NATUURWANDELING EGELMEER

Transcriptie

1 NATUURWANDELING EGELMEER Beginpunt Start- en eindpunt van deze wandeling is de fietsentunnel aan de zuidzijde van station Veenendaal-West (dus niet aan de zijde van het winkelcentrum). U kunt ook de sauna als beginpunt van de wandeling kiezen (zie plattegrond nabij nr.3). Bij het station kan een fiets worden gehuurd. Afstand en tijd De wandeling is uitgezet door de natuurgidsen van het IVN afdeling Veenendaal-Rhenen is 9 km en duurt 2½ uur. Er bestaat een mogelijkheid om de wandeling in te korten tot 7 km en1 ¾ uur na punt 9. Samenvatting De route voert u in door een mooi gedeelte van de Utrechtse Heuvelrug. Het hoogtepunt van de wandeling is het Egelmeer: een drassig gebied omgeven met bos en heide. De te lopen route staat met blauw aangegeven op het bijgaande kaartje. De nummers op het kaartje verwijzen naar tekstgedeelten. De verkorte route is te volgen met de gele stippellijn. Het IVN wenst u een prettige wandeling! Opmerkingen over de tekst en belangrijke waarnemingen in het terrein kunnen worden gestuurd naar [email protected]. versie juli

2 Natuurwandeling Egelmeer Fietsenstalling links houden, weg oversteken en fietspad volgen 1. Buffer Dit gedeelte van de wijk Veenendaal -West is begin jaren 90 van de vorige eeuw gebouwd. Voor die tijd was het kleinschalig agrarisch gebied. Het vormde een buffer tussen de bebouwing van Veenendaal en de Utrechtse Heuvelrug. Het buffergebied is nu als het ware opgeschoven tot achter de Dijkstraat. Weilanden zijn hier begrensd door bomenrijen, houtwallen en houtsingels. In de wijk zijn hiervan nog enkele restanten te zien. Brug over en na 40 m rechtsaf het klinkerpad op Bij boerderijtje Berkenstein (tegenwoordig hospice) bocht naar links nemen. Dan na 50 m weg oversteken en richting huisartsenpraktijk (Vondellaan 6) lopen. Weer een weg oversteken en klinkerweg blijven volgen Na bocht naar links gaat klinkerweg over in fietspad. Dit blijven volgen 2. Ecologisch groenbeheer In het overgangsgebied tussen stad en heuvelrug, dus aan de randen van de woonwijken, is het groenbeheer vooral gericht op natuurlijke ontwikkeling. Door het gras niet overal kort te maaien en inheemse besdragende struiken aan te planten kan de locale biodiversiteit toenemen. Chemische bestrijdingsmiddelen worden hier niet gebruikt. Dijkstraat-west oversteken. Bij sauna rechtdoor (onverhard pad dat verderop zeer smal wordt) 3. Groenstroken Akker- en graslandpercelen zijn hier nog begrensd door houtwallen singels. Hiervan maken veel diersoorten gebruik als verbindingsbaan (corridor) tussen de Utrechtse Heuvelrug en Veenendaal. Ook vogels maken gebruik van groenstroken en bosjes, niet alleen om er te broeden, maar ook om zich te verplaatsen. Corridors zijn vooral van belang voor soorten die niet kunnen vliegen. Hierbij kunnen we denken 2

3 aan soorten als ree, bunzing en vos, die hier regelmatig worden gesignaleerd, maar ook aan insecten, zoals de boskrekel. De bermbegroeiing langs het pad wijst op een voedselrijke bodem. De amerikaanse vogelkers, een opdringerige exoot, heeft zich hier dan ook massaal verbreid. Dat is ten koste gegaan van inheemse soorten. De effecten van bemesting van het aangrenzende maïsland zijn onmiskenbaar. De bosrand wordt vrijwel geheel bezet door de amerikaanse vogelkers in plaats van een afwisselende begroeiing van vlier, meidoorn, sleedoorn, lijsterbes, grauwe wilg en hondsroos.. Op kruising van paden bij bosrand rechtsaf (zijpaden negeren). Bij huis nummer 197 rechtdoor Bij tweesprong links aanhouden. Na 50 m pad in met groen paaltje 4. Kapstrook Staatsbosbeheer heeft hier een brede bosstrook gekapt om een heidecorridor te maken van de Slaperdijk tot aan de Elsterberg. Door op deze wijze open terreinen met elkaar te verbinden wordt de uitwisseling van soorten van open terreinen mogelijk gemaakt. Hierbij wordt onder andere gedacht aan hazelworm, levendbarende hagedis, zandhagedis en zandloopkevers. Rechts van het pad valt dominantie van pijpestrootje op. Dit wijst erop dat de bodem hier vochtiger is dan links van het pad waar struikheide domineert. Hier kan het berkenzaad beter ontkiemen. De opslag van berken wordt tegen gegaan door de heide periodiek te laten begrazen door schapen. Bij heide aangekomen linksaf 5. Heide De heide is één van de laatste restanten van het uitgestrekte heideveld dat vroeger de Utrechtse heuvelrug bedekte. Vanaf de tweede helft van de 19 e eeuw is dit gebied beplant met bomen. De laatste restjes heide worden nu bedreigd door stikstof -depositie, waardoor vergrassing optreedt. Op droge delen dreigt struikheide door bochtige smele verdrongen te worden. Ondanks de kleine omvang van het heideareaal komen er nog kenmerklende soorten planten en dieren voor. 6. Europese lariks Het pad loopt door gemengd bos: eikenberkenbos met grove den. Dit is het oorspronkelijke bostype, maar voor de houtproductie zijn er in het verleden buitenlandse soorten aangeplant, zoals de lariks. Het Europe- 3

4 se hooggebergte is het oorspronkelijke verspreidingsgebied van deze soort. Hij groeit hier goed en heeft zich massaal uitgebreid. Bij kruising rechtdoor langs kapvlakte waar struikheide zich heeft uitgebreid Einde pad (bij hek) rechts (links ligt het Egelmeer) Op kruising linksaf Aan het eind links het verharde pad op 7. Egelmeer In de Romeinse tijd heette dit gebied Aegil Marum. Deze naam is later verbasterd tot Egelmeer. In deze schotelvormige laagte blijft lang water staan dankzij een slecht doorlaatbare leemlaag in de bodem. Het gebied is echter geleidelijk verdroogd. Om verdere verdroging tegen te gaan heeft Staatsbosbeheer in 2008 ruim 9 ha bos rond het Egelmeer gekapt en zijn delen van het terrein geplagd. Men hoopt hiermee te kunnen bereiken dat karakteristieke soorten van vochtige heide weer toenemen, zoals veenmos, zonnedauw, klokjesgentiaan en dopheide. Verharde pad blijven volgen tot voorbij een boerderijtje en modern woonhuis 8. Boerderijtje In het boerderijtje woonden vroeger Hannes Bos met zijn broer. Hannes ontpopte zich als een geboren verteller. Hij kreeg, zoals vele Veenen- 4

5 dalers, een bijnaam. Hij stond bekend als Hannes Hu, naar men zegt omdat hij altijd Hu tegen zijn paard zei. Het huisje is sinds kort verborgen achter een zwart scherm. Eerste pad links (na weiland) Eerste weg links (langs houten hekwerk); daarna langs weiland 9. Coulisselandschap Het landschap links van het pad is open met stroken bos: een coulissenlandschap. De stroken bos dienden als windkering, waardoor de gewassen op de akkers beter groeiden. Het hout werd gebruikt als geriefhout of als brandhout verkocht aan bakkers. Eikenwallen leverden ook looistof voor de leerlooierijen (zie bij 11 ). Derde pad rechts waar het weiland overgaat in bos (dit pad loopt tussen een perceel douglassparren en een perceel grove dennen) tegenover hek Staatsbosbeheer Eerste pad links (bij kruising) Eerste pad rechts. De wandeling kan worden verkort door vervolgens rechtdoor te lopen tot aan het fietspad en daar links af te slaan Tweede pad rechts langs paardenbak, weiland en boerderij Einde pad links (halfverhard pad) Bij asfaltweg links. Na ca. 200 m, als de asfaltweg naar rechts buigt, rechtdoor de eikenlaan in (bij bordje Landgoed Prattenburg) 10. Hoogteverschillen Het bosgebied waar we nu ingaan vertoont duidelijke hoogteverschillen. De namen Buntgat (links van het pad) en Heuveltjes (rechts) duiden daar op. De naam Buntgat heeft betrekking op het vele buntgras (= pijpenstrootje) dat hier groeit. Vroeger stond hier periodiek water, maar het staat nu meestal droog. Om het milieu van karakteristieke soorten van vochtige heide, zoals dopheide, een betere overlevingskans te geven is het gebied enkele jaren geleden afgeplagd en is de opslag (voornamelijk berk) verwijderd. 5

6 Pad volgen en bij Y -splitsing rechts aanhouden Op viersprong rechtdoor (schuin rechts, langs omrasterde aanplant) Eerste pad links (u passeert een houten hekje met bord van Landgoed Prattenburg) Bij Y splitsing linksaf (blijf parallel aan grasland/akker lopen). Pad buigt aan het eind naar rechts Bij T splitsing (einde pad) naar links (smal paadje tussen twee weilanden volgen) Eerste pad links (tussen twee hekwerken door over eigen weg ) Einde pad rechts 11. Houtwal/Eekwal Vroeger lag hier een wal met eikenhakhout. Dit werd om de 12 á 15 jaar afgezet. In het voorjaar werden de afgehakte takken door eekschillers van hun schors ( eek ) ontdaan. De schors liet dan gemakkelijk los en bevatte een hoog gehalte aan looistof. Dit werd verkocht aan leerlooierijen. Het geschilde hout werd als brandstof gebruikt. Na de opkomst van ingevoerde goedkopere looistoffen werd het hout niet meer gekapt. Zo ontstonden er bomenrijen. Het straatnaambordje Houtwal en verderop Eekwal herinnert nog aan een wal met eikenhakhout. Einde weg (Dijkstraat) links Na 25 m rechtsaf het fietspad in. (Als u voor u rechts af gaat hier verder doorloopt ziet u aan u linkerhand het toegangsbord tot de Eekhoeve op zondag gesloten) Aan het eind links aanhouden. De Monding oversteken en De Reede volgen tot aan station Veenendaal West o 6

7 IVN is een landelijke natuur- en milieuvereniging en werkt met zo'n 170 afdelingen aan een duurzame samenleving. Ons idee is dat betrokkenheid bij de natuur, duurzaam handelen stimuleert. Daarom laten wij jong en oud de natuur dichtbij beleven. We verbinden hen met groene initiatieven rond natuur en maatschappelijke thema s zoals voeding, gezondheid en energie. Dit doen we met zo'n twintigduizend betrokken leden en een enorm netwerk van groene professionals. Dat maakt IVN een unieke partner in duurzaamheid en verantwoord ondernemen. IVN Veenendaal-Rhenen organiseert allerlei activiteiten voor jeugd en volwassenen zoals excursies, lezingen, cursussen, educatieve activiteiten voor schoolklassen. Bezoek voor een volledig overzicht onze website U kunt donateur worden van onze IVN afdeling. Voor een bedrag van 15,00 per jaar ontvangt u dan regelmatig ons contactorgaan 'Het Groene Blad' en u steunt ons vrijwilligerswerk. U kunt ook lid worden voor 20,00 per jaar. Wij zoeken altijd vrijwilligers die mee willen draaien in een werkgroep. Voor nadere inlichtingen, mail [email protected]. Naast deze natuurwandeling heeft IVN Veenendaal-Rhenen ook de volgende tochten beschreven: Natuurpad "Prattenburg" Natuurpad "Elsterberg" Natuurpad "Grebbeberg" Natuurpad "De Holle Boom" Natuurpad "Plantage Willem III" Fietsroute "Door bos en Binnenveld" Fietsroute "Fietsen langs forten" Fietsroute "Veerpontroute" 7