlakken worden behandeld, ook degene die ontoegankelijk zijn na de assemblage en de plaatsing. In het geval van hout onderscheidt men verschillende soorten afwerkingen: de eerste drie (was, olie en vernis) zijn eindbehandelingen met als doel het hout te beschermen. De twee andere (verf en deklaag) zijn vooral decoratief en moeten worden gecoat met een beschermende laag. Was: Inwrijven of boenen, de traditionele afwerking bij uitstek, is de oudste behandeling om hout te beschermen die vooral wordt toegepast op massieve eik. Deze afwerking concurreert met vernis vanuit een zorg voor het milieu. Was houdt de structuur van het hout namelijk intact en goed zichtbaar. Het biedt bovendien een aangename geur en een beschadiging van de beschermlaag kan heel gemakkelijk worden hersteld. De bestendigheid tegen slijtage en vlekken is echter minder. Afwerking met boenwas wordt dus afgeraden bij trappen die intens worden gebruikt. Maar in een gezinswoning is dat niet echt het geval. Een geboende trap moet regelmatig worden onderhouden en de waslaag moet vaak worden vernieuwd: minstens één maal per jaar, wat de gebruikers vaak ontmoedigt. 20
van een trap 1 4 2 3 5 1. Het modulaire concept bij uitstek. De mogelijke combinaties tussen structuur, treden en leuningen zorgen ervoor dat het model Gamma alle ruimtes integreert, waaraan het zijn verfijning verleent. Het combineert de warmte van hout met de glans van hedendaags wit en staal. Rintal 2 & 3. Voor de realisatie van deze trap heeft men gekozen voor treden en optreden van naturel hout. Hij bestaat uit meerdere delen die verschillende verdiepingen verbinden. Het natureluitzicht van het hout versterkt het moderne karakter en de actuele stijl van de realisatie. Het geheel wordt globaal verglaasd in de werkplaats. Realisatie: Behets 4 & 5. Deze trap met een heel luchtig voorkomen is van beukenhout en kreeg een afwerking met matte vernis, in de werkplaats aangebracht vóór de plaatsing. De vernis die hier gebruikt werd is van het type polyurethaan met 2 bestanddelen. De matte afwerking ervan is bovendien kleurloos en voorkomt vergeling van het hout in contact met ultraviolette stralen. Realisatie: MEV 21
Olie: In tegenstelling tot was en vernis die vooral oppervlakkig werken, vormt olie een echte houtbescherming in de diepte. Olie is namelijk heel vloeibaar en dringt gemakkelijk in het hout, waardoor het wordt beschermd tegen vlekken en vuil. Het biedt echter twee nadelen tegenover vernis: de kostprijs en de onomkeerbaarheid. Aangezien het hout in de diepte wordt doordrenkt, is een geoliede trap definitief geolied. Het oliën gebeurt met behulp van een oplossing op basis van lijnolie en drogende olie, die ook het voordeel biedt het hout te voeden. Geoliede parketten vragen relatief weinig onderhoud. Vernis: Aanbrengen van vernis op de trap, ook bekend onder de naam verglazing, is een heel gangbare oplossing: het procedé wordt meestal toegepast in de fabriek vóór de plaatsing. Het begrip gevernist in de fabriek betekent dat het hout vijf lagen heeft gekregen, gevolgd door een polymerisatie, dat wil zeggen een chemische behandeling om de vernis te harden. Deze hoogkwalitatieve verglazing geeft het hout een grote bestendigheid tegen slijtage en vlekken. Verven: Er bestaan verschillende verfprocedés. Waterverf wordt verkregen op basis van pigmenten die men mengt in water om de gewenste kleur te krijgen. Men vindt ook gebruiksklare waterverven. Alcoholverf werkt volgens hetzelfde principe als de vorige, alleen het oplosmiddel is anders. Ze wordt gecommercialiseerd in kant en klare, vloeibare vorm, maar opgelet, ze is niet geschikt voor beukenhout omdat ze vlekken veroorzaakt. Ammoniakverf tot slot kan alleen worden gebruikt op 22 eikenhout. Ammoniak veroorzaakt namelijk een chemische reactie met het hars van de eik, wat de kleur van het hout verandert. Die kan gaan van lichtbruin tot bijna zwart. Ammoniak wordt opgelost in water en hoe sterker de concentratie, hoe donkerder de kleur. Men moet ook weten dat traptreden verven niet altijd de beste oplossing is. In het geval van slijtage is het namelijk moeilijk de verf bij te werken en je ziet het altijd. Dekken: Een houten trap dekken is een oplossing die enkel kan worden weerhouden voor specifieke gevallen, namelijk als het hout te beschadigd is en als men de gebreken ervan wil verbergen. Hoewel het dekken van de optreden geen probleem vormt, is het echter afgeraden de treden zelf te dekken omwille van de snelle slijtage. Metalen trappen Metaal wordt sinds enkele jaren steeds meer gebruikt voor trappen. Vroeger was het voorbehouden voor buitengebruik en diensttrappen, maar nu wordt metaal herontdekt om heel hedendaagse trappen te maken, vaak in combinatie met andere materialen zoals hout of glas. Voor de realisatie van een trap zijn de meest gebruikte metalen staal in alle vormen (gewoon staal, corten staal, inox) en aluminium. Ook hier zijn er verschillende afwerkingen met een esthetische en tezelfdertijd beschermende functie. Hoewel de standaardbescherming van aluminium adonisering is, wordt staal beschermd volgens verschillende procedés maar ook met verschillende soorten afwerkingen voor de esthetiek of de veiligheid. We overlopen de verschillende behandelingen en
1. De metalen trap met Nanoacoustic treden van Escaliers Décors is op maat gemaakt met treden in traanplaat. Voor een evnetuele subtiele combinatie van metalen kan de bovenkant van de treden afgewerkt worden met inox. Dankzij het ontwerp van deze volledig metalen trap, wordt het lawaai van stappen grotendeels opgevangen om de geluidsimpact aanzienlijk te verminderen. 2. De roestpatina van deze stalen spiraaltrap, wordt verkregen door de vorming van een zelfbeschermende oxidelaag op de staallegering, vervolgens bedekt met een vernis die het oxidatieproces doet stollen. Een originele en trendy afwerking. Realisatie: Escaliers Décors 3 & 4. Deze open trap zonder tegentreden, heel origineel qua ontwerp door het ronde tussenbordes, combineert een structuur van mat zwart gelakt staal met blanke beukenhouten treden: tegelijk esthetisch én praktisch. De vlakke leuning zorgt voor een meer strakke look. De trap die als het ware zweeft boven de woonruimte steunt beneden op de vloer en boven bij verankering op de verdieping. Realisatie: GODART METAL DESIGN afwerkingen van staal, zonder te veel in detail te treden. Kataforese: Een techniek om staal te verven die erin bestaat het stuk in een bad verf, in water oplosbaar, onder te dompelen: de verfdeeltjes in oplossing worden in het bad verplaatst met behulp van een elektrische stroom. De verf zet zich dan uniform en met een perfecte regelmaat neer op het hele oppervlak van het ondergedompelde stuk vóór het wordt gebakken in de oven. Staal dat op die manier is geverfd, heeft een unieke zwarte kleur. Galvanisatie: Warm galvanisatie bestaat uit een bedekking van staal door onderdompeling in een bad gesmolten zink, wat het stuk een complete bescherming tegen corrosie biedt. De kleur van gegalvaniseerd staal varieert van aluminiumgrijs tot antraciet. Poederlakken: Op het metaal wordt een poederverf aangebracht via elektrostatisch procedé. Dan gebeurt de polymerisatie van het poeder in de oven. Vloeibare verf: In tegenstelling tot het procedé van poederlakken, gebeurt het aanbrengen van een vloeibare verf of lak met behulp van een luchtpistool met een gering debiet en zonder bakken. Roestvrij staal: Dit fabricageprocedé met legering van ijzer en koolstof is verkrijgbaar in verschillende afwerkingen: verchroomde inox, ruwe inox, gepolijste inox Corten staal: Corten is een fabricageprocedé met complexe legering van verschillende metalen om de bestendigheid van het staal tegen luchtcorrosie te vergroten door de vorming van een zelfbeschermende laag oxide die het een patina geeft, gaande van oranjeachtig tot roestbruin. Dit uitzicht van beheerste roest is heel er in trek in de hedendaagse architectuur. Glazen trappen Glas heeft geen beschermende behandeling nodig, in tegenstelling tot hout en metaal. De eindbewerkingen die worden aangebracht op glas zijn dan ook vooral decoratief of bedoeld om de veiligheid te vergroten. Ze worden steeds talrijker. Een nietexhaustieve lijst: Helder en transparant glas: De natuurlijke eindbewerking van effen glas. Hoewel de transparantie een aanzienlijke troef is op heel wat vlakken, wordt het eerder afgeraden voor een trap om evidente veiligheidsredenen (het zien van de treden). Wat men wel kan overwegen, is de plaatsing van gedeeltelijk transparante treden met een matte of gezeefdrukte neus bijvoorbeeld om dit probleem te verhelpen. Mat glas: Een doorschijnende en niet-transparante afwerking, die het licht dus doorlaat. Het matte uitzicht dat gekenmerkt wordt door witwording van het glas, kan verkregen worden door opspuiten van zuur volgens heel specifieke industriële technieken. Gezeefdrukt glas: Zeefdrukken van glas bestaat erin een motief te 1 2 4 3 23
drukken op het glasoppervlak door het aanbrengen van een laag gekleurde email. Deze techniek biedt oneindig veel creatieve mogelijkheden Gegraveerd glas: Het glasoppervlak kan worden gegraveerd zodat het niet alleen een antislipkarakter krijgt - een eigenschap die heel gewaardeerd wordt op het gebied van traptreden - maar ook een verfijnde esthetiek. Gebroken glas: Om het even decoratieve effect van gebroken glas, dat de transparantie opheft, te verkrijgen wordt een tussenlaag van de beglazing gebroken en in die staat tussen twee andere lagen glas vastgehouden. Gekleurd glas: Glas kleuren is heel eenvoudig. Het volstaat gekleurde PVB films te gebruiken, geïntegreerd in de dikte van het gelaagde glas. Sommige fabrikanten gaan nog verder door er decoratieve elementen in op te nemen zoals houtfineer of gevlochten planten. Verlicht glas: Geïntegreerde verlichting in het glas betekent het neusje van de zalm op het vlak van glastechniek. Deze hoogtechnologie wordt verkregen door opname van LED lampjes in de dikte van de glazen treden. Stenen trappen Er kunnen tal van natuurstenen worden gebruikt voor de vorming van traptreden: blauwsteen is perfect geschikt voor dit gebruik en het is tegenwoordig erg in trek, met name voor de diversiteit van de afwerkingen. Ook andere soorten zijn heel geschikt, zoals graniet, basalt, travertijn, kwartsiet en tal van andere marmers en witstenen. De gedolven steenblokken moeten worden omgevormd tot bouwelementen door verschillende bewerkingen die een ruime waaier gestructureerde of effen, matte of blinkende oppervlaktestructuren bieden. De lijst van mogelijke eindbewerkingen is lang: gekliefd, ruw gezaagd, gebouchardeerd, gebeiteld, gegradineerd, gevlamd, geslepen, verzoet, gepolijst. De bewerking heeft een aanzienlijke invloed op het uiteindelijke uitzicht van de steen en de kleur. Polijsten of verzoeten bijvoorbeeld maken de kleuren intenser en donkerder terwijl een gevlamde afwerking het kleurenpallet verzacht. De keuze van het soort afwerking hangt 24 bovendien af van de aard van het materiaal. Zo zijn sommige afwerkingen zoals gebeiteld niet geschikt voor graniet terwijl ander vormen zoals polijsten niet kunnen worden toegepast op bepaalde kalkstenen. De eindbewerking van de steen heeft tot slot een invloed op de aard van het oppervlak zodat bepaalde soorten afwerking (gebeiteld, gegradineerd, gevlamd of gebouchardeerd bijvoorbeeld) de treden een antislip karakter geven, in tegenstelling tot een gepolijste afwerking die de treden gladder en dus gevaarlijker maakt. Men kan voor eenzelfde trede ook twee verschillende afwerkingen combineren om te genieten van de schoonheid van een gepolijste
1. Ruwe beton krijgt weer een ereplaats in de hedendaagse woning en dit op verschillende manieren, met name in deze zwevende trap met een minimalistisch design. 2. Deze traditionele wenteltrap wordt gekenmerkt door een hol trapgat in het midden, wat de trap verfijnd en licht maakt. Hij is vervaardigd van gereconstrueerde steen, een stevig materiaal dat hier een getrouwe weergave is van Bourgondische witsteen. Realisatie: Biewesch 4. Glas en metaal passen heel goed samen in het ontwerp van deze trap. Hij is licht gebogen en bestaat uit twee trapbomen van zwarte staalplaat, verbonden door dwarsliggers waarop treden van mat glas rusten. Realisatie: Escaliers Décors 5. Deze rechte trap is heel licht en luchtig dankzij de fijne buisvormige inox structuur en de transparantie van de glazen treden. Gamma Swing van Echelle Européenne 3. Belgische blauwsteen is een natuursteen, verkrijgbaar in tal van afwerkingen die niet alleen de kleur van de tegels maar ook hun structuur bepalen. Voor een trap wordt meestal een antislip afwerking gekozen. Blauwsteen bij Carrières du Hainaut 1 2 4 3 5 steen en tezelfdertijd de veiligheid ervan waarborgen door de trapneus te boucharderen bijvoorbeeld om hem antislip te maken. Betonnen trappen De betonnen trap wordt herontdekt voor zijn nieuwe esthetische eigenschappen en zijn uiterst competitieve kostprijs. Hij dankt zijn succes momenteel ook aan de afwerkingen, die erg in trek zijn in bepaalde hedendaagse, architecturale contexten. Voor beton zijn er niet zoveel soorten afwerkingen. Men maakt vooral een onderscheid tussen ruwe beton, gladde beton en geboende beton. Ruwe beton: Enigszins een nietafwerking aangezien het gaat om het oppervlak zoals het eruit ziet wanneer het beton gegoten is. Een oplossing die geschikt is voor buiten- of keldertrappen maar die binnen vrij zeldzaam is, ook al heeft ze aanhangers, vooral in de hedendaagse architectuur die geïnspireerd is op een loft of industriële sfeer. Glad beton: Deze techniek resulteert uit een subtiele dosering cement, zand en granulaten waar 25 water en diverse stoffen zijn aan toegevoegd. Elk van deze elementen heeft zijn belang en bepaalt de mechanische eigenschappen van de bekleding. De toepassing is complex en daarom kan alleen een professional met expertise in dit domein erin slagen, temeer omdat het finale uitzicht van het oppervlak het resultaat is van nauwgezet gladstrijken, bijzonder delicaat in het geval van een trap. Geboend beton: Een variant van de vorige techniek. Hier wordt het oppervlak verkregen door het maken van een gekleurde minerale verharder, bestaande uit verschillende materialen zoals kwarts, silicium, vezels die het opperlak een heel grote bestendigheid tegen perforatie bieden. De afwerking wordt vervolgens verkregen door een laatste laag gepolymeriseerde beton. Geboende beton kan net als de gladde afwerking worden gekleurd.