recreatiedomeinen in 34 //

Transcriptie

1 34 // vlaams tijdschrift voor sportbeheer / 2013 / n 236 Cijfers en letters over recreatiedomeinen in Vlaanderen Vlaanderen telt heel wat recreatiedomeinen. Ze komen in het vizier bij zeer warme temperaturen, bij een zeer slechte zomer of bij een incident op het domein. Men vergeet soms dat deze domeinen een heel jaar door bezoekers ontvangen, dat ze (vast) personeel in dienst hebben en dat er gestreefd wordt naar een optimale werking het hele jaar door. Via een bevraging probeerde ISB een beter inzicht te krijgen in de recreatiedomeinen en hun werking. Joke Van der maelen

2 recreatie // 35 Wat is een recreatiedomein? Alvorens de recreatiedomeinen te kunnen bevragen, was het noodzakelijk een afbakening te maken van de term. Een park is geen recreatiedomein, een openluchtzwembad evenmin. Tot op heden is er geen definitie van het recreatiedomein, dus stelden ISB en Vlaanderen Is Recreatie (VIR) zelf een definitie/ afbakening op: Een recreatiedomein is een domein dat ontspanning en vrijetijdsbesteding aanbiedt, al dan niet met een hoge fysieke activiteitsgraad. Er is een actief recreatiegericht beheer en beleid in het domein en hiervoor voorziet men (sportieve en speelse) infrastructuur waardoor het zich onderscheidt van een loutere park- of zwembadfunctie. Tevens bedraagt de minimumoppervlakte 5 hectare. Via bovenstaande definitie werden 36 domeinen gecontacteerd (zie kaartje). 25 domeinen vulden de bevraging in (de lijst is te raadplegen via het rapport in de ISB- Kennisbank). De bevraging had betrekking op cijfers en gegevens uit zowel 2011 als naakte cijfers De provincie Antwerpen heeft het hoogste aantal recreatiedomeinen (11) en West-Vlaanderen het laagste (3). Ondanks het feit dat het aantal domeinen in West-Vlaanderen (3) en Limburg (6) het laagste is, is de gemiddelde oppervlakte per domein in deze provincies wel groter dan in de andere provincies. De Oost- Vlaamse recreatiedomeinen hebben de grootste totale oppervlakte. Op basis van de cijfers van ingebruikname van de recreatiedomeinen, blijkt dat de Vlaamse recreatiedomeinen gemiddeld 42 jaar bestaan. Het oudste domein is Rivierenhof (bestaat 90 jaar, sinds 1923), het jongste domein is het Netepark in Herentals (bestaat 11 jaar, sinds 2002). Bezoekersaantallen In 2012 vonden 5,6 miljoen mensen hun weg naar een van de 23 domeinen die bezoekerscijfers opgaven. Met cijfers gaande van tot is het duidelijk dat de domeinen een sterk verschillende werking hebben. Het gemiddelde bezoekersaantal is bezoekers per jaar, maar de mediaan van bezoekers per domein per jaar geeft een beter beeld. 61% van de domeinen kan geen exacte bezoekerscijfers geven en maakt jaarlijks (of dagelijks, wekelijks of maandelijks) een schatting van de bezoekersaantallen, bijvoorbeeld op basis van bezetting van de parking, ticketverkoop bij evenementen en/of het gebruik van infrastructuur. Door het open karakter van heel wat domeinen is slechts 39% in staat om exacte cijfers te geven. doelstellingen De verschillende recreatiedomeinen hebben uiteenlopende doelstellingen en prioriteiten. Bijna alle domeinen geven dagrecreatie aan als een van hun doelstellingen (60% geeft dit aan als hoofdprioriteit). De overige prioriteiten zijn uiteenlopend. Domeinen willen zich onderscheiden van andere domeinen of complementair werken door bijvoorbeeld te focussen op evenementen, sport indoor Zo hoeft het niet te verwonderen dat Provinciaal Domein De Schorre (Boom) zich meer richt op evenementen en dat het Provinciaal Domein Puyenbroek (Wachtebeke) met zijn uitgebreide sportinfrastructuur focust op indoorsport. Structureel 1 In 77% van de gevallen is ofwel de provincie ofwel de gemeente eigenaar van het domein (verhouding provincie/gemeente?). In 48% van de recreatiedomeinen is het beheer in handen van een gemeentelijke of provinciale dienst. Indien niet in gemeentelijke of provinciaal beheer, is het beheer in handen van een vzw (bv. De Lilse Bergen), intercommunale (bv. Nieuwdonk in Berlare), de Vlaamse overheid (bv. Blosodomein Hofstade) of zelfs een privépartij (bv. Breugelhoeve). eigen personeel De Vlaamse recreatiedomeinen hebben gemiddeld 34 personen vast in dienst voor een equivalent van 30,4 voltijdse equivalenten (VTE). De groendienst, monitoren en redders zijn voorbeelden van functies die gemiddeld een hoge bezetting kennen. FIGUUR 1 // Recreatiedomeinen in Vlaanderen volgens de definitie van ISB en VIR Uit tabel 1 kan geconcludeerd worden dat gemiddeld elk domein een directeur of diensthoofd heeft, waarvan iets meer dan de helft een adjunct. De functie sportmanager komt het minst voor in de recreatiedomeinen, gevolgd door zaalwachter 1 om een correctere weergave te kunnen bieden, werden deze gegevens aangevuld met informatie van de recreatiedomeinen die niet deelnamen aan de bevraging.

3 36 // VLAAMS TIJDSCHRIFT VOOR SPORTBEHEER / 2013 / N % van de domeinen geeft dagrecreatie aan als hoofdprioriteit maar de andere doelstellingen zijn zeer uiteenlopend en sportpromotor. De functies waarvoor men gemiddeld het meeste personeel in dienst heeft, zijn de groendienst (9,6 VTE), monitoren (7,8 VTE.), all-round personeel (6,6 VTE) en redders (6 VTE). Voor andere functies, die niet bevraagd werden (bv. administratieve of technische functies), heeft een domein gemiddeld nog 6,2 VTE in dienst. Extra personeel voor het hoogseizoen wordt in 88,5% van de recreatiedomeinen aangeworven. Tabel 2 geeft hier een overzicht van. vast personeel (n=25) aantal personen aantal vte totaal Gemiddeld per domein Mediaan totaal Gemiddeld per domein Totaal ,5 760 TABEL 1 // Vast personeel in recreatiedomeinen * enkel domeinen met zweminfrastructuur (n=18) werden in gemiddelden betrokken ** administratief personeel, technische en educatieve medewerkers werden vermeld extra personeel (n=25) aantal personen aantal vte totaal Gemiddeld per domein Mediaan totaal Gemiddeld per domein Totaal ,7 TABEL 2 // Extra personeel in recreatiedomeinen * enkel domeinen met zweminfrastructuur werden in gemiddelden betrokken

4 recreatie // 37 Uitbesteden van taken In 73% van de recreatiedomeinen besteedt men taken uit, waarvan horeca het meest uitbesteed wordt (in 61% van de domeinen). Indien dit het geval is, is de uitbesteding bijna in alle gevallen volledig (98%). Groendienst en schoonmaak worden in de helft van de domeinen deels uitbesteed. Dit voor respectievelijk 52% en een kleine 20%. Verder worden ook nog lesgevers en redders uitbesteed in respectievelijk 38% en 17% van de gevallen. Indien deze uitbesteed worden, gaat het gemiddeld om een uitbesteding van ongeveer 75%. Tot slot werd ook nog aangegeven dat indien techniek uitbesteed wordt, dit meestal volledig (100%) is. Uit de resultaten blijkt dat 63% van de recreatiedomeinen zich beperkt tot maximaal twee uitbestedingen. Faciliteiten De Vlaamse recreatiedomeinen zijn goed voorzien op gebied van waterinfrastructuur. 71,8% beschikt over outdoor zwemgelegenheden (openluchtzwembad of zwemvijver). Op gebied van indoor sportinfrastructuur en indoor dagrecreatie, bijvoorbeeld een binnenspeeltuin, wordt niet hoog gescoord. Dit wordt echter ruimschoots gecompenseerd door een gevarieerd outdoor aanbod. Voorbeelden van veelvoorkomende faciliteiten zijn een speeltuin (91%), minigolf (68%) en een touwenparcours (50%). Omdat we ook een link willen leggen tussen sport en recreatie, vallen de lage cijfers voor een fitnesspoint (22%) en een Finse piste (13%) wel op. Hier liggen zeker nog kansen. Alle faciliteiten op de verschillende domeinen en de bijhorende tarieven vind je terug in het uitgebreide rapport in de ISB-Kennisbank. toegang gratis of niet? Bijna de helft (43,5%) van de recreatiedomeinen vraagt toegangsgeld (zie tabel 3). Indien dit gevraagd wordt, geeft 40% van de recreatiedomeinen aan een onderscheid te maken voor bezoekers uit de nabije omgeving. De prijzen varieren afhankelijk van de leeftijd en de periode in het jaar (laagseizoen of hoogseizoen). De trend is dat de prijs ongeveer verdubbelt van laagnaar hoogseizoen. toegangsprijs (n=12) Kind (10 jaar) Volwassen (30 jaar) Senior (60 jaar) TABEL 3 // Toegangsgelden gemiddelde laagseizoen Vier domeinen (13%) innen parkinggeld. De gemiddelde prijs hiervoor bedraagt 1,8 (minimaal 1, maximaal 2,5). In de helft van deze gevallen is dit parkinggeld een surplus bovenop het toegangsgeld, in de andere helft dient enkel parkinggeld betaald te worden. Het zijn voornamelijk de recreatiedomeinen die over veel infrastructuur beschikken, die geneigd zijn toegangsgeld of parkinggeld te vragen. Als we de som maken, blijkt dat het aantal betalende (toegang of parking) en niet-betalende recreatiedomeinen in evenwicht ligt. inkomsten en uitgaven van een domein Men haalt voornamelijk inkomsten uit subsidies (39%) en dagrecreatie (17%) (zie figuur 2). Met subsidies als belangrijke bron van inkomsten, zijn er toch enkele belangrijke vaststellingen. 90% van de recreatiedomeinen heeft in 2011 subsidies ontvangen. De grootte van de subsidie en de toedracht van de subsidie was echter per domein sterk verschillend, waarbij opvalt dat de beheersvorm en de geografische ligging een belangrijke rol spelen. 57% van de domeinen ontving een subsidie voor infrastructuur, 52% kreeg subsidies voor werking, 47% voor personeel. De grootste subsidiebedragen worden gegeven voor infrastructuur. Als we het geografisch bekijken, ontvangen domeinen in Antwerpen de meeste subsidies, zeker op vlak gemiddelde hoogseizoen minimum maximum (hoogseizoen)

5 recreatie // 39 van infrastructuur en personeel. In Limburg ontvangen domeinen de minste subsidies. De werkingssubsidies liggen in de provincie Oost- Vlaanderen dan weer het hoogste. De provinciale subsidies liggen gemiddeld drie keer hoger dan de gemeentelijke. Als we zien dat domeinen in het beheer van een provincie voornamelijk provinciale subsidies ontvangen, en domeinen in beheer van de gemeenten voornamelijk gemeentelijke subsidies ontvangen, dan is al snel duidelijk dat domeinen met zeer uiteenlopende budgetten werken. 9% 8% 15% 6% 4% 2% 0% 17% 0% 39% FIGUUR 2 // Inkomsten van recreatiedomeinen in 2011, N=16 7,50% 9,30% 1,70% 2,80% 2,80% 7,30% 9,60% 0,50% INKOMSTEN UITGAVEN 58% Op gebied van uitgaven wordt 89% aan exploitatie besteed en 11% aan investeringen. In de exploitatie zijn de personeelskosten met voorsprong de grootste met 58% van het totaalbudget (zie figuur 3). Subsidies Dagrecreatie Verhuur camping / verblijfsaccomodatie Accomodatieverhuur Horeca (eigen verkoop) Activiteiten + evenementen eigen beheer Horeca (verhuring, concessie) Verhuur aan derden voor evenementen Sponsoring Overige FIGUUR 3 // Uitgaven van recreatiedomeinen in 2011, N=16 Personeelskosten (bruto) Afschrijvingen gebouwen Algemene werking secretariaat Onderhoud Goederen en producten - horeca Goederen en producten - activiteiten Afschrijvingen andere Promotie en publiciteit Overige Wanneer we de resultatenrekening maken, blijkt dat de bevraagde recreatiedomeinen gemiddeld verlies maken per domein. We moeten echter rekening houden met het feit dat de bedragen vertekend kunnen zijn door de grotere domeinen. Het is ook belangrijk om aan te geven dat voor sommige domeinen een negatieve balans geen optie is. Financieel is er dus een zeer groot verschil in aanpak tussen de domeinen. Conclusie Elk recreatiedomein heeft eigen doelstellingen en zal in functie daarvan investeren en werken. Investeren in speeltoestellen of in aangepaste wandelwegen, de dagelijkse werking van een openluchtbad opvolgen of focussen op een toegankelijk domein met veel evenementen. In alle verscheidenheid vind je daarnaast ook heel wat gelijkenissen tussen domeinen zoals een druk zomerseizoen gekoppeld aan een rustiger winterseizoen, sterke weersafhankelijkheid die nog extra druk zet op de budgetten, personeel gepast inzetten in functie van de bezetting Een interessante benadering die op vlak van ondersteuning veel mogelijk maakt. // Met dank aan De inzet van de directeurs van de recreatiedomeinen heeft geleid tot een uitgebreid rapport van tientallen pagina s. Een welgemeende bedanking voor de participerende recreatiedomeinen is dus wel op zijn plaats. Via dit rapport zijn ISB en VIR tot een verhoogd inzicht gekomen en we zullen de recreatiedomeinen in de toekomst nog beter kunnen ondersteunen. Je kan het volledige rapport raadplegen via de ISB-Kennisbank. KENN i n f o r m e r e n d ANK i n s p i r e r e n d Meer lezen over dit onderwerp? zoek in de isb-kennisbank met de trefwoorden recreatiedomeinen, kengetallen, VLaanderen