Workshop Straling Go!

Workshop Straling Go! Workshop straling Dienst Milieu & Gezondheid, Afd. LHRMG, LNE i.s.m. Medische Milieukundigen van de Logo s en VIGeZ

Voorstellingsrondje Wie ben jij en hoe sta je in het dagelijkse leven tegenover draadloze communicatie? 1. Volledige acceptatie van draadloze communicatiemiddelen (geen nadelen) 2. De nadelen van draadloze communicatie wegen niet op tegen de voordelen 3. Toch wel bezorgd over de mogelijke gezondheidseffecten en daardoor voorzichtig in gebruik (blootstelling beperken) 4. Draadloze communicatie is onaanvaardbaar (blootstelling vermijden)

Overzicht 1.Veel straling weinig straling? Meten is weten 2.Wat/wie moet je geloven? Gezondheidseffecten & voorzorg 3.Straling op school Draadloze school Blootstellingstool GSM-antenne op het dak of vlakbij Elektriciteitscabine op school Hoogspanningslijn in de buurt van de school 4.Wetgeving en controle Federale regelgeving: kindergsm s & SAR-waarde Vlaamse regelgeving

Overzicht 1.Veel straling weinig straling? Meten is weten 2.Wat/wie moet je geloven? Gezondheidseffecten & voorzorg 3.Straling op school Draadloze school Blootstellingstool GSM-antenne op het dak of vlakbij Elektriciteitscabine op school Hoogspanningslijn in de buurt van de school 4.Wetgeving en controle Federale regelgeving: kindergsm s & SAR-waarde Vlaamse regelgeving

Elk elektrisch toestel, zoals bijvoorbeeld de koffiezet in het personeelslokaal, zorgt voor straling. A.Juist B.Fout

Straling?

Straling?

Straling? Niet alle straling is dezelfde!

Meten is weten RF-metingen Draadloos internet =. V/m Laptop =. V/m Surfen =. V/m Downloaden =. V/m Video spelen =. V/m Gsm oud model =. V/m Smartphone 2G =. V/m 3G =. V/m 4G =. V/m Totale straling =. V/m

Straling meten Is meten wel weten? Meting is niet exact Meetonzekerheid (50%) Rekening houden met meetonzekerheid bij vergelijken met normen foute metingen bv. TL-lampen Zelf meten?

Straling meten Breedbandmetingen: 1 getal (bijdrage van alle bronnen) Voordelen Snel, mobiel Geen verwerking achteraf Gebruiksvriendelijk Idee van aanwezige veldwaarde Nadelen Lage gevoeligheid 1 procedure ongeacht technologie Geen bronidentificatie

Straling meten Smalbandmetingen: bijdrage van individuele bronnen Voordelen: Instellingen aanpasbaar ~ technologie Identificatie bron Bijdrage per bron Nadelen: Complex Tijdrovend Verwerking achteraf

Straling meten Meetresultaten: afname Wi-Fi-straling

Overzicht 1.Veel straling weinig straling? Meten is weten 2.Wat/wie moet je geloven? Gezondheidseffecten & voorzorg 3.Straling op school Draadloze school Blootstellingstool GSM-antenne op het dak of vlakbij Elektriciteitscabine op school Hoogspanningslijn in de buurt van de school 4.Wetgeving en controle Federale regelgeving: kindergsm s & SAR-waarde Vlaamse regelgeving

2. Wat/wie moet je geloven?

2. Wat/wie moet je geloven?

2. Wat/wie moet je geloven? Woonafstand bij geboorte tov hoogspanningslijnen : kanker bij kinderen in Groot-Brittanië 1962-2008

Wie of wat moet je geloven? Criteria voor goed wetenschappelijk onderzoek Correct meten met beste en juiste meetmethodes: allernieuwste methoden gebruiken voldoende aantal cellen/dieren/mensen dubbelblind meten controles invoegen in studie studies herhalen correcte interpretatie (statistiek!)

Wetenschappelijke onzekerheid Complexe studies Foutieve meetopstelling foutief meten (specialist straling specialist gezondheid) Blootstellingsduur (wat is realistisch?) Hoe blootstelling juist nabootsen? Meten op cellen meten op de mens, tekortkomingen, maar wel onontbeerlijk Meten via mens bias uitsluiten is niet eenvoudig ( ik belde 12u per dag ) Veranderende technologie...

Wat moet je geloven? Niet zo snel oordelen Nieuw onderzoek toevoegen aan literatuur Expertgroepen, o.a. WGO, IARC, ICNIRP Volledige literatuur bekijken Review! Bevolkingsonderzoek Dieronderzoek Cellijnen Provocatiestudies

Gezondheidseffecten? Conclusie expertrapporten; weight of evidence Geen thermische effecten bij zendantennes of GSM (als normen gerespecteerd worden!) Onderzochte niet-thermische effecten Geen effecten aangetoond bij normale blootstelling (~ als normen niet worden overschreden) Geen uitspraak over lange termijneffecten Geen aanwijzingen voor gevaar voor gezondheid kinderen (prudent avoidance) IARC 2B: kritiek op indeling 22

Gezondheidseffecten? Conclusie expertrapporten; weight of evidence Geen effecten ELF straling (hoogspanning) bij volwassenen Statistisch (niet oorzakelijk) verband met kinderleukemie Minder sterk door recentere studies? IARC 2B Voorzorg (in relatie tot mogelijk risico)

Voorzorgsprincipe 1.Verbod 2.Alara 3.BBT As Low As Reasonably Achievable Bv. hoogspanningscabines en -lijnen Best Beschikbare Technieken 4.Prudent avoidance Verstandig vermijden Bv. draadloos internet, gsm, zendantennes 5. Acceptatie

Welke bewering is niet juist? A.In een rijdend voertuig bellen zorgt voor meer straling. B.Oortjes gebruiken vermindert de blootstelling aan straling. C.Hoe meer zendantennes in de buurt, hoe meer straling. D.Enkel een GSM die volledig uitgeschakeld is, veroorzaakt geen straling meer.

Voorzorgsprincipe: blootstelling beperken Gsm Beperken beltijd en sms-en ipv bellen Wachten voor je je GSM tegen je oor houdt Gebruik van een oortje of via luidspreker Bellen waar er goede ontvangst is; niet in bewegend voertuig Draadloze verbinding uitzetten wanneer niet gebruikt of kabel Basisstation één meter afstand van waar iemand langdurig zit (router, DECT telefoon, access point) Schakel access point uit als je geen gebruik maakt van draadloos internet

Voorzorgsprincipe 1. Blootstelling beperken MER dossiers Gevoelige bestemmingen (mededeling VR) - Overspannen van bestaande gevoelige functies bij nieuwe HSPL tot minimum beperken - Geen nieuwe gevoelige functies plaatsen in de magneetveldzone van bestaande HSPL 2. Blootstelling vermijden Elektrische velden = geen probleem Magnetische velden = niet makkelijk af te schermen

Overzicht 1.Veel straling weinig straling? Meten is weten 2.Wat/wie moet je geloven? Gezondheidseffecten & voorzorg 3.Straling op school Draadloze school Blootstellingstool GSM-antenne op het dak of vlakbij Elektriciteitscabine op school Hoogspanningslijn in de buurt van de school 4.Wetgeving en controle Federale regelgeving: kindergsm s & SAR-waarde Vlaamse regelgeving

3. Straling op school

Draadloze school? 23 tablets 23 x straling

Straling op school Meetresultaten

Blootstellingstool http://www.wica.intec.ugent.be/exposure-tool/

Gsm antenne op dak school of vlakbij Norm per antenne (ook speelplaats)

EMS metingen in de praktijk Uitgevoerd door milieu-inspectie na aanvraag via formulier LNE website Smalbandmeting Meting wordt uitgevoerd op minder dan 150m van een zendantenne: verder dan 150m is echt nutteloos Overzicht zendantennes: http://www.sites.bipt.be/

EMS metingen in de praktijk Gebruikelijke waarden : 0,3-0,4 V/m Slechts zeer sporadisch overschrijding 3 V/m norm (<1% metingen) Wanneer merkt MI dat overschrijding wel mogelijk is: Max. 20-30 m van antenne in horizontaal vlak

Draadloze telefoons

Elektriciteitscabine op school

Elektriciteitscabine op school

Hoogspanningslijnen op school Mededeling aan de Vlaamse Regering - Overspannen van bestaande gevoelige functies bij nieuwe HSPL tot minimum beperken - Geen nieuwe gevoelige functies plaatsen in de magneetveldzone van bestaande HSPL

Overzicht 1.Veel straling weinig straling? Meten is weten 2.Wat/wie moet je geloven? Gezondheidseffecten & voorzorg 3.Straling op school Draadloze school Blootstellingstool GSM-antenne op het dak of vlakbij Elektriciteitscabine op school Hoogspanningslijn in de buurt van de school 4.Wetgeving en controle Federale regelgeving: kindergsm s & SAR-waarde Vlaamse regelgeving

4. Wetgeving en controle Federale wetgeving m.b.t. productnormen Productnormen obv SAR-waarde Richtlijnen ICNIRP Vanaf 4 W/kg onomkeerbare schade gedurende 30 min blootstelling voorzichtigheidsfactor 10 voor beroepsbevolking: 0,4 W/kg voorzichtigheidsfactor 50 voor algemene bevolking: 0,08 W/kg Belgische productnormen (GSM, antenne, laptop, access points) Max. 2 W/kg (hoofd en romp) en 4 W/kg (ledematen)

4. Wetgeving en controle Federale wetgeving m.b.t. verkoop (1/3/2014) Productnormen: max zendvermogen GSM = 2 W; Wi-Fi = 0,1-0,2 W Verbod op verkoop gsm s speciaal voor kleine kinderen (jonger dan 7 jaar) Verbod reclame die gsm-gebruik kinderen aanmoedigt Verplicht om de SAR-waarde te vermelden

4. Wetgeving en controle Gsm SAR-waarde Apple iphone 5S 0,980 Nokia 105 1,280 http://www.sardatabase.com/

Een lagere SAR-waarde zorgt altijd voor minder blootstelling dan een hogere SAR-waarde A. Juist 4. Wetgeving en controle B. Fout

4. Wetgeving en controle SAR-waarde op gsm-toestel = maximale SAR, maar SAR is NIET statisch, getal zegt dus niet zo heel veel, wat je doet met je gsm en situatie is relevanter http://www.sardatabase.com/

4. Wetgeving en controle SAR en blootstelling Slecht bereik Power control Oortjes Gadgets

4. Wetgeving en controle Vlaamse regelgeving m.b.t. straling Milieukwaliteitsnorm Norm voor zendantenne Binnenmilieubesluit 10 µt interventiewaarde 0.2 µt richtwaarde ideale wereld Internationaal/Europese richtwaarde 0,4 µt

4. Wetgeving en controle Vlaamse milieukwaliteitsnormen E gem, 6 min-niveau mag niet hoger zijn dan: frequentie antenne (MHz) Elektrische Veldsterkte (V/m) 800 (4G) 19 900 (2G-3G) 21 1800 (2G-4G) 29 2100 (3G) 31 2400 (Wi-Fi) 31 2600 (4G) 31 3500 (4G-internet) 31 Samengestelde velden Verblijfplaatsen

4. Wetgeving en controle Norm per antenne Bijdrage tot E gem, 6min-niveau per zendantenne mag niet hoger zijn dan: frequentie antenne (MHz) Elektrische Veldsterkte (V/m) 800 (4G) 2,8 900 (2G-3G) 3 1800 (2G-4G) 4 2100 (3G) 4,5 2400 (Wi-Fi) 4,5 2600 (4G) 4,5 3500 (4G-internet) 4,5 GSM, draadloos internet Verblijfplaatsen

4. Wetgeving en controle Reguleringsimpactanalyse (RIA) consultaties dep. LNE: AMV, AMI, juridische dienst, AIM Gezondheid: ToVo, MMK s FOD VVVL: dienst risicobeheersing BIPT Vragen i.v.m. bestaande procedures en metingen Simulaties voor de mogelijkheden van de verschillende norm Deelname aan overlegvergaderingen Interne Consult. RIA Doel- groepen geen actieve consultatie wet. HGR: 4 adviezen Verslagen hoorzittingen Vl. Parlement, Bioinitiative rapport WHO, ICNIRP, SCENHIR, gezondheidsraden wel: deelname aan International advisory group EMF WHO juni 2009 Weten- schap? gsm operatoren, Clearwire ASTRID Belgocontrol, NMBS, scheepvaart defensie Radioamateurs (VRA, UBA) Radio en TV

4. Wetgeving en controle Opties voor een norm Wetenschappelijke onderbouwing Wetenschap ICNIRP WHO - EU: 41,2 V/m Gebaseerd op gekende schadelijke effecten Na gezondheidsrisicoanalyse o.b.v. weight of evidence aanpak volgens internationaal aanvaarde werkwijze Bevestigd in verschillende onafhankelijke reviewprocessen HGR (20,6 V/m 3 V/m) ICNIRP = referentie extra VF = voorzorg (onzekerheden mogelijke schadelijke effecten + EMC) Voorzorg Norm per antenne Geen wetenschappelijke onderbouwing! Pure voorzorg: beperking blootstelling

4. Wetgeving en controle Locatie Gebaseerd op coördinaten, kaart en luchtfoto

4. Wetgeving en controle Stralingspatronen Horizontaal stralingspatroon: - Gebouwen binnen de stralingszone - Toevoegen van controlepunten Verticale stralingspatroon: - Indicatie van de hoogtes en afstanden die van belang zijn - Zijn de tecnische data in orde?

Afleveren van het conformiteitsattest

4. Wetgeving en controle Milieu-inspectie: Breedbandmeting Breedbandmeting: meting van alle aanwezige signalen in een bepaald frequentiebereik

4. Wetgeving en controle Milieu-inspectie: Smalbandmeting

Meer informatie! www.lne.be/zendantennes Milieu.gezondheid@lne.vlaanderen.be www.mmk.be/onderwijs/straling Brochure Verantwoord omgaan met Wifi en gsm-straling op school http://www.youtube.com/watch?feature =player_embedded&v=uuabjicl-jy