Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING. 1e druk
|
|
- Dina Mertens
- 7 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk
2
3 Geconsolideerde jaarrekening
4
5 Geconsolideerde jaarrekening Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
6 Opmaak binnenwerk: Zefier tekstverwerking, Breda Ontwerp omslag: Dorèl en anderen, Groningen Omslagbeeld: Khafizov Ivan Harisovich Eventuele op- en aanmerkingen over deze of andere uitgaven kunt u richten aan: Noordhoff Uitgevers bv, Afdeling Hoger Onderwijs, Antwoordnummer 13, 9700 VB Groningen, info@noordhoff.nl / Noordhoff Uitgevers bv Groningen/Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, reprorecht). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without the prior written permission of the publisher. ISBN (ebook) ISBN NUR 786
7 Woord vooraf Geconsolideerde jaarrekening is het derde deel van de nieuwe driedelige serie, die bestemd is voor studenten die zich voorbereiden op het vak bedrijfsadministratie bij het SPD-examen. De driedelige serie bestaat uit deel 1: Jaarrekening. deel 2: Fiscale jaarrekening. deel 3: Geconsolideerde jaarrekening. Elk deel in de nieuwe serie bevat precies de stof die in de overeenkomstige zitting te beginnen najaar 2009 op basis van het nieuwe examenprogramma wordt geëxamineerd. In Geconsolideerde jaarrekening komt aan de orde in hoofdstuk 1 Inleiding en algemene begrippen. 2 en 3 De techniek van de integrale consolidatie bij een 100%-belang en bij een derdenbelang. 4 en 5 De waarderingsmethoden voor deelnemingen. 6 t/m 10 Correctieboekingen in verband met intercompany-profits bij downstream-sales, upstream-sales en sidestream-sales. 11 Nadere bijzonderheden over consolidatie. 12 Het geconsolideerde kasstroomoverzicht. 13 Het overzicht totaalresultaat rechtspersoon. 14 De zelfstandige filiaalboekhouding. Een uitgebreide inhoudsopgave treft u aan na het Woord vooraf. Kenmerken van dit tekstboek zijn: Korte theoretische uiteenzettingen. Veel voorbeelden. Trefwoorden in de marge. Per hoofdstuk een samenvatting en een zelftoets. Uitwerkingen van de zelftoetsen achter in het boek. Register met vaktermen achter in het boek. Door dit alles heb ik getracht het tekstboek geschikt te maken voor zelfstudie. Aan het eind van elke paragraaf ziet u in de marge welke opgaven precies aansluiten op de in die paragraaf besproken stof. De opgaven zijn gebundeld in de uitgave Geconsolideerde jaarrekening, Opgaven- en werkboek op A-4 formaat met multoperforatie. Door gebruik te maken van de toegevoegde werkbladen kan het tempo bij het uitwerken van de opgaven worden verhoogd, terwijl ook een geordend geheel van uitwerkingen ontstaat. Bij het opgaven- en werkboek verschijnt ook Geconsolideerde jaarrekening, Uitwerkingen.
8 De kopij van het tekstboek is doorgelezen door Wim Amesz, docent bij Hogeschool Markus Verbeek Preahep. Ik ben hem bijzonder erkentelijk voor zijn meedenken en zijn commentaar. Opmerkingen over de inhoud van deze uitgave die kunnen leiden tot verbeteringen in een volgende druk, zal ik in dank ontvangen. Mag ik u daarom vragen uw op- en aanmerkingen door te geven aan de uitgever? Het adres is: Noordhoff Uitgevers bv, Afdeling Hoger Onderwijs, Antwoordnummer 13, 9700 VB Groningen. kunt u richten aan: info@noordhoff.nl Ook rechtstreeks contact met mij stel ik op prijs. Daartoe mijn adres: scripta@telenet.be Breda, zomer 2009 Henk Fuchs
9 Inhoud 1 Geconsolideerde jaarrekening Verbonden ondernemingen Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening 4 Samenvatting 10 Zelftoets 12 2 Consolidatie bij 100%-belang Administratieve voorwaarden voor consolidatie De techniek van de integrale consolidatie De waardering van een deelneming volgens de vermogensmutatiemethode 20 Samenvatting 30 Zelftoets 32 3 Consolidatie bij derdenbelang Integrale consolidatie bij derdenbelang Goodwill 42 Samenvatting 48 Zelftoets 50 4 Waardering van deelnemingen volgens vermogensmutatiemethode Waarderingsmethoden voor deelnemingen Waardering van deelnemingen volgens vermogensmutatiemethode eerste boekwaarde: netto-vermogenswaarde Waardering van deelnemingen volgens vermogensmutatiemethode eerste boekwaarde: zichtbare intrinsieke waarde Vermogensmutatiemethode en IFRS 65 Samenvatting 66 Zelftoets 68 5 Waardering van deelnemingen op verkrijgingsprijs en actuele waarde Waardering van deelnemingen op verkrijgingsprijs Waardering van deelnemingen op actuele waarde 81 Samenvatting 86 Zelftoets 87 Inhoud VII
10 6 Consolidatie bij downstream-sales waardering deelneming volgens vermogensmutatiemethode Intercompany-transacties Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en downstream-sales bij waardering van de deelneming volgens de vermogensmutatiemethode eerste jaar Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en downstream-sales bij waardering van de deelneming volgens de vermogensmutatiemethode tweede jaar 104 Samenvatting 112 Zelftoets Consolidatie bij downstream-sales waardering deelneming op verkrijgingsprijs Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en downstream-sales bij waardering van de deelneming op verkrijgingsprijs eerste jaar Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en downstream-sales bij waardering van de deelneming op verkrijgingsprijs tweede jaar 123 Samenvatting 130 Zelftoets Consolidatie bij upstream-sales waardering deelneming volgens vermogensmutatiemethode Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en upstream-sales bij waardering van de deelneming volgens de vermogensmutatiemethode eerste jaar Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en upstream-sales bij waardering van de deelneming volgens de vermogensmutatiemethode tweede jaar 142 Samenvatting 150 Zelftoets Consolidatie bij upstream-sales waardering deelneming op verkrijgingsprijs Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en upstream-sales bij waardering van de deelneming op verkrijgingsprijs eerste jaar Correctieboekingen in verband met intercompany-profits en upstream-sales bij waardering van de deelneming op verkrijgingsprijs tweede jaar 159 Samenvatting 165 Zelftoets Sidestream-sales en combinaties van downstream-, sidestreamen upstream-sales Sidestream-sales Combinaties van downstream-, sidestream- en upstream-sales 177 Samenvatting 188 Zelftoets 192 VIII Inhoud
11 11 Nadere bijzonderheden over consolidatie Consolidatie van buitenlandse deelnemingen De techniek van de proportionele consolidatie 200 Samenvatting 206 Zelftoets Geconsolideerd kasstroomoverzicht Algemeen Consolidatie van kasstroomoverzichten bij een derdenbelang Het kasstroomoverzicht en de geconsolideerde deelneming die in het verslagjaar is verworven Enkele bijzonderheden 227 Samenvatting 228 Zelftoets Overzicht totaalresultaat rechtspersoon Algemeen Overzicht totaalresultaat rechtspersoon drie presentatiewijzen Recycleposten 241 Samenvatting 244 Zelftoets Zelfstandige filiaalboekhouding Algemeen Verbanden tussen de zelfstandige boekhoudingen Combineren van balansen en winst-en-verliesrekeningen van hoofdkantoor en filialen 255 Samenvatting 261 Zelftoets 263 Uitwerkingen zelftoetsen 265 Register 305 Inhoud IX
12
13 Geconsolideerde jaarrekening Verbonden ondernemingen 1.2 Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening 1.1 Verbonden ondernemingen Verbonden ondernemingen In het kader van financieel-economische relaties die ondernemingen onderling kunnen hebben we spreken in dit verband wel over verbonden ondernemingen zijn de volgende vier begrippen van belang: deelneming; dochtermaatschappij; groepsmaatschappij; overheerste rechtspersoon. De volgende omschrijvingen van de eerste drie begrippen steunen op de huidige wettelijke bepalingen, zoals opgenomen in Titel 1 Boek 2 BW (artikel 24a, 24b en 24c). Wij volstaan op dit moment met het aangeven van de belangrijkste kenmerken van de vier begrippen. Met de behandeling van de diverse onderwerpen in de volgende hoofdstukken krijgen de begrippen geleidelijk meer inhoud. Eenvoudigheidshalve gaan we bij de omschrijvingen uit van de veronderstelling dat de onderlinge relaties betrekking hebben op ondernemingen in de nv- of bv-vorm. 1.1 Verbonden ondernemingen 1
14 Deelneming Groepsmaatschappij Dochtermaatschappij Deelneming Een nv/bv heeft een deelneming in een andere nv/bv, indien wordt voldaan aan de volgende drie voorwaarden: 1 er moet sprake zijn van kapitaalverschaffing voor eigen rekening; 2 deze kapitaalverschaffing dient om een duurzame band aan te gaan; 3 de kapitaalverschaffing en de duurzame band worden aangehouden voor de eigen werkzaamheid. Het bestaan van een deelneming wordt wettelijk vermoed bij een kapitaalverschaffing van ten minste 20% van het geplaatste aandelenkapitaal. Er wordt dan uitgegaan van de veronderstelling dat de deelnemende vennootschap invloed van betekenis heeft op het zakelijke en financiële beleid van de vennootschap waarin wordt deelgenomen. Dochtermaatschappij Een nv/bv wordt beschouwd als dochtermaatschappij, als een andere nv/bv: meer dan de helft van de stemrechten in de algemene vergadering van aandeelhouders kan uitoefenen, al dan niet krachtens een afgesloten overeenkomst met andere stemgerechtigden, óf meer dan de helft van de bestuurders of van de commissarissen kan benoemen of ontslaan, al dan niet krachtens een afgesloten overeenkomst met andere stemgerechtigden en dit zelfs kan indien alle stemgerechtigden stemmen. Een neveneis hierbij is dat de nv/bv die dit recht kan uitoefenen, aandeelhouder moet zijn. Hiermee is dus de zeggenschap bepalend voor de vraag of sprake is van een dochtermaatschappij en niet de omvang van de kapitaalverschaffing. In deze situatie wordt verondersteld dat de deelnemende vennootschap (moedermaatschappij) beslissende invloed heeft op het zakelijke en financiële beleid van de vennootschap waarin wordt deelgenomen (dochtermaatschappij). Groepsmaatschappij Een nv/bv wordt aangeduid als groepsmaatschappij, als deze samen met een andere nv/bv in een groep is verbonden. Om in dit verband te kunnen spreken van een groep, moet worden voldaan aan de volgende voorwaarden: 1 er moet sprake zijn van een economische eenheid; 2 de in de economische eenheid opererende vennootschappen moeten organisatorisch verbonden zijn. De onder 2 bedoelde organisatorische band kan onder meer aanwezig worden geacht, wanneer sprake is van een gemeenschappelijk beleid. De leidende onderneming (hoofd van de groep) heeft dan beslissende zeggenschap in dat beleid en heeft dus de centrale leiding. Special purpose entity Overheerste rechtspersoon Dit vierde begrip is in 2005 bij de herziening van Titel 9 boek 2 BW in de wet opgenomen. Een overheerste rechtspersoon is een rechtspersoon waarop overheersende zeggenschap kan worden uitgeoefend zonder dat een formele zeggenschapsstructuur bestaat (zgn. special purpose entity). 2 1 Geconsolideerde jaarrekening
15 Het begrip sluit nauw aan bij het begrip dochtermaatschappij (beslissende invloed) en het begrip groepsmaatschappij (centrale leiding). De overheerste rechtspersoon is in de wet opgenomen om ervoor te zorgen dat special purpose entities die feitelijk als groepsmaatschappij kunnen worden aangeduid, worden opgenomen in de consolidatiekring (zie paragraaf 1.2). Kapitaalvennootschap Personenvennootschap Dutch GAAP Opmerkingen 1 Wanneer een nv/bv (of meer algemeen: een rechtspersoon waarvoor Titel 1 Boek 2 BW geldt) een deelneming heeft in een nv/bv, spreken we van een deelneming in een kapitaalvennootschap. De deelneming kan ook betrekking hebben op een vennootschap onder firma of een commanditaire vennootschap. In dat geval wordt gesproken over een deelneming in een personenvennootschap. Ook een dochtermaatschappij resp. een groepsmaatschappij kan een personenvennootschap zijn. Bij onze verdere behandeling blijft de personenvennootschap buiten beschouwing. 2 Wanneer een in Nederland gevestigde onderneming bij het opstellen van de jaarrekening de Nederlandse wet- en regelgeving (wetgeving + Richtlijnen van de Raad voor de Jaarverslaggeving) toepast, spreken we over het toepassen van Dutch GAAP (GAAP = General Accepted Accounting Principles). IFRS-begrippen Opgave 1.1 De International Accounting Standards Board (IASB) werkt in haar International Financial Reporting Standards (IFRS) ten aanzien van verbonden ondernemingen met de volgende begrippen: Subsidiaries Wanneer de deelnemende rechtspersoon beslissende invloed heeft op het zakelijke en financiële beleid van de rechtspersoon waarin zij deelneemt (= power to control), is de laatste rechtspersoon een subsidiary. Het begrip sluit dicht aan op ons begrip dochtermaatschappij en vooral op ons begrip groepsmaatschappij. Associates In dit geval heeft de deelnemende rechtspersoon invloed van betekenis op het zakelijke en financiële beleid van de rechtspersoon waarin zij deelneemt. Laatstbedoelde rechtspersoon is dan een associated company. Het begrip lijkt veel op ons begrip deelneming. Financial assets In dit geval is in feite geen sprake van verbonden ondernemingen. We moeten hier denken aan een onderneming die onder haar financiële activa aandelen in een nv/bv heeft, waarin zij geen invloed van betekenis heeft, laat staan een beslissende invloed. 1.1 Verbonden ondernemingen 3
16 1.2 Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening Waarom consolidatie? Door het fenomeen van de verbonden ondernemingen ontstaat in bepaalde gevallen het vraagstuk van de samenvattende berichtgeving over het geheel. Een van de middelen hiertoe is de geconsolideerde jaarrekening. Geconsolideerde jaarrekening Artikel 2: 405 BW vermeldt over de geconsolideerde jaarrekening het volgende: Een geconsolideerde jaarrekening is de jaarrekening waarin de activa, passiva, baten en lasten van de rechtspersonen en vennootschappen die een groep of groepsdeel vormen en andere in de consolidatie meegenomen rechtspersonen en vennootschappen, als één geheel worden opgenomen. (lid 1) De geconsolideerde jaarrekening moet overeenkomstig artikel 362 lid 1 inzicht geven betreffende het geheel van de in de consolidatie opgenomen rechtspersonen en vennootschappen. (lid 2) In de geconsolideerde jaarrekening moeten we de onderlinge leveringen elimineren, en ook de winst op onderlinge leveringen die nog niet hebben geleid tot verkopen aan derden. Ook de onderlinge financiële betrekkingen tussen de leden van de groep moeten we elimineren. Vergelijkbaar met de hier bedoelde eliminaties zijn die welke we tegenkwamen bij de bespreking van de fiscale eenheid in Fiscale jaarrekening, het tweede deel in deze serie. Nadat we deze eliminaties hebben aangebracht, geeft de geconsolideerde winst-en-verliesrekening uitsluitend de verkopen aan derden en de daarop gerealiseerde winst, terwijl uit de geconsolideerde balans de positie van de groep tegenover derden blijkt. Om de economische betekenis van de geconsolideerde jaarrekening te begrijpen, bekijken we nog eens de tekst van artikel 2: 362 BW (lid 1 t/m 3) aan het begin van paragraaf 14.2 in Jaarrekening, het eerste deel in deze serie. Als hoofdeisen te stellen aan de externe jaarrekening lezen we daar, dat: De jaarrekening geeft volgens normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd een zodanig inzicht dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd omtrent het vermogen en het resultaat, alsmede voor zover de aard van een jaarrekening dat toelaat, omtrent de solvabiliteit en de liquiditeit van de rechtspersoon.... (lid 1) De balans met de toelichting geeft getrouw, duidelijk en stelselmatig de grootte van het vermogen en zijn samenstelling in actief- en passiefposten op het einde van het boekjaar weer.... (lid 2) De winst-en-verliesrekening met de toelichting geeft getrouw, duidelijk en stelselmatig de grootte van het resultaat van het boekjaar en zijn afleiding uit de posten van baten en lasten weer. (lid 3) Het is duidelijk dat aan deze eisen gesteld aan de groep voor het grootste deel beter kan worden voldaan met behulp van een geconsolideerde jaarrekening dan met de enkelvoudige (= vennootschappelijke) jaarrekening van de moedermaatschappij. 4 1 Geconsolideerde jaarrekening
17 Zelfs bij toepassing van de vermogensmutatiemethode (waarover meer in de volgende hoofdstukken) is op de enkelvoudige balans van de moedermaatschappij het belang in alle bezittingen en schulden van de groepsmaatschappijen samengebundeld tot één post Deelnemingen ; de enkelvoudige winst-en-verliesrekening van de moedermaatschappij het aandeel in de resultaten van de groepsmaatschappijen samengebundeld tot één post Aandeel resultaat deelnemingen. Voor wat betreft het inzicht in de solvabiliteit laat de geconsolideerde jaarrekening geen verbetering zien ten opzichte van de enkelvoudige jaarrekening van de moedermaatschappij. Integendeel, meestal zal de solvabiliteit (gemeten aan de hand van de verhouding Eigen vermogen : Vreemd vermogen) op basis van de geconsolideerde balans slechter zijn dan die op basis van de enkelvoudige balans van de moedermaatschappij. Dit komt doordat op de geconsolideerde balans bij toepassing van de vermogensmutatiemethode het eigen vermogen gelijk is aan dat van de moedermaatschappij, terwijl het vreemd vermogen gelijk is aan dat van de moedermaatschappij + alle overige groepsmaatschappijen. Ook kan niet worden gesteld dat aan de hand van de geconsolideerde jaarrekening een beter inzicht in de liquiditeit (bijvoorbeeld gemeten met de current ratio) ontstaat dan aan de hand van de enkelvoudige jaarrekening van de moedermaatschappij. Dit is namelijk sterk afhankelijk van de balansverhoudingen van de groepsmaatschappijen die worden meegenomen in de consolidatie. Wanneer consolidatie? De vraag die we nog niet hebben beantwoord, is wanneer nu voor verbonden ondernemingen een geconsolideerde jaarrekening moet worden opgesteld. Hiervoor staan we stil bij artikel 2: 406 lid 1 en 2 BW: De rechtspersoon die, alleen of samen met een andere groepsmaatschappij, aan het hoofd staat van zijn groep, stelt een geconsolideerde jaarrekening op, waarin opgenomen de eigen financiële gegevens met die van zijn dochtermaatschappijen in de groep, andere groepsmaatschappijen en andere rechtspersonen waarop hij een overheersende zeggenschap kan uitoefenen of waarover hij de centrale leiding heeft. (lid 1) Een rechtspersoon waarop lid 1 niet van toepassing is, maar die in zijn groep een of meer dochtermaatschappijen heeft of andere rechtspersonen waarop hij een overheersende zeggenschap kan uitoefenen of waarover hij de centrale leiding heeft, stelt een geconsolideerde jaarrekening op. Deze omvat de financiële gegevens van het groepsdeel, bestaande uit de rechtspersoon, zijn dochtermaatschappijen in de groep, andere groepsmaatschappijen die onder de rechtspersoon vallen en andere rechtspersonen waarop hij een overheersende zeggenschap kan uitoefenen of waarover hij de centrale leiding heeft. (lid 2) Uit bovenstaande wettekst kunnen we afleiden dat geconsolideerd worden: dochtermaatschappijen die tevens groepsmaatschappij zijn; andere groepsmaatschappijen. 1.2 Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening 5
18 Dochtermaatschappijen die geen groepsmaatschappij zijn, worden dus niet geconsolideerd. Anderzijds moeten ondernemingen waarin geen kapitaalparticipatie bestaat, wel worden meegeconsolideerd als ze groepsmaatschappij of overheerste rechtspersoon zijn. Het onderscheid tussen de hiervóór vermelde tekst van lid 1 en lid 2 lichten we toe met de volgende figuur: Verbonden ondernemingen wel of geen consolidatie? NV A BV B BV C BV D BV E BV F Vrijstelling van deelconsolidatie voor tussenholdings We nemen aan dat BV D, BV E en BV F dochtermaatschappij zijn van BV B, dat BV B t/m BV F allemaal dochtermaatschappij zijn van NV A en dat alle bv s tevens samen met NV A groepsmaatschappij zijn. Op grond van artikel 2: 406 lid 1 BW moet NV A, die aan het hoofd staat van de groep, in principe een geconsolideerde jaarrekening samenstellen van de eigen financiële gegevens en de financiële gegevens van alle bv s. Op grond van artikel 2: 406 lid 2 BW moet ook BV B die in zijn groep drie dochtermaatschappijen heeft een geconsolideerde jaarrekening samenstellen van de eigen financiële gegevens en de financiële gegevens van de bv s D, E en F. Artikel 2: 408 BW biedt echter de mogelijkheid deze consolidatie achterwege te laten en de geconsolideerde jaarrekening van NV A daarvoor in de plaats te stellen. We spreken in dit verband over vrijstelling van deelconsolidatie voor tussenholdings (de tussenholding is hier BV B). De geconsolideerde jaarrekening (hiervóór die van NV A bijvoorbeeld) behoort tot de jaarrekening van NV A. De tekst van artikel 2 : 361 lid 1 BW geeft namelijk aan. Onder jaarrekening wordt verstaan: de enkelvoudige jaarrekening die bestaat uit de balans en de winst-en-verliesrekening met de toelichting, en de geconsolideerde jaarrekening indien de rechtspersoon een geconsolideerde jaarrekening opstelt. Bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening gelden de bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW en uiteraard de voorschriften die we vinden in het Besluit waardering activa en het Besluit modellen jaarrekening. Artikel 10 van het laatstgenoemde Besluit vermeldt het volgende: In een geconsolideerde jaarrekening mogen alle benamingen worden aangepast om het groepskarakter aan te geven. (lid 1) In een geconsolideerde balans wordt het aandeel van derden in groepsmaatschappijen afzonderlijk als onderdeel van het groepsvermogen opgenomen. Overigens is onderverdeling van het eigen vermogen in een geconsolideerde jaarrekening niet vereist. (lid 2) 6 1 Geconsolideerde jaarrekening
19 In een geconsolideerde winst-en-verliesrekening wordt het aandeel van derden in het geconsolideerd resultaat na belastingen afzonderlijk gegeven; indien het gesplitst wordt gegeven, moet dit geschieden na het resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening na belastingen en na het buitengewone resultaat na belastingen. (lid 3) In voorgaande wettekst valt op dat de onderverdeling van het eigen vermogen in een geconsolideerde jaarrekening niet vereist is. Ten slotte wijzen we er op dat er enkele posten zijn die uitsluitend in de geconsolideerde jaarrekening voorkomen, zoals: het aandeel van derden in groepsmaatschappijen (een post credit op de geconsolideerde balans), en het winstaandeel van derden in het geconsolideerde resultaat na belastingen (een post debet op de geconsolideerde winst-en-verliesrekening). In de volgende hoofdstukken komen we de zojuist genoemde posten heel vaak tegen. De beursgenoteerde onderneming in Nederland die een geconsolideerde jaarrekening moet opstellen, dient dit te doen op basis van IFRS. Voorwaarden voor de toepassing van consolidatie Hiervóór zagen we dat op grond van artikel 2: 406 lid 1 BW alle groepsmaatschappijen moeten worden meegeconsolideerd. Op deze regel bestaat een aantal uitzonderingen. Zo vermeldt artikel 2: 407 lid 1 BW: De verplichting tot consolidatie geldt niet voor gegevens: a van in de consolidatie te betrekken maatschappijen wier gezamenlijke betekenis te verwaarlozen is op het geheel, b van in de consolidatie te betrekken maatschappijen waarvan de nodige gegevens slechts tegen onevenredige kosten of met grote vertraging te verkrijgen of te ramen zijn, c van in de consolidatie te betrekken maatschappijen waarin het belang slechts wordt gehouden om het te vervreemden. Beslissende invloed Financieel belang Voor de vraag of een groepsmaatschappij in de consolidatie moet worden betrokken, is van belang of deze maatschappij onderworpen is aan de centrale leiding van het groepshoofd. In het algemeen kunnen we stellen dat dit bij dochtermaatschappijen het geval is. In paragraaf 1.1 hebben we immers gezien dat voor het zijn van dochtermaatschappij als voorwaarde geldt dat de deelnemende vennootschap (moedermaatschappij) beslissende invloed heeft op het zakelijke en financiële beleid van de vennootschap waarin wordt deelgenomen. Die beslissende invloed wordt onder andere verondersteld aanwezig te zijn als de deelnemende vennootschap meer dan de helft van de stemrechten in de algemene vergadering van aandeelhouders van de vennootschap waarin wordt deelgenomen, kan uitoefenen. Met de volgende voorbeelden laten we zien hoe we kunnen vaststellen of meer dan de helft van de stemrechten aanwezig is. Tevens laten we zien hoe we het bij het consolidatieproces als zodanig in aanmerking te nemen financiële belang kunnen bepalen. 1.2 Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening 7
20 Voorbeeld 1.1 NV A heeft een 70%-belang in BV B en BV B heeft een 60%-belang in BV C. Gevraagd 1 Bereken de zeggenschap (in een percentage) die NV A heeft in: a BV B; b BV C. NV A BV B BV C 70% 60% Uitwerking 1 a Het zeggenschapspercentage van NV A in BV B is 70%. b Door het meerderheidsbelang van NV A in BV B beheerst NV A 60% van de zeggenschap in BV C. Beide bv s zijn dus dochtermaatschappij van NV A. Op grond van de bij 1 gevraagde percentages en het feit dat zowel BV B als BV C deel uitmaakt van de groep waarin NV A aan het hoofd staat, wordt voor de drie vennootschappen een geconsolideerde jaarrekening opgesteld. Gevraagd 2 Bereken het bij de consolidatie in aanmerking te nemen financiële belang (in een percentage) dat NV A heeft in: a BV B; b BV C. Uitwerking 2 Het bij de consolidatie in aanmerking te nemen financiële belang van NV A in: a BV B = 70%; b BV C = 70% van 60% = 42%. Voorbeeld 1.2 NV A heeft een 70%-belang in BV B en een 14%-belang in BV C. BV B heeft een 40%-belang in BV C. Gevraagd 1 Bereken de zeggenschap (in een percentage) die NV A heeft in: a BV B; b BV C. NV A BV B 70% 14% Uitwerking 1 a Het zeggenschapspercentage van NV A in BV B is 70%. b Door het meerderheidsbelang van NV A in BV B beheerst NV A 40% van de zeggenschap in BV C. Samen met het rechtstreekse belang van 14% van NV A in BV C komt NV A op een zeggenschapspercentage in BV C van 40% + 14% = 54%. 40% Beide bv s zijn dus dochtermaatschappij van NV A. BV C 8 1 Geconsolideerde jaarrekening
21 Op grond van de bij 1 gevraagde percentages en het feit dat zowel BV B als BV C deel uitmaakt van de groep waarin NV A aan het hoofd staat, wordt voor de drie vennootschappen een geconsolideerde jaarrekening opgesteld. Gevraagd 2 Bereken het bij de consolidatie in aanmerking te nemen financiële belang (in een percentage) dat NV A heeft in: a BV B; b BV C. Uitwerking 2 Het bij de consolidatie in aanmerking te nemen financiële belang van NV A in: a BV B = 70%; b BV C = 14% (direct) + 70% van 40% (indirect) = 42%. Opmerkingen 1 De in de voorbeelden 1.1 en 1.2 voor NV A berekende percentages zijn: Percentages NV A Dochtermaatschappij Zeggenschap (in %) Financieel belang (in %) Voorbeeld 1.1 Voorbeeld 1.2 Voorbeeld 1.1 Voorbeeld 1.2 BV B 70% 70% 70% 70% BV C 60% 54% 42% 42% Consolidatiekring Opgaven Het totaal van alle ondernemingen die bij de consolidatie worden betrokken, noemen we de consolidatiekring. 1.2 Samenvattende berichtgeving door middel van geconsolideerde jaarrekening 9
22 Samenvatting hoofdstuk 1 In het kader van verbonden ondernemingen zijn vier begrippen van belang: Deelneming Er is sprake van een deelneming als wordt voldaan aan de volgende drie voorwaarden: 1 er moet sprake zijn van kapitaalverschaffing; 2 deze kapitaalverschaffing dient om een duurzame band aan te gaan; 3 de kapitaalverschaffing en de duurzame band worden aangehouden voor de eigen werkzaamheid. Dochtermaatschappij Er is sprake van een dochtermaatschappij als de deelnemende rechtspersoon/vennootschap: meer dan de helft van de stemrechten in de algemene vergadering van aandeelhouders kan uitoefenen, al dan niet krachtens een afgesloten overeenkomst met andere stemgerechtigden, óf meer dan de helft van de bestuurders of van de commissarissen kan benoemen of ontslaan, al dan niet krachtens een afgesloten overeenkomst met andere stemgerechtigden en dit zelfs kan indien alle stemgerechtigden stemmen. Een neveneis hierbij is dat de rechtspersoon die dit recht kan uitoefenen, aandeelhouder moet zijn. De deelnemende rechtspersoon/vennootschap is de moedermaatschappij. Groepsmaatschappij Een nv/bv wordt aangeduid als groepsmaatschappij als deze samen met een andere nv/bv in een groep is verbonden. Om in dit verband te kunnen spreken van een groep, moet worden voldaan aan de volgende voorwaarden: 1 er moet sprake zijn van een economische eenheid; 2 de in de economische eenheid opererende vennootschappen moeten organisatorisch zijn verbonden. Alle rechtspersoonvormen en vormen van vennootschappen kunnen deel uitmaken van een groep. De onder 2 bedoelde organisatorische band kan onder meer aanwezig worden geacht, wanneer sprake is van een gemeenschappelijk beleid. De leidende onderneming (hoofd van de groep) heeft dan beslissende zeggenschap in dat beleid en heeft dus de centrale leiding. Overheerste rechtspersoon Een rechtspersoon die in de consolidatie moet worden betrokken omdat de moedermaatschappij daarin overheersende zeggenschap kan uitoefenen of waarover zij de centrale leiding heeft zonder dat sprake is van een formele zeggenschapsstructuur. Het totaal van de Nederlandse wet- en regelgeving wordt Dutch GAAP genoemd. In het kader van verbonden ondernemingen hanteert de IASB de volgende begrippen: Subsidiaries Vergelijkbaar met ons begrip dochtermaatschappij/groepsmaatschappij. Associates Vergelijkbaar met ons begrip deelneming. Financial assets Hier is in feite geen sprake van verbonden ondernemingen. Het gaat hier om een nv/bv die onder haar financiële activa aandelen heeft in een nv/bv, zonder dat ze daarin enige invloed heeft Geconsolideerde jaarrekening
23 Een geconsolideerde jaarrekening is de jaarrekening waarin de activa, passiva, baten en lasten van de rechtspersonen en vennootschappen die een groep of groepsdeel vormen en andere in de consolidatie meegenomen rechtspersonen en vennootschappen, als één geheel worden opgenomen. Een tussenholding is een houdstermaatschappij waarvan de aandelen geheel of gedeeltelijk in handen zijn van een andere houdstermaatschappij en die dus niet staat aan het hoofd van de gehele groep maar wel aan het hoofd van een groepsdeel. Onder bepaalde voorwaarden mag de geconsolideerde jaarrekening van de hoofd houdstermaatschappij in de plaats worden gesteld van de geconsolideerde jaarrekening van de tussenholding. Voor de vraag of een groepsmaatschappij in de consolidatie moet worden betrokken, is van belang of deze maatschappij onderworpen is aan de centrale leiding van het groepshoofd. In het algemeen kunnen we stellen dat dit bij dochtermaatschappijen het geval is. De vaststelling of een groepsmaatschappij al of niet dochtermaatschappij is, gebeurt op basis van het zeggenschapscriterium. De consolidatie van de te consolideren groepsmaatschappijen wordt uitgevoerd op basis van het kapitaalscriterium. Samenvatting hoofdstuk 1 11
24 Zelftoets hoofdstuk 1 De financiële belangen die NV A heeft in een viertal bv s kunnen als volgt worden weergegeven. Financiële belangen NV A NV A BV B 60% 30% 20% 80% BV C BV D BV E a b c d e Op welke van bovenstaande rechtspersonen is de kwalificatie moedermaatschappij van toepassing? Op welke van bovenstaande rechtspersonen is de kwalificatie dochtermaatschappij van toepassing, bekeken vanuit: 1 NV A; 2 BV B? Welke kwalificatie is uitsluitend op BV B van toepassing? Wordt bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening door NV A ook BV E meegeconsolideerd? BV D oefent sterk afwijkende activiteiten uit in vergelijking tot NV A en de andere bv s. Moet BV D bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening door NV A worden meegeconsolideerd? Motiveer het antwoord Geconsolideerde jaarrekening
opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk
opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff
GECONSOLIDEERDE JAARREKENING
uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers
Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk
Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:
Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk
Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede
Basiskennis Calculatie
Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff
Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk
Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede
Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk
Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort
CONSOLIDATIE. Inhoudsopgave
Inhoudsopgave CONSOLIDATIE 1.0 Kennismaken 2.0 Waarom consolideren? 3.0 Wanneer consolideren? 4.0 Wat is een geconsolideerde jaarrekening? 5.0 De techniek van de integrale consolidatie 1.0 Kennismaken
Bedrijfsadministratie MBA
Bedrijfsadministratie MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Bedrijfsadministratie MBA Opgaven- en werkboek Bedrijfsadministratie MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede
Boekhouden geboekstaafd
1 Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Twaalfde druk Boekhouden geboekstaafd 1 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 1 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Twaalfde druk
Bedrijfsadministratie MBA
Bedrijfsadministratie MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Bedrijfsadministratie MBA Uitwerkingen Bedrijfsadministratie MBA Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede
Belastingwetgeving 2015
Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Ontwerp omslag: www.gerhardvisker.nl Ontwerp binnenwerk: Ebel Kuipers, Sappemeer Omslagillustratie:
Waarderingsmethoden voor deelnemingen in de jaarrekening
12 Waarderingsmethoden voor deelnemingen in de jaarrekening 1201 a 1 Een NV/BV heeft een deelneming in een andere NV/BV, indien wordt voldaan aan de volgende drie voorwaarden: 1 er moet sprake zijn van
Bedrijfseconomie. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN. Tweede druk
Bedrijfseconomie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Bedrijfseconomie Uitwerkingen Bedrijfseconomie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Elementaire praktijk van de Financiering Werkboek
Elementaire praktijk van de Financiering Werkboek Niveau 4 PDB Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de financiering Niveau 4 PDB Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp
De basis van het Boekhouden
De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Onderzoek als project
Onderzoek als project Onderzoek als project Met MS Project Ben Baarda Jan-Willem Godding Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: Studio Frank & Lisa, Groningen Omslagillustratie:
Boekhouden geboekstaafd
Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff
Blommaert. Bedrijfseconomische Analyses OPGAVEN. Blommaert & Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief. Zevende druk
Blommaert Blommaert & Bedrijfseconomische Analyses Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief OPGAVEN Zevende druk Bedrijfseconomische Analyses Opgaven en uitwerkingen Bedrijfseconomische Analyses
Basisstudie in het boekhouden
OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren
Boekhouden geboekstaafd Opgaven
Boekhouden geboekstaafd Wim Broerse, Derk Jan Heslinga, Wim Schauten 13 e druk Boekhouden geboekstaafd 1 Drs. W.J. Broerse Drs. D.J.J. Heslinga Drs. W.M.J. Schauten Dertiende druk Noordhoff Uitgevers
Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk
Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:
Belastingwetgeving 2015
Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij
Boekhouden geboekstaafd
Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff
Serie: Elementaire theorie accountantscontrole. Auditing & Assurance: Bijzondere opdrachten. Hoofdredactie Prof. dr. G.C.M.
Serie: Elementaire theorie accountantscontrole Auditing & Assurance: Bijzondere opdrachten Hoofdredactie Prof. dr. G.C.M. Majoor RA Auteurs Drs. B.A. Heikoop-Geurts RA M.J.Th. Mooijekind RA Drs. H.L. Verkleij
Bedrijfsadministratie
Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff
Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie
Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie Werkboek Niveau 4 PDB Hans Dijkink Elementaire praktijk van de Bedrijfsadministratie Niveau 4 PDB Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Financiële rapportage en analyse MBA
Financiële rapportage en analyse MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina
Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek
Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert
Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek
Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Financiële Administratie
Financiële Administratie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Financiële administratie Uitwerkingen Financiële administratie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede druk
Boekhouden geboekstaafd
Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren
Basiskennis Boekhouden
Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff
Boekhouden geboekstaafd Uitwerkingen
Boekhouden geboekstaafd Uitwerkingen Wim Broerse, Derk Jan Heslinga, Wim Schauten 13 e druk Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Drs. W.J. Broerse Drs. D.J.J. Heslinga Drs. W.M.J. Schauten Dertiende
Belastingrecht voor het ho 2014
Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Basiskennis Calculatie
Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Derde druk Basiskennis Calculatie Opgaven Basiskennis Calculatie Opgaven Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff Uitgevers
Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening
16 hoofdstuk Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening 16.1 Onder de werking van boek 2 titel 9 van het burgerlijk wetboek vallen ondernemingen die gedreven worden in de vorm van een NV, BV,
Praktisch Verbintenissenrecht
Praktisch Verbintenissenrecht Mr. dr. C. Phillips 2 e druk Toegang tot online studiehulp Als koper van dit e-book kun je een unieke code aanmaken die toegang geeft tot de website bij het e-book. 1. Ga
Belastingrecht voor het ho 2012
Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen
Belastingrecht MBA 2014
Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1
Belastingrecht voor het ho 2014
Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers
Boekhouden geboekstaafd
1 Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Twaalfde druk Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren
9 Niet-integraal of niet-proportioneel geconsolideerde deelnemingen in de geconsolideerde jaarrekening
in de geconsolideerde jaarrekening 9.1 a Deelnemingen waarop de consoliderende onderneming geen beslissende invloed kan uitoefenen op het financiële en zakelijke beleid. b c d Een groepsmaatschappij is
KAPITAALBELANGEN EN CONSOLIDATIE
Consolidatie op basis van invloed, niet op basis van financieel belang Financial accounting PE Educatie KAPITAALBELANGEN EN CONSOLIDATIE Ondernemingen delen gezamenlijke kapitaalbelangen vaak in op basis
12 merken, 13 ongelukken
12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave
9 Niet integraal of niet proportioneel geconsolideerde deelnemingen in de geconsolideerde jaarrekening
9 Niet integraal of niet proportioneel geconsolideerde deelnemingen in de geconsolideerde jaarrekening Opgave 9.4* A heeft diverse deelnemingen. Twee ervan, te weten de deelneming in B en de deelneming
Basisvaardigheden rekenen voor de pabo
Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen
Financiële rapportage en analyse MBA
Financiële rapportage en analyse MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Tweede druk Financiële rapportage en analyse Opgaven- en werkboek Financiële rapportage en analyse Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren
12 merken, 13 ongelukken KarelJan Alsem en Robbert Klein Koerkamp
12 merken, 13 ongelukken KarelJan Alsem en Robbert Klein Koerkamp Eerste druk 12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers
Belastingrecht voor het ho 2010
Belastingrecht voor het ho 2010 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2010 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
Basiskennis Boekhouden
Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Derde druk Basiskennis Boekhouden Opgaven- en werkboek Basiskennis Boekhouden Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren
Gedetailleerde inhoud
Gedetailleerde inhoud Studiewijzer 15 1 Administratieplicht en deelnemingen 17 1.1 Administratie(plicht) 18 1.2 Balans en staat van baten en lasten 18 1.3 Meer vestigingen 19 1.4 Rechtstreekse en middellijke
Bedrijfsadministratie - GBE3.2 (FE) - Deel 1
GBE3.2 (FE) les 1 programma Waardering van deelnemingen Begrippen Waardering deelnemingen Waarderen op verkrijgingsprijs voorbeeld 1 Waarderen tegen actuele waarde voorbeeld 2 Vermogensmutatiemethode voorbeeld
1Boekhouden geboekstaafd
1Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren Twaalfde druk Boekhouden geboekstaafd 1 Boekhouden geboekstaafd 1 Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Twaalfde druk Noordhoff Uitgevers bv
Hou het eenvoudig Effectief communiceren in organisaties
Hou het eenvoudig 30-09-2008 09:10 Pagina 1 Hou het eenvoudig Effectief communiceren in organisaties Hou het eenvoudig 30-09-2008 09:10 Pagina 2 Hou het eenvoudig 30-09-2008 09:10 Pagina 3 Arie Quik Hou
Cultureel erfgoed en ruimte
Cultureel erfgoed en ruimte gebieds- en ontwikkelingsgerichte erfgoedzorg in de ruimtelijke ordening Mr. J. Poelstra, Ir. A. E. de Graaf en Ir. R.J.M.M. Schram Mr. T.H.H.A. van der Schoot (eindredactie)
PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas
schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet
Bedrijfsadministratie met Excel
Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursus bedrijfsadministratie met behulp van digitale didactiek W.J. Broerse Derde druk Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursis
Waardering van deelnemingen
GBE3.2 (FE) les 1 programma Begrippen Waardering van deelnemingen Begrippen Waardering deelnemingen Vier begrippen 1. Deelneming 2. Dochtermaatschappij 3. Groepsmaatschappij 4. Rechtspersoon waarover...
Grondexploitatiewet. vraag & antwoord
Grondexploitatiewet vraag & antwoord Grondexploitatiewet vraag & antwoord drs. P.C. van Arnhem J.W. Santing Msc RE MRICS mr. G.I. Sheer Mahomed GRONDEXPLOITATIEWET - VRAAG & ANTWOORD Berghauser Pont Publishing
CONSOLIDATIE. Belgian GAAP en IFRS
CONSOLIDATIE Belgian GAAP en IFRS CARINE COPPENS MARIO DEKEYSER Antwerpen Cambridge Consolidatie. Belgian GAAP en IFRS Carine Coppens en Mario Dekeyser 2016 Antwerpen Cambridge www.intersentia.be Omslagfoto:
Arbo- en verzuimbeleid
r i c h t l i j n v o o r d e a r b o c a t a l o g u s Arbo I n f o r m a t i e 1 Arbo- en verzuimbeleid Elfde herziene druk Arbo-Informatieblad 1 1-12-2010 11:02:47 colofon Uitgave Sdu Uitgevers Sdu
Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid
Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid Model Inkoopbeleid voor de (semi)overheid Mr. drs. T.H.G. Robbe model inkoopbeleid voor de (semi)overheid Berghauser Pont Publishing Postbus 14580 1001 LB Amsterdam
OPGAVEN. Jaarverslaggeving. dr. Peter Epe RA drs. Wim Koetzier Wim Hoffmann RA. Zesde druk
OPGAVEN Jaarverslaggeving dr. Peter Epe RA drs. Wim Koetzier Wim Hoffmann RA Zesde druk Jaarverslaggeving Opgaven Jaarverslaggeving Opgaven Dr. Peter Epe RA Drs. Wim Koetzier Wim Hoffmann RA Zesde druk
Belastingrecht MBA 2010
Belastingrecht MBA 2010 Uitwerkingen opgaven Deel 4 Loonbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2010 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1 Ontwerp binnenwerk
Boekhouden geboekstaafd
Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs Prof. dr. M.A. van Hoepen RA S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 3 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 3 Opgaven Drs. H. Fuchs Prof. dr.
Recht voor de Horeca Casusboek
Recht voor de Horeca Casusboek Mr. Frank H.J.M. ten Berge Recht voor de Horeca Recht voor de Horeca Casusboek Auteur Mr. Frank H.J.M. ten Berge Vierde druk, 2013 Noordhoff Uitgevers Ontwerp omslag: G2K,
IBUS ASSET MANAGEMENT UK B.V. HALFJAARVERSLAG 2007. Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA Amstelveen Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090
IBUS ASSET MANAGEMENT UK B.V. HALFJAARVERSLAG 2007 Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA Amstelveen Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090 INHOUDSOPGAVE Vennootschappelijke Balans 3 Vennootschappelijke Winst-
Externe verslaggeving Opgaven
Externe verslaggeving Opgaven Jeffrey Bouwer, Dick van Offeren, Erik van der Veer 3 e druk Externe verslaggeving Opgaven Drs. H.J. Bouwer Dr. D.H. van Offeren Drs. E.M. van der Veer Derde druk Noordhoff
ABC voor Raadsleden INKIJKEXEMPLAAR
ABC voor Raadsleden ABC voor Raadsleden Termen, woorden en uitdrukkingen in en om de raadzaal toegelicht en verduidelijkt mr. O. Schuwer abc voor raadsleden Berghauser Pont Publishing Postbus 14580 1001
De Kern van Veranderen
De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,
3 Deelnemingen in de enkelvoudige jaarrekening en de administratie daarvan
3 Deelnemingen in de enkelvoudige jaarrekening en de administratie daarvan Opgave 3.5 Een rechtspersoon heeft een 30%-deelneming. De deelneming wordt gewaardeerd tegen geherwaardeerde verkrijgingsprijs
IBUS ASSET MANAGEMENT UK B.V. JAARREKENING 2006. Polarisavenue 85 - Postbus 2007-2130 GE Hoofddorp Telefoon 023-5685800 - Fax 023-5685806
IBUS ASSET MANAGEMENT UK B.V. JAARREKENING 2006 Polarisavenue 85 - Postbus 2007-2130 GE Hoofddorp Telefoon 023-5685800 - Fax 023-5685806 INHOUDSOPGAVE Vennootschappelijke Balans 3 Vennootschappelijke Winst-
UvA-DARE (Digital Academic Repository)
UvA-DARE (Digital Academic Repository) Beroepsonderwijs tussen publiek en privaat: Een studie naar opvattingen en gedrag van docenten en middenmanagers in bekostigde en niet-bekostigde onderwijsinstellingen
Externe veiligheid en Ruimte
Het beheersen van risico s van activiteiten met gevaarlijke stoffen in het ruimtelijk spoor Het beheersen van risico s van activiteiten met gevaarlijke stoffen in het ruimtelijk spoor mr. E. Broeren Berghauser
Preadviezen Content.indd :55:32
Preadviezen 2016 Content.indd 1 01-11-16 13:55:32 Content.indd 2 01-11-16 13:55:32 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland Preadviezen 2016 Noodtoestand in het publiekrecht
Kleine waterbouwkundige constructies
Kleine waterbouwkundige constructies ing. B. van Leusen Kleine waterbouwkundige constructies Kleine waterbouwkundige constructies ing.b.van Leusen Zevende druk, vijfde oplage, 2011 Noordhoff Uitgevers
Praktisch Burgerlijk Procesrecht. Mr. J.P.H. Timmermans Mr. N.H.P.G. Sommers
Praktisch Burgerlijk Procesrecht Mr. J.P.H. Timmermans Mr. N.H.P.G. Sommers Vierde Derde druk Praktisch Burgerlijk Procesrecht Mr. J.P.H. Timmermans Mr. N.H.P.G. Sommers Derde druk Noordhoff Uitgevers
Bedrijfsadministratie met Excel
Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursus bedrijfsadministratie met behulp van digitale didactiek W.J. Broerse Vierde druk Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursis
Ethno-territorial conflict and coexistence in the Caucasus, Central Asia and Fereydan
UvA-DARE (Digital Academic Repository) Ethno-territorial conflict and coexistence in the Caucasus, Central Asia and Fereydan Rezvani, B. Link to publication Citation for published version (APA): Rezvani,
8 Proportioneel geconsolideerde deelnemingen
Voortgezette Studie Boekhouden 8.1 a De gezamenlijke onderneming wordt ook wel samenwerkingsverband of joint venture genoemd. b c Gewoonlijk wordt een deelneming in een samenwerkingsverband gewaardeerd
Bestuurlijke informatievoorziening OPGAVEN. Willem Leijnse. Vierde druk
Bestuurlijke informatievoorziening OPGAVEN Willem Leijnse Vierde druk Bestuurlijke informatievoorziening Opgaven W. Leijnse Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Ontwerp omslag: G2K, Groningen/Amsterdam
Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik
Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik mr. B.C. Mouthaan s-gravenhage - 2013 1 e druk ISBN
Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?
Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen
Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk
Rapportagetechniek Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten rapportagetechniek boek.indb 1 23-03-11
Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)
Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven
UAV 2012 Toegelicht. Handleiding voor de praktijk. prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis. Eerste druk
UAV 2012 Toegelicht Handleiding voor de praktijk prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Eerste druk s-gravenhage - 2013 1 e druk ISBN 978-90-78066-67-5 NUR 822 2013, Stichting Instituut voor Bouwrecht, s-gravenhage
i n s t a p b o e k j e
jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9
Juridische aspecten van ketensamenwerking. Naar een multidisciplinaire benadering
Juridische aspecten van ketensamenwerking. Naar een multidisciplinaire benadering Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 41 Juridische aspecten van ketensamenwerking Naar een multidisciplinaire
Wetsvoorstel Titel 9 handhaaft. bepalingen die strijdig zijn. met EG-richtlijn G.-P. den Hollander RA
Wetsvoorstel Titel 9 handhaaft bepalingen die strijdig zijn met EG-richtlijn 2013-34 G.-P. den Hollander RA Inleiding Het wetsvoorstel heeft bestaande verschillen tussen Titel 9 en de 4 e en 7 e EG-richtlijn
Consolideren: elimineren voor een juister beeld
Consolideren: elimineren voor een juister beeld Sjef Willockx Iedere onderneming is verplicht om een jaarrekening op te stellen. Wanneer een aantal bedrijven samen een groep vormen, moeten ze tevens een
Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005
i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging
INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid
INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen
Deze examenopgave bestaat uit 9 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.
SPD Bedrijfsadministratie Examenopgave GECONSOLIDEERDE JAARREKENING DONDERDAG 5 MAART 2015 14.45-17.15 UUR Belangrijke informatie Deze examenopgave bestaat uit 9 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer
Vraag 2 (6 punten) Bereken de goodwill die Margriet heeft betaald bij de verwerving van de deelneming in Dora op 1 januari 2015.
UITWERKING EXAMEN EXTERNE VERSLAGGEVING 2 (oude stijl) Opgave 1 (34 punten) Vraag 1 (3 punten) Geef gemotiveerd aan of de waarderingsgrondslag die Margriet hanteert voor de deelneming in Dora in overeenstemming
WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010
WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :