Algemene. laboratoriumveiligheid



Vergelijkbare documenten
Algemene laboratoriumveiligheid Eerstejaarsintroductie BFW, LS&T, MS&T

Algemene laboratoriumveiligheid Eerstejaarsintroductie BFW, LS&T, MS&T

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

1. RISK & SAFETY ZINNEN

Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren.

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

RISICOZINNEN (R-ZINNEN)

INFO VEILIGHEID EERSTE JAARS IBL

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

Wettelijk verplichte gevaarsetikettering

Betekenis H-zinnen. Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren

H-zinnen en S-zinnen. Inhoud

Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen

H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen

Algemene veiligheid. Marc Fluttert. Arbo & Milieu Dienst (AMD) Faculteit der Wiskunde & Natuurwetenschappen

Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten)

Daarnaast zijn er ook S-zinnen; deze geven aanbevelingen voor het veilig werken met bepaalde stoffen. S staat hier voor Safety.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

licht ontvlambaar licht ontvlambaar

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen

Gevarenaanduidingen (H)

LIJST VAN GEVARENAANDUIDINGEN, AANVULLENDE GEVARENAANDUIDINGEN EN AANVULLENDE ETIKETTERINGSELEMENTEN VOLGENS BIJLAGE III VAN DE CLP-VERORDENING

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen

Gevarenpictogrammen op het etiket volgens EU- GHS (Globally Harmonised System)

Tipkaart 22.2 H 6. Benzeen (C 6. Algemene gegevens CAS nr: EU-etikettering: R-zinnen: /8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45

CLP-GHS. Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals

H228 Ontvlambare vaste stoffen, gevarencategorie 1 en 2

Gevaarlijke stoffen. Afdeling H&S - EON Maasvlakte

Bij vergiftiging moet contact worden opgenomen met het Nationale Vergiftigingen Informatie Centrum. Uitsluitend door behandelend arts;

Brandgevaar: moeilijk brandbaar.

Groep: Naam: Klas: WAARSCHUWING GEVAAR

MEDEWERKERS INFORMATIE. Werken met gevaarlijke stoffen

: Kobaltcomplexen. 1. Onderzoeksvraag Welke complexen kan je met kobaltionen vormen?

H-zinnen en P-zinnen Inhoud 1 Lijst van gevarenaanduidingen (H-zinnen, Hazard) 2 Lijst van voorzorgsmaatregelen (P-zinnen, Precaution)

Beschrijving fabrikant : Wilsor Kunstharsen Tel: Noorderbaan Fax: PR Biddinghuizen info@wilsor.

gas onder druk Als het gas vrijkomt, bereikt het zeer snel een concentratie in de lucht die gevaarlijk is voor de gezondheid.

1. Onderzoeksvraag Hoe verkrijgen we een mengsel met twee verschillende kleurlagen?

Zo werkt het EU-GHS - etiketteringssysteem. : deze geven duidelijk aan dat er bepaalde gevaren aan de verwerking van het product zijn verbonden.

Lijst van gevarenaanduidingen (H - zinnen) Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren

Overzicht symbolen Afdrukdatum:

giftig doelorgaan - toxisch acuut toxisch

H en P zinnen. Lijst van gevarenaanduidingen (H-zinnen)

Zelfontledende stoffen en mengsels, type A Organische peroxiden, type A H241

Toepassing CLP-GHS in het onderwijs. Programma

BIJLAGE 2 EU-GHS INDELING CMR STOFFEN

Tabel 1. Kankerverwekkende stoffen - subcategorieën, gevaarssymbolen, gevaarsaanduiding en R-zinnen volgens Wm. Gevaarsaanduiding

Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VGWM A WAY OF LIVING BENZEEN. Standaards voor professionals, wees alert!

Blootstelling aan gevaarlijke stoffen

HOOFDSTUK 4. ETIKETTERING

ISOPA PRODUCTBEHEERPROGRAMMA S. Walk the Talk DIVERSE CHEMICALIËN. Het lezen van het (e)sds van uw leverancier is een MUST, omdat dit informatie bevat

GHS-CLP Harry de Maaker afdeling VGM

Veiligheidsinformatie blad

Texaco Ruitensproeier antivries concentraat

Dit Veiligheidsinformatieblad is samengesteld overeenkomstig de REACh Verordening (EG) Nr. 453/2010 Uitgiftedatum: Revisiedatum:

Voorlichting & Training. Gevaarlijke Stoffen

Gevaarlijke producten

Veilig werken met gevaarlijke stoffen: H-, P- en EUH-zinnen op veiligheidsinformatiebladen en etiketten

Risicoanalyse chemische agentia. Wettelijk kader

FNV Bondgenoten. Checklist Beleid chemische stoffen, zwangerschap en voortplanting in bedrijven

Veiligheidsinformatieblad (MSDS)

Veiligheidsinformatieblad volgens Verordening (EG) 1907/2006

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken

Gevaarlijke stoffen Etikettering

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD. SPRIGONE tegen kruipende insecten en wespen

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

Zeer licht ontvlambaar

Toolbox. Gevaarlijke stoffen

Handelsnaam: * Identificatie van het product * - Aard van het product: dispersie op waterbasis

GHS-CLP. Veiligheid & Milieu

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDS- INFORMATIE- BLAD

Veiligheidsinformatieblad

Inhoud presentatie. Gevaarlijke stoffen. Gevaarsymbolen oud Herkennen van gevaarlijke stoffen. Gevaarsymbolen GHS

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD volgens 1907/2006/EG, Artikel 31. FG Black Box - Pre-Wax Cleaner

Signalisatie door borden en pictogrammen. De gegevens komen van de website:

Het Rebo GHS handboek. Hulp bij de etikettering van chemische stoffen (EU-GHS/CLP) (EG) Nr. 1272/2008.

VOGELVLUCHT Laatste herziening: 16/10/2007, Versie 1.0 pagina 1 / 5

Veiligheidsblad p. 1 / 8

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

Veiligheidsinformatieblad

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

1. Identificatie van de stof of het mengsel en van de vennootschap / onderneming

Producten met gevaarlijke eigenschappen. Hoe veilig arbeidsmiddelen aankopen en in gebruik nemen in een school

Transcriptie:

Algemene Universiteit laboratoriumveiligheid Marc Fluttert Arbo en Milieudienst W&N Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 1

Inhoud 1. Algemene regels op een lab 2. Zelf risico inschatten 3. Maatregelen Arbeidshygienische strategie Veiligheidsvoorzieningen Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 2

1. Algemene regels Organisatorisch Werk netjes en volgens voorschrift Gebruik de juiste veiligheidsmiddelen Gebruik veiligheidsmiddelen juist Communiceer Eerst denken, dan doen! Dus niet nadenken maar VOORDENKEN! Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 3

Voorschrift: verdunnen Universiteit sterk zuur Heel kort filmpje Exotherme reactie, dus Nooit water bij zuur Altijd zuur op water Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 4

Algemene regels (2) Hygiëne en veiligheid Niet eten en drinken Draagplicht: Labjas en veiligheidsbril Overig indien voorgeschreven Handen wassen voor: Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 5

Regels voor labafval Oplosmiddel halogeenrijk Anorganisch, waterig Oplosmiddel organisch Let Op!! Geen gevaarlijk afval door de gootsteen!!!! Vast afval Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 6

Regels vast afval Glas apart : Mesjes en naalden in gele container Bedrijfsafval in grote grijze afvalemmers Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 7

2. Zelf risico inschatten Wat is het gevaar? Informatie nodig: Blootstelling aan chemicaliën Informatiebronnen Typen informatie en hun betekenis Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 8

Blootstelling aan chemicaliën Routes Inhalatie Opname via de huid of ogen Ingestie (opeten of inslikken) Effecten Lokaal of systemisch? Acuut of uitgesteld/chronisch? Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 9

Informatiebronnen Etiketten / symbolen Chemiekaartenboek Veiligheidsinformatieblad (VIB) ofwel Material Safety Data Sheet (MSDS) Vragen aan docent/begeleider Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 10

Voorbeeld chemiekaart Gevarensymbolen: CLP/EU-GHS WMS NFPA hazard diamond Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 11

Gevarensymbolen (1) (Licht) ontvlambaar (F, F+) Oxiderend (O) Explosief (E) Milieugevaarlijk (N) Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 12

Gevarensymbolen (2) (Zeer) vergiftig (T, T+) Schadelijk (Xn) Irriterend (Xi) Corrosief/Bijtend (C) Carcinogeen Mutageen Schadelijk voor de voortplanting Doelorgaan NAPO filmpje Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 13

Gevarensymbolen (3) NFPA hazard diamond (USA) Gezondheid 2 Brandgevaar 3 0 Ernst: schaal van 0-4 Reactiviteit Speciale gevaren Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 14

Voorbeeld chemiekaart CLP: H&P zinnen WMS: R&S zinnen http://nl.wikipedia.org/wiki/lijst_ van_h-_en_p-zinnen Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 15

H (R)-zinnen tolueen H225-H361-H304-H373-H315-H336 H225 licht ontvlambare vloeistof en damp H361d wordt ervan verdacht het ongeboren kind te schaden H304 kan dodelijk zijn als de stof bij inslikken in de luchtwegen terechtkomt H373 kan schade aan de organen veroorzaken bij langdurige of herhaalde blootstelling H315 veroorzaakt huidirritatie H336 kan slaperigheid of duizeligheid veroorzaken Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 16

P (S)-zinnen tolueen P210-301+310-331-302+352 P210: Verwijderd houden van warmte/vonken/ open vuur/hete oppervlakken. - Niet roken P301+P310 : Na inslikken: + Onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM of een arts raadplegen P331: GEEN braken opwekken P302+P352 : Bij contact met de huid + Met veel water en zeep wassen Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 17

H&P zinnen H2xx materiële gevaren H3xx gezondheidsgevaren H4xx milieugevaren P1yy P2yy P3yy P4yy P5yy algemeen preventie reactie opslag verwijdering/afval Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 18

CMR stoffen herkennen Carcinogeen/mutageen/reprotox (CMR), o.a. R45 R46 R60 R63 R68 Kan kanker veroorzaken Kan erfelijke genetische schade veroorzaken Kan de vruchtbaarheid schaden Mogelijk gevaar voor beschadiging van het ongeboren kind Onherstelbare effecten zijn niet uitgesloten H340 H341 H350 H351 H360 H361 H362 Kan genetische schade veroorzaken Verdacht van het veroorzaken van genetische schade Kan kanker veroorzaken Verdacht van het veroorzaken van kanker Kan de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden Kan mogelijk de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden Kan schadelijk zijn via de borstvoeding Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 19

Voorbeeld chemiekaart Grenswaarden Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 20

Grenswaarden (1) Grenswaarde (soms nog MAC-waarde) = vastgestelde maximum veilige blootstellingswaarde waaronder geen schadelijke gezondheidseffecten zijn te verwachten 8 h per dag, 5 dagen per week, 40 jaar lang Eenheid grenswaarde: mg stof /m 3 lucht Eenheid MAC-waarde: ppm (cm 3 stof /m 3 lucht) Omrekeningsfactor in Chemiekaartenboek! Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 21

Grenswaarden (2) TGG- 8 uur TGG-15 min Niet vastgesteld C (ceiling) H (huid) Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 22

3. Maatregelen opstellen Risico inschatten Risico = kans x effect Kans verkleinen Effect verminderen Hoe verder? Achtergrondkennis: Wetgeving Informatiebronnen Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 23

Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 24

Maatregelen algemeen Arbowet: Arbeidshygiënische strategie 1. Vervanging Eliminatie? Is er een alternatief? 2. Scheiding gevarenbron-mens Technisch: gesloten systeem, robot-techniek Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 25

Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 26

Maatregelen algemeen Arbowet: Arbeidshygiënische strategie 3. Scheiding gevarenbron-mens Technisch: ventilatie, zuurkast Organisatorisch: taakroulatie 4. Persoonlijke beschermingsmiddelen PBM: Bescherming tegen restrisico! Isolatiepakken, labjas, bril, handschoenen. Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 27

De zuurkast (1) In de zuurkast met: Vluchtige stoffen (dampspanning!) Corrosieve stoffen (gec. zuren/basen peroxiden, amines) Giftige en zeer giftige stoffen CMR stoffen Overig indien in veiligheidsinformatie Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 28

De zuurkast (2) Wat doet een zuurkast? Vt: 900 m³/uur Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 29

De zuurkast (3) Juiste werking: Zo leeg mogelijk Raam laag houden Langzaam bewegen Achterwand vrijhouden Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 30

Maatregelen chemiekaart Preventie Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 31

Casus P280 Beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming dragen Vraag: Weet je nu wat je moet doen? Doel? (hitte, chemicalien, snijden) Materiaal? (Rubber, latex, metaal, etc.) Dikte? Uitvoering? (stug, flexible, grip) Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 32

En dan tentamen! De 3 presentaties Veiligheidsreglement bijlage 6 CMR Veiligheidsreglement bijlage 9 AFVAL Veiligheidsreglement bijlage 12 Borden Veiligheidsreglement artikelen een keer doorlezen http://www.amd.science.leidenuniv.nl/ veiligheidsreglement Voor later: specifieke laboratoriumveiligheid bijlagen VR (straling, biologische agentia, cryogene stoffen, etc) Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 33

En waar tentamen! MST: Donderdag 6 september om 11:00 uur Locatie: Technische natuurkunde Lorentzweg 1 te Delft. Zaal: 4.25 BFW en LS&T: Dinsdag 10 september, 9:00 uur Locatie: Universitair Sportcentrum Einsteinweg 6, te. Zaal: Grote Zaal Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 34

Bij vragen: : Arbo- en Milieudienst W&N (AMD) Gorlaeus HB 106/107 Tel. 4333 www.amd.leidenuniv.nl AMD@science.leidenuniv.nl Delft: Arbo- en Milieu adviseur TNW Jos van Winsen Lorentzweg 1 2628 CJ Delft (+31) 15 27 86420 j.g.j.vanwinsen@tudelft.nl Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 35

Overgang wetgeving Nationaal (WMS) internationaal (GHS/CLP) Nieuwe symbolen vanaf 2010 Overgangsfase tot 1 juni 2017 R & S (risk & safety) zinnen worden H &P zinnen (hazard & precautionnary) Invoering van een Signaalwoord: Waarschuwing Gevaar Arbo- en Milieudienst (AMD), Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen 36