Leidraad warenkennis cement

Transcriptie

1 1 Leidraad warenkennis cement

2 2 3 Inhoudsopgave Voorwoord Inhoudsopgave... 2 Voorwoord... 3 ENCI... 4 Cement is een universeel bouwmateriaal... 5 Productie en grondstoffen... 6 Cementsoorten en sterkteklassen... 7 Portlandcement of hoogovencement... 8 Sterkteontwikkeling... 8 Warmteontwikkeling... 9 Bestandheid tegen aantasting... 9 Wit portlandcement Metselcement Tips voor het verwerken van cement Verwerkingstijd Water Verdichten Kleur Verharding Nabehandeling ARBO Huidirritatie Allergie Vuistregels Houdbaarheid en opslag Overzicht ENCI verpakt cement CEM I 42,5 N, portlandcement 42,5 N CEM I 52,5 R, portlandcement 52,5 R CEM I 52,5 R wit, wit portlandcement 52,5 R CEM II/A-LL 42,5 N wit, wit portlandkalksteencement 42,5 N CEM III/B 42,5 N LH HS, hoogovencement 42,5 N MC 12,5 metselcement ENCI cement, de juiste keuze voor elke toepassing Enkele mortelsamenstellingen en verbruik Dienstverlening Het moderne cement zoals we het nu kennen, is voor het eerst gefabriceerd in het begin van de 19de eeuw. Sindsdien worden dagelijks duizenden tonnen cement geproduceerd en toegepast in allerlei bouwwerken. ENCI produceert in Nederland cement sinds 1928 en we zeggen dan ook met trots dat cement ons vak is. Als toeleverancier voor de bouw nemen wij onze verantwoordelijkheid en onderkennen wij het belang van kennis in de bouwsector. Cement wordt zowel in bulk als verpakt geleverd. Cement is in het algemeen in de bouwmaterialenhandel verkrijgbaar in verpakte vorm. Er zijn verschillende soorten en types cement en het is niet altijd eenvoudig om de juiste keuze te maken. Cement gebruiken en toepassen vereist ook het in acht nemen van een aantal basisregels. Deze leidraad is geschreven voor de medewerker van de bouwmaterialenhandel. Op beknopte wijze wordt hierin het product cement inzichtelijk gemaakt en worden adviezen voor veel voorkomende toepassingen gegeven. Zo kan hij met nog meer kennis van zaken raad geven aan zijn klanten.

3 4 5 ENCI Cement is een universeel bouwmateriaal ENCI produceert en verkoopt een breed gamma cementsoorten. De belangrijkste klanten van ENCI zijn betoncentrales, fabrikanten van betonproducten, aannemers, producenten van droge mortel èn de bouwmaterialenhandel. Het grootste gedeelte van de ENCI-productie wordt in Nederland afgezet, waar ENCI marktleider is. De productie vindt plaats in de fabrieken in IJmuiden, Rotterdam en Maastricht, de centrale diensten zijn gevestigd in s-hertogenbosch. De fabrieken produceren jaarlijks 3 miljoen ton cement. Bij ENCI werken bijna 400 medewerkers. ENCI behoort voor 100% tot de internationale Heidelberg- Cement Group, Deze groep is met medewerkers in 50 landen één van s werelds grootste producenten van cement, betonmortel en toeslagmaterialen. Bijna alle bouwwerken beginnen en eindigen met cement. Aan het begin, bij het maken van de betonnen fundering en bij de afwerking voor mortels ten behoeve van dekvloeren en tegelwerk. De belangrijkste eigenschap van cement is, dat het in contact met water, versteent. Officieel gezegd: cement is een hydraulisch bindmiddel. In contact met water wordt, via een ingewikkeld chemisch proces, cementsteen gevormd. Cementsteen is sterk, duurzaam, onoplosbaar en hecht uitstekend aan steenachtige materialen en metaal. Dankzij deze eigenschappen kan met cement in feite overal en altijd worden gebouwd. Cement is de lijm in beton en mortel. Beton en mortel zijn onmisbaar voor de bouw. Cementgebonden producten zijn bovendien buitengewoon duurzame bouwmaterialen. Maar niet alle cementen zijn gelijk. We kennen verschillende soorten, afhankelijk van de basisgrondstoffen waarmee het cement is gemaakt. ENCI levert de volgende soorten verpakt cement: Portlandcement grijs en wit Portlandkalksteencement wit Hoogovencement Metselcement Deze cementsoorten zijn verkrijgbaar in zakken van 25 kg. Foto s: De ENCI-fabriek in Maastricht Foto: Beton en mortel zijn onmisbaar voor de bouw.

4 6 7 Productie en grondstoffen Cementsoorten en sterkteklassen De belangrijkste grondstof voor cement is kalksteen zoals bijvoorbeeld de mergel uit Zuid-Limburg. Door een mengsel van fijngemalen mergel en klei in een draaiende oven te verhitten tot 1450 C en vervolgens snel af te koelen ontstaan kleine harde bolletjes, ongeveer zo groot als knikkers. Dit is de portlandcementklinker, kortweg klinker genoemd. Klinker is de basis voor alle cementsoorten. Door het te malen tot een fijn poeder ontstaat portlandcement. Alle andere cementen worden gemaakt door klinker te mengen en te malen met andere grondstoffen zoals gegranuleerde hoogovenslak, poederkoolvliegas, kalksteen of tras. Deze stoffen lijken qua samenstelling en eigenschappen op klinker en kunnen daardoor positief bijdragen aan de sterkte en dichtheid van mortels en beton. Zo wordt bijvoorbeeld hoogovencement gemaakt door de klinker te mengen en te malen met gegranuleerde hoogovenslak. Voor de productie van Metselcement wordt klinker gemalen met kalksteenmeel. Door tijdens het malen van cement ook een bindtijdregelaar toe te voegen, blijft de daarmee gemaakte specie lang genoeg plastisch om te verwerken. Cement is op basis van de gebruikte grondstoffen onderverdeeld in enkele hoofdsoorten. Deze zijn aangeduid met de letters CEM, gevolgd door een Romeins cijfer. Voor de verpakte cementen is dat CEM I, portlandcement (wit), CEM II portlandkalksteencement (wit) en CEM III, hoogovencement. Behalve naar soort is er een indeling naar sterkteklassen in oplopende sterkte: 32,5, 42,5 en 52,5. Deze klassen kennen ook nog de toevoeging N of R. De letter N duidt een normale sterkteontwikkeling aan, de letter R, van Rapid, duidt een snelle sterkteontwikkeling aan. De eindsterkte van het verharde beton- of mortelmengsel is echter in beide gevallen dezelfde. De volledige aanduiding voor het meest gangbare portlandcement luidt: CEM I 42,5 N. Een verpakt leverbaar snel portlandcement is CEM I 52,5 R. Metselcement is wat benaming betreft een buitenbeentje. De officiële aanduiding is MC 12,5, waarbij het cijfer 12,5 de sterkteklasse aangeeft. Foto s: Portlandklinker ontstaat door een fijngemalen mengsel van mergel en klei in een draaiende oven te verhitten tot 1450 C en vervolgens snel af te koelen. Foto: De eindsterkte van het verharde beton- of mortelmengsel is echter in geval van een N of R-cement hetzelfde.

5 :25:33 ENCI verpakking.indd 4 CEM I 52,5R 0956-CPD NEDERLANDS CEMENT 25 KG MAASTRICHT CHROMAAT GEREDUCEERD CONFORM RICHTLIJN 2003/53/EG Dit cement bevat een reductiemiddel voor oplosbaar chroom (VI). Dit middel is actief gedurende ten minste het aantal maanden vermeld bij de verpakkingsdatum. Het cement moet in ongeopende verpakking en op een droge plaats worden bewaard CEM III/B 42,5N LH NEN 3550 : HS 0956-CPD NEDERLANDS CEMENT 25 KG MAASTRICHT CHROMAATARM CONFORM RICHTLIJN 2003/53/EG Dit cement is van nature arm aan oplosbaar chroom (VI) (<0,0002%). 42,5 N LH CEM III/B 42,5N LH NEN 3550 : HS 0956-CPD NEDERLANDS CEMENT 25 KG MAASTRICHT CHROMAATARM CONFORM RICHTLIJN 2003/53/EG Dit cement is van nature arm aan oplosbaar chroom (VI) (<0,0002%). Portlandcement of hoogovencement Beton of mortel met hoogovencement onderscheidt zich wat eindsterkte betreft niet van beton of mortel met portlandcement. De verschillen zitten in de snelheid van de sterkteontwikkeling en de bestandheid tegen bepaalde vormen van aantasting. Sterkteontwikkeling Hoogovencement is gevoeliger voor temperatuursinvloeden dan portlandcement. Hoogovencement zal bij lage temperaturen een tragere sterkteontwikkeling kennen dan portlandcement. Bij lage temperaturen is het soms nodig de verharding te versnellen door een deel van het hoogovencement te vervangen door portlandcement, meestal CEM I 52,5 R. Bij hoge temperaturen reageert hoogovencement sneller dan portlandcement. N/mm 2 Sterkteontwikkeling CEM I 42,5 N CEM I 52,5 R CEM III/B 42,5 N Warmteontwikkeling Bij de reactie van cement en water, een chemisch proces, komt warmte vrij. Portlandcement ontwikkelt meer warmte dan hoogovencement. Temperatuurverschillen tussen het verhardende beton en de omgevingstemperatuur kunnen een oorzaak zijn van scheurvorming. Voor het maken van constructies met forse afmetingen kan dit een reden zijn om voor hoogovencement te kiezen. Cementen met een lage warmteontwikkeling krijgen in de benaming de toevoeging LH (lage hydratatiewarmte). Bestandheid tegen aantasting In het algemeen heeft beton met hoogovencement een dichtere structuur dan beton op basis van portlandcement. Daardoor is het beter bestand tegen aantasting door agressieve stoffen zoals deze die aanwezig zijn in mest, afvalwater en zeewater. Een veel voorkomend geval is aantasting door sulfaten. Cementen met een hoge bestandheid tegen sulfaten krijgen de toevoeging HS (hoge sulfaatbestandheid). De volledige naamsaanduiding voor ENCI verpakt hoogovencement luidt dan ook CEM III/B 42,5 N LH HS. Dagen na aanmaak De verschillen zitten in de snelheid van de sterkteontwikkeling. Foto: CEM I 52,5 R is geschikt als versneller voor betonspecies op basis van hoogovencement. Foto: Cementen met hoge bestandheid tegen sulfaten krijgen de toevoeging HS.

6 10 11 Wit portlandcement Tips voor het verwerken van cement Wit cement wordt geproduceerd door CBR, het Belgische zusterbedrijf van ENCI. Dit cement wordt verkregen door het zorgvuldig vermengen van witte kalksteen met ijzerarme natuurlijke grondstoffen zoals klei en porseleinaarde. De constante helderheid van het eindproduct is een absoluut kwaliteitscriterium van wit cement en stuurt de hele productie. Dit cement biedt dezelfde eigenschappen voor duurzaam en sterk kwaliteitsbeton als grijs portlandcement. De officiële benaming luidt wit portlandcement. Metselcement Verwerkingstijd De open tijd (de verwerkingstijd) van verse specie en mortels kan variëren omdat deze afhankelijk is van de speciesamenstelling en van de omgevingstemperatuur. Bij toepassen van een snel cement is de specie kortere tijd verwerkbaar. Hoge temperaturen versnellen de reactie van cement en water. Dit kan de verwerkingstijd verkorten. Kies daarom een relatief langzaam reagerend cement bij hoge omgevingstemperaturen. Een specie met relatief weinig water zal ook betrekkelijk snel opstijven. Maak nooit meer specie aan dan de hoeveelheid die op tijd kan worden verwerkt. Metselcement is specifiek ontwikkeld voor metselwerk. Metselcement bevat klinker, kalksteenmeel en een luchtbelvormende hulpstof. Dankzij deze samenstelling zal de metselspecie in contact met de steen minder snel water verliezen, waardoor een betere hechting tussen steen en mortel ontstaat dan bij gebruik van gewoon cement. Aan ENCI Metselcement behoeft alleen zand en water te worden toegevoegd om een perfecte metselspecie te verkrijgen, zonder dat daar nog extra hulpstoffen aan te pas moeten komen. Het resultaat is een metselspecie met constante kwaliteit, een uitstekende verwerkbaarheid en prima hechteigenschappen. ENCI Metselcement wordt ook toegepast voor het zetten van tegels en het aanbrengen van raaplagen en pleisterwerk binnen. Water De kwaliteit en de duurzaamheid van beton en mortel zijn beter wanneer de hoeveelheid aanmaakwater beperkt is. Tijdens het mengen voegt men slechts zoveel water toe als er nodig is voor de gemakkelijke verwerking. Te veel water heeft lage sterktes tot gevolg. Verdichten Betonspecie dient verdicht te worden, bijvoorbeeld met een trilnaald, om de luchtbellen uit de specie te verdrijven. Foto 1: De constante helderheid van het eindproduct is een absoluut kwaliteitscriterium van wit cement. Foto 2: Aan ENCI Metselcement behoeft alleen zand en water te worden toegevoegd om een perfecte metselspecie te verkrijgen. Foto 1: Betonspecie dient verdicht te worden, bijvoorbeeld met een trilnaald. Foto 2: Tijdens het mengen voegt men slechts zoveel water toe als er nodig is voor de gemakkelijke verwerking.

7 12 13 Kleur De tint van grijs cement kan variëren. Voor voegwerk verdient het aanbeveling cement uit één en dezelfde levering te gebruiken. Wit cement biedt kleurstabiliteit van beton en mortels onder de voorwaarde dat ook gewassen grind en zand wordt gebruikt. Verharding De reactie van cement en water is een chemisch proces en is daardoor gevoelig voor temperatuursinvloeden. Bovendien komt bij de reactie warmte vrij. Bij normale temperaturen, zo rond de 20 C, kan de verhardende cementsteen in beton of mortel na circa 3 dagen 25 tot 50 % van de uiteindelijk te behalen sterkte bereiken. Na 28 dagen is dat 70 tot 80%. Bij temperaturen beneden de 4 C komt de reactie maar heel langzaam op gang. Daarom kan men beton en mortel bij vorst niet zonder aanvullende maatregelen verwerken. Nabehandeling Het is van zeer groot belang dat er in de eerste dagen van de verharding voldoende water aanwezig blijft in het mengsel. Als door vroegtijdige uitdroging het verhardingsproces stopt, kan onvoldoende sterkte, scheurvorming en een stuivend oppervlak het gevolg zijn. Uitdroging kan worden voorkomen door bijvoorbeeld af te dekken met folies of door te bespuiten met een zogenaamde curing compound waardoor een dampremmende film op het verse specieoppervlak wordt gevormd. Bescherm jong beton tegen bevriezen bijvoorbeeld door het te bedekken met isolatiedekens. Metselwerk moet worden beschermd tegen uitdroging door het af te dekken met folie of het te benevelen met water tot het metselwerk geen water meer opneemt. Dit voorkomt verdamping van water en daarmee beperkte sterkte ontwikkeling van de mortel (verbranden). ARBO Huidirritatie Bij de reactie van cement en water wordt kalk gevormd. Hierdoor wordt de specie sterk alkalisch. Dit kan in combinatie met de schurende werking van het zand bij langdurig onbeschermd contact, irritatie en soms brandwondachtige verwondingen veroorzaken. De beste preventie is het contact tussen huid en specie te vermijden. Draag beschermende kleding zoals o.a. geschikte werkhandschoenen van bijvoorbeeld neopreen. Allergie Tegenwoordig wordt cement behandeld met een product waardoor geen chromaatallergie (cementeczeem) meer kan optreden. Een veiligheidsblad is op aanvraag verkrijgbaar. Foto: Uitdroging kan worden voorkomen door bijvoorbeeld af te dekken met folie. Foto: Draag beschermende kleding zoals o.a. geschikte werkhandschoenen.

8 14 15 Vuistregels Houdbaarheid en opslag Draag waterdichte handschoenen met een katoenen voering als u met cement, verse mortelspecie of betonspecie werkt. Draag werkkleding die het lichaam volledig bedekt en trek ze na het werk uit. Draag waterdichte laarzen en ondoordringbare kniestukken als de voeten of de knieën mogelijk in contact komen met verse mortelspecie of betonspecie. Laat het verpakte cement niet nat worden (afdekken of beschut plaatsen). Het is belangrijk om verpakt cement vrij van de grond op te slaan. Optrekkend vocht kan kluitvorming veroorzaken in de cementzakken. Als er kluiten in het cement zitten die gemakkelijk zijn fijn te drukken, geeft dit geen probleem voor de verwerking. Kluiten worden soms veroorzaakt door druk als gevolg van de stapeling op de pallet. Kluiten worden pas problematisch als deze worden veroorzaakt door vocht. Houd rekening met de houdbaarheidsdatum vermeld op de verpakking. De houdbaarheid van de meeste cementen is beperkt door de toevoeging van een product om de chromaatallergie te voorkomen (Europese richtlijn 2003/53/EG). Werk niet verder met kleding die met mortelspecie is doordrenkt om langdurig contact met de huid te vermijden. Houd cement buiten het bereik van kinderen. Foto: Houd rekening met de houdbaarheidsdatum op de verpakking.

9 16 17 Overzicht ENCI verpakt cement Cementbenaming Normaanduiding Oude naam Portlandcement 42,5 N CEM I 42,5 N Portland A Portlandcement 52,5 R CEM I 52,5 R Portland C Wit portlandcement CEM I 52,5 R wit Wit portlandkalksteencement CEM II/A-LL 42,5 N wit Hoogovencement 42,5 N CEM III/B 42,5 N LH / Hoogoven A NEN 3550: HS Metselcement 12,5 MC 12,5 CEM I 42,5 N, portlandcement 42,5 N Dit is het klassieke Portland A. Het is een universeel cement met een zeer breed toepassingsgebied in beton en mortel. Kan overal worden toegepast waar geen bijzondere eisen worden gesteld aan de aanvangssterkte. Zeer geschikt voor dekvloeren en voegwerk. CEM I 52,5 R, portlandcement 52,5 R Cement met een zeer snelle sterkteontwikkeling. Geschikt voor werk waar bijzondere eisen worden gesteld aan de productiesnelheid en voor betonwerk bij lage temperaturen. Een geschikte versneller voor betonspecies op basis van hoogovencement. CEM I 52,5 R wit, wit portlandcement 52,5 R Portlandcement gemaakt op basis van witte portlandklinker. Dit cement heeft de zelfde fysische en chemische eigenschappen als overeenkomstig grijs cement maar bezit een egale witte kleur. CBR Wit is het aangewezen cement voor toepassing in wit en gekleurd beton. CEM II/A-LL 42,5 N wit, wit portlandkalksteencement 42,5 N Wit cement op basis van witte portlandklinker en witte kalksteen met een constante helderheid en witte kleur. Is geschikt voor de vervaardiging van wit of gekleurd beton of witte of gekleurde mortel. Uitstekend geschikt voor de aanmaak van voeg- en zetspecie voor natuursteen. CEM III/B 42,5 N LH HS, hoogovencement 42,5 N Cement voor alle gangbare betonwerken. Beton met hoogovencement heeft een hoge bestandheid tegen sulfaten aanwezig in grond- en zeewater en in mest. Bovendien heeft beton met dit cement een hoge weerstand tegen indringing van chloriden uit zeewater. Veel toegepast in een agrarische omgeving met mest en kuilvoer en in funderingen. MC 12,5 metselcement Speciaal ontwikkeld voor metselwerk van zowel baksteen, kalkzandsteen als betonsteen. Alleen mengen met zand en water. Geeft een prima verwerkbare metselspecie en leidt tot metselwerk van constante kwaliteit.

10 18 19 ENCI cement, de juiste keuze voor elke toepassing Dit overzicht is een hulpmiddel om verpakt ENCI cement te kiezen. De aangegeven geschiktheid is gebaseerd op technologische aspecten. 1) Wit cement toepassen voor wit of gekleurd beton of witte of gekleurde mortel. 2) Over deze toepassing is een specifiek informatieblad beschikbaar op 3) De verdichting en nabehandeling van beton heeft meer invloed op de waterdichtheid van beton dan de cementkeuze. *** Zeer geschikt ** Geschikt * Minder geschikt - Ongeschikt CEM I 42,5 N CEM I 52,5 R CEM I 52,5 R wit 1) CEM II/A-LL 42,5 N wit 1) CEM III/B 42,5 N MC 12,5 Toepassing Eenvoudig betonwerk 2) *** *** *** *** *** - Buitenverhardingen *** *** ** ** ** - Waterdicht beton 3) ** ** nvt nvt *** - Funderingen ** ** nvt nvt *** - Betonvloeren *** *** *** ** ** - Zandcementdekvloeren 2) *** * nvt nvt ** - Pleister-/stucwerk *** ** ** *** ** * Raaplaag *** ** *** *** ** ** Zetspecie (o.a.tegelwerk en natuursteen) *** ** ** *** ** - Metselwerk 2) ** * ** *** ** *** Voegwerk 2) *** ** ** *** * - Betonreparatie ** *** *** ** ** - Spuitbeton *** *** *** ** ** - Injectiespecie *** *** nvt nvt ** - Stabilisatie ** ** nvt nvt *** - Stelspecie voor tegels en banden *** ** ** *** *** - Instrooilagen monolietvloeren *** ** ** ** ** - Slurry voor combinatiedeklagen *** *** nvt nvt *** - Cementeren van watertanks *** *** nvt nvt ** -

11 20 21 Enkele mortelsamenstellingen en verbruik Voegwerk: benodigde hoeveelheden cement en zand in kg. Beton: basissamenstelling voor 1m³ (1000 liter) Mengverhouding beton Cement 325 kg = 13 zakken Betonzand 660 kg = 0,5 m 3 Grind 1300 kg = 0,75 m 3 Leidingwater 160 kg = 0,160 m 3 Mengverhouding metselcement : zand 1:3 Cement Zand 1 m 3 voegspecie m 2 (halfsteens) metselwerk - Waalformaat - Maasformaat 1,1 1,0 3,7 3,4 Metselwerk: Metselcement (MC) en zand in kilogrammen Per 1000 stenen halfsteens - Waalformaat - Maasformaat ,6 Mengverhouding metselcement : zand 1:3 MC ZAND 1 m 3 metselspecie m 2 metselwerk halfsteens - Waalformaat - Maasformaat Per 1000 stenen halfsteens - Waalformaat - Maasformaat 7 6, ,4 27, Dekvloeren: benodigde hoeveelheden in kg per m² Mengverhouding cement : zand in volumedelen 1:4 Dikte van de vloer in cm 3 5 Cement Zand NB Voor alle tabellen geldt: 1 zak cement = 25 kg (in volume is dat 20 liter). Bij gebruik van kleine hoeveelheden kan een kant-en-klaar product worden gebruikt. Voor meer details raadpleeg ook de ENCI-infobladen op onder het kopje toepassingen.

12 22 23 Dienstverlening Bouwmaterialenhandelaren die ENCI cementen leveren, kunnen rekenen op technische ondersteuning bij vragen of problemen met cement. Op een speciaal voor hen ingericht deel van de ENCI website staan infobladen over de verwerking van cement: Eenvoudig betonwerk Metselwerk Voegwerk Dekvloeren Deze infobladen kan men gepersonaliseerd met het eigen logo uitprinten. Voor meer info: of telefoon (073) , Binnendienst Technische Voorlichting Foto: Onze klanten kunnen rekenen op technische ondersteuning bij vragen of problemen met cement.

13 24 ENCI Technische Voorlichting Postbus DE s-hertogenbosch tel: fax: Copyrights foto s ENCI B.V. Editie september 2009