Aalten, Landgoed t Clooster

Transcriptie

1 29 Aalten, Landgoed t Clooster Bouwhistorie Archeologie Architectuurhistorie Cultuurhistorie Bureauonderzoek Archeologie Ir. W. Soepboer Juni 2006 BAAC - rapport BAAC bv

2

3 29 Aalten, Landgoed t Clooster Bouwhistorie Archeologie Architectuurhistorie Cultuurhistorie Bureauonderzoek Archeologie Ir. W. Soepboer Juni 2006 BAAC - rapport BAAC bv

4

5 Colofon ISBN: Auteur: Redactie: Kartografie: Reproductie: Copyright: ir. W. Soepboer dr.ir. L.A. Tebbens drs. J.S. Krist J. Heersink ing. R. Koster Geofox - Lexmond bv, Oldenzaal / BAAC bv, Deventer Gecontroleerd Geautoriseerd (senior archeoloog) dr.ir. L.A. Tebbens drs. J.S. Krist Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Geofox Lexmond bv te Oldenzaal en/of BAAC bv te Deventer. BAAC bv Onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie Graaf van Solmsweg 103 Postbus BS s-hertogenbosch 7420 AA Deventer Tel.: (073) Tel.: (0570) Fax: (073) Fax: (0570) [email protected] [email protected]

6

7 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Administratieve gegevens Onderzoekgegevens: Datum opdracht : 14 juni 2006 Datum rapportage : 28 juni 2006 Uitvoerder : BAAC bv BAAC-rapport : Beheer documentatie Opdrachtgever Contactpersoon Plan van Aanpak Datum: 11 april 2006 Bevoegd gezag : BAAC bv te Deventer : Geofox Lexmond, Oldenzaal : dhr. J. Neimeyer : drs. B. de groot (BAAC bv) : Gemeente Aalten, Adviseur: Provincie Gelderland ARCHIS-Meldingsnummer : ARCHIS-Onderzoeksnummer : Locatiegegevens: Provincie Gemeente Plaats Toponiem Kaartblad Kadastrale gegevens : Gelderland : Aalten : Bredevoort : Schaarsdijk : 41 West : nvt RD-coördinaten : noordwest : ; noordoost : ; zuidoost : ; zuidwest : ;

8

9 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Inhoud Administratieve gegevens 3 1 Inleiding Onderzoekskader Doel en vraagstelling Gebiedsbeschrijving 7 2 Werkwijze Bureauonderzoek 11 3 Resultaten bureauonderzoek Geologie en geomorfologie Bodem Bekende archeologische waarden Historisch onderzoek Archeologische verwachting 18 4 Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen 20 Literatuur en kaarten 21 Literatuur 21 Geraadpleegde kaarten 21 Bijlagen Bijlage 1 Archeologische en geologische tijdvakken Bijlage 2 Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) met archeologische monumenten en waarnemingen 5

10

11 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 1 Inleiding 1.1 Onderzoekskader In opdracht van Geofox Lexmond bv heeft het onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuurhistorie en Cultuurhistorie (BAAC bv) een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied tussen de Heidedijk, Schaarsdijk en Krumperdijk in het buitengebied van de gemeente Aalten. De onderzoekslocatie beslaat 25 hectare en maakt deel uit het landgoed t Clooster. In het gebied zijn enkele wijzigingen gepland. De wijzigingen zullen bestaan uit het graven van twee vijvers, het aanleggen van een ontsluitingsweg, het bouwen van een landhuis en het slopen van een boerderij. De ontgravingsdiepte bij deze werkzaamheden is vooralsnog onbekend, maar zal minimaal 1 m bedragen. 1.2 Doel en vraagstelling Het doel van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een specifieke archeologische verwachting voor het plangebied, en indien mogelijk deze verwachting te toetsen door de bodemopbouw en eventueel aanwezige archeologische resten en/of vindplaatsen te inventariseren. Tijdens een dergelijk onderzoek dienen de volgende onderzoeksvragen te worden beantwoord (de Groot 2006): Hoe is de bodemopbouw van het gebied? Zijn er bekende archeologische waarden aanwezig of waar kunnen deze verwacht worden? Wat is de diepteligging van de archeologische resten? Wat is de vermoedelijke aard, omvang en datering van eventuele vindplaatsen? In welke mate wordt een eventueel aanwezig bodemarchief verstoord door realisatie van de geplande bodemingreep? Het inventariserend onderzoek bestaat normaliter uit twee delen, te weten een bureauonderzoek gevolgd door een inventariserend veldonderzoek. Het doel van het bureauonderzoek is het verwerven van informatie aan de hand van diverse bronnen over bestaande of verwachte archeologische waarden binnen het onderzoeksgebied. Bij het inventariserend veldonderzoek wordt deze informatie getoetst en aangevuld met behulp van waarnemingen en boringen in het veld. Hier wordt alleen het bureauonderzoek uitgevoerd, eventueel kan daarna een veldonderzoek worden uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) versie 2.2; (CvAK 2005). 1.3 Gebiedsbeschrijving Het onderzoeksgebied (Figuur 1.1) wordt omgeven door de Heidedijk, Schaarsdijk en Krumperdijk in het buitengebied van de plaats Bredevoort, gemeente Aalten. Momenteel is er een boerderij aanwezig aan de Schaarsdijk 2. Het landgebruik is voornamelijk agrarisch (weiland en bouwland), met in de noordoosthoek een bos (Figuur 1.2). 7

12 BAAC bv Figuur 1.1 Bureauonderzoek Ligging van het onderzoeksgebied (ANWB, 2004). 8 Aalten, Landgoed t Clooster

13 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Figuur 1.2 Luchtfoto van het onderzoeksgebied (Provincie Gelderland 2006). 9

14

15 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 2 Werkwijze 2.1 Bureauonderzoek Tijdens het bureauonderzoek is met behulp van verschillende bronnen informatie verzameld van bestaande archeologische waarden. Oude historische kaarten (voor zover beschikbaar) en de eerste kadastrale kaarten (uit de periode ) zijn bekeken om de bewoningsgeschiedenis en eventuele wijzigingen in de percelering, wegontsluiting en bebouwing op de onderzoekslocatie te reconstrueren. De volgende bronnen zijn geraadpleegd: Centraal Archeologisch Archief (CAA), het Centraal Monumenten Archief (CMA) en de Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Hierbij wordt het Archeologisch Informatie Systeem (ARCHIS-II) gebruikt. Cultuurhistorische Waardenkaart provincie Gelderland. Historische atlas provincie Gelderland, eerste kadastrale kaarten en andere historische kaarten. Bodemkaart, geomorfologische kaart en geologische overzichtskaart. Het rapport bevat een verslag van het onderzoek met de daarbij behorende onderzoeksresultaten en bevat tenminste de volgende onderdelen. algemene administratieve gegevens. een beschrijving van de onderzoeksopdracht. een beschrijving van de gehanteerde werkwijze en gebruikte methoden en technieken. een analyse van de eerder gedane archeologische vondsten in het onderzoeksgebied. een geologische, geomorfologische en bodemkundige beschrijving van het gebied. relevante kaartuitsnedes van historische kaarten waarop in elk geval de onderzoekslocatie en relevante percelen en/of bebouwing staan aangegeven. een beschrijving van de mogelijk aanwezige archeologische resten of bewoningsgeschiedenis. aanbevelingen met betrekking tot eventueel vervolgonderzoek. 11

16

17 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 3 Resultaten bureauonderzoek 3.1 Geologie en geomorfologie 3.2 Bodem Het plangebied bevindt zich op het zogenaamde Oost-Nederlands plateau (Harbers en Rosing 1983) in het oostelijk zandgebied (Berendsen 2000a). Het plateau behoort geologisch gezien tot het bekken van Münster en wordt gekenmerkt door het op geringe diepte voorkomen van tertiaire kleien (65-2,5 miljoen jaar oud) en mesozoïsche kalksteen (ouder dan 65 miljoen jaar). Volgens de Geomorfogische Kaart van Nederland (Stiboka 1982b) ligt het plangebied in zijn geheel op een plateauachtige terrasrest door het landijs beïnvloed, al dan niet met dekzand (code 5F4). Het onderzoeksgebied is gelegen op een enkele kilometers brede strook ondiep liggend, grindhoudend grof zand van de formatie van Sterksel (Bijlage 1). Dit zand is afgezet door de Rijn. De dikte varieert van enkele meters op hooggelegen terraskoppen, tot ongeveer 12 m in preglaciale dalen (Harbers en Rosing 1983). Het gebied is tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien (Bijlage 1) met landijs bedekt geweest. In deze periode vond in verschillende stadia opstuwing van de in de ondergrond aanwezige afzettingen plaats (Berendsen 2000b). Op het plateau werden geen stuwwallen gevormd, maar wel werd op veel plaatsen keileem (mengsel van leem, grind en stenen, dat is afgezet onder een ijskap) afgezet. De dikte van de keileemafzettingen (Drente Formatie) bedraagt circa 50 cm tot 2 à 3 m, plaatselijk meer dan 10 m (Harbers en Rosing 1983). Tijdens het afsmelten van het landijs werd het keileempakket door smeltwaterstromen grotendeels geërodeerd. Op verschillende plaatsen, met name in glaciale (door het ijs gevormde) geulen, werd grindhoudend grof zand afgezet. De dikte van het pakket bedraagt op het plateau enkele meters, met uitzondering van de geulen waar het veel dikker is. Lokaal komt het materiaal aan het oppervlak voor. In het Weichselien (Bijlage 1), de laatste ijstijd, bereikte het landijs Nederland niet. Wel was de ondergrond permanent bevroren. Hierdoor kon het neerslag- en smeltwater niet wegzakken en stroomde het over het landoppervlak af. Op deze wijze werden in de hooggelegen gebieden, zoals op het Oost-Nederlands plateau, dalen uitgeschuurd. Gedurende het Weichselien werd in het gebied een pakket dekzand afgezet. Deze windafzettingen worden tot de Boxtel Formatie (Laagpakket van Wierden 1 ; De Mulder et al. 2003) gerekend. Op het Oost-Nederlands plateau liggen ze in het algemeen als een dunne deken over de oudere afzettingen, maar vooral in de voormalige dalen zijn dikkere pakketten afgezet in de vorm van langgerekte ruggen en kopjes (Harbers en Rosing 1983). Uit de Bodemkaart van de Nederland (Stiboka 1982a) blijkt dat binnen het plangebied twee verschillende bodemtypen voorkomen, namelijk veldpodzolen (ghn21x) en gooreerdgronden (code gpzn23x). De bodemverdeling is ook weergeven in Bijlage 2. 1 De oude benaming is de Twente Formatie 13

18 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster In het hele gebied wordt een laag keileem verwacht beginnende tussen de 40 en 120 cm beneden maaiveld, met een dikte van minimaal 20 cm (code x). Verder begint er een grindlaag ondieper dan 40 cm (code g ). Het hoogste grondwaterniveau komt hoger dan 40 cm onder het maaiveld, de laagste grondwaterstand is lager dan 120 cm beneden maaiveld (grondwatertrap V). Veldpodzolen en gooreerdgronden worden meestal aangetroffen in laaggelegen gebied, maar in het plangebied is de bodemvorming vooral beïnvloed door het keileem in de ondergrond (lokale waterstagnatie). Veldpodzolen Veldpodzolgronden zijn kalkloze zandgronden die onder natuurlijke omstandigheden een dunne humushoudende bovengrond (A-horizont van cm) al dan niet in combinatie met een dunne uitspoelingslaag (E-horizont) hebben ontwikkeld. Deze grijszwart gekleurde E-horizont is gelegen op een dunne oranjebeige tot oranjegeel gekleurde laag, waarin humuszuren en vaak al enige ijzerverbindingen zijn ingespoeld tot het niveau waarop het grondwater wordt aangetroffen. Veldpodzolen zijn meestal gelegen in de lagere delen van het dekzandlandschap, waardoor het grondwater hoog staat en de uitgespoelde deeltjes met het grondwater worden afgevoerd. De ondergrond is daardoor meestal gereduceerd en grijswit tot geelwit van kleur (Chorizont). De textuur van de ondergrond is meestal fijn tot iets lemig dekzand en de bodemvruchtbaarheid van de gronden op deze kwartsrijke dekzanden is vaak matig tot laag. Vanwege de problemen met de vochthuishouding en de matige bodemvruchtbaarheid zijn de gronden voor akkerbouw meestal niet geschikt. Gooreerdgronden Gooreerdgronden zijn kalkloze zandgronden met een dunne tot matig dikke humushoudende bovengrond (A-horizont van cm). Deze donker gekleurde A- horizont is gelegen op een licht gekleurde ondergrond die nog weinig door bodemvorming is veranderd (C-horizont). De gooreerdgronden liggen relatief laag en worden veel gevonden langs de bovenlopen van beekdalen in de dekzandgebieden. Roest- en reductievlekken komen niet voor in de A-horizont, of beginnen dieper dan 35 cm onder maaiveld en/of zijn voor meer dan 30 cm onderbroken. De grondwaterstand is meestal hoog, zodat onder de A-horizont de ijzerhuidjes rondom de zandkorrels ontbreken. Tabel 3.1 Schematisch bodemprofiel van een Gooreerdgrond (naar De Bakker en Schelling 1989). Diepte (cm) Horizont Lithologie Kleur 0-25 Ap zeer humeus, zwak lemig, matig fijn zand zeer donker grijsbruin Ce zeer humusarm, leemarm, matig fijn zand grijsbruin Cg uiterst humusarm, leemarm, matig fijn zand, bevat mogelijk enkele roestvlekjes licht grijsbruin 14

19 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 3.3 Bekende archeologische waarden Volgens de IKAW (Bijlage 2) uit het gegevensbestand ARCHIS-II, komen er in het gebied geen archeologische waarnemingen en monumenten voor. Er is een lage verwachtingswaarde die in dit gebied voornamelijk gebaseerd is op de aanwezige bodems. Binnen een straal van 500 m bevindt zich een archeologisch monument van hoge archeologische waarde (nr. 3761). Het zijn de resten van een kloostercomplex uit de laat-middeleeuwse periode (LME). Op iets grotere afstand (ongeveer 900 m vanaf de rand van het onderzoeksgebied) bevindt zich een terrein van zeer hoge archeologische waarde (nr ), dat een grafheuvel uit het Late-Neolithicum tot en met Bronstijd betreft. Verder is er een nederzetting uit de Late-Middeleeuwen aangetroffen (nr ). 3.4 Historisch onderzoek De kadastrale minuutkaart uit 1828 (De Woonomgeving 2006) geeft aan dat het gebied destijds op de Schaarsheide lag en toont aan dat het wegennet aanzienlijk anders lag dan tegenwoordig. In Figuur 3.1 is het onderzoeksgebied aangegeven op het verzamelplan van het kadaster uit die tijd, aangezien deze kaart overzichtelijker is dan het minuutplan van het gebied. Op de kaart van 1828 zijn geen huizen in het onderzoeksgebied getekend. De Grote Historische Atlas van Nederland (Wolters-Noordhoff Atlasprodukties 1990) laat voor het onderzoeksgebied weinig veranderingen ten opzichte van 1828 zien in 1844/1845. De Grote Historische Atlas van Gelderland (Robas Producties 1989; kaartblad nr 495, verkend in 1878, herzien in 1908) geeft een ander beeld aan. Het gebied bevindt zich op een welving in het landschap. In de rechterbovenhoek (Figuur 3.2) van het gebied staat een naaldhoutbos (donkergroen met zwarte stippen), terwijl middenlinks kreupelhout of griendhout (groen met open cirkeltjes: laaggroeiend loofhout) wordt aangegeven. De verschillende heidepercelen (oranjeroze kleur) zijn ook gescheiden door stroken laaggroeiend loofhout. Het gebied is niet bewoond, en het wegenpatroon is bijna gelijk aan het huidige, hoewel de Schaarsdijk nog niet over het onderzoeksgebied doorgetrokken is. Op de topografische kaart van 1942 (de Pater et al ) zijn, met uitzondering van het naaldbos in de noordoosthoek, de bosjes en boomstroken verdwenen. Het landgebruik is dan grasland. Er is nog geen bebouwing. 15

20 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Figuur 3.1 Verzamelplan gemeente Aalten, kadaster uit 1832 (De Woonomgeving 2006). 16

21 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Figuur 3.2 Het onderzoeksgebied in (Robas Producties 1989; via Provincie Gelderland 2006). 17

22 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 3.5 Archeologische verwachting Hoewel er geen digitaal hoogtebestand kon worden geraadpleegd, blijkt uit de topografische kaart (ANWB 2004) dat het gebied op een ruggetje ligt, met in het gebied een hoogte van rond de 38,4 m+ NAP. Het hoogteverschil met het naastgelegen perceel aan de westkant is bijvoorbeeld 2 m. Hogere delen in het landschap, samen met goede transportmogelijkheden en de nabijheid van stromend water, zijn van oudsher goede vestigingsplaatsen geweest. Archeologische vondsten en ondiepe bewoningssporen kunnen in een veldpodzolgrond bij een intact bodemprofiel worden verwacht op of binnen 50 cm beneden maaiveld. Vanwege de hoge grondwaterstand, de matige bodemvruchtbaarheid en de vaak zure omstandigheden waren de dekzandlaagten met de veldpodzolen overigens niet de locaties waar mensen zich bij voorkeur of permanent vestigden, maar omdat het plangebied op een welving in het landschap ligt kan de kans daarop groter zijn. De kans op een goede conservering van grondsporen en organische resten is matig tot goed vanwege de hoge grondwaterstand, terwijl botmateriaal slecht geconserveerd zal zijn vanwege de zure omstandigheden. Archeologische vondsten en ondiepe bewoningssporen kunnen in een gooreerdgrond bij een intact bodemprofiel worden verwacht binnen 50 cm beneden maaiveld. Vanwege de hoge grondwaterstand is de kans op een goede conservering van grondsporen, organische resten en botmateriaal groter dan bij drogere bodems. Het gebied was vanaf 1828 niet bewoond totdat de huidige boerderij (na 1950) werd gebouwd. Het is daarom niet te verwachten dat de bodem tot grote diepte verstoord is vanwege de bebouwing, mogelijk met uitzondering van de locatie van de huidige boerderij. Mogelijk zijn er voor die tijd op de heide afplagactiviteiten geweest, waardoor de bovenste 25 cm verwijderd kan zijn. Op de huidige akkers zullen in ieder geval in de bovenste 30 cm van het profiel geploegd zijn, maar op graslanden is er mogelijk niet geploegd. Ook wordt er geen ploeg- of bouwverstoring verwacht in de noordoosthoek van het plangebied, die in ieder geval vanaf 1908 bebost is, mogelijk langer. Gebaseerd op de hoogte van het terrein en de mogelijk geringe verstoring, is er een middelhoge kans dat er nog archeologische waarden in de bodem te vinden zijn. Indien aanwezig zullen deze binnen de toekomstige verstoringsdiepte van 1 m aangetroffen worden. 18

23 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster 4 Conclusies en aanbevelingen 4.1 Conclusies Hieronder volgen de conclusies van het bureauonderzoek en de beantwoording van de onderzoeksvragen uit de inleiding. Uit de IKAW blijkt dat er een lage verwachtingswaarde is voor het onderzoeksgebied. Ook zijn geen waarnemingen gedaan. Rondom het onderzoeksgebied worden in een straal van 500 tot 1000m enkele archeologische monumenten aangetroffen. Het betreft een kloostercomplex en een nederzetting uit de Late-Middeleeuwen en een grafheuvel uit het Late-Neolithicum tot en met Bronstijd. Het gebied is gelegen op een plateauachtige terrasrest waar grind en keileem over afgezet zijn. Deze terrasrest ligt wat hoger in het landschap. Op de bodemkaart worden bodemsoorten aangetroffen die samenhangen met hogere grondwaterstanden. Deze worden veroorzaakt door het ondiepe voorkomen van keileem. Het gebied maakt deel uit van de Schaarsheide en was in 1832 waarschijnlijk nog niet ontgonnen. Dit was wel het geval in 1908 toen er bosjes en graslanden aangetroffen konden worden. In 1942 was het gebied bedekt met grasland, met uitzondering van het naaldbos in de noordoosthoek van het onderzoeksgebied. Het huidige landgebruik is grasland en akkerland, er is een boerderij aan de Schaarsdijk en een naaldbos in de noordoosthoek. Op basis van de hoogteligging en de mogelijke ongestoordheid van het gebied wordt een middelhoge verwachting op archeologische waarden toegekend. Deze verwachting geldt met name voor het voorkomen van vindplaatsen uit de steentijd en vroege prehistorie. Hoe is de bodemopbouw van het gebied en is deze nog intact of al verstoord? Volgens de bodemkaart (Stiboka 1982a) zijn er in het onderzoeksgebied veldpodzolen en gooreerdgronden aanwezig. Op een ploeglaag na zijn deze mogelijk nog onverstoord in het grootste gedeelte van het gebied, met uitzondering van de boerderijbebouwing. Zijn er archeologische vindplaatsen in het plangebied aanwezig? Op de onderzoekslocatie zelf zijn geen archeologische waarnemingen of monumenten bekend. Binnen een straal van 500 m is een kloostercomplex aanwezig. Op iets grotere afstand zijn een grafheuvel uit het Late-Neolithicum tot en met Bronstijd en een laat-middeleeuwse nederzetting gevonden. Wat is de diepteligging en verspreiding van eventuele archeologische resten? Er zijn geen directe aanwijzingen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Een vindplaats kan echter op basis van de hoogteligging en de bodemopbouw niet volledig worden uitgesloten. Het archeologische niveau kan dan binnen 50 cm worden verwacht en in ieder geval in de top van of boven het keileem. 19

24 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Wat is de vermoedelijke aard, omvang, datering en fysieke kwaliteit van een eventuele vindplaats? Er kunnen archeologische resten worden aangetroffen die dateren vanaf het Laat- Paleolithicum tot in de Late-Middeleeuwen. Organische resten en botmateriaal zijn waarschijnlijk minder goed geconserveerd. 4.2 Aanbevelingen Buiten de bebouwing is de bodem mogelijk nog onverstoord vanaf 30 cm (ploeglaag) en is de mogelijkheid niet uitgesloten dat er archeologische resten aanwezig zijn. Om een advies te geven over de zone waar bodemingrepen vermeden dienen te worden, dan wel tot welke diepte bodemingrepen niet nadelig zijn, is vervolgonderzoek met grondboringen noodzakelijk. Het vervolgonderzoek dient om eventuele archeologische vindplaatsen te inventariseren en de intactheid van het bodemprofiel vast te stellen, als mede de diepte van een eventuele archeologische laag. Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Met nadruk willen wij er op attenderen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat er al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. Het selectieadvies dient namelijk eerst beoordeeld te worden door het bevoegd gezag (een senior archeoloog in dienst van of ingehuurd door de gemeente) waarna een selectiebesluit volgt. Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische resten in de ondergrond nooit volledig worden uitgesloten. BAAC bv wil er daarom op wijzen dat men bij bodem verstorende activiteiten alert dient te zijn op de aanwezigheid van archeologische waarden. Bij het aantreffen van deze waarden dient hiervan melding te worden gemaakt bij de Burgemeester of provinciaal archeoloog (mevr. M. de Rooij) conform artikel 47 van de Monumentenwet

25 BAAC bv Bureauonderzoek Aalten, Landgoed t Clooster Literatuur en kaarten Literatuur Bakker, H. de & J. Schelling, Systeem van bodemclassificatie voor Nederland, Winand Staring Centre, Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2000a. De vorming van het land. Fysische Geografie van Nederland. Van Gorcum, Assen. Berendsen, H.J.A., 2000b. Landschappelijk Nederland. Fysische Geografie van Nederland. Van Gorcum, Assen. College voor de Archeologische Kwaliteit (CvAK), Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 2.2). Den Haag. Groot, B., de, Plan van Aanpak Archeologisch Inventariserend Onderzoek - Aalten, Landgoed t Clooster. BAAC bv, Deventer. Harbers, P., H. Rosing, Bodemkaart van Nederland (1:50 000). Toelichting bij de kaartbladen 41 West Aalten en Oost Aalten. Stiboka, Wageningen. Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhof, T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen. Geraadpleegde kaarten ANWB, Topografische Atlas Gelderland. Schaal 1: ANWB bv, Den Haag. De Woonomgeving, Eerste kadastrale kaart (minuutplan) van de Gemeente Aalten. kadastrale kaarten uit Pater, C, de, B. Schoenmaker, e.a., Grote Atlas van Nederland (1:50.000). Blad 41 West-Aalten (1942). Nederlands Instituut voor Militaire Historie / Atlas Maior / KNAG, Den Haag / Zierikzee / Utrecht. Provincie Gelderland, Kaartmachine Provincie Gelderland. Monumenten en archeologie. Robas Producties, Grote Historische Atlas van Gelderland, 1: Den Ilp. Stiboka, 1982a. Bodemkaart van Nederland (1:50 000). Blad 41 West Aalten. Europees Cartografisch Instituut, Rijswijk. Stichting voor Bodemkartering / Rijks Geologische Dienst, 1982b. Geomorfologische Kaart van Nederland (1:50.000). Blad 41 Aalten. Stiboka/RGD, Wageningen, Haarlem. Wolters-Noordhoff Atlasprodukties, Grote Historische Atlas van Nederland (1:50.000). 3 Oost-Nederland Blad 41 (1844/1845). Groningen. 21

26

27 Bijlage 1 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken

28

29 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Ouderdom in jaren Chronostratigrafie MIS Lithostratigrafie Kwartair Laat Pleistoceen Laat Weichselien (ijstijd) Holoceen 1 Laat- Weichselien (Laat- Glaciaal) Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) Vroeg- Weichselien (Vroeg- Glaciaal) Eemien (warme periode) Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm) Laat- Pleniglaciaal Midden- Pleniglaciaal Vroeg- Pleniglaciaal a 5b 5c 5d 5e Saalien (ijstijd) 6 Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel) Formatie van Kreftenheye Eem Formatie Formatie van Drente Formatie van Boxtel Formatie van Beegden Midden Vroeg Midden Vroeg Holsteinien (warme periode) Elsterien (ijstijd) Cromerien (warme periode) Pre-Cromerien Formatie van Urk Formatie van Sterksel Formatie van Peelo

30

31 Cal. jaren v/n Chr. 14 C jaren Chronostratigrafie Pollen zones Vegetatie Archeologische perioden Laat Holoceen Midden Subatlanticum koeler vochtiger Subboreaal koeler droger Atlanticum warm vochtig Vb2 Vb1 Va IVb IVa III Loofbos eik en hazelaar overheersen haagbeuk veel cultuurplanten rogge, boekweit, korenbloem Loofbos eik en hazelaar overheersen beuk>1% invloed landbouw (granen) Loofbos eik, els en hazelaar overheersen in zuiden speelt linde een grote rol Nieuwe tijd Middeleeuwen Romeinse tijd IJzertijd Bronstijd Neolithicum Laat-Pleistoceen Weichselien (ijstijd) Vroeg Laat- Weichselien (Laat- Glaciaal) Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) Boreaal warmer Preboreaal warmer Late Dryas Allerød Vroege Dryas Bølling II I LW III LW II LW I den overheerst hazelaar, eik, iep, linde, es eerst berk en later den overheersend parklandschap dennen- en berkenbossen open parklandschap open vegetatie met kruiden en berkenbomen perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra Mesolithicum Laat-Paleolithicum Vroeg- Weichselien (Vroeg- Glaciaal) Eemien (warme periode) perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap loofbos Midden-Paleolithicum Midden-Pleistoceen Saalien (ijstijd) Vroeg-Paleolithicum Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998). Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).

32

33 Bijlage 2 Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW)

34

35 Aalten, Landgoed 't Clooster Zn23-III c OPHOOG-- zez23-vii* ghn30-vi ghn21x-v gy30-vii Hn21g-VI / ghn21-vi ghn30-vi ghn21-vi ghn30-vi pzg23-iii ghn30-vi ghn23x-v Hn21-VI pzn23x-v zez23-vii* Hn21-VI ghn21-vi ghn21-vi gpzn23x-v gpzn23x-v pzg23-iii* hvz-iii* ghn30-vi ghn21x-v Hn21-V* pzn23x-v , 3763 vwz-iii* Legenda MONUMENTEN archeologische betekenis archeologische waarde hoge archeologische waarde zeer hoge archeologische waarde zeer hoge arch waarde, beschermd ONDERZOEKSMELDINGEN VONDSTMELDINGEN WAARNEMINGEN BODEM ((c)alterra) TOP10 ((c)tdn) HUIZEN IKAW zeer lage trefkans lage trefkans middelhoge trefkans hoge trefkans lage trefkans (water) middelhoge trefkans (water) hoge trefkans (water) water niet gekarteerd pzg23-iii ghn21-vi ghn21-vi hvz-iii* m Hn21-VI gy30-vii / ghn30-vi pzg23x-v chn21-vi N ROB ArchisII

36