Inventaris van het archief van de heerlijkheid Sommelsdijk,

Transcriptie

1 Nummer archiefinventaris: Inventaris van het archief van de heerlijkheid Sommelsdijk, Auteur: G.M. van Aalst Nationaal Archief, Den Haag 1986 Copyright: cc0 This finding aid is written in Dutch.

2

3 Heerlijkheid Sommelsdijk 3 I N H O U D S O P G A V E Beschrijving van het archief...5 Aanwijzingen voor de gebruiker...6 Openbaarheidsbeperkingen...6 Beperkingen aan het gebruik...6 Aanvraaginstructie... 6 Citeerinstructie... 6 Archiefvorming...7 Geschiedenis van de archiefvormer...7 Geschiedenis van het archiefbeheer...7 De verwerving van het archief...7 Inhoud en structuur van het archief...8 Verantwoording van de bewerking...8 Verwant materiaal...9 Afgescheiden archiefmateriaal...9 Beschrijving van de series en archiefbestanddelen...11 I. Rechten. Verwerving en belening...11 II. Bestuur III. Beheer a. Rechten personeel kerk en school...15 b. Eigendommen...15 c. Financiën...15 Bijlagen...17 Concordans... 17

4

5 Heerlijkheid Sommelsdijk 5 Beschrijving van het archief B E S C H R I J V I N G V A N H E T A R C H I E F Naam archiefblok: Heerlijkheid Sommelsdijk Periode: Archiefbloknummer: Omvang: 0.10 meter; 35 inventarisnummers. Taal van het archiefmateriaal: Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Soort archiefmateriaal: Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-hollandse klerkencursief. De Duitse stukken zijn grotendeels in het Kurrentenschrift geschreven. Archiefbewaarplaats: Nationaal Archief, Den Haag Archiefvormers: Heerlijkheid Sommelsdijk Samenvatting van de inhoud van het archief: Het archief bevat akten betreffende de verwerving, de belening en het bestuur van de heerlijkheid, alsmede enkele akten betreffende eigendommen en financiën en een akte betreffende de aanstelling van een kapelaan van Sommelsdijk.

6 6 Heerlijkheid Sommelsdijk Aanwijzingen voor de gebruiker Aanwijzingen voor de gebruiker Openbaarheidsbeperkingen OPENBAARHEIDSBEPERKINGEN Volledig openbaar. Beperkingen aan het gebruik BEPERKINGEN AAN HET GEBRUIK Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht. Aanvraaginstructie AANVRAAGINSTRUCTIE Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen: 1. U maakt een profiel aan op en logt vervolgens in; 2. Via de archiefinventaris (alleen de beschrijvingen met rode nummers) selecteert u het gewenste archiefstuk door op de knop 'Reserveren' te klikken; 3. In het volgende scherm geeft u aan op welke dag u het archiefstuk wilt inzien; 4. Indien u zich bevindt in de studiezaal en een tafelnummer heeft ontvangen kunt u dit nummer vermelden. Als u geen tafelnummer heeft kunt u tafelnummer 777 laten staan; 5. Vervolgens bevestigt u uw reservering door deze te versturen. Citeerinstructie CITEERINSTRUCTIE Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling. VOLLEDIG: Nationaal Archief, Den Haag, Heerlijkheid Sommelsdijk, nummer toegang , inventarisnummer... VERKORT: NL-HaNA, Heerlijkheid Sommelsdijk, , inv.nr....

7 Heerlijkheid Sommelsdijk 7 Archiefvorming Archiefvorming Geschiedenis van de archiefvormer GESCHIEDENIS VAN DE ARCHIEFVORMER De ambachtsheerlijkheid Sommelsdijk vindt haar oorsprong in een gors dat door Jacoba van Beieren in 1418 aan haar moeder Margaretha van Bourgondië ter bedijking werd uitgegeven 1. Margaretha verkocht het gors in 1430 aan Floris van Borselen. Gesteund door hertog Filips de Goede, die hun bij hun inpolderingswerken allerlei voorrechten schonk, slaagden Floris en zijn zoon Adriaan erin het gors te bedijken 2. Adriaan van Borselen was getrouwd met Anna van Bourgondië, een bastaarddochter van hertog Filips 3 en aan haar droeg hij de heerlijkheid op. Een afstammeling van Boudewijn van Bourgondië, een halfbroer van Anna, Herman van Bourgondië, heer van Falais 4, verkocht de heerlijkheid in 1611 aan François van Aerssen. Diens nakomelingen bleven in het bezit van Sommelsdijk tot 1825 toen zij door de erfgenamen van Anna Margaretha van Aerssen, weduwe Van der Duyn, werd verkocht aan David van Weel. Geschiedenis van het archiefbeheer GESCHIEDENIS VAN HET ARCHIEFBEHEER De hierna beschreven stukken werden tezamen met andere in 1894 door het Algemeen Rijksarchief aangekocht op een auctie van de kunsthandelaar Oldenzeel te Rotterdam uit de nalatenschap van Hendrik Veder 5. Op een niet te achterhalen tijdstip werd de verworven collectie gesplitst in het archief van de heerlijkheid Sommelsdijk en andere stukken, die verdeeld werden over verschillende archieven. In 1950 werd een aanvulling verworven op een veiling van de fa. Van Stockum te 's-gravenhage 6. De verwerving van het archief DE VERWERVING VAN HET ARCHIEF Het archief is door aankoop verworven. 1 Inv.nr. 1 2 Inv.nrs. 3, 4, 14 en Dr. A.W.E. Dek: Genealogie van de graven van Holland, 4e druk 1969, p. 91. Na Adriaans dood trouwde Anna met Adolf van Kleef, heer van Ravenstein. 4 Dek, p Verslagen Omtrent 's Rijks Oude Archieven 1894, p Aanwinsten 1950, XXV.

8 8 Heerlijkheid Sommelsdijk Inhoud en structuur van het archief Inhoud en structuur van het archief Verantwoording van de bewerking VERANTWOORDING VAN DE BEWERKING De beschrijving van de stukken die men in de Verslagen van 1894 aantreft 7 is wel compleet maar zonder systeem en moeilijk te hanteren bij de tegenwoordige berging. Met de in 1950 op een veiling van de fa. Van Stockum te 's-gravenhage verworven aanwinst is het archief geïnventariseerd volgens de methode die gebruikelijk is bij het Rijksarchief in Zuid-Holland 8. 7 VROA 1894 p J.C. Kort, Het archief van het huis Offem en de families Van Limburg Stirum, Doys en Van der Does, , 's- Gravenhage 1983; G.M. van Aalst, Het archief van de familie Del Court van Krimpen, (1506) , 's- Gravenhage 1986.

9 Heerlijkheid Sommelsdijk 9 Verwant materiaal Verwant materiaal Afgescheiden archiefmateriaal AFGESCHEIDEN ARCHIEFMATERIAAL Overige stukken van het archief van de heerlijkheid Sommelsdijk treft men aan in: Familie Van Bylandt, inv.nrs Familie Van Aerssen van Voshol, inv.nrs VROA 1915.

10

11 Heerlijkheid Sommelsdijk 11 Beschrijving van de series en archiefbestanddelen B E S C H R I J V I N G V A N D E S E R I E S E N A R C H I E F B E S T A N D D E L E N I. Rechten. Verwerving en belening I. RECHTEN. VERWERVING EN BELENING 1.1, 1.2 Akte van uitgifte door Jacoba van Beieren aan haar moeder Margaretha van Bourgondië tot bedijking van een gors genaamd Sommelsdijk, gelegen in Zeeland beoosterschelde, met ambacht, ambachtsrecht, tienden, vogelrijen, visserijen, veren, giften van kerken en andere rechten en inkomsten, 1418; met vidimus van schepenen en raad van Middelburg, [1418, 1527] 2 charters , 2.2 Akte van toewijzing door Jacoba van Beieren aan Dirk van Zwieten en Johanna Arendsdr. van Leijenburg, zijn vrouw, van de gorzen van Sommelsdijk en Mallant, gelegen in het rentmeesterschap Beoosterschelde, eertijds door Philips van Bourgondië gegeven aan Arend van Leijenburg en zijn dochter, 1429; met akte van bevestiging door Philips van Bourgondië, [1429, 1430] 2 charters , 3.2, 3.3 Akte van verkoop door Margaretha van Bourgondië aan Floris van Borselen van het gors van Sommelsdijk c.a., 1430; met akte van bevestiging door Philips van Bourgondië, 1430; met vidimus van de magistraat van Middelburg, [1430, 1471] 3 charters 3.1 Akte van verkoop Akte van bevestiging, Vidumus, , 4.2 Akte van opdracht voor de graaflijkheid van Zeeland door Adriaan van Borselen aan Anna van Bourgondië, zijn vrouw, van de heerlijkheid van de nieuw bedijkte landen van Sommelsdijk met alle rechten, Vidimus van Jan van 's-gravenzande, abt. van Middelburg, 1471; met minuut, [1466, 1471] 1 charter en 1 stuk, aaneengehecht 4.1 Charter, Minuut (papier), , 5.2, 5.3 Akte van transport voor het Hof van Holland door Adriaan en Jan Michielsz. van Eversdijk, zonen van Anthonis Michielsz. aan Anna van Bourgondië van 50 gemeten van de gorzen van Sommelsdijk, welke eertijds waren toegewezen aan Guy van Barbaçon genaamd Ardenois, 1499; met retroakten, 1430 en [1430, 1499] 3 charters

12 12 Heerlijkheid Sommelsdijk , 6.2 Akte van willige condemnatie door de Geheime Raad van keizer Karel V van de overeenkomst tussen Jacob van Bourgondië, heer van Fallais en Brugdamme en Philips van Lannoy, heer van Zoutelande, over de nalatenschap van hun oom Philips van Bourgondië, waarbij onder andere de heerlijkheid Sommelsdijk aan Jacob wordt toegewezen, 1543; met akte van bevestiging door Karel V, [1543, 1544] 2 charters getransfigeerd , getransfigeerd 7-13 Akten van belening door de graven en de Staten van Holland en West-Friesland en Zeeland met de heerlijkheid Sommelsdijk charters en 1 katern 7.1, 7.2 Akte van belening van Karel van Bourgondië, 1556; met akte van ontslag van verzuim, charters (getransfigeerd) oktober augustus 8, getransfigeerd 8 Akte van belening van Herman van Bourgondië, 1582, 1 charter 9.1, 9.2 Akte van belening van François van Aerssen, 1611; met akte van transport voor schepenen van Sommelsdijk door Herman van Bourgondië van al zijn allodiale en eigen goederen aldaar, charters 9.1 Akte van belening, 1611 februari 9.2 Akte van transport, 1611 maart 10, 10.1 Akte van belening van Cornelis van Aerssen, Afschrift, [1663, 1713] 1 katern en 1 charter 10.1 Akte van belening, Afschrift, , 11.2 Akten van belening van Dirk van Zuijlichem voor Margaretha du Puy Montbrun ten behoeve van haar zoon Alexander van Aerssen, charters juli augustus 12.1, 12.2 Akten van belening van Margaretha du Puy Montbrun voor haar zoon François van Aerssen, charters maart

13 Heerlijkheid Sommelsdijk september 13 Akte van belening van François van Aerssen, 1696, 1 charter

14 14 Heerlijkheid Sommelsdijk II. Bestuur II. BESTUUR 14 Akte van bevestiging door Philips van Bourgondië voor de tolvrijheid voor de toekomstige bewoners van de gorzen van Sommelsdijk, 1431; vidimus van de magistraat van Middelburg, [1431, 1527] 1 charter 15 Akte van toestemming door Philips van Bourgondië voor Adriaan van Borselen, heer van Brugdamme, om dijkwerkers en andere personen die bij de bedijking van Sommelsdijk iets misdoen, op Duiveland gevangen te zetten charter 16.1, 16.2 Akte van toewijzing door Adriaan van Borselen aan Tielman Oom van Wijngaarden voor 1/4 deel, Boudijn Hellecop voor 1/4 deel, Cornelis Gillesz. voor 1/4 deel en Cornelis Hubrechtsz. en Willem Adriaansz. voor 1/8 deel en aan zichzelf voor 1/8 deel van de gorzen van Sommelsdijk tot bedijking met de verplichting tot bouw en onderhoud van een kerk, Vidimus van Aalbrecht Pietersz., prior, en convent van de Jacobijnen te 's-gravenhage, 1464; met vidimus van van Cornelis Cornelisz., vicecureit, [1464, 1474] 2 charters Akte van toezegging door Jan Dirksz., Hein Pietersz. van der Meere en Jan Jacobsz., vervangende hun mededelers, geërfden in het bedijkte land van Oostmoer, aan Anna van Bourgondië, tot nakoming van de voorwaarden van het in 1488 verleende octrooi van bedijking dat hierin is geïncorporeerd charter

15 Heerlijkheid Sommelsdijk 15 III. Beheer a. Rechten 1. personeel III. BEHEER A. RECHTEN 1. PERSONEEL 18 Akte van verklaring door dijkgraaf en heemraden van Sommelsdijk van het afleggen van de eed door Adriaan Jansz. van der Nadt, baljuw, Jacob Vrankenz., dijkgraaf, Hendrik Been, rentmeester, en andere functionarissen, bevestigd door Joris Rogiers, rentmeester en mr. Nicolaas Sille, advocaat charter 2. kerk en school 2. KERK EN SCHOOL 19 Akte van aanstelling door Karel van Bourgondië van mr. Jan Arnoutsz. tot kapelaan van Sommelsdijk met last tot waarneming van de schoolmeester charters? Zie ook inv.nr juni 11 b. Eigendommen B. EIGENDOMMEN 20.1, 20.2 Akte van transport door gouverneur en raden van Zeeland, de magistraat van Middelburg, Vlissingen en Vere aan Arend van Dorp, van tienden en een landstede met 53 gemeten vroonland gelegen in de Plate, afkomstig van de kanunniken van Wester Souburg, 1576; met akte van verklaring door de magistraat van Zierikzee, dat de koopsom is verrekend met een obligatie, die men Arend van Dorp schuldig was, [1576, 1577] 2 charters getransfigeerd , getransfigeerd c. Financiën C. FINANCIËN 21 Akte van overeenkomst voor schepenen van Sommelsdijk tussen Anna van Bourgondië en Daniël, Jacob en Joost, bastaarden van Adriaan van Borselen, over een uitkering aan hen charter 22 Akte van transport voor schepenen van Zierikzee door Markin weduwe van Pieter Pieter Tonnezoon, van een rente van 20 schellingen uit de heerlijkheid Sommelsdijk aan Bouwen Gools voor Anna van Bourgondië charter 23.1, 23.2 Akte van transport voor leenmannen van Zeeland en schepenen van Sommelsdijk door Gilles Scheynge uit Gent, van een rente van 3 pond uit de heerlijkheid

16 16 Heerlijkheid Sommelsdijk Sommelsdijk, aan Philips bastaard van Bourgondië, 1512; met akte van vrijwaring charters getransfigeerd 23.1 Akte van transport, 1512 oktober Vrijwaring, 1512 oktober 27, getransfigeerd

17 Heerlijkheid Sommelsdijk 17 Bijlagen B I J L A G E N Concordans CONCORDANS Concordantie van de beschrijving uit de VROA en aanwinsten 1950 XXV op de onderhavige inventaris. Oud nummer Aanwinsten 1894 No 35 a1 -a2 1 Aanwinsten 1894 No 35 a3 3 Aanwinsten 1894 No 35 a4 14 Aanwinsten 1894 No 35 b1-b2 2 Aanwinsten 1894 No 35 c1-c3 5 Aanwinsten 1894 No 35 a 16 Aanwinsten 1894 No 35 e 16 Aanwinsten 1894 No 35 f 15 Aanwinsten 1894 No 35 g 4 Aanwinsten 1894 No 35 h 21 Aanwinsten 1894 No 35 i 22 Aanwinsten 1894 No 35 k 17 Aanwinsten 1894 No 35 l 23 Aanwinsten 1894 No 35 m 6 Aanwinsten 1894 No 35 n 18 Aanwinsten 1894 No 35 o 7 Aanwinsten 1894 No 35 p 19 Aanwinsten 1894 No 35 q 20 Aanwinsten 1894 No 35 r 8 Aanwinsten 1894 No 35 s 9 Aanwinsten 1894 No 35 t Aanwinsten 950 XXV-1 3 Aanwinsten 1950 XXV-2 9 Nieuw inventarisnummer