Centrumlocatie Uw behandelend specialist heeft u geadviseerd om een vertebroplastiek behandeling te ondergaan. In deze folder vindt u informatie over deze behandeling. Wat is vertebroplastiek Vertebroplastiek is een behandelmethode die vermindering van pijn geeft ten gevolge van een breuk (fractuur) en/of tumor in de wervel. In dagbehandeling wordt onder lokale verdoving via een naald botcement in het wervellichaam gespoten. De plaatsing van de naald wordt gecontroleerd door röntgenbeelden of CT-scans, afhankelijk van de plaats van de aangedane wervel. Vertebroplastiek behandeling
Wat is een ingezakte wervel De wervelkolom bestaat uit 34 wervels die door tussenwervelschijven met elkaar worden verbonden. Van boven naar beneden: 7 halswervels, 12 borstwervels, 5 lendenwervels, 5 heiligbeenwervels en 5 staartbeenwervels. 1 = halswervels 2 = borstwervels 3 = lendenwervels 4 = heiligbeen- en staartwervels De wervelkolom van opzij bekeken Deze op elkaar gestapelde wervels vormen de stevige, maar toch beweeglijke centrale 'staaf' van de romp. De wervels omgeven bovendien het wervelkanaal waarin het ruggenmerg zich bevindt. De tussenwervelschijven fungeren als een soort 'schokdemper': de drukkrachten die in de wervelkolom ontstaan tijdens staan, lopen, springen en dergelijke, worden hierdoor opgevangen. Door verschillende oorzaken kan de stevigheid van een wervel aangetast worden. Eén van deze oorzaken is botontkalking ('osteoporose'). Dit is een aandoening waarbij de afbraak van bot groter is dan de aanmaak ervan. Ook een gezwel in de wervel kan leiden tot verminderde stevigheid. Als de stevigheid van een wervel is aangetast kan deze, door de hoge druk die erop heerst, in elkaar zakken. In medische termen spreekt men dan van een compressiefractuur. Het verschil tussen een gezonde wervel en een ingezakte wervel kunt u duidelijk zien in onderstaande afbeelding. Een compressiefractuur kan de volgende gevolgen hebben: hevige rugpijn, bekneld geraakte zenuwen, uitvalsverschijnselen en pijn in de ledematen. 2
De lendenwervels van opzij op röntgenfoto vastgelegd. Het verschil tussen een ingezakte en een gezonde wervel is duidelijk te zien. 1 = ingezakte wervel 2 = gezonde wervel Wanneer een vertebroplastiek De stevigheid van een wervel kan door verschillende oorzaken worden aangetast. Botontkalking (osteoporose) Dit is een aandoening waarbij de afbraak van bot groter is dan de aanmaak ervan. Als de stevigheid van een wervel aangetast is, kan deze door de hoge druk ineenzakken of ontstaat er ten gevolge van verminderde stevigheid, een inzakkingsbreuk. De wervelfractuur kan hevige rugpijn veroorzaken. Dit geeft veel beperkingen in het dagelijks leven. Als een wervel kort geleden is ingezakt en pijnlijk is, bestaat de behandeling uit pijnbestrijding, gedoseerde rust en beperkte belasting. Normaal is 85% van de patiënten tussen twee en twaalf weken pijnvrij na het starten van de bovengenoemde therapie. Hierna kan de patiënt zijn normale activiteiten hervatten. Als er na 6 weken na boven genoemde therapie nog ernstige pijnklachten zijn, kan u in aanmerking komen voor een vertebroplastiek. Uitzaaiingen (metastasen) en de ziekte van Kahler in de wervelkolom Deze afwijkingen veroorzaken pijn waardoor het leven ernstig beperkt kan zijn. Tevens kunnen de uitzaaiingen het bot van uw wervelkolom aantasten hetgeen kan leiden tot een botbreuk en instabiliteit van de wervelkolom. Verder kunnen sommige uitzaaiingen in de wervelkolom tot neurologische stoornissen leiden. De uitzaaiingen kunnen nog niet worden verwijderd. Tot op heden is bestraling (radiotherapie) van de wervelkolom de standaard behandeling. Deze behandeling geeft in 50-80% van de gevallen duidelijke pijnvermindering. Als bestraling niet voldoende helpt, kan u in aanmerking komen voor vertebroplastiek. Wanneer geen vertebroplastiek 1. Bij een wervelfractuur (een breuk) die goed reageert op de andere therapie. 2. Bij compressie (druk) op ruggenmerg en uittredende zenuwen. 3. Ernstige bloedingsneiging die niet te corrigeren is. 3
Wat gebeurt er vóór de ingreep Uw behandelend specialist zal contact opnemen met de interventieradioloog. Samen bekijken zij uw gegevens en stellen de indicatie voor de vertebroplastiek. In een enkel geval zijn deze gegevens onvoldoende en zal er een gesprek nodig zijn met de interventieradioloog. Uw verwijzend specialist bepaalt of er aanvullend bloed geprikt moet worden om problemen met de bloedstolling op te sporen. De afspraak voor de behandeling of een aanvullend gesprek zal de afdeling Radiologie met u maken. Indien een kortdurende opname noodzakelijk is, wordt u daarover door uw behandelend specialist ingelicht. Hoe verloopt de ingreep U wordt opgevangen door de laborant op de interventiekamer van de afdeling Radiologie. Zij zullen de nodige voorbereidingen treffen. Er wordt een infuus in de arm gebracht. Langs deze weg wordt tijdens de behandeling pijnstilling toegediend. Vervolgens gaat u op uw buik op de behandeltafel liggen met de armen naast uw hoofd. U blijft zo liggen gedurende de behandeling. Er wordt een bloeddrukmeter aangelegd aan uw arm die u regelmatig voelt opblazen. Het zuurstofgehalte in het bloed wordt geregistreerd door een klemmetje op een vinger. Ter hoogte van de wervelbreuk wordt de huid goed ontsmet. Daarna wordt de rug afgedekt met steriele doeken, u moet vanaf die tijd goed stil blijven liggen. De arts zal de plaats van de breuk met een prik verdoven. Daarna brengt hij de naald waarmee het cement wordt ingespoten in het wervellichaam met behulp van een kleine hamer. Wanneer u te veel pijn voelt, zegt u dit aan de laborant. Deze zal u dan extra pijnstillende medicijnen toedienen. Als de naald goed zit, wordt het cement onder röntgendoorlichting ingespoten. Hierna moet u een tiental minuten op de tafel blijven liggen tot het cement hard is. Daarna wordt de naald verwijderd en wordt er een pleister op de prikgaatjes van de naald(en) geplakt. De procedure duurt tussen de 30 en 90 minuten, afhankelijk van het totaal aantal (maximum 4) te behandelen wervels. Wat gebeurt er na de vertebroplastiek behandeling Na de ingreep helpt de laborant u weer terug in bed. Vervolgens wordt u naar de beddenwachtruimte gebracht waar u gedurende 2-3 uur op de rug in bed moet blijven liggen. De interventieradioloog komt daarna bij u beoordelen of de behandeling het gewenste effect heeft gehad. De verwachting is dat na deze behandeling de wervelkolom voldoende is verstevigd, zodat de pijn is afgenomen en dat u naar huis kan, tenzij is afgesproken met uw behandelend specialist dat u nog opgenomen blijft. Houdt u er rekening mee dat u niet zelf mag autorijden en zorg er dus voor dat iemand u naar huis kan brengen. De volgende dagen mag u doen wat u kan, maar zwaar werk is in het begin niet toegestaan. Geleidelijk aan zal u merken dat u tot meer in staat bent. 4
De vertebroplastiek behandeling in beeld gebracht Vertebroplastiek met behulp van röntgenbeelden Vertebroplastiek met behulp van CT-scan Voor en na het inspuiten van het cement 5
Wat zijn de resultaten Door de vertebroplastiek ontstaat snel een belangrijke pijnvermindering. Bij inzakkingen op basis van botontkalking en de ziekte van Kahler is de verwachting dat 90% van de patiënten het gewenste effect heeft. Bij uitzaaiingen van andere tumoren in de wervelkolom is dat lager (70-80%) U zult merken dat u minder pijnstillers nodig heeft. U zal zich opnieuw vlotter kunnen bewegen en weer wat van uw dagelijkse activiteiten kunnen opnemen. Doordat de pijnlijke wervel wordt gestabiliseerd, wordt verdere beschadiging voorkomen. Wat zijn de risico s - De vertebroplastieknaald moet door de rugspieren heen om in de wervel gebracht te worden. Hierdoor kan een bloeding ontstaan in de rugspier. Dit kan pijnklachten geven, maar de bloeduitstorting geneest meestal binnen enkele weken zonder extra behandeling. - Lekkage van het cement kan leiden tot een zenuwontsteking of kan een gedeelte van de zenuw afknellen. Dit kan neurologische klachten geven zoals: pijn of uitvalsverschijnselen in de benen. - Bij het inbrengen van een lichaamsvreemd materiaal (cement), bestaat altijd een kans op infectie. Dit risico wordt zo klein mogelijk gemaakt door steriel te werken en de huid zorgvuldig te desinfecteren. Follow-up Uw rugklachten kunnen onmiddellijk of na enkele dagen verdwijnen of verminderen. Indien dit niet het geval is kunt u het beste contact opnemen met uw behandelend specialist voor een herbeoordeling van de oorzaak van uw rugklachten. Omdat botontkalking en de ziekte van Kahler in de gehele wervelkolom aanwezig is, kunt u in de loop van de tijd hernieuwde klachten krijgen. Indien u op een andere plaats dezelfde rugklachten krijgt, kan dat wijzen op het ontstaan van een andere wervelfractuur. In dit geval moet u contact opnemen met uw behandelend specialist voor verder onderzoek. Afhankelijk van uw algemene toestand zal uw behandelend specialist u al dan niet fysiotherapie voorschrijven. Vragen Het is van belang dat u juiste en duidelijke informatie heeft gekregen. Aan de hand van deze informatie beslist u, samen met uw behandelend specialist, of u de behandeling laat uitvoeren. Heeft u na het gesprek met uw behandelend specialist en na het lezen van deze informatie nog vragen, stel deze dan gerust. Noteer eventueel van tevoren uw vragen, zodat u niets vergeet. Bij vragen kunt u bellen naar telefoonnummer: (010) 704 0 704 en vragen naar de interventiezoemer (35053). U krijgt dan de dienstdoende interventie coördinator aan de telefoon. 6
Vragen en aantekeningen 7
Erasmus MC s Gravendijkwal 230 3015 GE Rotterdam Tel (010) 704 0 704 www.erasmusmc.nl Gewijzigde 6168195 Erasmus MC - Patiëntencommunicatie - 03/07 tel.nrs. 01/08 Aan de inhoud van deze folder kunnen geen rechten worden ontleend