Peer Support. Leerlingen ondersteunen elkaar binnen een nieuw didactisch concept. CINOP, s-hertogenbosch. Erik Luigies

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Peer Support. Leerlingen ondersteunen elkaar binnen een nieuw didactisch concept. CINOP, s-hertogenbosch. Erik Luigies"

Transcriptie

1 Peer Support Leerlingen ondersteunen elkaar binnen een nieuw didactisch concept CINOP, s-hertogenbosch Erik Luigies

2 Colofon Titel: Auteurs: Tekstverzorging: Vormgeving: Bestelnummer: Peer support Leerlingen ondersteunen elkaar binnen een nieuwe didactisch concept Erik Luigies Ella Bohnenn Evert van de Biezen en Ralf de Bruin A00345 Uitgave: CINOP, s-hertogenbosch Juli 2006 CINOP Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever. ISBN ISBN Centrum voor innovatie van opleidingen Postbus BP s-hertogenbosch Telefoon: Fax: EvdB-060`28/060721

3 Voorwoord Met veel genoegen heeft CINOP Expertisecentrum bijgedragen aan de uitgave van deze tekst over Peer Support. Wij willen graag een platform zijn voor kennisproducten uit het werkveld, die de moeite waard zijn om te verspreiden naar een breder publiek. Peer Support verdient deze aandacht. Het systeem past in de taak van beroepsonderwijs om leerlingen voor te bereiden op sociaal verantwoordelijk werknemer- en burgerschap. Het sluit aan op de ontwikkeling naar het nemen van mede- en zelfverantwoordelijkheid van leerlingen voor het leerproces en de leeromgeving. Peer Support levert niet alleen een bijdrage aan de ontwikkeling van leerlingen, maar draagt daarnaast ook bij aan het schoolklimaat. Het werkt, zo blijkt uit de ervaring van Erik Luigies van ROC Da Vinci, die leerlingen en docenten van de scholen en opleidingen waar Peer Support is geïmplementeerd dankt voor hun inzet en enthousiasme. Zijn kennismaking met het systeem van Peer Support, ervaringen, workshops, trainingen en intervisie hebben bijgedragen aan deze publicatie van zijn hand. In deze publicatie wordt uiteengezet wat Peer Support betekent voor het onderwijs, hoe het werkt, welke eisen het stelt aan begeleiders en hoe je het kunt invoeren. Want Peer Support werkt alleen als het systematisch is opgezet en ingebed in de school. Meer informatie over trainingen en producten is te vinden op Wij hopen dat deze uitgave leidt tot verdere kennismaking met en invoering van Peer Support binnen het beroepsonderwijs. Cees Doets Directeur CINOP Expertisecentrum

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Peer Support Wat is Peer Support? Elkaar helpen De waarde van Peer Support 10 3 De rollen van leerlingen bij Peer Support De peer leader Kennis en vaardigheden Selectie Aantrekkelijkheid van de rol De peer tutor Kennis en vaardigheden Selectie Aantrekkelijkheid van de rol De peer mentor Kennis en vaardigheden Selectie en matching Aantrekkelijkheid van de rol De peer coach Kennis en vaardigheden Selectie Aantrekkelijkheid van de rol De vertrouwensleerling Kennis en vaardigheden Selectie Aantrekkelijkheid van de rol Opleiding en begeleiding van de peers 31 peer support

6

7 4 Peer Support en een pedagogische visie voor de 21 e eeuw Opgaven waar de school in de 21 e eeuw voor staat De humanitaire school in de 21 e eeuw Zorg voor elkaar en de omgeving Een thuisbasis, sociale veiligheid Ontmoeting De organisatie 42 5 Peer Support en een didactiek voor de 21 e eeuw Elementen in de huidige didactiek Van didactische driehoek naar didactisch vierkant: een nieuw didactisch concept De docent in het nieuwe didactische concept De leerling en de medeleerling in het nieuwe didactische concept Leerbron en leeromgeving in het nieuwe didactische concept Peer Support en het sociaal-constructivisme 55 6 De implementatie van Peer Support 57 Literatuur 61 Bijlagen 1 Woodside High School 65 2 Stappen in het intervisiegesprek 69 3 Training peer leader 71 4 Vragenlijst voor de rol van peer mentor 75 5 Protocol Peer Support 77 peer support

8

9 1Inleiding In deze publicatie wordt de betekenis van Peer Support uitgewerkt voor het onderwijs. Peer betekent gelijke, collega, leeftijdgenoot, soortgenoot, medeleerling. Support wil zeggen ondersteunen, aanmoedigen. Kort gezegd komt Peer Support erop neer dat leerlingen medeleerlingen ondersteunen in hun schoolloopbaan. Zij helpen elkaar bij het studeren en bij het functioneren binnen de microsamenleving die een school is. Dit is op zich geen nieuw gegeven, leerlingen helpen elkaar wel vaker. Maar bij Peer Support is de ondersteuning niet afhankelijk van toevallige contacten (de eigen klasgenoten, de eigen vrienden), maar systematisch opgezet en ingebed in de school. Het is daarmee een instrument dat kan worden ingezet om de leerlingen door hun schoolloopbaan heen te helpen en om ze beter voor te bereiden op hun functioneren als werknemer en als volwassen burger. Een goed werkend systeem van Peer Support heeft voordelen voor de leerlingen, voor de school en voor de samenleving. Het bevordert het verantwoordelijkheidsgevoel, de eigenwaarde, de sociabiliteit, zelfstandigheid en integriteit van de leerlingen, kwaliteiten waaraan steeds meer belang wordt gehecht als het gaat om werknemerschap en burgerschap. De onderwijsraad (2005, p. 59) praat over sociaal kapitaal dat jongeren kunnen verwerven: Naast gezamenlijke activiteiten kan het onderwijs vormen van begeleiding in gang zetten, waarbij jongeren elkaar ondersteunen en zo sociaal kapitaal opbouwen. 1 WERKNEMERSCHAP De school heeft de verantwoordelijkheid om de jongeren voor te bereiden op deelname aan het werkzame leven. Innovatie is geboden omdat de economie verandert van een producten- en transporteconomie naar een kenniseconomie, en vanwege een niet te stuiten globalisering. Ook de school moet innoveren om die werknemers af te leveren die gevraagd worden. Frans Meijers (2005) constateert dat werknemers tegenwoordig niet alleen over vakkennis maar ook over een aantal persoonlijkheidskenmerken moeten beschikken om hun werk naar behoren te kunnen doen. Het beroepsonderwijs moet zelfs meer gericht zijn op de ontwikkeling van de juiste eigenschappen, dan op specifieke vakkennis. Het beroepsonderwijs beschikt niet over de instrumenten en de deskundigen voor de ontwikkeling van de specialistische vaardigheden en specialistische kennis die in de huidige industriële en dienstverlenende bedrijven wordt gevraagd. Het (beroeps)onderwijs kan leerlingen peer support

10 Expertisecentrum 2 1 Zelfsturing is volgens Meijers (2005) de competentie om zichzelf te identificeren vrijwillig en langdurig te binden met (delen van) de samenleving. Het gaat hierbij niet alleen om cognitieve vaardigheden maar ook om het vermogen te reflecteren op de eigen primaire socialisatie (het eigen referentiekader) en om te komen tot persoonlijke keuzes. wel leren leren, leren samenwerken, leren verantwoordelijkheid te dragen en zelf sturing 1 leren ontwikkelen. Niet alleen het beroepsonderwijs is verantwoordelijk voor het functioneren als werknemer. Leerlingen van havo en vwo komen na enige tijd ook op de arbeidsmarkt. Op veel scholen voor voortgezet onderwijs bestaat nog steeds een consumptieve houding ten aanzien van leren. Wanneer deze houding verandert in een houding die zich kenmerkt door actief leren en verantwoordelijkheid voor de eigen studie, zal dit positief doorwerken in de houding die de leerlingen later aannemen als zij werknemer en werkgever zijn. De houding die wordt gevraagd in het Studiehuis, moet al in de brugklas worden geoefend en verder worden ontwikkeld in het hbo en het universitair onderwijs. BURGERSCHAP De Onderwijsraad (2003a, p.10) definieert burgerschap als de bereidheid en het vermogen om onderdeel uit te maken van een gemeenschap en daaraan bij te dragen. Over de relatie met de school zegt de Onderwijsraad: Allereerst vindt burgerschapsvorming plaats op het niveau van de interne relaties binnen de school, gericht op het deel uitmaken door de leerlingen van de microgemeenschap die de school is. Dit komt tot uitdrukking in het naleven en waar mogelijk aanvaarden van en vormgeven aan de basisnormen en -doelstellingen die binnen de school gelden. Dit niveau van burgerschapsvorming richt zich primair tot de leerling in zijn verhouding tot zijn medeleerlingen en het onderwijspersoneel ( schoolburgerschap ). In het onderwijs waarin de docent centraal staat en regelgeving en toezicht het schoolklimaat bepalen, voelt de leerling geen verantwoordelijkheid voor deze microsamenleving. Wanneer de leerling verantwoordelijkheid krijgt en de kans om invloed te hebben op regelgeving en toezicht, wordt de verantwoordelijkheid voor deze microgemeenschap een gedeelde verantwoordelijkheid van docenten en leerlingen samen. Op scholen waar dit het geval is, neemt de gemeenschapszin toe en ontstaat een klimaat waar onderling respect en zorg voor elkaar bestaan. In dit klimaat is het beter leren en beter werken. Voorwaarde is dat het systeem breed gedragen wordt door de school en wordt opgenomen in het pedagogische gedeelte van het schoolplan. PEDAGOGISCHE VISIE Peer Support past bij een pedagogische visie waarin leerlingen zich bewust zijn van zichzelf, hun naasten en hun positie in de samenleving en waarin de dialoog een belangrijk instrument is om een realistisch beeld te krijgen van jezelf en je omgeving. Er zijn twee belangrijke inspiratiebronnen voor de pedagogische visie in deze publicatie, namelijk Dewey en de Humanistische school.

11 DEWEY Dewey (Noordam, 1968) zegt dat de maatschappij een organisatievorm is en een samenlevings vorm. Voor beide gebieden moet de mens worden opgeleid. In vroege historische tijden ging dit vanzelf, maar toen bij het voortschrijden van de geschiedenis en de groei van de cultuur de afstand tussen het individu en de beschaving toenam, moest meer opzettelijk te werk worden gegaan. De opvoeding heeft de taak deze afstand te overbruggen. De samenleving wordt gevormd door allerlei mensen, met verschillende capaciteiten, beroepen en overtuigingen. De een werkt met zijn hoofd, de ander met zijn handen. Wat ieder doet, maakt geen verschil, mits hij het goed doet en zijn taak functioneel invult. Van een onderscheid in klassen, van een verschil in waardering van hoofd- of handenarbeid wil Dewey niets weten. Het doel van de maatschappij is het leven te dienen. Leven, groei en vernieuwing zijn doel op zichzelf. Een mens moet in staat zijn aan deze permanente groei mee te werken, hij moet de juiste attitude bezitten, en een consistency in response. Dan heeft hij de goede levenshouding, an organized way of living een outlook upon life. Dewey verwerpt het standpunt van de behavioristen die ontwikkeling alleen zien als een conditioneringsproces. Hij hangt een convergentietheorie aan. De taak van de opvoeders is het kind te helpen om zijn natuurlijke impulsen op een bepaald doel te richten. De school in haar taak als opvoeder moet een levenssituatie zijn die zich alleen hierdoor van het echte leven onderscheidt, dat ze opzettelijk is geconstrueerd en wetenschappelijk te werk gaat. 3 2 In deze publicatie is dankbaar gebruik gemaakt van materiaal van de Woodside High School (zie bijlage 1). In de Verenigde Staten ziet men de visie van Dewey terug in de community schools, waarin leerlingen allerlei activiteiten organiseren die een functie hebben binnen de schoolsamenleving en daarbuiten en waardoor ze kunnen oefenen in de rollen die zij later als volwassene moeten vervullen. Er is een bibliotheek gerund door leerlingen, er is een muziekcentrum, een sportcentrum, een gezondheidscentrum en er wordt aan toneel gedaan. De school draagt bij aan activiteiten die buiten de school in de stad plaatsvinden. Door het organiseren van debatten worden leerlingen ook politiek gevormd. In Nederland spreken we van brede scholen als de scholen verbindingen krijgen met wijken en wijkcentra en diverse vormen van zorg en ondersteuning. Een echte community school biedt de leerlingen heel veel mogelijkheden om zichzelf en hun capaciteiten te ontdekken. De rollen in het kader van Peer Support passen in een community school. Ze zijn dienstverlenend, zorgverlenend, en ondersteunen op verschillende manieren de schoolorganisatie en de schoolactiviteiten 2. peer support

12 Expertisecentrum 4 DE HUMANITAIRE SCHOOL IN NEDERLAND In 1903 werd door Jacob van Rees de humanitaire school opgericht. Van Rees was bioloog en buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Maar hij was vooral een idealist, een aanhanger van de ontwikkeling van het Esperanto, een wereldtaal die de verschillen tussen culturen zou kunnen overbruggen. En hij was iemand die zich de toekomst van de jeugd aantrok. De tijd waarin hij leefde werd gekenmerkt door geweld en grote armoede. De humanitaire school moest kinderen zo opleiden, dat zij niet in de verleiding werden gebracht om geweld toe te passen en om aan drank en tabak verslaafd te raken. Menslievendheid, gezond gedrag en vredesgezindheid stonden voorop in de pedagogische doelen van de school. Deze doelstellingen zijn in de huidige individualistische maatschappij, waarin zinloos geweld, drugs en tegenstellingen tussen culturen niet meer zijn weg te denken, opnieuw actueel. De humanitaire school van de 21 e eeuw kan een tegenwicht bieden tegen het individualisme en een bijdrage leveren aan de vermindering van problemen, door zorg voor elkaar en de omgeving als belangrijk uitgangspunt te nemen in haar pedagogische taak. Ieder mens heeft in zijn genen eigenschappen meegekregen van zijn voorouders, maar hij wordt ook gevormd door zijn opvoedende omgeving. Hechting, warmte, veiligheid en aandacht in het gezin zijn voorwaarden die door ontwikkelingspsychologen worden genoemd voor de ontwikkeling van kinderen tot verantwoordelijke en zorgzame mensen. Maar als de invloed van de opvoedingsomgeving gering is of misschien zelfs negatief is, speelt de school een belangrijke rol. Want wat kinderen missen in hun vroege jeugd kan later, onder gunstige omstandigheden worden gecompenseerd. Deze compensatie start op de basisschool en moet worden voortgezet in het vervolgonderwijs. Want het kan niet zo zijn dat een school voor voortgezet onderwijs, waarin honderden of duizenden jongeren worden opgeleid, zich verre houdt van deze opvoedingstaak. De kritiek van het bedrijfsleven op het voortgezet (beroeps)onderwijs richt zich niet op het gebrek aan kennis of technische vaardigheden, maar de zwaarste kritiek betreft het omgaan met elkaar op de werkvloer, de geringe motivatie om aan het werk te gaan en bij te dragen aan een goede sfeer op de werkvloer. Het zijn precies die zaken waar de humanitaire school sterk op focust: zorg voor elkaar en voor de omgeving. Er wordt wel eens beweerd dat de grote school de oorzaak is van de gedragsproblemen bij leerlingen. Maar in die grote school bestaan leerlingengroepen, met een klimaat waarin de leerling zich veilig en prettig voelt. De grote school is niet meer of minder dan een omgeving waarin iets extra s gedaan moet worden wil de leerling zich prettig voelen en zich kunnen ontplooien. Het gaat niet om de omvang van de school, het gaat om de omgang in de school en de mensen en factoren die daarop van invloed zijn.

13 3 De pilots zijn gesubsidieerd door de provincie Zuid-Holland. In deze publicatie wordt uitgewerkt welke bijdrage Peer Support levert aan de ontwikkeling van leerlingen en het schoolklimaat. De inhoud is gebaseerd op ervaringen in pilots uitgevoerd door Erik Luigies op scholen voor vmbo, mbo en havo/vwo in Zuid-Holland zuid van 2003 tot Studenten van de Hogeschool van Rotterdam hebben onderzoek gedaan in deze pilots. LEESWIJZER In hoofdstuk 2 staat beschreven wat Peer Support is, waar het idee vandaan komt, wat er in Nederland mee wordt gedaan en wat de waarde is voor het onderwijs. Hoofdstuk 3 gaat dieper in op de rollen die in Peer Support worden onderscheiden en geeft per rol aan wat de taken zijn, welke kennis en vaardigheden zijn vereist, wat er aantrekkelijk is aan de rol en hoe leerlingen in deze rol worden begeleid. Hoofdstuk 4 formuleert een pedagogische visie voor de 21 e eeuw waarin het sociale klimaat leerlingen stimuleert tot persoonlijke groei. In hoofdstuk 5 wordt een didactiek voor de 21 e eeuw gepresenteerd, waarin leerlingen een prominente plaats hebben. In hoofdstuk 6 staan enkele tips voor de implementatie van Peer Support. 5 peer support

14 Expertisecentrum 6

15 2Peer Support 2.1 Wat is Peer Support? Peer Support is een systeem van ondersteuning die wereldwijd veel voorkomt in het onderwijs, in het bedrijfsleven, in de hulpverlening en in de zorg. Peers 4 helpen elkaar met hun eigen kennis, inzicht en ervaring. Voorbeelden van Peer Support in de zorg- en hulpverlening zijn zelfhulpgroepen en patiëntenverenigingen. 4 Peers is de verzamelnaam voor alle hier genoemde rollen in Peer Support. 5 Stap Door is een programma in 1995 ontwikkeld door Sardes. 6 Peer Support Zorg voor elkaar: implementatie van diverse vormen van ondersteuning van leerlingen door mede leerlingen in het voortgezet onderwijs. Zie ook: 7 In Nederland bestaat geen instituut voor Peer Support. Er is een netwerk waarvan Erik Luigies de aanspreekpersoon is en dat een plek heeft binnen het LDC. adres: De uitwerking van Peer Support voor het onderwijs komt uit de Verenigde Staten. Daar bestaat Peer Support op de campussen van highschools en universiteiten. In Nederland wordt het systeem in het onderwijs nog beperkt gebruikt, maar het komt wel voor in alle schooltypen. In het basisonderwijs bestaat de peer tutor, die een leerling uit een lagere groep helpt met lezen en rekenen. In het leesprogramma Stap Door 5 werken alle leerlingen van groep 7 gedurende twintig weken (drie maal per week) met leerlingen uit groep 4 aan een leesprogramma. Vaessen (1999) ontwikkelde met subsidie van het ministerie van Justitie een project waarin peer mentoren uit jaargroep 4 in het vmbo de leerlingen begeleidden die net van de basisschool afkomen. In Zuid-Holland zuid bestaat een project Peer Support 6, dat wordt ondersteund door de provincie Zuid-Holland en waarin diverse scholen voor voortgezet onderwijs (meestal beroepsonderwijs) participeren. Ook is er op de Haagse Hogeschool een kenniskring schoolmentoraat, die diverse projecten in Zuid-Holland begeleidt. Het zijn projecten die onder de klassieke mentoring vallen (ouderen ondersteunen jongeren en functioneren als raadgever en rolmodel) en projecten waarbij leeftijdgenoten (jongeren) elkaar ondersteunen in het onderwijs. Op de universiteiten in Nederland worden studenten tutoren ingezet bij bijvoorbeeld tentamen- en examentraining 7. Binnen een school zijn er verschillende terreinen waarop leerlingen elkaar hulp kunnen geven. In Peer Support worden dan ook meerdere rollen onderscheiden (zie ook hoofdstuk 3): De peer leader is een gastheer/gastvrouw voor de eerstejaarsleerlingen en maakt hen wegwijs in de school. De peer leader is er voor een vaste groep leerlingen uit een klas. Iedere eerstejaarsgroep heeft ten minste twee peer leaders. 7 peer support

16 De peer tutor is een leerling die medeleerlingen helpt bij het leren en uitvoeren van studietaken (ook huiswerk) en werkzaamheden op school, in het open leercentrum en in het Studiehuis. De peer mentor is een raadgever en een rolmodel, waarmee een medeleerling zich kan identificeren en zijn begeleiding heeft tot doel het sociaal functioneren en het welzijn van de medeleerling te verbeteren en hem te ondersteunen bij het ontwikkelen van de juiste studiemotivatie en studiehouding. De peer coach leidt een groep leerlingen bij (onderwijs)activiteiten binnen de school of het schoolterrein en kan een rol spelen bij de brede school. De vertrouwensleerling geeft laagdrempelige hulpverlening in de vorm van het aanhoren van problemen en het geven van advies. In overleg kan hij bemiddelen tussen leerlingen (mediatie) of tussen leerlingen en docenten. 2.2 Elkaar helpen Expertisecentrum 8 Elkaar helpen en ondersteunen is de kern van Peer Support. In schoolse situaties helpen leerlingen elkaar als ze elkaar goed kennen, maar veel verder reikt het niet. Als er geen dwang is van buiten af hangt het van de persoonlijkheid, de behoeften en het referentiekader van de leerlingen af of zij zich betrokken voelen bij elkaar en daardoor geneigd zijn elkaar te helpen. Als leerlingen de indruk hebben dat de ander belemmerend werkt voor het bereiken van het individuele doel, omdat hij minder ervaring heeft, niet handig is of het minst intelligent, is van helpen vaak geen sprake. Leerlingen voeren de taak liever zelf uit, omdat ze toch niks aan de ander hebben als het gaat om het eindresultaat. Pas als leerlingen ervaren hebben dat zij persoonlijk voordeel hebben van samenwerking en onderlinge hulpverlening, zullen ze elkaar helpen. Als samenwerking en onderlinge hulpverlening ertoe leiden dat er meer en beter gepresteerd wordt en de individuele leerlingen daardoor hogere schoolcijfers halen, willen zij blijven samenwerken en helpen. Tot het moment dat zij vinden dat de inspanning te groot wordt in vergelijking tot het resultaat. Leerlingen die het beoogde resultaat ook individueel kunnen halen, zullen snel afhaken tenzij bepaalde behoeften, zoals behoefte aan waardering en affectie, in de groep worden vervuld. Peer Support is een gestructureerde vorm van onderlinge hulp en zal zich moeten bewijzen aan de leerlingen. Voor leerlingen die hulp krijgen en voor leerlingen die hulp geven, zal het duidelijk moeten zijn wat hen dit oplevert. En dit zal verschillen. Leerlingen die hulp krijgen gaan beter presteren, voelen zich veiliger op school, zitten beter in hun vel. Leerlingen die de hulp bieden krijgen waardering van de medeleerlingen, voelen zich belangrijker, gaan vaker ook beter presteren en leren anderen begeleiden, een competentie waar zij ook later in hun beroep veel plezier van kunnen hebben.

17 In een vierdejaars vmbo-groep erkenden de leerlingen het bestaan van zogenaamde dombo s en nerds. Als je als dombo hulp van een nerd wilde hebben bij je schoolwerk kon dat alleen buiten de school en in het geheim, anders werd het afgestraft. Dombo s waren in en nerds out. Fysieke kracht, brutaliteit, elkaar onderuit halen en belachelijk maken, stoerdoenerij, dat was helemaal in. Na het invoeren van Peer Support, waarbij elkaar helpen tot onderdeel van het reguliere schoolleven werd gemaakt, veranderde dit gedrag. Elkaar helpen was nu gewoon geworden. De gang maker als het ging om brutaliteit en destructief gedrag raakte steeds meer geïsoleerd, omdat de andere leerlingen meer zelfvertrouwen kregen tijdens de trainingen en de lessen. Er is een poging gedaan om deze gangmaker zelf tutor te laten worden. Helaas is dit mislukt. Hij kon deze rolverwisseling niet aan. Dat had mede te maken met zijn positie in zijn sociale groep buiten de school. LEEFTIJDGENOTEN De kracht van Peer Support zit in de ondersteuning door leeftijdgenoten. Op scholen werken docenten, mentoren en decanen tot wie leerlingen zich kunnen richten en er is vaak sprake van een zorgsysteem, zodat de school een beroep kan doen op externe deskundigen. Maar voor de leerlingen zijn dit allemaal ouderen. Zij nemen meer aan van leeftijdgenoten, die ook best een paar jaar ouder kunnen zijn, maar die in dezelfde situatie zitten als zijzelf: ze zijn leerling. Van leeftijdgenoten willen ze dingen aannemen, leeftijdgenoten vervullen een voorbeeldfunctie. Met Peer Support wordt hier dankbaar en systematisch gebruik van gemaakt. 9 De ondersteuning aan jongere leerlingen kan het beste worden gegeven door leerlingen die al een ontwikkeling hebben doorgemaakt en zich bewust zijn van wat ze hebben doorgemaakt. Dat zijn de leerlingen die als voorbeeld kunnen dienen voor hen die nog zoekende zijn naar een duidelijke identiteit. Voor zoekende pubers is keuzes maken misschien wel het allermoeilijkst in deze mondiale, geïndividualiseerde en zeer diverse multiculturele samenleving. Keuzes moeten zij zelf maken. Maar daarbij kan iemand helpen die al verder is en met wie hij zich wil identificeren, bijvoorbeeld de peer mentor peer support

18 2.3 De waarde van Peer Support De ontwikkeling van leerlingen in een onderwijssituatie vindt plaats op drie gebieden: kennis, inzicht en vaardigheden sociaal functioneren persoonlijkheidsontwikkeling Deze drie gebieden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en dienen evenveel aandacht te krijgen. Helaas is het voor de docent niet altijd mogelijk om de sociale processen en de individuele ontwikkeling gedurende de dagelijkse onderwijsactiviteiten voldoende aandacht te geven. Dankzij Peer Support wordt de docent hierin ondersteund door leerlingen. WAT ZIJN DE EFFECTEN VAN PEER SUPPORT? Expertisecentrum 10 8 Kick-off AV productie, De resultaten van dit onderzoek, De effectiviteit van Peer Support (redactie Rianne de Klerk), zijn te vinden op www. peersupport.nl. Het onderzoek is uitgevoerd door vierdejaarsstudenten Pedagogiek van de Hogeschool Rotterdam in het voorjaar van INVLOED OP DE SCHOOLPRESTATIES EN DE SCHOOLBELEVING Er zijn veel voorbeelden waaruit blijkt dat er vooruitgang is op het gebied van kennis en vaardigheid (de leerlingen die begeleid worden) en op het gebied van verbale en sociale vaardigheden (leerlingen die tutor of mentor zijn). Uit onderzoek in het basisonderwijs (Vosse, 2002) blijkt dat zowel de leerlingen die begeleid worden als de leerlingen die als peer tutor of peer mentor functioneren, betere prestaties gaan leveren. Zowel op kennisgebied als op het gebied van sociaal functioneren is vooruitgang te bespeuren. In de film Peer Support 8 vertelt een leerling ICT niveau 2, dat hij nu individuele begeleiding krijgt van een leerling ICT niveau 4 en dat hij deze intensieve begeleiding nooit van een docent had kunnen krijgen. Dankzij deze individuele begeleiding ging hij snel vooruit en werden zijn cijfers beter. Leerlingen van de opleiding Detailhandel niveau 4 vertellen dat zij nu beter weten wat het motivatieprobleem van de eerstejaars leerlingen is. Het probleem heeft vaak te maken met een niet-bewuste keuze van deze leerlingen voor de opleiding. Dankzij de gesprekken tussen de peer mentoren en de eerstejaars begrijpen deze laatsten beter welk inspanning zij op school moeten leveren. Peer tutoren op diverse scholen voor voortgezet onderwijs geven te kennen dat zij nu beter kunnen formuleren wat ze denken, omdat ze dat moeten doen als ze leerlingen begeleiden. Een recent onderzoek op twee vmbo-scholen 9 laat zien dat 63% van de leerlingen die begeleid zijn door peer tutoren vooruit zijn gegaan in hun schoolprestaties (rapportcijfers). Als het gaat om het effect van de inzet van peer leaders blijkt dat 62,5% van de leerlingen dankzij de peer leader meer contact heeft met medeleerlingen, 37,5% zich

19 veiliger voelt op school, 50% zich gesteund voelt door de peer leaders en 50% van de leerlingen zegt nu beter te weten wat hen op school te wachten staat. Het feit dat een leerling iemand heeft op school die hem helpt, zorgt voor een andere beleving van de school. De school eist niet alleen maar van de leerling, maar heeft ook iets te bieden. 2. INTEGRATIE EN BURGERSCHAPSZIN Als het Peer Support-systeem een reguliere plaats heeft gekregen in het onderwijs, is integratie geen apart issue meer. Op het moment dat Peer Support overgelaten wordt aan toevalligheid, zie je dat leerlingen uit een zelfde cultuur of nationaliteit die elkaar goed verstaan, geneigd zijn om onderling hulp te geven. Maar op het moment dat de rollen van peer tutor en peer mentor echt geïmplementeerd zijn, verandert dat. Veel teams van peers bestaan uit leerlingen met verschillende culturele achtergronden, waardoor in deze teams het gesprek over sociaal-culturele verschillen heel normaal is. Etnische koppeling is niet automatische effectief en kan leiden tot segregatie in plaats van integratie. Etnische koppeling moet voortkomen uit een bijzondere behoefte of noodzaak, het moet functioneel zijn. Leerlingen die leren dat er mensen zijn die anders denken en die door het contact met medeleerlingen uit andere culturen, met andere politieke en godsdienstige overtuigingen begrip krijgen voor dat anders denken, worden voorbereid op het leven in een multiculturele samenleving. Als zij als burger, bewoner en werkende in een wijk, dorp of stad te maken krijgen met medeburgers van diverse pluimage dan kunnen ze daarmee omgaan. Ze zetten zich niet af, maar willen begrijpen. En als zij op school geleerd hebben om andersdenkenden te ondersteunen, dan doen zij dat ook na schooltijd. 11 In de training voor peer leader, peer tutor, peer mentor, peer coach en vertrouwensleerling wordt aandacht besteed aan interculturele communicatie. Ook tijdens intervisie komen sociaal-culturele verschillen aan de orde als een normaal onderdeel van deze besprekingen. Ook burgerschapszin wordt bevorderd door Peer Support. Leerlingen worden, door hun formele rol, medeverantwoordelijk voor andere leerlingen en het reilen en zeilen in de school. Zij leren zien wat veiligheid betekent op school, ze leren verantwoordelijkheid en initiatief te nemen, ze leren elkaar aanspreken en elkaar te corrigeren, ze leren ruziemakers ter verantwoording te roepen. Met Peer Support bereidt de school hen voor op actief burgerschap. peer support

20 Het KPC (2003, p. 18) verwoordt dit als volgt: Actief Burgerschap is deel van de pedagogische opdracht van de scholen. Dit betekent dat de school niet kan volstaan met het aanbieden van traditionele kennis uit de schoolvakken die zich daarvoor lenen. Actief Burgerschap is niet louter te ontwikkelen door overdracht van kennis door wetenden op niet-wetenden. Evenmin is het mogelijk burgerschap te beoordelen op de traditionele manier door middel van werkstukken, proefwerken en toetsen, die bedoeld zijn om de overgedragen kennis terug te vragen. Kennisoverdracht heeft bij de ontwikkeling van Actief Burgerschap maar beperkte effecten. Actief Burgerschap leer je door het te doen, door te ervaren wat het is. 3. LOOPBAANBEGELEIDING (TRANSITION) Geef leerlingen verantwoordelijkheid voor elkaar en sommige processen ontstaan vanzelf. Een school kan ervoor kiezen om peer tutoren en peer mentoren in te zetten om leerlingen door te geleiden van het ene niveau naar het andere of om leerlingen van voorbereidend onderwijs vast te introduceren in het vervolgonderwijs. Binnen de Peer Support-projecten begeleiden oudere, meer ervaren of hoger opgeleide leerlingen hun medeleerlingen. De begeleiding vindt grotendeels in schooltijd plaats. Wie begeleidt wie? Expertisecentrum 12 hbo ers begeleiden mbo ers; havisten (5e jaar) en vwo ers (6e jaar) begeleiden leerlingen uit het 3e en 4e jaar; havisten (3e jaar) en vwo ers (3e jaar) begeleiden eersteklassers; mbo ers niveau 3 en 4 begeleiden mbo ers niveau 1 en 2 (ook tijdens stages); mbo ers niveau 3 en 4 begeleiden vmbo ers; vmbo ers uit het 2e en 3e jaar begeleiden leerlingen uit het eerste jaar; leerlingen Welzijn mbo begeleiden leerlingen met ernstige problemen. Tijdens een intervisiegesprek waaraan tutoren (leerlingen ICT niveau 3 en 4 en een hbo er) deelnamen kwam ter sprake hoeveel leerlingen ICT niveau 2 door zouden kunnen stromen naar niveau 3. Er ontstond een spontane discussie tussen de tutoren over welke capaciteiten een leerling op niveau 2 moet hebben om naar niveau 3 te kunnen doorstromen. Uiteindelijk besloten deze peer tutoren om eens te kijken welke leerlingen voorbereid konden worden op doorstroming naar niveau 3. Kinderen die van de basisschool naar het voortgezet onderwijs gaan komen in een totaal andere organisatie en samenleving terecht. Zij hebben ineens meer docenten en zij hebben in verschillende lokalen les. Het gebouw is vaak veel groter dan het gebouw van

21 de basisschool en zij moeten van de ene dag op de andere omgaan met kinderen die ze niet uit hun straat of wijk kennen. Zij zijn soms bang de weg kwijt te raken in de school en te laat in de les te komen. Zij hebben niet altijd de moed om aan die veel grotere andere kinderen te vragen waar ze moeten zijn. Zij zijn dikwijls het slachtoffer van kleine pesterijen of worden domweg onder de voet gelopen in de gang. Als deze kinderen een peer leader hebben, waarbij ze terecht kunnen met hun vragen en waarbij ze hun hart kunnen luchten als ze zich onveilig voelen, dan neemt hun welbevinden snel toe. 4. VEILIGHEID OP SCHOOL 10 Zie noot 9. Uit onderzoek naar de effecten van de inzet van peer leaders blijkt dat 37,5% van de leerlingen zich veiliger voelt door de inzet van peer leaders, maar ook dat 25% zich ondersteund voelt bij pesten of ruzies 10. Peer leader, peer tutor, peer mentor, peer coach en vertrouwensleerling dragen bij aan een sociale structuur en een zorg- en dienstenstructuur, waarin leerlingen verantwoordelijk heid dragen voor elkaar. Met als gevolg dat er een sociaal veilig klimaat ontstaat. In pilots is gebleken dat als leerlingen zich verantwoordelijk voor elkaar gaan voelen, ze tevens gaan nadenken over normen, waarden en regels die in de omgang een rol spelen. Een goed voorbeeld hierbij is de vraag van leerlingen zelf om af te spreken om allemaal in het Nederlands te communiceren in verband met de samenwerking bij praktijkopdrachten. De potentie tot zelfcorrectie binnen de groep wordt geactiveerd als er verantwoordelijkheid is voor elkaar. Daar waar leerlingen de neiging hebben om zich tegen de normen en waarden van ouderen af te zetten (een soort contra-identificatie) zijn ze meer bereid om na te denken over normen en waarden die leeftijdgenoten hebben. Zeker als het hier niet om een vrijblijvende situatie gaat, waarin zij de leerling die anders denkt en handelt kunnen vermijden, maar om een situatie waarin leerlingen elkaar nodig hebben omdat ze anders niet aan de opdracht kunnen voldoen. Overigens heeft de sociale structuur die ontstaat en waarin leerlingen elkaar om hulp durven vragen, hulp geven en corrigeren ook een bijzonder positieve invloed op het functioneren als burger en als beginnend beroepsbeoefenaar. In de samenleving en in het bedrijf maken leerlingen makkelijker gebruik van de steun van de andere medewerkers. Ze zijn aan een sociale structuur gewend. 13 Peer Support bevordert het contact tussen de leerlingen. Zij zijn op school minder anoniem. Daardoor durft men elkaar aan te spreken. Het is bekend uit de sociale peer support

22 psychologie en de ervaring met hooligans dat juist die anonimiteit vaak de oorzaak is van geweld. Peer Support voorkomt anonimiteit bij jongeren die, vanwege hun leeftijd, lage vooropleiding, problemen en gebrek aan motivatie, juist zo gevoelig zijn voor ontsporen. Bovenbouwleerlingen die onderbouwleerlingen begeleiden, ouderejaars die jongerejaars begeleiden, het kan allemaal bijdragen aan sociale cohesie en veiligheid. Peer leaders kunnen bemiddelen tussen leerlingen die ruzie hebben en kunnen pestgedrag signaleren en voorkomen. Ook kunnen zij bemiddelen naar docenten. De eerstejaarsleerlingen durven nog niet zo goed een docent of mentor aan te spreken, maar als peer leaders met hen meegaan is de drempel genomen en voelen leerlingen zich veiliger. Op een vmbo-school werden steeds banden van fietsen leeg gedraaid en soms zelfs fietsen beschadigd. Helaas werden de daders niet betrapt. De peer leaders namen het initiatief om een poster te maken met daaronder hun namen. Zij spraken via dit medium hun medeleerlingen aan op hun gedrag. Zij durfden hen aan te spreken, omdat zij zich gesteund voelden door het systeem Peer Support. 14 Expertisecentrum 5. VOORBEREIDING OP EEN PLAATS IN HET BEDRIJFSLEVEN In de Angelsaksische landen is de rol van mentor in het bedrijf of de instelling heel gewoon. Ouderen helpen jongere werknemers (Freshmen) om in te groeien in het bedrijf. Ook in ons land zal dit systeem opgang doen. Als de leerlingen op school al leren om als tutor of mentor te functioneren, dan zijn zij beter op hun toekomst in het moderne bedrijfsleven voorbereid. Leerlingen hebben geleerd wat je moet kunnen om anderen te ondersteunen. Zij hebben geleerd te communiceren en soms ook geleerd om leiding te geven aan groepen.

23 Dupont de Nemours Nederland heeft alle 125 functies de deur uit gedaan en ingeruild voor 50 rollen. Iedere nieuwe werknemer krijgt een mentor en een coach. Bevindingen zijn: Mentoring verbetert het ontwikkelingsniveau en de tevredenheid van medewerkers: deelnemers groeien op persoonlijk en professioneel vlak. Mentoring verhoogt de effectiviteit van de organisatie door een gemeenschapsgevoel in plaats van een hiërarchische verhouding. Mentoring is belangrijk voor een lerende organisatie. De mentees vertonen de neiging om zelfdiscipline en hard werken over te nemen van hun mentor, wat leidt tot verhoogde efficiency en productiviteit. En mentoren ondersteunen mentees bij het verkrijgen van leidinggevende en persoonlijke vaardigheden. Dupont de Nemours is niet het enige bedrijf dat deze kant op gaat. In de hightechwereld bestaat het fenomeen mentoring al langer en in de gezondheid- en zorginstellingen zien we ook al enige tijd dat mensen (die in kleine teams functioneren) dankzij mentoren hun plek binnen de organisatie vinden en zich verder ontwikkelen. Microsoft introduceerde in de jaren 90 peer mentoring om ervoor te zorgen dat de jonge ingenieurs, die van de ene projectgroep naar de andere gaan, een vaste aanspreekpersoon binnen het bedrijf hebben met wie zij kunnen communiceren over hun ontwikkeling binnen het bedrijf. Maar ook al worden de leerlingen later geen mentor in het bedrijf, de houding en vaardigheden die zij als peer tutor of peer mentor ontwikkelen dragen bij aan een betere invulling van de beroepsrol. Werkgevers willen medewerkers die in teamverband kunnen functioneren en die collega s ondersteunen. Precies die competenties die leerlingen ontwikkelen met Peer Support In: The Review of Educational Research, 57 (2), p , zie www. positivepractices.com/ Social/ModelingResearch. html 6. GOED VOORBEELD DOET GOED VOLGEN (MODELLING) Leerlingen die laten zien dat zij anderen willen en kunnen helpen zijn voorbeelden voor leeftijdgenoten. Zij laten zien dat zij relaties kunnen aangaan die niet op vriendschap zijn gebaseerd maar op een formele rol binnen het instituut school. Peers zijn krachtiger voorbeelden dan volwassenen, juist vanwege het geringe leeftijdsverschil. Medeleerlingen kunnen zich spiegelen aan deze peer tutoren en peer mentoren en zich afvragen kan ik dat ook, wil ik dat ook? Zo ja, dan kan de leerling observeren hoe de ander deze rollen invult en in een later stadium zelf zo n rol vervullen. Een proces van modelling en persoonlijkheidsontwikkeling is in gang gezet. Hoe belangrijk de voorbeeldfunctie voor leerlingen is valt te lezen in een studie over Schunk 11 : Schunk (1987) reviews 29 studies on peer modelling. peer support

24 Schunk s conclusion is that peer models in the classroom can help facilitate change skill learning and enhance self-efficacy for various academic tasks. Modelling also serves as a means of social comparison. The greatest impact of peer modelling appears where observers see themselves as similar in ability and other characteristics of the model. Schunk cites Bandura (1969) as postulating that modelling can promote acquisition of new behaviour patterns trough observation, can positively or negatively affect behavioural inhibitions, and can cue or prompt performance of previously learned behaviours. De onderzoeken van Schunk betroffen kinderen van basisscholen. Maar voor de adolescent in het voortgezet onderwijs gaat dit ook op. Hij is bezig met de ontwikkeling van zijn eigen identiteit en zoekt hierbij voorbeelden. Als hij deze voorbeelden vindt in de peers, is de kans groter dat hij een vergelijkbaar sociaal en verantwoordelijk gedrag gaat vertonen. Het is aantrekkelijk voor leerlingen om een formele rol te hebben in de school en een voorbeeld te zijn voor medeleerlingen. Op het moment dat Peer Support is geïmplementeerd op een school en leerlingen hierover horen en spreken, ontstaat er een geweldige toeloop van leerlingen die zich ook beschikbaar stellen. Leerlingen willen deze rollen, met veel verantwoordelijkheid, graag vervullen. 16 Expertisecentrum

25 3De rollen van leerlingen bij Peer Support In het vorige hoofdstuk is kort aangegeven welke rollen er binnen Peer Support onderscheiden worden. In dit hoofdstuk worden deze rollen verder uitgewerkt. 3.1 De peer leader De peer leader is speciaal aangesteld voor het begeleiden van eerstejaarsleerlingen, die nieuw zijn in de school. De peer leader is een soort gastheer of gastvrouw en maakt de overgang van de ene naar de andere school gemakkelijker. Hij helpt de nieuwelingen om de weg in de school te vinden en te wennen aan de nieuwe omgeving, zodat de eersteklasser snel kan wennen en zijn aandacht kan richten op de studie. De peer leader begeleidt samen met een of meer andere peer leaders de leerlingen uit een klas. Hij ondersteunt de docenten bij de introductie van de nieuwkomers en gaat soms mee op een schoolkamp of een werkweek. Peer leaders bemiddelen, steunen en troosten als het nodig is, zij spreken leerlingen aan en corrigeren ze. Peer leaders kunnen toegevoegd worden aan de docent mentoren van de eerstejaars. Soms worden er vaste koppels gemaakt. De peer leaders informeren de mentoren en spreken met hen over de schoolsituatie van de nieuwelingen. 17 Soms zijn de peer leaders ook betrokken bij de voorlichting op de vooropleidingen en bij de intake van de eerstejaars. De peer leader krijgt zijn training in het jaar dat voorafgaat aan het jaar dat hij de nieuwe leerlingen begeleidt. Als de peer leader ook voorlichting geeft en een rol heeft in de intake is het zinvol dat hij dit in zijn derde jaar doet, en de begeleiding geeft als hij vierdejaars is. De peer leader kan doorgroeien naar een andere rol in Peer Support. Peer leaders kunnen op basis van hun ervaringen advies geven aan de school. Bijvoorbeeld over het informatiemateriaal van de school, over het introductieprogramma voor nieuwe leerlingen, over de samenstelling van de jaargroepen. De peer leader maakt deel uit van de nieuwe omgeving van de eerstejaars. Hij komt de nieuwe leerling regelmatig tegen in de gangen of de kantine. Bij hem kan de nieuweling peer support

26 steun zoeken en z n hart luchten. In verband met verschillende culturele achtergronden binnen een school, is het goed als er peer leaders zijn uit verschillende culturen. Om het de eerstejaars makkelijk te maken een peer leader te herkennen, kunnen er foto s met de namen van de peer leaders worden opgehangen bij de ingang van de school. Het werkt goed als scholen in hun promotiemateriaal bekend maken dat zij met het systeem Peer Support werken. Voor leerlingen kan het een selectiecriterium zijn bij de keuze voor een vervolgschool Kennis en vaardigheden Expertisecentrum 18 De peer leader: weet wat het kan betekenen voor een leerling om op een nieuwe school te starten; is goed ingeburgerd in de school en heeft goed contact met medeleerlingen en met docenten; kent de verschillende functionarissen in de school en hun taken; is sociaal vaardig en legt makkelijk contact; is vriendelijk en tegemoetkomend; herkent probleemgedrag; is duidelijk en kan op diverse manieren uitleg geven; weet globaal wat de verschillende opleidingen en onderwijstrajecten van een leerling vragen; kent de schoolregels en onderschrijft deze; kent de omgeving van de school goed, zodat hij nieuwkomers er de weg kan wijzen; kan organiseren; hanteert de regels voor de privacy Selectie Leerlingen worden door de coördinator van de onderbouw uitgenodigd voor deze rol. Zij krijgen een film te zien die een indruk geeft van hun werkzaamheden. Op sommige scholen worden zij beloond met studiepunten, maar het hangt van het soort onderwijs af of dit mogelijk is. Er zijn stemmen opgegaan om dit soort activiteiten onderdeel te laten zijn van een sociale stage Aantrekkelijkheid van de rol Peer leaders hebben een positieve invloed op de sociale aspecten van het schoolleven. Zij worden zelf sociaal vaardiger en leren omgaan met verschillende leerlingen. Zij krijgen

27 verantwoordelijkheid voor het welzijn van anderen en ontwikkelen competenties die ze ook later goed kunnen gebruiken. Minder leuk is dat zij soms te maken krijgen met omstandigheden waar zij weinig aan kunnen doen. Bijvoorbeeld als een verdrietige eerstejaars vertelt dat het thuis niet goed gaat. Peer leaders kunnen extra ondersteuning op school organiseren, maar kunnen de situatie niet verbeteren. Ook kan het gebeuren dat zij moeten ingrijpen in situaties, waarvan zij zelf al lang afstand hebben genomen. Ogenschijnlijk kinderachtige problemen vragen toch om hun aandacht, zoals een ruzie tussen twee meiden, omdat de een dezelfde broek heeft gekocht als de ander. Soms lopen zij aan tegen het feit dat het lang duurt voordat er een oplossingen is voor problemen en moeten zij van de een naar de ander om iets geregeld te krijgen. Het is goed als er een soort contract is voor de peer leader. Dat maakt de rol minder vrijblijvend en in het contract staan bepaalde afspraken over training en intervisie. In het Freshman Transition Program (Students Offering Support) van Maureen Campbell en Sharon Yoerg staat een contract dat peer leaders ondertekenen. Er staat onder meer: Congratulations! You are invited to be a Freshman Transition Peer Leader. You were recommended by one or more of your teachers this year as being a responsible student who is interested in helping other students succeed in high school. You will be one of a team of peer leaders who spends time in a freshman class leading activities and discussions to help the ninth graders become acquainted with our high school. 19 If you are interested in becoming a peer leader for this program, you must attend the training sessions. peer support

28 Ervaringen van peer leaders Soms lijkt het om kinderachtige dingen te gaan, maar dan moet je even terugdenken hoe je zelf toen was. Er zijn best veel kinderen die niet naar docenten durven gaan. Dan moet je met ze mee gaan. Het gebeurt wel eens dat ze een lekke band hebben en aan niemand hulp durven vragen. Dan moet je ze zelf zeggen dat ze naar huis bellen. Er zijn wel van die kleintjes die verdwalen in de gang en hun lokaal niet kunnen vinden. Het is goed als je ze aanspreekt, als ze bij het hek wachten tot ze afgehaald worden. Veel allochtone kinderen mogen niet alleen naar huis. Ze moeten soms lang wachten op hun oudere broer of zus of op hun vader. Je kunt ervoor zorgen dat die oudere broer of zus snel komt en niet met vrienden blijft praten. Er zijn wel eens leerlingen die geld proberen af te troggelen bij die kleintjes. Dat moet je in de gaten hebben. Als ze te laat zijn weten ze vaak niet hoe dat werkt, dat moet je uitleggen. Soms doen die kinderen heel stoer, hoewel ze eigenlijk bang zijn. Daar kun je best doorheen kijken. Als ze ruzie maken moet je er vlug bij zijn, zodat ze niet gaan vechten. Er zijn kinderen die echt niets durven en in een hoekje van het schoolplein zitten. Je moet ze met anderen in contact brengen. Expertisecentrum Een onderwijsleerbedrijf is een bedrijf waarin leerlingen van diverse beroepsopleidingen en opleidingsniveaus leren en werken en waarin zowel de school als het bedrijfsleven participeert. Het bedrijf wordt gerund door leerlingen. Het is geen simulatie, er worden echte producten of diensten verkocht. 3.2 De peer tutor De peer tutor helpt medeleerlingen bij het leren, plannen en uitvoeren van studietaken, bij huiswerk en bij werkzaamheden op school (open leercentrum en Studiehuis) en in onderwijsleerbedrijven 12. Die ondersteuning van de peer tutor is gericht op het verwerven van kennis, inzicht en vaardigheid en het zicht krijgen op doelen die bereikt moeten worden. De peer verdiept zich in de leer- en werktaak van de medeleerling, helpt bij de studieplanning en bij het voorbereiden op toetsen. Hij verwijst naar informatiebronnen maar kan ook zelf uitleg geven. Hij laat zien (voordoen) hoe een handeling beter verricht kan worden en hij kan advies geven over het verbeteren van de vaardigheid. Ook kan hij duidelijk maken waarom bepaalde kennis noodzakelijk is of waarom een handeling op een bepaalde manier of in een bepaalde volgorde verricht moet worden. Hij verklaart wat de bedoeling is van te verrichten werkzaamheden in verband met het product dat gemaakt gaat worden of de dienst die geleverd gaat worden. Ook biedt hij hulp bij het lezen van nieuwe informatie en instructies. De peer tutor houdt zich niet bezig met het motiveren, sociaal en emotioneel ondersteunen, of anderszins beïnvloeden van de persoonlijkheid en de omgeving. De peer tutor geeft hulp aan leerlingen die zwak zijn in een bepaald vak, dat belangrijk is in hun opleiding. Soms worden leerlingen aangemeld want vaak melden mentoren leerlingen aan voor begeleiding door peer tutoren die een slecht rapport hebben en die

29 zonder ondersteuning niet verder kunnen. Er zijn ook scholen, die geen huiswerk geven en peer tutoren inzetten voor huiswerkbegeleiding op school. Op het havo/vwo worden peer tutoren ingezet om leerlingen voor te bereiden op het Studiehuis. De peer tutor ondersteunt niet alleen op cognitief niveau. In het beroepsonderwijs wordt ook ondersteund bij praktijkvakken. Daar leren zij medeleerlingen tekeningen lezen, geven aanwijzingen bij het maken van praktijkwerkstukken, helpen bij het lassen of bij het timmeren Kennis en vaardigheden De peer tutor: kan goed communiceren (verbaal en non-verbaal); reflecteert op eigen gedrag; is punctueel en organiseert zijn eigen leer- en werktaken goed (hij functioneert hierin ook als voorbeeld); leeft zich in de medeleerling in en toont begrip bij problemen met leren en werken; moedigt aan; gedraagt zich respectvol naar medeleerlingen; is goed in het instrueren en uitleggen (op verschillende manieren); is geduldig; kent de juiste informatiebronnen en kan daarnaar verwijzen; weet welke leer- en werktaken in het algemeen moeilijk zijn voor wie er voor het eerst aan begint De Werkplaats was van 2002 tot 2004 een onderwijsleerbedrijf (ICT) van het Da Vinci College en bood leerlingen van opleidingen niveau 2 een stageplaats. TWEE VOORBEELDEN UIT DE WERKPLAATS 13 Het register van een pc moet met grote omzichtigheid en met veel kennis van zaken en ook liefst met ervaring benaderd worden. Zo maar even met regedit.exe wat wijzigingen aanbrengen is er niet bij. Een meer ervaren leerling kan dit uitleggen. Maar minder ervaren leerlingen hebben nogal eens de neiging om rigoureus wijzigingen aan te brengen, omdat ze per se hun doel snel willen bereiken. Als deze leerlingen leren om gebruik te maken van de kennis van een peer tutor, zullen ze minder risico lopen dat ze de configuratie van een pc vernietigen en weer opnieuw moeten beginnen. peer support

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

voor het voortgezet onderwijs

voor het voortgezet onderwijs voor het voortgezet onderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars leerling door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs Ons Onderwijs Kwaliteit in onderwijs Voorwoord Bij Marianum staat de ontwikkeling van de leerling voorop. Wij staan voor aantrekkelijk en afgestemd onderwijs, gemotiveerde leerlingen en goede eindresultaten.

Nadere informatie

De nieuwe manier van samen leven op school

De nieuwe manier van samen leven op school NX 2008-1 vs2 (2-2) 04-02-2008 10:40 Pagina 26 Coachen Peer support De nieuwe manier van samen leven op school ANJA VAN ANDEL Leerlingen die elkaar aanspreken op pestgedrag, elkaar helpen met het wegwijs

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

Wendbaar en waarde(n)vol onderwijs!

Wendbaar en waarde(n)vol onderwijs! Wendbaar en waarde(n)vol onderwijs! In ons onderwijs staat de mens centraal, of het nu gaat om studenten of medewerkers, om ouders of werknemers uit het bedrijfsleven, jongeren of volwassenen. Wij zijn

Nadere informatie

Collectief aanbod Jeugd Houten

Collectief aanbod Jeugd Houten Collectief aanbod Jeugd Houten Groepsmaatschappelijk werk Santé Partners in Houten 2018-2019 1 Inhoud Blz. Training Sterk staan 9-12.... 3 Zomertraining Plezier op School (aankomende brugklassers). 4 Assertiviteitstraining

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap:

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap: Actief Burgerschap Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Actief Burgerschap: een nadere kennismaking 3 3. Actief Burgerschap: een doel en een middel 4 4. Actief Burgerschap: Hoe leren we dit aan? 5 5. Actief

Nadere informatie

Dossier opdracht 5. Kijk op leerlingen en leren

Dossier opdracht 5. Kijk op leerlingen en leren Dossier opdracht 5 Kijk op leerlingen en leren Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 19 januari, 2008 Samenvatting Als voorbereiding op onze baan in

Nadere informatie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie Obs de Bouwsteen Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN 1. Wat is actief burgerschap? Actief burgerschap is: de bereidheid en het vermogen om deel uit te kunnen maken van een

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

Studentopdracht INtheMC

Studentopdracht INtheMC Over internationalisering en I-BPV Studentopdracht INtheMC Opdracht/titel: 2. ALGEMENE ACHTERGROND Andere culturen in je eigen land Naam student: Niveau (NQF) Startdatum: Einddatum: 2 3 4 Beoordeling:

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Toelichting zeven dimensies

Toelichting zeven dimensies Toelichting zeven dimensies Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs December 2009 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys Inhoudsopgave Zeven dimensies 3 1. De kwaliteitsdimensies

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Methodiek Junior Praktijk Opleider

Methodiek Junior Praktijk Opleider Methodiek Junior Praktijk Opleider ONDERZOEK TEN BEHOEVE VAN HET VERSTERKEN VAN DE DOELMATIGHEID Maaike van Rooijen Suzan de Winter-Koçak Eva Klooster Harrie Jonkman Methodiek Junior Praktijk Opleider

Nadere informatie

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL Ik ben Geïnteresseerd Creatief WWW.IKBENHARRIE.NL Communicatief Geeft aandacht Eerlijk Gestructureerd Geduldig Harrie is ontwikkeld door CNV Jongeren en Vilans, met dank aan de support van UWV en Instituut

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

OBS De Dorpsakker Assendelft

OBS De Dorpsakker Assendelft BELEIDSPLAN ACTIEF BURGERSCHAP Juni 2018 OBS De Dorpsakker Assendelft Er is maar 1 wereld en die is van ons allemaal (Jitske Kramer) INHOUDSOPGAVE ACTIEF BURGERSCHAP INLEIDING pagina 3 HOOFDSTUK 1: een

Nadere informatie

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht.

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations is een individueel

Nadere informatie

Ouderenquête 2014 CBS De Bron

Ouderenquête 2014 CBS De Bron Ouderenquête 2014 CBS De Bron Inhoud Voorwoord... 3 Kwaliteitszorg... 4 Aanbod... 11 Tijd... 16 Pedagogisch handelen... 19 Didactisch handelen... 25 Afstemming... 28 Schoolklimaat... 31 Zorg en begeleiding...

Nadere informatie

SCHOOLONTWIKKELPLAN SAMEN UNIEK

SCHOOLONTWIKKELPLAN SAMEN UNIEK SCHOOLONTWIKKELPLAN 2017-2021 SAMEN UNIEK Instemming van de medezeggenschapsraad: 23 januari 2017 1 Inhoud 1. Voorwoord... 3 2. Missie... 4 3. Visie... 4 4. Zes pijlers... 5 5. Kernwaarden en ambities...

Nadere informatie

2. Een gezamenlijke studiedag met ouders en docenten

2. Een gezamenlijke studiedag met ouders en docenten De Leon van Gelder, Groningen pagina 1 De Leon van Gelder: school, leerlingen en ouders samen op weg naar een passende schoolloopbaan De Leon van Gelder in Groningen, een vestiging van het Reitdiep College,

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

vaardigheden - 21st century skills

vaardigheden - 21st century skills vaardigheden - 21st century skills 21st century skills waarom? De Hoeksteen bereidt leerlingen voor op betekenisvolle deelname aan de wereld van vandaag en de toekomst. Deze wereld vraagt kinderen met

Nadere informatie

Op expeditie naar waarde(n)

Op expeditie naar waarde(n) Op expeditie naar waarde(n) 21e eeuwse educatie Effectief leiderschap Vakmanschap: de leraar doet ertoe! Verbinding met de gemeenschap Waardengedreven onderwijs Op expeditie naar waarde(n) De hele opvoeding

Nadere informatie

Voorbereiding assessment

Voorbereiding assessment Voorbereiding assessment 1. Zelfportret gemaakt door malou... 1 2. Samenvatting... 3 3. Zelfportret door een docent... 5 4. Zelfportret door Slc er... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 5. Aanvullende

Nadere informatie

THEMA SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING Kern Subkern 0-4 groep 1-2 groep 3-6 groep 7-8 Onderbouw vo Bovenbouw vmbo Bovenbouw havo-vwo

THEMA SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING Kern Subkern 0-4 groep 1-2 groep 3-6 groep 7-8 Onderbouw vo Bovenbouw vmbo Bovenbouw havo-vwo Kern Subkern 0-4 groep 1-2 groep 3-6 groep 7-8 Onderbouw vo Zelf Gevoelens Verbaal en non-verbaal primaire gevoelens beschrijven en uiten. Kwaliteiten Verbaal en non-verbaal beschrijven dat fijne en nare

Nadere informatie

Studentopdracht INtheMC

Studentopdracht INtheMC Over internationalisering en I-BPV Studentopdracht INtheMC Opdracht/titel: 1. ALGEMENE ACHTERGROND Internationalisering in je eigen land Naam student: Niveau (NQF) Startdatum: Einddatum: 2 3 4 Beoordeling:

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement?

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Definitie outplacement Outplacement is een geheel van begeleidende diensten en adviezen die in opdracht van

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie

Lessen in geluk voor groep 7 en 8. www.gelukskoffer.nl

Lessen in geluk voor groep 7 en 8. www.gelukskoffer.nl Lessen in geluk voor groep 7 en 8 www.gelukskoffer.nl Ontstaan Gelukskoffer Vanuit Bedrijfsleven Gebaseerd op leidinggeven aan jezelf 1,5 jaar wetenschappelijk literatuuronderzoek Pilots op diverse scholen

Nadere informatie

PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016

PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016 PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016 Wil je iets meer vertellen over het pesten? Ik werd vanaf de brugklas gepest op de middelbare school. De leraren wisten het, ze

Nadere informatie

Autonomie & Eigenaarschap. Jij & Ik leren van elkaar.

Autonomie & Eigenaarschap. Jij & Ik leren van elkaar. Autonomie & Eigenaarschap Jij & Ik leren van elkaar. workshop Autonomie & eigenaarschap m.b.v. Peer Learning in de klas Door Mike Nikkels Programma workshop Why? II Mindset onderzoek II Peer Learning toepassen

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Gedragsprotocol. Trots zijn op jezelf en op elkaar!

Gedragsprotocol. Trots zijn op jezelf en op elkaar! Gedragsprotocol Trots zijn op jezelf en op elkaar! Voorwoord Op de Ekke de Haan verwachten we dat de leerlingen, leerkrachten en ouders op een prettige manier met elkaar omgaan. Het is belangrijk dat er

Nadere informatie

Het gekleurde vakje is het vereiste niveau voor het voltooien van de oriënterende stage, het kruisje geeft aan waar ik mezelf zou schalen

Het gekleurde vakje is het vereiste niveau voor het voltooien van de oriënterende stage, het kruisje geeft aan waar ik mezelf zou schalen Daniëlle Ramp, competentie ontwikkeling, oriënterende stage 1. Interpersoonlijk competent Contact maken Stimuleren om op een eigen manier te leren Klimaat voor scheppen 2. Pedagogisch competent Begeleiding

Nadere informatie

Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam

Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Kinderen en jongeren moeten tegenwoordig steeds méér en steeds beter presteren, een zo hoog mogelijke opleiding volgen, diploma

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt:

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt: Achtergrond Basisschool De Regenboog staat in de wijk Zuid-west in Boekel en valt onder het bestuur van Zicht PO. Evenals de andere scholen onder dit bestuur gaan wij de komende periode vorm geven aan

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (Algemeen)

De VrijBaan Vragenlijst (Algemeen) De VrijBaan Vragenlijst (Algemeen) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld als gevolg van een gezondheidsprobleem,

Nadere informatie

De zesde rol van de leraar

De zesde rol van de leraar De zesde rol van de leraar De leercoach Susan Potiek Ariena Verbaan Ten behoeve van de leesbaarheid van dit boek is in veel gevallen bij de verwijzing naar personen gekozen voor het gebruik van hij. Het

Nadere informatie

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS Een school met talentuitdagend onderwijs Een basisschool kiezen is moeilijk. Er is zoveel om op te letten. Is de school wat zij lijkt? Van buiten kan een schoolgebouw

Nadere informatie

r ipboek voor ouders over studiekeuze

r ipboek voor ouders over studiekeuze s t r ipboek voor ouders over studiekeuze Uw kind gaat kiezen, hoe kunt u helpen? Studeren Werken Eigen Bedrijf Start Index Uw kind gaat kiezen. Wat kunt u doen als ouder? Hebt u vragen? Mail of bel mij.

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling

Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling De Impact van een Groeimindset Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling Liny Toenders KBBT organisatieadviseurs onderwijzen opvoeden - leren KBB &T Overtuigingen bepalen je gedrag

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Onderwijsconcept Albeda Zet De Toon!

Onderwijsconcept Albeda Zet De Toon! Onderwijsconcept Onderwijsconcept Albeda Zet De Toon! Voorwoord Albeda heeft een mooie en grote maatschappelijke opdracht. We willen een TOP-school zijn voor studenten en bedrijven in de stad Rotterdam

Nadere informatie

Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10

Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10 Van: Klas: 1 Inhoud: Handleiding Portfolio pag. 3 Deel 1. Dit ben ik pag. 6 Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10 Deel 3. Ervaringen pag. 11 3.1 stage (binnen schooltijd)

Nadere informatie

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning.

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning. Het Pedagogisch Klimaat Schooljaar 2007 / 2008 Wat is een pedagogisch klimaat? Als we praten over een pedagogisch klimaat binnen Breedwijs Zuid Berghuizen gaat het over de sfeer die de partners willen

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Competentievenster 2015

Competentievenster 2015 Windesheim zet kennis in werking Competentievenster 2015 TWEEDEGRAADS LERARENOPLEIDING WINDESHEIM Inleiding 3 Het competentievenster van de tweedegraads lerarenopleidingen van Hogeschool Windesheim vormt

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 03. Missie en kernwaarden 07. Nieuwe perspectieven voor de toekomst 13. Beloften 23. Merkbaar en herkenbaar 37

Inhoud. Voorwoord 03. Missie en kernwaarden 07. Nieuwe perspectieven voor de toekomst 13. Beloften 23. Merkbaar en herkenbaar 37 Inhoud Voorwoord 03 Missie en kernwaarden 07 Nieuwe perspectieven voor de toekomst 13 Beloften 23 Merkbaar en herkenbaar 37 01 Voorwoord ROC Friese Poort staat midden in de samenleving, want onderwijs

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid en onderpresteren

Hoogbegaafdheid en onderpresteren Hoogbegaafdheid en onderpresteren Onderwijs Praktijk Texel Hoogbegaafdheid en onderpresteren Veel kinderen weten niet dat leren leuk kan zijn en weten niet wat ze nodig hebben om zich minder ellendig te

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Uitslagen. School. Oudervragenlijst 2011. Archipelschool "de Sprong"

Uitslagen. School. Oudervragenlijst 2011. Archipelschool de Sprong Uitslagen Oudervragenlijst 2011 School Archipelschool "de Sprong" Inhoudsopgave Rapportage vragenlijst... 1 Inleiding... 3 De vragenlijst... 3 Gegevens... 5 Schoolgegevens... 5 Periode van afname... 5

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging.

Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging. Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging. Wij zijn een katholieke school en daarom vinden het belangrijk

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

MBO-HBO DOORSTROOMASSESSMENT

MBO-HBO DOORSTROOMASSESSMENT MBO-HBO DOORSTROOMASSESSMENT Jij en het hbo. een succesvolle combinatie? 1 UNIEKE KANS Jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Unieke kans..test jezelf voor het hbo! Krijg zicht op jezelf Ontdek je

Nadere informatie

Betrokkenheid. Competentie. De behoefte aan competentie wordt vervuld.

Betrokkenheid. Competentie. De behoefte aan competentie wordt vervuld. Betrokkenheid Autonomie Competentie Relatie leerkracht Relatie leerlingen De behoefte aan autonomie De behoefte aan competentie De behoefte aan een goede relatie met de leerkracht De behoefte aan goede

Nadere informatie

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE INHOUD Missie & visie 4 Het onderwijs voorbij 5 Kwaliteit vanuit identiteit 7 Werken vanuit passie 8 Elke leerling telt 10 Ondernemend en

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Werkdocument Checklist positieve factoren in een Transfer-/Trajectklas

Werkdocument Checklist positieve factoren in een Transfer-/Trajectklas Werkdocument Checklist positieve factoren in een Transfer-/Trajectklas Doel Dit werkdocument is bedoeld voor scholen in het voorgezet onderwijs die een initiatief voor passend onderwijs aan het opzetten

Nadere informatie

VISIE. Met opvoeden en onderwijzen beogen leerkrachten de harmonische ontplooiing van de totale persoon.

VISIE. Met opvoeden en onderwijzen beogen leerkrachten de harmonische ontplooiing van de totale persoon. Met opvoeden en onderwijzen beogen leerkrachten de harmonische ontplooiing van de totale persoon. OPVOEDEN en LEREN is gebaseerd op een draagvlak van STEUNEN, STUREN EN STIMULEREN: Om binnen de grenzen

Nadere informatie

Bijlage 5: Formulier tussenevaluatie

Bijlage 5: Formulier tussenevaluatie Bijlage 5: Formulier tussenevaluatie Formulier tussenevaluatie Naam student: Studentnummer: Naam school / onderwijsinstelling: Naam werkplekbegeleider: Naam instituutsopleider: Datum: Beoordeling Niet

Nadere informatie

Lesprogramma s voor pedagogische inzet van vechtsport in het onderwijs

Lesprogramma s voor pedagogische inzet van vechtsport in het onderwijs Respons Lesprogramma s voor pedagogische inzet van vechtsport in het onderwijs Respons; flexible and positive Respons Respons omvat een pakket van diensten en producten om onderwijs en vechtsport met elkaar

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders!

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Leerbedrijven geven leerlingen de kans om ervaring op te doen in het beroep waarvoor zij opgeleid worden. Zij vervullen daarmee een belangrijke en onmisbare rol voor

Nadere informatie

Executieve functies in de klas: interventies

Executieve functies in de klas: interventies Executieve functies in de klas: interventies Door Wijnand Dekker, gezondheidszorgpsycholoog Anneke Dooyeweerd, pedagoog/coach Inleiding In de vorige nieuwsbrief omschreven we wat er wordt verstaan onder

Nadere informatie

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren Visie Missie De Jan Ligthartscholen van de Jan Ligthartgroep Tilburg hebben een duidelijk doel voor ogen: het onderwijs dusdanig inrichten dat het de basis vormt van het levenslang leren dat een mens doet.

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Ervaringen van tutoren en tutees in een same-age-in-class PAL setting

Ervaringen van tutoren en tutees in een same-age-in-class PAL setting Ervaringen van tutoren en tutees in een same-age-in-class PAL setting Departement Technische Wetenschappen - Opleidingen Elektrotechniek, Bouw en Logistiek Academiejaar 2009-2010 Inhoud 1 Situering same-age-in-class

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie

Actief burgerschap en sociale integratie Actief burgerschap en sociale integratie Mei 2019 1. Inleiding Per 1 februari 2006 is wettelijk vastgelegd dat scholen actief burgerschap en sociale integratie moeten bevorderen. Burgerschap moet herkenbaar

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap De KNVB gelooft in de maatschappelijke meerwaarde van voetbal. Voetbal brengt de samenleving in beweging. Zo n 300.000 vrijwilligers zijn in Nederland actief bij

Nadere informatie

Visie (Pedagogisch werkplan)

Visie (Pedagogisch werkplan) Visie (Pedagogisch werkplan) Gastouderopvang De Krummeltjes stelt zich tot doel om een omgeving te bieden waarin kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige mensen met respect voor anderen

Nadere informatie

' Zijn wie je bent. Dat is geluk.'

' Zijn wie je bent. Dat is geluk.' identiteitsbewijs ' Zijn wie je bent. Dat is geluk.' Erasmus 4 Onderwijs draait om mensen Onderwijs draait om mensen. Als we met elkaar in het onderwijs iets willen bereiken, dan draait alles om passie,

Nadere informatie

Stichting Kenniscentrum Peer Support. Peer Assisted Learning(PAL)

Stichting Kenniscentrum Peer Support. Peer Assisted Learning(PAL) Peer Support Stichting Kenniscentrum Peer Support Peer Assisted Learning(PAL) Leerlingen helpen elkaar bij de overgang van VMBO naar MBO, bij het leren en studeren op het MBO en in de stage 1 A.Transition

Nadere informatie

UITWERKING KOERS BEST ONDERWIJS

UITWERKING KOERS BEST ONDERWIJS 0 6 UITWERKING KOERS BEST ONDERWIJS Krijgt het kind wat het nodig heeft? leerkracht Koester de nieuwsgierigheid van het kind, geef het kind regie en plan samen de leerdoelen. Koers Best Onderwijs 2016-2020

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe. Richtlijnen

TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe. Richtlijnen TOPSIDE TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe Richtlijnen voor Mentoren Inclusion Europe www.peer-training.eu Auteurs: TOPSIDE

Nadere informatie

Protocol sociale/emotionele ontwikkeling

Protocol sociale/emotionele ontwikkeling Betreft: Protocol sociale/emotionele ontwikkeling Waar staat basisschool Megelsheim voor? De missie van basisschool Megelsheim is samen het beste uit jezelf halen. Wij streven ernaar om het beste uit kinderen

Nadere informatie

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen Actief Burgerschap Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen OBS De Hobbitstee Leerdam 2010 Met open vizier.. 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Hoofdstuk 1 : Actief Burgerschap: een nadere kennismaking

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Competenties / bekwaamheden van een daltonleerkracht

Competenties / bekwaamheden van een daltonleerkracht Competenties / bekwaamheden van een daltonleerkracht Tijdens de DON bijeenkomst van 13 november 2013 hebben we in kleine groepen (daltoncoördinatoren en directeuren) een lijst met competenties/bekwaamheden

Nadere informatie