De dienst Nucleaire Geneeskunde

De dienst Nucleaire Geneeskunde De verpleegeenheid van Nucleaire Geneeskunde als stageplaats voor studenten. Inhoud 1 Over de dienst Nucleaire geneeskunde 36 1.1 Welkom 36 1.2 Situering & organogram 36 2 Verloop zorgverlening 37 3 Voorbereiding en verloop van de meest frequente onderzoeken 37 4 Aandachtspunten 41 HR/medewerkerswijzer/2013-01 35

1 OVER DE DIENST NUCLEAIRE GENEESKUNDE 1.1 Welkom Beste student Hartelijk welkom op onze dienst Nucleaire Geneeskunde. Met deze brochure willen we kort de activiteiten op onze afdeling situeren. Ondanks je stevige opleidingsbasis zullen er ongetwijfeld vragen opduiken tijdens deze confrontatie met het werkveld. Aarzel dus zeker niet om ze te stellen. Het hele team staat klaar om je op te vangen en te begeleiden. Wij hopen op een goeie samenwerking en wensen je een aangename tijd toe op onze afdeling. Dr. Raf Verscuren Diensthoofd 1.2 Situering & organogram De dienst Nucleaire Geneeskunde heeft een eenheid op Campus Mariëndal (Medisch Centrum Tienen) en in Medisch Centrum Aarschot. Campus Mariëndal: de afdeling beschikt hier over een dubbelkops-gamma-camera, een dubbelkops- SPECT/CT (diagnostische CT), en een botdensitometer. In principe is de dienst alle dagen open behalve donderdag. Campus Aarschot: in oktober 2012 wordt de gamma-camera vervangen door een Hawkeye-SPECT (met enkel lokalisatie-ct). Tevens bevindt er zich hier een botdensitometer. De afdeling is hier normaal gezien geopend op dinsdag, woensdag en donderdag. Artsen Verpleegkundigen: Secretariaat: Stagementor: Dr. Raf Verscuren Dr. Lieselot Brepoels Connie Verelst An Peeters Inge Reynders Inge Carla Verhaegen Sabrina Dewaelheyns Sandra Bracaval Sara Dujardin De aanwezige verpleegkundige HR/medewerkerswijzer/2013-01 36

2 VERLOOP ZORGVERLENING 07.30 u. De verpleegkundige met de ochtendshift start de dienst op. In Tienen op maandag en in Aarschot op dinsdag komt er een nieuwe generator toe die uitgepakt moet worden en in het loodkasteel moet gezet worden. Daarna worden, aan de hand van de afspraken, de nodige produkten klaargemaakt voor die dag. De toestellen worden opgestart en gecalibreerd waar nodig. De secretariaatsmedewerker is aanwezig aan het onthaal van de dienst. 08.00-08.30-09.00 u. Afhankelijk van de werkverdeling en de werkplaats start een tweede en eventueel derde verpleegkundige de werkdag. Om 08.00 u. komen de eerste patiënten toe en kan er met de voorbereidingen en/of inspuitingen gestart worden. De arts begint met de inspanningsproeven voor de hartonderzoeken. 11.30-13.30 u. Tussen deze uren vallen de middagpauzes. Er wordt afgewisseld zodat er geen scantijd verloren gaat. 15.36 u. De vroege dienst zit erop. Voor het naar huis gaan worden de naaldcontainers nagekeken en eventueel vervangen en de inspuitkarren aangevuld. 17.06 u. Normaal gezien zijn de onderzoeken nu achter de rug. Indien dit niet zo is blijft de verpleegkundige met late dienst tot alle onderzoeken klaar zijn. De camerazalen en warme kamer worden opgeruimd, de vuilniszakken worden leeggemaakt en computers en gammacamera s worden afgesloten op de afgesproken manier, zodat alles klaar is om de dag nadien te starten. Op de laatste werkdag van de week (vrijdag in Tienen of donderdag in Aarschot) wordt ook nog de oudste generator ingepakt voor verzending. 3 VOORBEREIDING EN VERLOOP VAN DE MEEST FREQUENTE ONDERZOEKEN Overzicht onderzoeken Hierbij een overzicht van de onderzoeken die op de dienst plaatsvinden. Hart en bloedvaten o Myocardperfusie (met fietsproef/persantine) o Ventriculografie in rust o Lymfescintigrafie (bovenste en onderste ledematen) Skelet o Botscintigrafie o 3-fasen o Statische beelden o WBB o Klassieke SPECT zonder/met lokalisatie CT o Klassieke SPECT met diagnostische CT (enkel in Tienen) o Vasculaire scintigrafie (ter stadiëring Sudeck) o Beenmergscintigrafie Centrale zenuwstelsel o Regionale cerebrale perfusie o DaT-scan Longen o Opsporen van longembolen (longventilatie/longperfusie) o Longkwantificatie Nefro-urologie o Dynamische renogram, met Lasix o Nierschorsscintigrafie DMSA HR/medewerkerswijzer/2013-01 37

Endocrinologie o Schildklier met captatie o Bijschildklierscintigrafie Gastro-entero-hepatologie o Maagontlediging o Gastro-oesofagaele reflux o Divertikel van Meckel o Gastro-intestinale bloeding o Hepatologie: lever/galblaas/galwegen o Maag-darmtransit Oncologie varia o Opsporen van sentinelklier o Borsttumor o Bijniermergtumor o Neuro-endocriene tumor Infectie/inflammatie o Infectie scintigrafie Therapie o Jodium-131 (hyperthyroidie) o Samarium-153 (osteoblastische botmetastasen) Kort verloop frequentste onderzoeken Botscintigrafie Myocardperfusie Tracer: HDP of HMDP (IV toedienen) Indien het een pathologie van de extremiteiten betreft, (hand, voet, knie, elleboog of heup en schouders) nemen we eerst een 3 dynamisch beeld. De patiënt krijgt dan een inspuiting na positionering onder de gamma-camera en we starten onmiddellijk met beeldvorming na de toediening van de tracer. Voor pathologie van handen, ellebogen en schouders inspuiting IV in voet. Rugproblemen, opsporen van metastasen: gewoon IV inspuiting. Terugkomen vanaf 3 uur na inspuiting, exacte uur staat vermeld op het dagschema Duur scan: ongeveer 3 kwartier Patiënten mogen kledij aanhouden, wel zakken leeg maken en broeksriem uitdoen. Bij diagnostische CT evt. ook metaalhoudende kledij (knopen ) laten uitdoen. Tracer: Tetrofosmine (Myoview; IV toedienen) Indicatie: zones van zuurstoftekort (ischemie) in het hart opsporen Het onderzoek bestaat uit 2 delen : inspanning en rust Voor het inspanningsgedeelte (voormiddag) Nuchter Bovenlichaam helemaal vrij maken en een operatiehemdje aandoen Prikken van een infuus met 250 ml NaCl De inspanningsproef wordt verricht door de arts Inwerken van de tracer Scan van het hart Totale duur: ongeveer 2,5 uur Voor het rustgedeelte (namiddag) Niet meer nuchter Patiënt krijgt tracer gewoon IV ingespoten Inwerken van de tracer Dames moeten hun BH uitdoen Scan van het hart Totale duur: 1,5 uur HR/medewerkerswijzer/2013-01 38

Longventilatie/ perfusie Tracer: voor ventilatie aërosol via Smartvent, voor perfusie MAA (IV) Het onderzoek bestaat uit 2 delen welke onmiddellijk na elkaar worden uitgevoerd. Indicatie: het uitsluiten van longembolen. Voor ventilatie Patiënt laten ademen in het ventilatie toestel gedurende 5 min of tot de aërosol-wolkjes verdwenen zijn. Installeren op de gamma camera. Voor perfusie Inspuiten van de tracer in de ader of langs een goedlopend infuus. De patiënt vragen om 5 keer diep in en uit te ademen tijdens de injectie. Zelfde houding als tijdens de ventilatie. Duur van het onderzoek is afhankelijk van hoe goed de patiënt heeft ingeademd. Het onderzoek duurt ongeveer 1 à 1,5 u. Maagontleding Tracer: MAA, nanocoll (PO) Indicatie: vertraagde maagontlediging Nuchter Dit onderzoek dient om de snelheid van de maaginhoud na te gaan. De patiënten komen tegen 8u naar de afdeling en moeten een omelet met een boterham eten. In de omelet zit de tracer opgelost zodat we het verloop kunnen volgen De opnames starten zo snel mogelijk nadat het ei is opgegeten. Er worden gedurende 2u beelden gemaakt telkens om de 10 a 15 min. De beelden zelf duren afhankelijk van de camera 1 à 2 min Totale duur: 2,5 uur Niercortex DMSA Tracer: DMSA (IV) Indicatie: pyelonefritis; activiteit niercortex Dit onderzoek is nodig om de functie van de niercortex op te sporen of om te kijken hoeveel van de niercortex nog werkt Na inspuiting van het product gaan de patiënten naar huis en komen ze in de loop van de dag terug voor hun beelden. Er worden planaire beelden en een SPECT genomen Duur: 1 uur Schildklierscintigrafie Tracer: pertechnetaat (IV) Indicatie: hyperthyroidie; evaluatie van een schildkliernodulus Inspuiting van de tracer in de ader 20 min wachten alvorens er beelden worden genomen Er wordt een planair beelden genomen worden, deze duren 5 min. Soms wordt er ook een SPECT/CT genomen maar dit gebeurt enkel op specifieke vraag van de artsen. Nadien moeten de patiënten wachten en worden ze gezien door de nuclearist. Duur: +/- 45 min. HR/medewerkerswijzer/2013-01 39

Renogram of MAG 3 Tracer: MAG 3 (IV) Indicatie: evaluatie van de functie en afvloei van de nieren Patiënten moeten worden aangeprikt voor een 1 l infuus van NaCl 0.9 Dit moet 30 min inlopen voor 0.5 l Er worden dynamische beelden gemaakt van de nieren. Na de beelden gaat de patiënt plassen en wordt er nog een beeld van 1 min gemaakt Duur: ong. 2u, evt. nog terugkomen voor late beelden Vasculaire scintigrafie of HSA Tracer: Vasculocis-HSA (IV) Indicatie bloedtoevoer naar een bepaald lidmaat, vaak ikv. M. Sudeck Inspuiting voor opnamen van de handen gebeurt in de voeten en inspuiting voor opnamen van de voeten gebeurt in de armen. 20 min opname van dynamische beelden Duur : 30 min Sentinelscintigrafie Tracer: Nanocoll (SC) Indicatie: bij patiënten met borstkanker opsporen van de sentinelklier; dit is de eerste klier waarin kankercellen worden opgehouden; Inspuiting in de huid van de borst, dit gebeurt door de arts Na ong 1u planaire beelden (of de ochtend nadien bij avondlijke injectie) Indien de sentinelklier zichtbaar is, gebeurt er een bijkomende SPECT/CT Deze patiënten worden de dag zelf of de ochtend erna geopereerd Duur: afhankelijk van de snelheid waarmee de sentinelklier gevonden wordt Botdensitometrie Hiervoor gebruiken we geen tracer Met dit onderzoek wordt er gemeten hoeveel kalkdichtheid het bot nog heeft; dit wordt gebruikt om osteoporose op te sporen. Patiënten dienen alles waar metaal inzit, uit te doen Er worden foto s van de rug genomen en beide heupen. Duur : max 30 min HR/medewerkerswijzer/2013-01 40

4 AANDACHTSPUNTEN Kom voorbereid op stage: kijk voor de stage de anatomie, de fysiologie en de reeds geleerde pathologieën na. Sla er in het bijzonder je cursus nucleaire geneeskunde nog eens op na: op die manier begrijp je sneller wat er waarom gebeurt. Zorg steeds voor de nodige radioprotectie: draag steeds handschoenen (wegwerpen na elke injectie) en gebruik tijdens het inspuiten een loodhuls. Bewaar na de inspuiting afstand van je patiënt als het mogelijk is. ALARA! Voor je eigen radioprotectie is het op de afdeling zelf verboden te eten of te drinken (= regels voor klasse II nucleaire instelling) om inwendige besmetting door open bronnen te vermijden; eten of drinken mag enkel in de koffieruimte. Controleer altijd de identiteit van de patiënt en de verwijsbrief alvorens een onderzoek te starten. Spreek de patiënt aan met de familienaam en vraag hem zelf zijn of haar geboortedatum te zeggen ter controle. Ga na of deze overeenstemt met de verwijsbrief. Controleer steeds het aangevraagde onderzoek: is het onderzoek dat op de aanvraagbrief staat hetzelfde als hetgeen er op de planning staat? Is de indicatie van het onderzoek correct (bv. geen botscintigrafie bij vraag naar osteoporose)? Doe steeds navraag of een patiënte zwanger is of kan zijn, doe dit discreet. Geef de nodige uitleg - in eenvoudige terminologie - over het onderzoek dat volgt. We verwachten samen met je school een grote inzet en leergierigheid, patiëntgerichtheid en vriendelijkheid. Een empathische ingesteldheid en zin voor initiatief stellen we zeer op prijs. Naast de verpleegkundige zorg krijg je ook administratieve en afdelingsgerichte opdrachten toegewezen, zoals dit voor alle medewerkers een onderdeel van de dagtaak is. Een vlotte integratie in het team, en een positieve samenwerking met alle medewerkers vinden we belangrijk en evident. Wens je bepaalde zorghandelingen te oefenen of specifieke onderzoeken bij te wonen, vraag dit dan gerust. Wacht dus niet tot men je een voorstel doet hieromtrent: het is jouw stage, neem initiatief en maak er ook zélf iets van! Indien je een techniek voor de eerste maal zal uitvoeren, meld dit dan aan de begeleidende verpleegkundige vóór de aanvang van het onderzoek. Men zal je steeds helpen en bijstaan, tot je zelf aangeeft dat je voldoende vertrouwen hebt om iets alleen aan te kunnen. Tracht eventuele problemen steeds op de afdeling zelf op te lossen: spreek het diensthoofd hierover aan. Wees discreet over de patiëntgerelateerde zaken die je tijdens het werk te weten komt. Beroepsgeheim is erg belangrijk. Breng steeds de informatie die je ontvangt van de patiënt of van een familielid over aan de verpleegkundige waarmee je samenwerkt en schrijf het op het dossier van de patiënt. Geef bij het begin van je stageperiode je persoonlijke doelstellingen door aan het team. Je stage maak je grotendeels zelfs, wij kunnen enkel de ingrediënten aanbieden. Maak er dus iets moois van! HR/medewerkerswijzer/2013-01 41