Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland voor de derde keer een monitor onder jongeren van 12 t/m 23 jaar uitgevoerd. Eerst is een grote groep jongeren benaderd om via internet de vragenlijst in te vullen. Daarna is een steekproef van de non-respondenten aangeschreven met een schriftelijke vragenlijst. Ruim 3600 jongeren hebben de vragenlijst uiteindelijk ingevuld. De resultaten geven inzicht in de gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio IJsselland en zullen gebruikt worden om het regionaal en lokaal gezondheids- en jeugdbeleid te onderbouwen. In deze factsheet zijn de resultaten over voeding, bewegen en gewicht opgenomen. Factsheet voeding, bewegen en gewicht 2011 Regio IJsselland/Steenwijkerland
Voeding Een gezond gewicht wordt behouden door een goede balans tussen voeding en bewegen. De oorzaak van overgewicht is meestal een combinatie van te veel eten en te weinig bewegen. Overgewicht vergroot de kans op verschillende ziektes, zoals diabetes. Naast fysieke klachten kunnen jongeren met overgewicht een verminderd zelfvertrouwen hebben, waardoor soms zelfs psychische problemen kunnen ontstaan. Ontbijten Bijna 9 op de 10 (6%) jongeren ontbijt vijf of meer dagen per week. Bijna 73% van alle jongeren ontbijt elke dag. Elke dag ontbijten neemt af met de leeftijd van 4% bij de 12 t/m jarigen naar 70% bij jongeren van 20 t/m 23 jaar. Ruim vijf procent van de jongeren geeft aan (bijna) nooit te ontbijten. Dit zijn vooral jongens van 20 t/m 23 jaar (%). Volgens landelijk onderzoek uit 2009 ontbijt 2% van de jongeren op het voortgezet onderwijs elke dag. Fruit eten Het Voedingscentrum geeft het advies om vanaf 12 jaar dagelijks 2 stuks fruit te eten. Eén stuk fruit mag hierbij vervangen worden door een glas vruchtensap. Bijna 10% procent van de jongeren eet dagelijks twee of meer stuks fruit. Wanneer ook het dagelijks drinken van vruchtensap wordt meegenomen, voldoet 12% van de jongeren aan het fruitadvies. Veertien procent van de jongeren geeft aan (bijna) nooit fruit te eten. Aantal dagen dat jongeren per week fruit eten (%) Ruim 30% van de jongeren eet dagelijks groente. Er is geen duidelijk verschil tussen jongens en meisjes, alleen in de oudste groep eten meer meisjes (29%) dagelijks groente dan jongens (20%). In de jongste groep eten meer jongeren dagelijks groente dan in de oudste groep (37% versus 24%). Ongeveer één procent van de jongeren eet nooit groente. Uit landelijk onderzoek bleek ook dat zowel de groenteals fruitconsumptie onder jongeren laag is. Van de jongeren onder de 1 jaar voldeed 27% aan de fruitnorm. Frisdrankgebruik Voor het gebruik van suikerhoudende frisdranken zijn geen duidelijke richtlijnen. Er blijkt wel een verband te zijn tussen het (regelmatig) drinken van suikerhoudende frisdrank en het ontstaan van overgewicht. Twaalf procent van de jongeren drinkt meer dan 3 glazen frisdrank per dag. Meer jongens (%) dan meisjes (9%) drinken meer dan 3 glazen frisdrank per dag. Vooral t/ m 19 jarige jongeren (14%). Bijna 3% van de jongeren van 12 t/m jaar drinkt elke dag frisdrank. Dit is meer dan wat uit landelijk onderzoek naar voren komt. Daaruit bleek dat 25% van de jongeren op het voortgezet onderwijs dagelijks frisdrank drinkt. Trends voeding Het percentage jongeren dat 5 keer of vaker per week ontbijt is in vergelijking met voorgaande jaren gelijk gebleven. In 2011 eten minder jongeren regelmatig fruit dan in 2007 (12% versus 1%). Wat betreft het eten van groente is er weinig veranderd sinds 2007. In 2003 is er niet gevraagd naar de fruit- en groenteconsumptie van jongeren. 12% 50% (bijna) nooit In 2011 drinken jongeren meer frisdrank dan in 2007. In 11% 1-2 dagen 3-4 dagen 2007 dronk 3% van de jongeren 2 of meer glazen frisdrank en in 2011 is dat percentage gestegen naar 67%. 14% 13% 5-6 dagen elke dag Lichaamsbeweging Groente eten Het advies van het Voedingscentrum is om dagelijks 200 gram groente te eten. In het huidige onderzoek is niet gevraagd naar de hoeveelheid, alleen naar het aantal dagen dat de jongere groente eet. Sporten Sport wordt vaak in verenigingsverband gedaan; 59% van de jongeren is lid van een sportvereniging. Jongens zijn vaker lid van zo n vereniging dan meisjes (62% versus 56%) en sporten ook meer.
Het aantal keer naar de sportvereniging gaan, neemt af met de leeftijd. Zo gaat 62% van de jongeren in de leeftijd van 12 t/m jaar 1-3 dagen naar de sportvereniging. Dit is 44% van de t/m19 en 35% van de 20 t/m 23 jarigen. 46% van de jongeren sport weinig (maximaal 1 uur per week) bij een sportvereniging, 22% gemiddeld (1-3 uur per week) en bijna een derde van de jongeren sport veel (3 uur of meer per week). Meer jongens dan meisjes sporten veel. Het percentage jongeren dat weinig sport neemt sterk toe met de leeftijd. Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) Voor een goede gezondheid geeft de norm aan dat jongeren 7 dagen in de week minimaal 60 minuten per dag moeten bewegen. Voor jongeren vanaf 1 jaar is de norm minimaal 5 dagen per week 30 minuten bewegen. Van de jongeren onder de 1 jaar voldoet slechts % aan deze norm. Hierbij is er geen verschil tussen jongens en meisjes. Van de jongeren van 1 t/m 23 jaar voldoet bijna 55% aan de beweegnorm. Uit landelijk onderzoek uit 2011 komt naar voren dat 13% van de 12 t/m jarigen aan de beweegnorm voldeed. Dit komt ongeveer overeen met het regionale percentage. Televisie kijken Ruim de helft van de jongeren kijkt dagelijks televisie. Een groep van 3% kijkt nooit televisie. Van de groep die televisie kijkt, kijken de meesten 1-2 uur per dag. Er is geen verschil in televisie kijken tussen jongens en meisjes. 12 t/m jarigen kijken vaker elke dag televisie dan de jongeren tussen de 20 t/m 23 jaar. Jongeren boven de jaar kijken per keer wel langer televisie dan jongeren onder de jaar. Computergebruik Ook computeren voor je plezier is bij jongeren een populaire bezigheid. Ruim de helft van de jongeren zit dagelijks achter de computer. Er is hierbij geen duidelijk verschil te zien tussen zowel jongens en meisjes als de verschillende leeftijdscategorieën. De tijd die per keer wordt doorgebracht achter de computer neemt toe met de leeftijd. Zo zit % van de 12 t/m jarigen meer dan 3 uur per dag achter de computer, dit percentage loopt op tot bijna 20% bij 20 t/m 23 jarigen. Wanneer gekeken wordt naar een totaal gebruik van beeldschermen, dus televisie en computer samen, dan blijkt bijna 60% van de jongeren veel (gemiddeld twee uur of meer per dag) tijd hieraan te besteden. Zes procent zit weinig achter de computer (een half uur of minder per dag). Het percentage jongens dat veel achter een beeldscherm zit, ligt hoger dan het percentage meisjes. Er is geen duidelijk verschil tussen de leeftijdscategorieën in het gebruik van beeldschermen. Naar school/werk In de groep 12 t/m jarigen gaat 94% vijf dagen per week lopend of per fiets naar school/werk. In de leeftijdsgroep t/m 19 jaar is dat 61% en bij de 20 t/m 23 jarigen 2%. Ongeveer 30% van de jongeren in de oudste leeftijdscategorie gaat 1-4 dagen per week lopend/fietsend naar school of werk. Trends bewegen Er is een toename in het percentage jongeren dat lid is van een sportvereniging, van 51% in 199, naar 56% in 2007 en 59% in 2011. Dit geldt voor zowel de meisjes als jongens en in alle leeftijdsgroepen. Het aantal jongeren dat vijf dagen per week lopend of fietsend naar het werk of school gaat is voor elke leeftijdscategorie ongeveer gelijk gebleven sinds 2007. Wel zijn er minder jongeren die nooit lopend of fietsend naar werk/ school gaan. In 2007 voldeed 10% van de jongeren tot 1 jaar aan de beweegnorm, dit is in 2011 toegenomen tot %. Bijna 55% van de jongeren van 1 t/m 23 jaar voldoet in 2011 aan de norm. Dit percentage is gedaald ten opzichte van 2007 toen 60% van deze jongeren aan de norm voldeed. Trends televisie en computer Op het gebied van tv kijken is er sinds 2007 weinig veranderd. Het computergebruik is sinds 2007 erg toegenomen onder jongeren. In 2007 zat ruim éénderde dagelijks achter de computer, nu is dat gestegen naar ruim de helft van alle jongeren. In 2007 was er een duidelijk verschil tussen de leeftijdscategorieen wat betreft het dagelijkse computergebruik. In 2011 is dit verschil nagenoeg verdwenen. De tijd die per keer besteed wordt aan computeren neemt wel toe met de leeftijd.
Gewicht Body Mass Index en overgewicht De jongeren hebben zelf hun lengte en gewicht opgegeven. Hiermee is de Body Mass Index 1 uitgerekend en daarmee kan bepaald worden of er sprake is van een gezond gewicht. Op basis van deze gegevens heeft 9% van de jongeren ondergewicht, 76% een gezond gewicht en % (ernstig) overgewicht. hebben vaak een verkeerd beeld van hun daadwerkelijke gewicht. Lijnen en vreetbuien Ruim 12% van de jongeren heeft in de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek aan de lijn gedaan. Meer meisjes (1%) dan jongens (6%) hebben aan de lijn gedaan. Vooral jongeren van 20 t/m 23 jaar hebben aan de lijn gedaan (%). Overgewicht komt vooral voor bij jongeren van 20 t/m 23 jaar (25%), ondergewicht vooral bij 12 t/m jarigen (%). Landelijk gezien had in 2009 10% van de 12 t/m jarigen overgewicht en ruim 20% van de 20 t/m 23 jarigen. Dit laatste percentage ligt lager dan in regio IJsselland. Daar heeft 25% van de jongeren van 20 t/m 23 jaar overgewicht. Het gewicht van jongeren (%) jongens meisjes 12 t/m jaar t/m 19 jaar 20 t/m 23 jaar 4 11 Naast de indeling op basis van de BMI is ook gevraagd naar de mening van de jongeren over het eigen gewicht. Zeven procent van de jongeren vindt zichzelf (veel) te licht, 67% vindt het eigen gewicht normaal en 25% vindt zichzelf (veel) te zwaar. Meer meisjes (36%) dan jongens (%) vinden zichzelf te zwaar. De mening van de jongeren over het eigen gewicht komt vaak niet overeen met de berekende waarde voor het gewicht. Van de jongeren met ondergewicht denkt bijna 60% dat ze een normaal gewicht hebben. Van de jongeren met overgewicht denkt 25% dat ze een normaal gewicht hebben. Ook jongeren met een normaal gezond gewicht 1 25 71 74 7 77 7 0 10 20 30 40 50 60 70 0 90 ondergewicht gezond gewicht overgewicht Bijna 30% van de jongeren heeft in de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek één of meer vreetbuien gehad. Meisjes (39%) vaker dan jongens (19%). Vooral t/m 19 jarige meisjes (44%) hebben één of meer vreetbuien gehad. Jongeren met overgewicht hebben vaker aan de lijn gedaan of vreetbuien gehad dan jongeren die geen overgewicht hebben (ongeacht leeftijd en geslacht). Van de jongeren met (ernstig) overgewicht heeft 29% aan de lijn gedaan en 36% heeft één of meer vreetbuien gehad. Bij de jongeren zonder overgewicht liggen die percentages op 9% en 27%. Van de jongeren die lijnen, heeft 50% ook vreetbuien gehad. Van de jongeren die niet gelijnd hebben is dat 26%. Er is geen verband te zien tussen ondergewicht en lijnen of vreetbuien. Overgewicht en opleidingsniveau Bij 12 t/m jarigen komt overgewicht op het vwo minder voor dan op de andere opleidingsniveaus. Op t/m 19 jarige leeftijd komt er op het mbo meer overgewicht voor dan op de havo/vwo en de hbo. Op 20 t/m 23 jarige leeftijd komt overgewicht meer voor bij mbo leerlingen en niet- schoolgaanden dan op hbo/ universiteit. Overgewicht naar opleidingsniveau 12 t/m jaar t/m 19 jaar 20 t/m 23 jaar basisschool/vmbo 12% - - havo/vwo 5% % - mbo - 19% 30% hbo/universiteit - 11% 1% niet schoolgaand - 31% 30% 1. BMI: gewicht in kilogrammen gedeeld door lengte in het kwadraat in meters
Overgewicht en gezondheid Jongeren met een gezond gewicht ervaren hun gezondheid vaker als (heel) goed dan jongeren met overgewicht (6% versus 70%). Jongeren met overgewicht zijn vaker ontevreden over hun uiterlijk dan jongeren met een gezond gewicht hebben (36% versus 12%). Jongeren met een gezond gewicht zijn psychisch gezonder dan jongeren met overgewicht (4% versus 76%). Overgewicht en leefstijl Jongeren met overgewicht eten minder vaak dagelijks een ontbijt. Wanneer gekeken wordt naar het totale gebruik van computer en televisie samen, dan blijken jongeren met overgewicht hier meer tijd aan te besteden dan jongeren zonder overgewicht. Er zijn meer jongeren met overgewicht die iedere dag roken dan jongeren zonder overgewicht (1% versus 10%). Jongeren met een gezond gewicht gaan vaker lopend of met de fiets naar school/ werk dan jongeren met overgewicht (20% versus 10%). Overgewicht en leefstijl (%) iedere dag roken veel tv kijken en/of computern lid van een sportvereniging 10 1 52 5 61 65 Percentage jongeren met overgewicht in 199, 2003, 2007 en 2011 jongens meisjes 12 t/m jaar t/m 19 jaar 20 t/m 23 jaar In 2003 is niet gevraagd naar vreetbuien, in 199 en 2007 wel. Sinds 199 is er een toename te zien in het percentage jongeren dat aangeeft in de afgelopen vier weken minimaal één keer een vreetbui te hebben gehad. Maar deze percentages zijn nagenoeg gelijk gebleven in 2007 en 2011 (in 199 was dit 13%, in 2007 29% en in 2011 is dit nog steeds bijna 30%). 10 14 13 12 12 11 14 11 20 23 25 0 5 10 20 25 30 199 2003 2007 2011 nooit lopend of fietsend naar school/werk 10 20 elke dag groente 27 32 voldoen aan de fruitnorm 12 14 0 10 20 30 40 50 60 70 geen overgewicht overgewicht Trends bij gewicht Alleen in de oudste leeftijdsgroep is er nog steeds sprake van een toename van het percentage jongeren met overgewicht. Sinds 2003 is er in de groep 12 t/m jarigen een afname van het aantal jongeren met overgewicht en in de middelste leeftijdscategorie lijkt het percentage jongeren met overgewicht gestabiliseerd te zijn. Het percentage jongeren dat in de afgelopen periode gelijnd heeft is ongeveer gelijk gebleven. Ook in de mening over het eigen gewicht is geen verandering te zien sinds 2007.
Gemeente Steenwijkerland Voeding, bewegen en gewicht van jongeren van 12 t/m 23 jaar in de gemeente Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Regio IJsselland gemeente 2003 (%) gemeente 2007 (%) gemeente 2011 (%) 2011 % Voeding Ontbijt 5 of meer dagen per week Jongens 79 5 90 6 Meisjes 0 5 7 7 Totaal 0 5 7 Eet elke dag fruit Jongens - 24 2 22 Meisjes - 29 2 27 Totaal - 27 2 24 Eet elke dag groente Jongens - 29 29 30 Meisjes - 30 3 32 Totaal - 30 33 31 Bewegen Voldoet aan de beweegnorm 12 t/m 1 jaar 19 1 Gewicht (ernstig) overgewicht Jongens 21 14 1 Meisjes 19 21 Totaal 20 Bijna 90% van de jongeren in Steenwijkerland ontbijt minimaal vijf dagen per week. Dit percentage is gelijk aan de regio. Het percentage meisjes dat regelmatig ontbijt is ongeveer gelijk gebleven sinds 2007, terwijl het aantal jongens dat regelmatig ontbijt iets is gedaald. Naar de groente- en fruitconsumptie is in 2003 niet gevraagd. In 2011 eet 2% van de jongeren elke dag minimaal één stuk fruit, dit was in 2007 ongeveer gelijk, namelijk 27%. De fruitnorm is twee stuks fruit per dag, waarbij één stuk vervangen mag worden door een glas vruchtensap. Het percentage jongeren dat hieraan voldoet is zowel in Steenwijkerland als in de regio erg laag (7% versus 12%). Het percentage jongeren in Steenwijkerland dat elke dag groente eet, is in 2011 33%. Dit was in 2007 30% en komt ongeveer overeen met de regio. Meisjes zijn sinds 2007 vaker groente gaan eten In 2011 sport bijna 60% van de jongeren in Steenwijkerland minimaal één keer in de week bij een sportvereniging. Dat komt overeen met de regio. Om aan de beweegnorm te voldoen, moeten jongeren tot 1 jaar elke dag minstens één uur bewegen. In 2011 zijn er maar weinig jongeren (12-1 jaar) in Steenwijkerland die aan deze norm voldoen. Het percentage jongeren dat aan de be- weegnorm voldoet is gelijk gebleven sinds 2003 en 2007 (%, 19% en 1%). Bijna 70% van de jongeren gaat lopend of met de fiets naar school/werk. Dit percentage neemt af met de leeftijd, maar is gestegen sinds 2007 (63%). Het percentage jongeren in Steenwijkerland met overgewicht is niet veel veranderd sinds 2003 en 2007 (resp. %,% en 20%). Het percentage meisjes met overgewicht is sinds 2003 gestegen (% versus 21%). Het totale percentage jongeren met overgewicht is in Steenwijkerland hoger dan in de regio (20% versus %). Voeding, bewegen en gewicht bij jongeren in Steenwijkerland (%) eet elke dag groente eet elke dag fruit 27 voldoet aan beweegnorm (12 t/m 1 jaar) overgewicht 19 1 20 30 33 2 0 5 10 20 25 30 35 40 2003 2007 2011 Kennis- en Expertise Centrum Postbus 1453 001 BL Zwolle T. 03 42 24 E. r.schiltman@ggdijsselland.nl I. www.ggdijsselland.nl