Longfunctie-onderzoek Voor u zijn één of meerdere onderzoeken afgesproken op de longfunctieafdeling. In deze folder vindt u informatie over de verschillende onderzoeken die op de longfunctieafdeling gedaan worden. Leest u vooraf aan uw onderzoek(en) deze folder aandachtig door, dan weet u globaal wat u kunt verwachten en mist u geen belangrijke informatie over bijvoorbeeld het staken van medicatie. Op het aanvraagformulier kunt u zien welke onderzoeken voor u van toepassing zijn. Melden U hoeft zich niet te melden voor het onderzoek. Op het afgesproken tijdstip kunt u plaatsnemen in de wachtruimte van de longfunctieafdeling op route 57 (locatie Terneuzen) en route 32 (locatie Oostburg, begane grond). Verhinderd Bent u verhinderd voor het onderzoek? Wilt u dit dan zo spoedig mogelijk laten weten; Terneuzen 0115-688000, Oostburg 0117-459000 (Oostburg op dinsdag en donderdag). Begeleiding/ kinderen meenemen U kunt, wanneer u dat prettig vindt, iemand meenemen naar het ziekenhuis. Deze persoon mag niet aanwezig zijn bij het onderzoek, maar kan op u wachten in de wachtruime. Bij kinderen tot 18 jaar is het wel toegestaan dat iemand aanwezig is bij het onderzoek. Ook adviseren wij u om kinderen thuis te laten, tenzij u begeleiding hebt. De uitslag De uitslag van de onderzoeken hoort u van uw behandelend specialist. Spirometrie/ flowvolumecurve/ residu bodybox/luchtwegweerstand Bij dit onderzoek meten we de inhoud van uw longen aan de hand van ademhalingsoefeningen. U krijgt hiervoor een mondstuk in de mond, dat in verbinding staat met een computer. De computer meet en registreert elke ademhalingsbeweging. Daarnaast krijgt u ook een klemmetje op de neus om te voorkomen dat er lucht lekt via de neus. Het onderzoek vindt plaats in een glazen cabine, de bodybox, die qua uiterlijk vergeleken kan worden met een telefooncel met een stoel erin. De longfunctieanalist zal vooraf vertellen wat er van u verwacht wordt. Dit kan variëren van zo diep mogelijk in- en uitademen tot heel krachtig alles uitblazen. Ook tijdens het onderzoek krijgt u nog voldoende aanwijzingen. Indien aangevraagd door de arts, krijgt u na afloop van het eerste gedeelte een medicijn om te inhaleren (Ventolin of Atrovent). Nadat u dit heeft geïnhaleerd mag u even in de wachtkamer plaatsnemen, zodat het medicijn kan inwerken (ca. 10 minuten). Hierna herhalen we het Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 1
onderzoek om te zien of het medicijn effect heeft op uw ademhaling. Het onderzoek duurt ongeveer 30 minuten. Gelieve 1 uur van te voren niet te roken. Indien u door ons medicatie (Ventolin of Atrovent) krijgt toegediend moet u 24 uur van tevoren stoppen met inhalatiemedicijnen. Diffusiemeting Bij dit onderzoek meten we hoeveel zuurstof de longen afgeven aan het bloed. Bij sommige longziekten kan dit zuurstoftransport verstoord zijn. U krijgt hiervoor een mondstuk in de mond en een klem op de neus. We vragen u om in één teug de longen helemaal leeg te blazen en daarna meteen zo diep mogelijk in te ademen. Wanneer u volledig heeft ingeademd, moet u de adem 10 seconden vasthouden. Na die 10 seconden blaast u alles weer uit. Deze oefening herhalen we enkele malen. Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten. Gelieve 1 uur van te voren niet te roken. Als de arts dit voorschrijft dient u minimaal 2 dagen voor het onderzoek bloed te laten prikken op het laboratorium Als er vooraf geen bloedonderzoek moet gebeuren, zal de longfunctie-assistent met een vingerprik een kleine bloedbepaling doen. Histamineprovocatietest Bij dit onderzoek bepalen we de prikkelbaarheid van de luchtwegen. Histamine is een stof waarvoor sommige mensen gevoeliger zijn dan anderen. Deze gevoeligheid kan zich uiten in benauwdheid, hoesten en/of een beklemmend gevoel op de borst. Provocatie wil zeggen dat de longen met opzet aan de prikkelende stof worden blootgesteld om de gevoeligheid van de luchtwegen te meten. De analiste zal aan het begin van het onderzoek uitleggen wat er van u verwacht wordt. Het onderzoek kan beginnen zodra u een mondstuk in de mond heeft genomen en een klemmetje op de neus is geplaatst. De analiste zal u vragen om zo diep mogelijk in te ademen en vervolgens alle lucht zo krachtig mogelijk uit te blazen. Als u dit een paar keer heeft gedaan, moet u via een ander mondstuk een teug histamine inademen. Hierna vragen we u om weer krachtig uit te blazen. We kijken daarbij of het volume lucht dat u in 1 seconde kunt uitblazen (de éénsecondewaarde) verminderd is. Indien dit niet of nauwelijks is veranderd, krijgt u wederom de histamine te inhaleren, maar in een hogere dosering. Zodra u voldoende reageert op de histamine (maximaal 7 doseringen) krijgt u medicijnen om te inhaleren (Ventolin) die de benauwdheid weer snel zullen doen verminderen. Mocht het zo zijn dat u niet reageert op de histamine, dan krijgt u aan het eind van het onderzoek altijd nog de medicatie te inhaleren om Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 2
een late reactie uit te sluiten. Als de medicatie enkele minuten de tijd heeft gehad in te werken, zult u opnieuw een paar keer krachtig moeten blazen om vast te stellen of de éénsecondewaarde weer terug normaal is. Het onderzoek duurt ongeveer 45 minuten. Gelieve 4 dagen vooraf te stoppen met antiallergiemedicatie: Zyrtec (Ceterizine), Hismanal, Mizollen, Telfast, Triludan, Tavegil, Tinset, Xyzal, Aerius, Phenergan (Promethazine), Clarintine, Semprex, Kestine, Polaramine, Zaditen en ook Prednisonachtige stoffen (Prednisolon, Cerestone, Triamcinolon, Dexamethason, Medrol). U dient 24 uur van te voren te stoppen met inhalatiemedicatie. Probeert u zich 2 uur voor het onderzoek niet meer zwaar in te spannen en ook niet teveel in de kou te lopen. Allergie huidtest Een allergie is een reactie op stoffen die normaal geen reactie opwekken. Bij dit onderzoek gaan we na of u allergisch bent voor bepaalde stoffen (boompollen, huisstofmijt, huisdieren enz.). Tijdens de test doen we op beide armen 15 tot 17 druppeltjes vloeistof van verschillende stoffen. De analist prikt deze druppels met een klein prikkertje door de huid. Dit doet nauwelijks pijn. Na het aanprikken moet u 15 minuten wachten om daarna te kunnen beoordelen of u gereageerd heeft op één of meerdere stoffen. Indien u allergisch bent voor één van de geïnjecteerde vloeistoffen, zal er op de injectieplaats een kleine, rode zwelling optreden, eventueel ook gepaard gaande met jeuk. Deze zwelling kan een omvang hebben van enkele millimeters. Ook bij stoffen waar u niet allergisch voor bent, kan wat roodheid ontstaan. Dit wordt veroorzaakt door het aanprikken van de huid. Na 15 minuten zal de analiste kijken of er zwellingen zijn opgetreden. Indien dit het geval is, meet de analist deze op. De grootte is maatgevend om te kijken hoe allergisch u bent. Zwellingen die enkele uren later pas optreden zijn onschuldig en beschouwen we niet als een allergische reactie. U hoeft deze dan ook niet aan ons te melden. Het onderzoek duurt ongeveer 25 minuten. Gelieve 4 dagen te voren stoppen met anti-allergiemedicatie: Zyrtec (ceterizine), Polaramine, Kestine, Zaditen, Claritine, Semprex, Hismanal, Mizollen, Telfast, Triludan, Tavegil, Tinset, Xyzal, Aerius, Phenergan (Prometazine) en ook prednisonachtige stoffen (Prednisolon, Celestone, Triamcinolon, Dexamethason, Medrol). Op de dag van het onderzoek mag u de armen niet insmeren met spierbalsem en/of bodylotion. Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 3
NO-meting Met dit onderzoek meten we de hoeveelheid stikstof in de uitademing. Deze kan verhoogd zijn bij sommige aandoeningen zoals astma en infecties van de luchtwegen. U staat met het apparaatje in de hand voor een spiegel en ademt helemaal uit tot u niet meer verder kunt. Vervolgens ademt u via het apparaatje zo diep mogelijk in om daarna in 10 seconden heel gelijkmatig terug uit te blazen. Het onderzoek duurt ongeveer 5 minuten. De avond voor het onderzoek mag u géén nitraatrijke groente eten zoals spinazie, andijvie, chinese kool, rode bietjes, sla, spitskool, bleekselderij, koolrabi, paksoi. Dit kan namelijk het onderzoek beïnvloeden. Voor het onderzoek mag u geen zware inspanningen leveren zoals sporten of zware huishoudelijke taken. Om dezelfde reden wordt het ook afgeraden op de fiets naar het ziekenhuis te komen. 3 tot 4 uur voor het onderzoek mag u niet roken. 4 uur voor het onderzoek mag u geen alcohol nuttigen. Hyperventilatieprovocatietest Hyperventilatie staat voor te snel en/of te diep ademen, dus meer in- en uitademen dan eigenlijk noodzakelijk is. Het lichaam is daar niet op ingesteld en zal zich hierop proberen aan te passen. Dit kan gepaard gaan met klachten van verschillende aard (hartkloppingen, vermoeidheid, tintelingen van de vingers enz.). De analiste zal u aan het begin van het onderzoek een vragenlijst overhandigen waar verschillende soorten klachten op staan. U mag vervolgens de lijst invullen. Komen de klachten u bekend voor en zo ja, in welke mate. Als u hier mee klaar bent zal de analiste u nog een aantal aanvullende vragen stellen. Hierna kunt u starten met de hyperventilatietest. U krijgt hiervoor een mondstuk in de mond en een klem op de neus. Tevens krijgt u een saturatiemetertje op de vinger die de zuurstofverzadiging in het bloed bepaalt. Nadat u even rustig door het mondstuk heeft geademd, zal de analiste u vragen sneller en dieper te ademen. Het is de bedoeling dat u dit 1,5 minuut volhoudt. Daarna mag u weer op uw eigen tempo ademen waarbij het mondstuk nog 3 minuten in de mond moet blijven. Zodra het mondstuk uit de mond mag, zal de analiste met u de vragenlijst nalopen. We letten er hierbij op of de klachten die u had aangekruist op de lijst, zich ook tijdens het onderzoek hebben voorgedaan. Het onderzoek duurt ongeveer 30 minuten. We vragen naar uw medicatie. Het is dus raadzaam een lijstje mee te brengen van uw medicatie. Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 4
Het kan gebeuren dat u na het onderzoek nog wat duizelig bent. Het is dan ook aan te raden om iemand mee te nemen die u naar huis kan rijden. MIP-MEP Bij de MIP-MEP-meting meten we de kracht van de spieren, die verantwoordelijk zijn voor de inen de uitademing. U neemt plaats in de longfunctiecabine. De deur blijft open en u ademt normaal door een mondstuk met een klem op de neus. De analiste zal u vragen zo ver mogelijk uit te ademen en vervolgens tegen een dichte klep zo krachtig mogelijk enkele seconden in te ademen. Zo meten we de kracht van de inademingsspieren. De kracht van de uitademingsspieren meten we door eerst zo diep mogelijk in te ademen en dan zo krachtig mogelijk enkele seconden uit te blazen tegen de dichte klep. Elke meting herhalen we enkele malen. Voor dit onderzoek mag u (long)medicatie gewoon doorgebruiken. Het onderzoek duurt ongeveer 15 minuten. Bio-elektrische impedantie Het lichaam bestaat uit vet (vetmassa) en uit organen, botten, spieren en water (vetvrije massa) Bio-impedantie is een methode om de hoeveelheid vetmassa en vetvrije massa te kunnen meten. De hoeveelheid vet en vetvrije massa zegt iets over de conditie van uw lichaam. Gebruik de dag van het onderzoek geen lotions en crèmes op handen en voeten. Vooraf dient u alle sieraden af te doen. U mag op de onderzoektafel gaan liggen. U krijgt twee elektroden op de hand en twee op de voet geplakt en daarna sluiten we u aan op de bio-impedantiemeter. Door de elektroden worden hele kleine stroompjes geleidt. U voelt hier niets van. Het onderzoek duur ongeveer 10 minuten. Indien u zwanger bent of een pacemaker draagt, kan de meting niet worden uitgevoerd. Fiets-ergometrie met ventilatiemeting Bij dit onderzoek meten we de ventilatie van de longen tijdens inspanning. Op deze manier krijgen we inzicht in wat de reden is dat u niet verder te belasten bent (hart, longen, spieren, hersenen, bloedsomloop). De analiste zal u aan het begin van het onderzoek uitleggen wat er van u verwacht wordt. Vooraf aan het onderzoek moet u enkele malen krachtig blazen door een mondstuk. Tevens zal de arts een infuusnaald in de slagader aanbrengen, zodat er tijdens het fietsen bloed kan worden afgenomen, wat onderzocht wordt in het laboratorium. Het kan ook zijn dat bij u, in plaats van deze infuusnaald, de slagader in de pols aangeprikt wordt voor een bloedmonster en dat dit aan het eind van de fietstest nogmaals wordt gedaan (dit noemen we een arteriepunctie). Zodra u op de fiets mag plaatsnemen, plaatsen we elektroden op het lichaam om tijdens het fietsen uw hartslag te controleren. U krijgt ook een bloeddrukband om uw arm, om tijdens het Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 5
fietsen meerdere malen de bloeddruk te kunnen meten. Als laatste krijgt u een masker voor uw mond en neus. Via dit masker bent u verbonden met een apparaat dat metingen verricht en registreert. Het masker belemmert de ademhaling niet en u kunt gewoon blijven praten door het masker. U mag dan beginnen met enkele minuten fietsen. Daarna voeren we tijdens het fietsen de belasting steeds wat op, zodat u meer werk moet verrichten om de trappers van de fiets rond te krijgen. U zult zich hierbij maximaal moeten inspannen. Als u niet meer verder kunt, nemen we een laatste keer bloed af (via het infuus of via een prik in de pols). Daarna verlagen we de belasting van de fiets, zodat u kunt uitfietsen. Nadat nogmaals de bloeddruk en hartslag is gecontroleerd, maken we u los van alle apparaten en kunt u afstappen. Indien u een infuus heeft gekregen, verwijderen we dat en krijgt u een drukverband op de plaats waar de naald heeft gezeten. Daarna kunt u zich opfrissen en mag u weer naar huis. Het onderzoek duurt ongeveer een uur. Draag gemakkelijk zittende kleding en schoenen. Het kan gebeuren dat u na het onderzoek vermoeid of wat benauwd bent, het is dan ook aan te raden om iemand mee te nemen die u naar huis kan rijden. Arteriepunctie Een arteriepunctie is een prik in de slagader van de pols, waarbij we een beetje slagaderlijk bloed afnemen. In het laboratorium meten we onder andere de hoeveelheid zuurstof, koolzuur en de zuurgraad van het bloed. Sommige patiënten ervaren de prik als wat pijnlijk. Na de prik krijgt u een drukverbandje op de plaats van de prik, wat u ongeveer een uur moet laten zitten. Indien u zuurstof gebruikt, zal de arts bepalen of de prik met of zonder zuurstof gedaan dient te worden. Indien dit zonder zuurstof moet, dient u de zuurstof 30 minuten voor de prik af te doen. U mag medicatie voor dit onderzoek gewoon doorgebruiken, ook antistollingsmedicatie (tenzij anders aangevraagd door de arts). Spirometrie voor en na inspanning Bij dit onderzoek kijken we of er benauwdheid optreedt als gevolg van inspanning (fietsen). De analiste zal vooraf uitleggen wat de bedoeling is. U krijgt een mondstuk in de mond en een klem op de neus. Via het mondstuk bent u verbonden met een apparaat dat meting verricht en registreert. U doet enkele ademhalingsoefeningen. Hierna mag het mondstuk weer uit de mond en de klem van de neus. Vervolgens mag u plaatsnemen op de fiets en plakken we enkele elektroden op de rug die de hartslag meten. Bij het fietsen voeren we de belasting telkens wat op, zodat u steeds meer werk moet verrichten om de trappers van de fiets rond te krijgen. Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 6
Zodra u voldoende bent belast mag u stoppen. Hierna krijgt u meteen weer het mondstuk ik de mond en de klem op de neus. Dan moet u maximaal diep inademen en maximaal krachtig uitblazen. In totaal moet dit acht maal gebeuren, telkens met ongeveer twee minuten ertussen. We letten daarbij op eventueel optredende benauwdheid. Na het blazen zullen we kijken of u het nog benauwd heeft. In geval van klachten krijgt u Ventolin te inhaleren. Dit moet enkele minuten inwerken waarna u nog een keer mag blazen. Zodra u zich weer goed voelt mag u naar huis. Indien zich geen benauwdheidsklachten voordoen, hoeft u geen Ventolin te inhaleren en mag u gelijk naar huis. Het onderzoek duurt ongeveer 45 minuten. Draag gemakkelijk zittende kleding en schoenen. Gelieve 4 dagen van tevoren stoppen met antiallergiemedicatie: Zyrtec (ceterizine), Polaramine, Kestine, Zaditen, Claritine, Semprex, Hismanal, Mizollen, Telfast, Triludan, Tavegil, Tinset, Xyzal, Aerius, Phenergan (Prometazine). U dient 24 uur van tevoren te stoppen met inhalatiemedicijnen. Probeert u zich 2 uur voor het onderzoek niet meer zwaar in te spannen en ook niet te veel in de kou te lopen. 6-Minuten looptest Met de 6-minuten looptest wil de arts een indruk krijgen van uw uithoudingsvermogen en bepalen of er sprake is van een daling van de zuurstofsaturatie (verzadiging van zuurstof in het bloed). Vooraf aan het onderzoek krijgt u een saturatiemeter op de vinger. Vervolgens gaat u in 6 minuten tijd proberen zoveel mogelijk meters af te leggen. U dient te wandelen en mag niet rennen. U bepaalt zelf het tempo en mag zo nodig tussendoor rusten of het tempo verlagen. Tijdens de test zal de analiste elke minuut de zuurstofsaturatie noteren. Medicatie hoeft u voor dit onderzoek niet te staken Probeert u zich 2 uur voor het onderzoek niet meer zwaar in te spannen. Draag gemakkelijk zittend schoeisel en kleding. Mantoux De huidreactie volgens mantoux is een test om vast te stellen of een patiënt ooit in aanraking is geweest met de tuberculosebacterie en hierdoor afweerstoffen heeft aangemaakt in het lichaam. We spuiten de tuberculine met een klein naaldje net onder de huid van de rechteronderarm. We markeren de huid rondom de plaats van de injectie. Zorgt u ervoor dat deze markering zichtbaar blijft voor de uitslag. Na drie dagen controleren we de plaats waar de vloeistof is geïnjecteerd op eventuele verdikking en roodheid. De omtrek van deze verdikking en de Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 7
roodheid van de huid bepaalt of de uitslag positief of negatief is. De huidtest is in ieder geval negatief wanneer de huid niet heeft gereageerd op de ingespoten vloeistof. De uitslag van de mantoux kan onbetrouwbaar zijn wanneer u een BCG-vaccin heeft gehad. Ook reageert de huid soms niet op een mantoux wanneer u een ziekte heeft met een verstoorde afweer (zoals sarcoïdose) of wanneer u Prednison gebruikt. Bij het plannen van een afspraak moet men rekening houden met onderstaand schema in verband met het aflezen na drie dagen. Dag van prik zetten: Maandag Dinsdag (evt. in Oostburg) Vrijdag Dag van aflezen: Donderdag (evt. in Oostburg) Vrijdag Maandag Compliance Bij dit onderzoek meten we hoe elastisch (rekbaar) de longen zijn. Om de elasticiteit te kunnen meten is het nodig om de druk binnen uw borstkas te meten tijdens de ademhaling. Hieruit kunnen we de elasticiteit van de longen berekenen. We gebruiken een dun slangetje met aan het eind een ballonnetje, dat via de neus in de slokdarm wordt gebracht. Vooraf verdoven we de keel- en neusholte. Dit gebeurt door het opsnuiven van een verdovingsvloeistof die we in de neus sprayen. Bij het inbrengen schuift de analiste het tipje van de ballonkatheter in één van de neusgaten. U krijgt dan een bekertje water en terwijl u slokjes water drinkt, schuift de analiste het slangetje verder naar binnen. Het slangetje komt zo vanzelf in de slokdarm te liggen. Het inbrengen kan enige irritatie en/of prikkeling in de neus en keel veroorzaken. Na het inbrengen krijgt u een klemmetje op de neus. U mag dan plaats nemen in de bodybox (de cabine) en krijgt een mondstuk in de mond. De deur van de cabine mag open blijven. Na enige tijd rustig te hebben geademd, zal de analiste u vragen een aantal keren heel diep in te ademen en vervolgens heel rustig weer terug uit te ademen. Direct na het onderzoek verwijderen we het slangetje eenvoudig en pijnloos. In verband met eventuele braakneigingen tijdens het inbrengen is het aan te raden een uur voor het onderzoek niets meer te eten of te drinken. Medicatie mag u (tenzij anders aangevraagd door de arts) gewoon door gebruiken. Na het onderzoek mag u vanwege de verdoving van de keel 1 uur niets eten of drinken. Vragen? Wanneer u vragen heeft over het onderzoek, bespreek deze dan met de arts die het onderzoek aanvraagt. U kunt zich tijdens kantooruren ook wenden tot de afdeling functieonderzoeken in Terneuzen, telefoonnummer: 0115-688000. Longfunctie onderzoek - ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org juni 2015 8