Heren van Schoonhoven in de 14de eeuw Hennie Verhoef

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Heren van Schoonhoven in de 14de eeuw Hennie Verhoef"

Transcriptie

1 Hennie Verhoef Voor de stad Schoonhoven breekt in het begin van de 14de eeuw een belangrijke periode aan na een roerige tijd met kasteelheer Nicolaas van Kats, een Zeeuws edelman. Nicolaas van Kats was al in 1280 door Graaf Floris V met het Hollandse deel van de stad Schoonhoven beleend. 1 Dat wil zeggen dat hij die goederen als zijn eigendom kon behandelen zolang hij de Graaf met raad en daad bijstond. Op 22 augustus 1281 schonk de bisschop van Utrecht Jan van Nassau het nog ontbrekende deel van de stad met grond en gras en alle tijdelijke rechtspraak aan Nicolaas van Kats. Dit is gedaan onder druk van de Hollandse Graaf Floris V, die op dat moment grote invloed heeft op het Utrechts grondgebied. 2 De moord op Graaf Floris in 1296 bracht grote veranderingen in het Graafschap. Zijn twaalfjarige zoon Jan I, die in Engeland werd opgevoed om daarna te huwen met de dochter van de Engelse koning, werd snel teruggehaald om het land te besturen met hulp van zijn Henegouwse oom, Graaf Jan II van Henegouwen. Als de zoon van Floris V, Jan I in 1299 overlijdt, wordt Jan II Graaf van Holland. Jan II was gehuwd met Filippa van Luxemburg en zoon van Aleida van Holland, tante van Floris V. Hij overlijdt in 1304 en wordt opgevolgd door zijn zoon Willem III. De Graaf van Vlaanderen, Guy van Dampierre, die Zeeland opeist, valt Holland binnen en komt zo tot Schoonhoven. Ook de Engelse koning maakt aanspraak op Holland, doch tot een inval van de Engelsen komt het niet. Nicolaas van Kats kiest voor de Vlaamse kant en wordt vervallen verklaard van zijn Hollandse lenen. Graaf Jan II geeft Schoonhoven op 21 augustus 1300 toestemming om zich te omvesten en te verdedigen tegen Nicolaas van Kats, wat het begin is geweest van de stadsmuren rondom de stad. 3 Nadat de Vlaamse troepen verdreven waren en het bestuur van het graafschap in handen kwam van de graven van Henegouwen, brak een rustige periode aan. Rich Lord at the Table Breviarium Grimani. De jongere broer van Graaf Willem III, Jan van Beaumont, waarschijnlijk geboren in 1288 en zoon van Jan II van Avesnes en Filippa van Luxemburg, werd beleend op 29 maart 1309 met diverse leengoederen in Holland en Zeeland, waaronder Schoonhoven en Gouda. Dit belenen betekende dat men over de inkomsten kon beschikken van de belastingen die erop rustten zoals de tiende penning op het verbouwen van graan en diverse stedelijke heffingen zoals de veerdiensten, de waag, belasting op bier enz. In Schoonhoven hield dit in: het bestaande kasteel uit de 13de eeuw met het Hofland en landerijen in Bergambacht, Stolwijk, Cabauw, Berkenwoude. In Gouda waren dat Bloemendaal, Jan van Beaumont (ca )

2 De Graven van Blois en hun bloedverwantschap aan de graven van Holland uit het Henegouwse en Beierse huis Wapen van Henegouwen Jacques, heer van Avesnes 1191 x Ameline, erfdochter van Guise Bouchard, heer van Avesnes 1243 x Margareta van Constantinopel Floris IV, graaf van Holland Gautier 1246 x Margareta, gravin van Blois Boudewijn, heer van Beaumont 1289 Jan van Henegouwen, heer van Avesnes 1257 x Aleid, dochter van Floris IV, graaf van Holland, 1284 Willem II, Rooms-Koning Jan II van Avesnes, graaf van Holland 1304 x Filippa van Luxemburg 1311 Floris V, Wapen van Holland Jan van Beaumont 1302 Hendrik 1303 Willem III, graaf van Holland * (1286) x Johanna van Valois 1342 Jan van Henegouwen, heer van Beaumont * (1281) ** x 1317 Margareta van Nesle, gravin van Soissons, vrouwe van Chimay * (1305) Guy van Châtillon, graaf van Blois, heer van Avesnes, Guise enz 1342 x Margareta van Valois Willem IV, graaf van Holland 1345 x Johanna van Brabant 1406 Margareta, gravin van Holland 1356 x Lodewijk IV van Beieren 1347 Johanna van Henegouwen * x Lodewijk van Châtillon, graaf van Blois, heer van Avesnes, Guise enz. * (1310) xx 1348 Willem, graaf van Namen ex 1 Wapen van Blois Willem V, graaf van Holland 1389 x Machteld van Lancaster 1362 Albrecht van Beieren 1358 ruwaard, 1389 graaf van Holland, 1404 x Margareta van Brieg 1386 xx Margaretha van Kleef ( ) vrouwe van Schoonhoven ( ) Lodewijk van Châtillon, graaf van Blois 1372 Jan van Châtillon, graaf van Blois, heer van Schoonhoven en Gouda enz. * (1342) x 1372 Machteld, hertogin van Gelre * (1324) Guy van Châtillon, graaf van Blois, heer van Beaumont 1372*, heer van Chimay, Schoonhoven en Gouda enz. * (1345) x 1374 Maria van Namen, * (1354) Wapen van Beieren Henegouwen Holland Lodewijk, graaf van Dunois * (1377) x 1389 Maria van Berry * = geboren x = getrouwd met = overleden * Cercle d hist. Beaumont 97 ** Waller Zeper

3 Moordrecht, Steyn, Papenkop. Verder nog grote gebieden in Zeeland, Noord-Holland, Kennemerland en Texel. Veel van deze leengoederen waren na de moord op Graaf Floris V in 1296 vervallen van de edelen die aan deze moord hadden deelgenomen. De lenen Schoonhoven en Gouda waren hoge heerlijkheden waar een baljuwschap voor beide plaatsen bij hoorde, en voor elk apart een schoutambacht. Dit hield in dat de schout moest zorgen voor de orde en lage vergrijpen, terwijl de baljuw de hoge rechtspraak voor zijn rekening nam zoals moorden en andere zware vergrijpen. Elk jaar moesten zij verantwoording afleggen en geld afdragen van opgelegde boetes. Als leenman van de graaf had men de verplichting de graaf te dienen bij conflicten in zijn graafschap. Overzicht Graven van Holland in de 13de en 14de eeuw Graven van Holland Willem II Holl. Huis Floris V Holl. Huis Jan I Holl. Huis Jan II Henegouwse Huis Willem III Henegouwse Huis Willem IV Henegouwse Huis Margaretha Henegouwse Huis Willem V Beierse Huis Albrecht van Beieren Ruwaard Beierse Huis Albrecht van Beieren Graaf Beierse Huis Willem VI Beierse Huis Jan van Beaumont, ook wel genoemd Jan van Henegouwen, bewoonde het kasteel van Schoonhoven. Echter, hij verbleef hier maar voor korte tijd vanwege zijn vele krijgstochten en zaken voor zijn broer, de Graaf van Holland en andere heren. Hij huwde in 1317, 28 jaar oud met de 10-jarige Margareta, erfgename van het Graafschap Soissons in Noord Frankrijk en de heerlijkheid Chimay in Henegouwen. Er werden geen zonen geboren, alleen een dochter Johanna, die huwde met Lodewijk van Châtillon, oudste zoon van Guy, Graaf van Blois en heer van Avesnes en Guise en Margareta van Valois, wiens moeder een zuster was van koning Philips VI van Frankrijk en van gravin Johanna van Henegouwen. Uit dit huwelijk werden drie zonen geboren: Lodewijk, Jan en Guy. Het kasteel in Schoonhoven, dat bij de komst van Jan van Beaumont bestond uit een grote woontoren, werd uitgebreid en beter bewoonbaar gemaakt en hierdoor plaats bood aan zijn raad en personeel. Omdat het erfleen niet in vrouwelijke lijn overdraagbaar was, was het de wens van Jan van Beaumont om het aan een van zijn kleinzonen over te dragen. Hertog Albrecht van Beieren, die als ruwaard 4 optrad voor zijn krankzinnig verklaarde broer Willem V, wilde hiermede wel akkoord gaan, op Hertog Albrecht van Beieren, Graaf van Holland Hollandse School, ca voorwaarde dat een geldlening door Jan van Beaumont aan het graafschap Holland gedaan vervallen zou worden verklaard en nog een groot geldbedrag aan hertog Albrecht betaald zou worden. Jan en Guy van Blois als heren van Schoonhoven en Gouda De kleinzonen van Jan van Beaumont, waren Lodewijk, Jan en Guy van Avesnes, kinderen van Lodewijk van Châtillon, Graaf van Blois en heer van Avesnes, en Johanna zijn dochter. Van de drie broers, waarvan de oudste Lodewijk intussen Graaf van Blois was geworden, werd Jan beleend met de erfenis van zijn grootvader Jan van Beaumont, huldiging 4 december 1356 (OAS 199). Voordat hij oud genoeg was om dit te aanvaarden, was hij een periode in de leer bij zijn oudtante aan het hof te IJsselstein, waar hij de Hollandse taal 5 leerde en edelen leerde kennen uit de omgeving. Deze oudtante was een dochter van Guy van Avesnes ( ) en gehuwd met de heer van IJsselstein. Guy van Avesnes is later bisschop van Utrecht geworden. Begin juli 1358 kwam Jonker Jan voorgoed naar Schoonhoven om het bestuur over dit leengoed op zich te nemen. Men vermoedt dat hij ongeveer achttien jaar oud was en nogal onstuimig van aard, wat blijkt uit enkele passages uit de jaarrekeningen, die elk jaar gemaakt werden en een precies beeld gaven van de inkomsten en uitgaven van zijn hof. Hij wordt hierin steeds mijn jonker genoemd, totdat hij tot ridder werd geslagen. Deze jaarrekeningen, die gemaakt zijn over de periode 1356 tot 1395, laten zien wat er jaarlijks aan inkomsten uit verhuringen ontvangen werd en ook wat er uitgegeven werd aan lonen, voedsel, drank, reizen, paarden, vertier zoals uitgaven aan speelgeld, valkenjacht enz. Ook wordt uitvoerig beschreven wat de kosten waren voor reparatie en nieuwbouw aan het kasteel van Schoonhoven en het kasteel in Gouda, wat later in de rekeningen een prominentere plek kreeg. Alle informatie over deze periode komt uit deze jaarrekeningen, ze zijn door klerken gemaakt die al deze zaken noteerden en bieden een unieke kijk op het leven in de 14de eeuw. De rechten die Jan van Blois hier in Holland had gekregen betroffen het verhuren van koren tienden rond Schoonhoven en Gouda, in Zeeland, Noord Holland, Kennemerland en Texel. Elk jaar werd aan het begin van het jaar in kerken en jaarmarkten bekend gemaakt waar de verhuringen van tienden zouden plaatsvinden. Meestal gebeurde dit in een plaatselijke herberg. Op de bewuste dag kwamen velen hierop af om te bieden op een bepaald tiendblok. Zo n tiendblok bevatte een aantal boerenbedrijven over een lengte van enkele honderden meters. In de rekeningen staat jaarlijks de naam van de boer waar het blok begon en waar het eindigde. Wie het hoogste bood had recht om tijdens de oogst 10% van het koren op te halen. Het waren meestal handelaren en boeren die een winst wilden behalen en er geld voor over hadden. Er werd op zo n dag veel gedronken en gegeten. Aanwezig waren ook schepenen, op het platteland buren genoemd. Ook de dorpspastoor was van de partij. Van de verhuurde tiendblokken in Cabauw werden meestal twee blokken behouden voor eigen gebruik, vervoerd op wagens en opgeslagen in een van de (hooi)bergen bij het kasteel. In de herfst werd het gedorst en opgeslagen op de zolder, boven de grote zaal en daarna gemalen in de korenmolen. Naast deze inkomsten werden in Schoonhoven en Gouda ook het veer over de Lek en de IJssel, de Waag, de belastingen op boter en hennep en gruit voor de bierfabricage en een oude belasting op huiswerven, het zogenaamde hofstedegeld, verhuurd. Dit was een oud recht dat waarschijnlijk nog stamt uit het begin van de stad Schoonhoven, waarbij een ieder die een huis wilde bouwen in de stad, jaarlijks een klein bedrag moest betalen, een soort erfpacht

4 Schets uit het onderzoek van Jhr. G.G.Calkoen (1911). 6 In de jaarrekeningen werd dit beschreven als de hofsteden op het marktveld, bij de Zevender, over de Zevender, bij onze Vrouwenpoorte en hofsteden tussen de kerk van Willige Langerak en de stadspoort. Naast de wekelijkse markt waren er ook nog drie jaarmarkten. De jaarrekeningen geven jaarlijks een beeld van de in- en uitgaven en ook van alle personen die aan het hof van Jan van Blois aanwezig waren of er een functie hadden. Nadat Jan van Blois zich gevestigd had op het kasteel in Schoonhoven, zorgde dit voor een grote opleving in de stad. Zijn hof bestond uit zijn Raad, bestaande uit familieleden en enkele lagere edelen uit de omgeving zoals de heer Jan van Langerak, de heer van Herlaar uit Ameide en Frederik van Zevender. Als jonge edelman had Jonker Jan zijn eigen verzorgers die voor zijn kleding, paarden en vogels, zoals valken en sperwers, zorgden. In de keuken was een kok met zijn helpers, er waren meisjes voor allerlei werk en een kastelein die de leiding had over deze mensen en de beslissingen nam over de inkoop van voedsel. Aan het hoofd van de administratie was een rentmeester-generaal, met onder hem de rentmeesters die elk zorgden voor de ontvangsten in hun gebied en tevens toezagen op de uitgaven. Elk jaar op Sint Maarten (11 november) kwamen zij naar Schoonhoven voor het afhoren van hun rekening en om af te rekenen. Bij dit afhoren waren aanwezig Jan van Blois en zijn raadsleden, die konden beslissen of alle inkomsten en uitgaven naar behoren waren uitgevoerd. Enkele jaren voordat Jonker Jan naar Schoonhoven kwam, waren in Holland en Zeeland twisten uitgebroken tussen het bestuur van enkele steden en van leden van lagere adel met het landbestuur en de hogere adel. Dit had zijn oorsprong in het sneuvelen van Graaf Willem IV van Holland tijdens zijn Friese veldtocht in Omdat Willem IV geen kinderen naliet werd hij opgevolgd door zijn zuster, die gehuwd was met Lodewijk van Beieren, keizer van Monument ter herdenking aan de slag bij Warns in Friesland 1345 waar Graaf Willem IV sneuvelde. Foto: C.C./Bouwe Brouwer. het heilige Roomse rijk. Omdat hij het recht bezat om een nieuwe Graaf te benoemen, benoemde hij zijn vrouw tot Gravin van Holland en Zeeland. 7 Dit ging gepaard met grote onlusten in het graafschap. Hier stonden twee partijen lijnrecht tegenover elkaar, later genoemd de Hoeken en de Kabeljouwen. Jonker Jan werd hier al snel bij betrokken, omdat hij leenroerig was aan de Graaf van Holland. En ook Schoonhoven en Gouda, met omliggende plaatsen, moesten mannen leveren voor belegeringen en strijd. In het poorter en weesboek van Schoonhoven komen we ook aantallen opgeroepen mannen tegen die namens de graaf deel moesten nemen aan een belegering. Het kasteel met zijn bewoners Van het kasteel Schoonhoven waren de eerste bouwwerken, waaronder een grote vierkanten toren, al in de 13de eeuw gebouwd. Jans grootvader Jan van Henegouwen had al enige uitbreidingen laten maken zodat het kasteel beter bewoonbaar werd. Het geheel bestond uit een hoofdburcht omringd door een gracht, met zuidelijk hiervan een voorburcht, ook weer door een gracht omgeven.deze grachten stonden in verbinding met het riviertje de Zevender, die ten oosten langs het kasteelterrein stroomde. Vanuit het zuiden kwam men over een brug via de portier in deze voorburcht. Hier waren stallen voor de paarden, een smidse, een bouwhuis voor vee, en opslag van turf en stro, waar ook de knechten in sliepen. In latere tijd werden er ook slaapplaatsen gemaakt en vertrekken voor de rentmeester en anderen. Via een lange brug die ook opgehaald kon worden, bereikte men het hoofdgebouw dat bestond uit een zaal omgeven door hoektorens en de grote vierkanten toren, met daar onder een grote kelder. De grote zaal werd gebruikt voor vergaderingen, maar was ook de eetzaal. Om deze zaal waren kamers voor Jonker Jan en zijn hogere dienaren zoals de rentmeester-generaal Ghijsbrecht Stomme, een priester uit Dendermonde en anderen. Tevens was er een kapel waar dagelijks een mis werd opgedragen door een priester van de Karmelieten uit Schoonhoven. De indeling van het kasteel volgens ds van Willenswaard A: Binnenplein B: De grote vierkanten toren C: De grote ronde hoektoren D: Waerderobetoren die aansloot bij de zaal E: Ronde toren met hierin de harnaskamer en de donderbuskamer F: Kleine toren met hierop een windwijzer met Jans wapen G: Nieuwe waerderobetoren, gebouwd tijdens verblijf Jan van Blois H: Hofpoort I: Poort naar het Hofland K: Poort om door de boomgaard naar de stad te gaan L: Keuken O: De kapel, waar de dagelijkse mis gehouden werd R: De zaal waar men samenkwam en gegeten werd, met daar boven de korenzolder K: Het plein van de Voorburcht D: De stallen voor de paarden en de smederij Verder links van het kasteel de Oude Haven en ten zuiden het Marktveld. Een poging om het complex te reconstrueren door ds. P. van Willenswaard aan het eind van de 19de eeuw

5 Middeleeuws kasteel dat veel overeenkomsten heeft met het Hof in Schoonhoven. Verder was er nog de keuken, een bakkerij, de wijnkelder en de garderobe. Boven de grote zaal waren ook nog slaapplaatsen en de zolder daarboven werd gebruikt voor het opslaan van het broodgraan. Doordat het kasteel tijdens de periode van Jan van Blois en na zijn dood nog enige tijd door zijn broer Guy van Blois bewoond was, en er het gehele jaar veel mensen verbleven, was dit een tijd van grote bloei voor de stad Schoonhoven. Omdat er niet altijd plaats genoeg was om veel mensen een slaapplaats te bieden werd er geslapen in een van de vele herbergen in de stad, waar ook de paarden gestald konden worden. Voor hoge gasten zoals de Graaf van Holland of de Bisschop van Utrecht, die meerdere malen hier te gast waren, was er wel een plaats in het kasteel. Voor andere hoge gasten was er een rangorde onder de herbergen in de stad waar men sliep of de maaltijden gebruikte. Gasten die meermalen aan het Hof kwamen zoals lieden van zijn raad, hadden zelf een voorkeur in welke herberg ze wilden verblijven. Het kwam veel voor dat hun maaltijden vanuit het kasteel in die herberg bezorgd werden. Tijdens voorbereidingen van een veldtocht, waar men te Schoonhoven bij elkaar kwam en vandaar vertrok, werd er in tenten geslapen en in de stallen bij het vee of de paarden. Handelaren en ambachtslieden leverden brood, vis en vlees, eieren, kippen, ganzen, wijn en bier, textiel en schoenen aan het hof. Verder waren er smeden, timmerlieden, metselaars, meubelmakers en wapenmakers. Er werd veel vlees gegeten, soms gemengd met warmoes (kool) en meelproducten. Verder veel brood, waarbij weer vlees en kaas gegeten werd. Ook soep, weer met vlees en een brei van meel en zuivel, en daarbij werd veel bier en wijn gedronken. In de rekeningen komt een aparte vermelding voor als Ter Camere. Het betreft hier vooral zoetwaren. Bijzondere lekkernijen waren gekonfijte vruchten, rozijnen en andere zoete dingen zoals paste le roy, een soort marsepein. Deze producten werden veelal in Dordrecht gekocht. Wanneer er bijzondere gasten kwamen zoals op Vastenavond of Kerstavond, werd een knecht naar Dordrecht gezonden om deze lekkernijen te halen. Een enkele maal was het ook in Schoonhoven te koop, maar dan kocht men kleine hoeveelheden. Veel vee dat bestemd was voor de slacht, werd gekocht in Noord-Holland en Zeeland zoals schapen, koeien en ossen. Deze werden vervolgens door knechten over de weg naar Schoonhoven gedreven. Dit duurde meerdere dagen, waardoor de dieren onderweg gevoederd moesten worden. Ook kwam het voor dat meerdere koeien naar Henegouwen gedreven werden. In het Hofland ten noorden van het kasteel werd het vee enige tijd geweid. Dit Hofland werd ook wel verhuurd als men het niet zelf gebruikte, maar er werd ook wel hooi gewonnen of wikken (groen voer) voor de paarden. In Schoonhoven werd ook linnen geweven als huisnijverheid. Dit was veelal vrouwenarbeid en in de rekeningen komen veel namen voor van vrouwen wiens man een functie had aan het hof. Dit linnen was niet van de hoogste kwaliteit en werd aan het hof gebruikt voor tafellakens servetten en slaaplakens. Tijdens de wekelijkse marktdag werden groenten, pluimvee, eieren, eenden en vis gekocht. Alle reizen die men maakte gingen per paard en met wagens. Ook werd per schip gereisd, meestal naar Dordrecht, Rotterdam of naar Zeeland. Paarden waren belangrijk voor het hof, waar er soms meer dan vijftig gestald waren. Zij moesten gevoederd en verzorgd worden, hiervoor waren meerdere knechten aanwezig. Wagenpaarden en pakpaarden waren het minst prijzig en kostten tien tot twintig pond. Paarden voor Jonker Jan en zijn raad werden meestal zorgvuldig gezocht, waarbij prijzen van vijftig pond of meer geen zeldzaamheid waren. De rentmeester ontving de pachten en verhuringen en afgedragen tijdens het afhoren van de rekeningen. Dit gebeurde altijd in november (St. Martijn in de winter). Bij dit afhoren was de gehele raad van de heer van Blois en ook hijzelf aanwezig en de klerken van het Hof. Dit ging niet altijd even vlot, de rentmeester van Zeeland moest nog al eens gemaand worden om het geld op tijd te brengen, omdat men het hard nodig had om de schulden aan de lombarden te betalen. Deze lombarden leenden geld uit tegen rente en naar gelang het risico werd de rente bepaald. Omdat veel edelen zoals graven en hertogen altijd in geldnood zaten, wilden deze lombarden het risico verminderen door heren uit het gevolg van de heer borgen te laten zijn, en bij de graven van Blois ook steden zoals Schoonhoven en Gouda als borg te laten tekenen in het contract. Lombarden zetelden in plaatsen waar veel handel was zoals Brugge, Gent, Antwerpen en Dordrecht. Er waren veel muntsoorten in omloop, zowel zilver als goud. Florentijnse gulden Dordtse gulden Gouden Mouton Gelderse gulden Gouden schild Klein zilvergeld - denarien De Franse gouden munten als de schilden en mouton of gouden lam, circuleerden in de westelijke kustlanden. Hiervan waren ook plaatselijke imitaties gemaakt, meestal met een iets lagere goudwaarde. Als zilvergeld waren er de Denier, een kleine pasmunt, en de Groot, die een waarde had van 12 Deniers. En er was nog de Dubbele Groot, de Plagge genoemd. Om de waarde van al deze geldsoorten uit elkaar te houden waren Kaart van het Hofland bij Schoonhoven, titel l.b. Een charte inhoudende die morghentalen bij Schoenhouen, ende is gehenoemt dat Hofflandt. R.o. een kaartstok Dese leer is vijftich Roeden lanck ende is van stip tot stip een Roede, a(nn)o

6 er lijsten met afbeeldingen van de munten met hun waarden. Ook gebruikte men gewichtjes die precies hetzelfde gewicht hadden van de betreffende munten. In de boekhouding werd gerekend met het pond Hollands maar er was ook een pond Vlaams, Utrechts en het Franse pond, waar een groot verschil tussen was. Het Vlaamse pond was namelijk het dubbele waard van het Hollandse pond. Ook kwam het voor dat geld dat in Noord- Holland aan het hof was ontvangen, een hogere waarde had en dus een hogere opbrengst gaf. Het pond waarmee men rekende bestond uit twintig Schellingen, en de Schelling weer uit twaalf Denieren. Jan van Blois had de verplichting om in tijden van oorlog de Graaf van Holland te steunen met mannen uit de steden en dorpen die onder zijn gebied vielen. Schoonhoven lag gunstig voor een tocht naar Gelderland en Utrecht. Hier werd daarom een leger samengesteld waarbij ook troepen van andere heren zich kwamen aansluiten. In oktober 1362 werd een tocht voorbereid naar Gelderland, voor een treffen in de Betuwe met Hertog Eduard van Gelre. Het was dan een drukte van belang en al deze mensen moesten eerst ergens worden ondergebracht en de paarden moesten verzorgd worden. Meestal was men enkele weken in de weer om alles te regelen, voedsel in te kopen, schepen te huren om het materiaal te vervoeren en tenten in gereedheid te brengen. Timmerlieden moesten zorgen voor hout om belegeringswerktuigen te maken. Meestal bestond zo n leger uit ongeveer tweehonderd mannen, met inbegrip van de koks, knechten en ambachtslieden. Men ging te paard over Utrecht en bij Schalkwijk trok men de Rijn over, de Betuwe in tot Lienden, waar men een kamp opsloeg. De proviand, de tenten en het geschut kwamen per boot. Zoals het meestal ging, werd een bestand met de vijand gemaakt voor een bepaalde tijd, zodat er niet gevochten werd. De terugtocht werd al snel geregeld, zodat men binnen enkele weken weer terug was in Schoonhoven. Veel van de ongebruikte proviand werd verkocht zoals vlees bier en vis. De wijn die over was werd in de kelder van het kasteel opgeslagen. De gemaakte kosten waren voor het Graafschap Holland en het kon wel enkele jaren duren voordat dit werd terugbetaald. Na deze tochten, die ook een voorbereiding waren op het ridderschap, werd ter meerdere glorie een reis gemaakt naar Pruisen, waar de hoofdmeester van de Duitse Orde gevestigd was te Koningsbergen. Zo n tocht vergde een grote voorbereiding. Als men daar indruk wilde maken moest men vergezeld gaan van een grote groep ridders en edelen met hun begeleiders. Jonker Jan maakte zijn eerste reis in 1363 en vertrok met zijn gevolg in de winter op 6 december. Alvorens men kon vertrekken moest er geld geleend worden bij de lombarden in Dordrecht, dit tegen een hoge rente, soms wel tegen een rente van 40%. Er moest van te voren veel kleding worden gekocht, meestal luxe wollen stoffen die in Brugge gekocht werden. Het gevolg van Jonker Jan werd gekleed in uniforme kleuren passend bij hun status. Vooraf werden knechten uitgestuurd, die herbergen reserveerden waar men kon overnachten. Als men aankwam in Pruisen trof men daar behalve de Hoofdmeester van de orde, vele heren die tot de orde behoorden. Ook ridders uit landen die voor hetzelfde doel hier aanwezig waren. De banketten die gegeven werden kostten zeer veel geld, zodat het geleende geld zeer snel uitgegeven was. Doordat er in de havens van Pruisen 8 zoals de plaatsen Elbing en het stadje Holland veel handelskantoren waren van Vlamingen en andere handelslanden, was er geld te lenen om de verdere kosten te betalen. Voedsel en andere zaken gekocht voor deze tocht: 131 kazen te Den Haag 9 lb.5 sc. Vlees en vis 2000 blokken hout mede te bakken 6 lb. 13 runderen 59 lb.3 sc.4d. 4 kazen in de Betuwe gekocht 4 sc.8d. 4 ossen te Gouda en Rotterdam 42 lb.18 sc.8d. gist om te bakken gekocht van veel brouwers 5 lb.5 sc. 9 varkens te Alblas 41 lb.6 sc.4d. 32½ kop zoete boter, 22 den. per kop 2 lb.19 sc.7d. 1 beer te Gouda (mannelijk varken) 6 lb.19 sc.8d. 4 vaten brood in te doen 37 sc.4d. 10 zijden spek te Gouda 8 lb.16 sc. 155 ellen tafellaken 14 lb.12 sc.11d. 16 vlecken (half varken) per stuk 16 sc. 12 lb.16 sc. 20 stuks tafellakens en dwalen te naaien 95 schaaps buiken te Rotterdam 36 lb.12 sc. door Beelen 3 sc.4d. 1 vat scaftelinx (soort aal) 7 lb.4 sc. 3 vaten rijnwijn 16½ aam 8 vierendeel 113 lb.13 sc.6d. 108 snoeken 13 lb.12 sc. 1 vat Spaanse wijn 41 lb.12 sc. 100 Lovents scaftelinx die met galentijn begoten 10 vaten hoenborgher bier te Gouda per stuk 24 sc.12 lb. waren 4 lb.16 sc. 20 vaten hoenborgher bier te Amsterdam per stuk 25 sc.25 lb. 2 tonnen gezouten scaftelinx van Utrecht 14 lb.7 sc. 10 vaten bier te Schoonhoven op t hoofd 13 lb.3 sc.4d. ½ last haring van Schoenen 19 lb.4 sc. 8 vaten hopbier met de tonnen 8 lb. 3 tonnen gezouten schelvis en 2 ton wijting 10 kleine vaten hopbier van Janne de beursmaker 9 lb. van Scheveningen 12 lb.5 sc. 9 vaten gruitbier te Gouda per vat 32 sc.16 lb. 220 pricken en 20 palingen van Schoenreloe 7 lb. Deel van de rekening van het voedsel wat voor de reis gekocht werd. Geschreven in Middelnederlands

7 Het middeleeuwse stadje Holland (nu Paslek in Polen) gesticht in 1297 aan de Oostzee in Pruisen. Alvorens men tot ridder kon worden geslagen werd per schip een tocht gemaakt naar Litouwen, waar enkele ongelovige mensen gevangen werden genomen en mee teruggenomen werden naar Koningsbergen. Nadat zij gedwongen werden tot het christelijke geloof over te gaan, werden ze weer vrijgelaten met een kleine vergoeding. Na een nacht biddend doorgebracht en beloften te hebben afgelegd, werd Jan van Blois door de Hoofdmeester van de Orde tot ridder geslagen en werd hij in het vervolg in de rekeningen beschreven als Mijn Heer. De geleende gelden vormden nog jaren een groot probleem en soms kon men met moeite de verschuldigde rente betalen. Bij zijn terugkomst in Holland kwamen vele edelen en ridders hem bezoeken. Het was een gewoonte bij de intrede van een nieuwe graaf of bij een nieuw ridderschap om een bede te vragen aan de ingezetenen van zijn gebied, zo ook voor ridder Jan van Blois. Dit was een klein bedrag van elke inwoner en van landeigenaren een bedrag per morgen land. 9 Omdat heer Jan in aanzien enorm was gestegen werd hem gevraagd tijdelijk het bestuur van het Graafschap Holland over te nemen. Dit omdat Hertog Albrecht, Graaf van Holland, naar zijn Middeleeuws riddertoernooi. erflanden in Zuid Duitsland terug moest om orde op zaken te stellen. Tijdens deze maanden werden officiële stukken voor het graafschap in Schoonhoven gezegeld en moest heer Jan de taken van Hertog Aelbrecht overnemen. Het riddertoernooi in Schoonhoven In de week van 10 mei 1366 was het in Schoonhoven een drukte van belang, omdat er een kamp gevochten zou worden. Omdat er veel heren en goede lieden waren uitgenodigd, werden er hoge kosten gemaakt voor eten en drinken. Ook was er voor alle gasten veel slaapgelegenheid in de plaatselijke herbergen gezorgd. Op zaterdag 16 mei vond het toernooi plaats, niet precies bekend is de plaats die ervoor ingericht was. De belangrijkste gasten waren hertog Albrecht van Beieren, Graaf van Holland en de hertog van Brabant, die met heer Jan van Blois meegekomen waren van een dagvaart in Geertruidenberg, met hun ridders. Andere aanwezigen waren de heren van Brederode, Van Putten, Van Vianen, Van Heuclem, Van Asperen, Van Herlaar, Van Poelgeest en nog vele anderen met hun begeleiders. Voor de gasten was veel vis gekocht, waaronder snoeken en een hele steur. Des avonds was de kamp gevochten en vertrokken mijn heer met de twee Hertogen naar Dordrecht. Men had verwacht dat de hertogen s avonds in Schoonhoven zouden blijven, waardoor er veel vis overbleef. Over de kamp zelf is niets beschreven in de rekening van dat jaar, maar het zal voor de bevolking in de stad een fraai gezicht zijn geweest, deze hoge heren met hun gevolg. De week die daarop volgde gaf weer veel kosten, omdat Hertog Albrecht met zijn vrouw en hun gevolg van ridders en jonkvrouwen, twee dagen in Schoonhoven op het kasteel verbleven. Jan van Blois en zijn huwelijk met hertogin Machteld van Gelre In 1371 overleed Hertog Reinoud III van Gelre zonder wettelijke kinderen na te laten. Zijn broer Eduard was al eerder overleden. Van zijn twee zusters was Mechteld weduwe van Graaf Jan van Kleef en Maria gehuwd met hertog Willem van Gulik. In Gelre ontstonden daardoor twee partijen, de Hekerens met de heer Van Voorst en Keppel aan het hoofd en de Bronkhorsten waarbij de steden Nijmegen en Tiel waren aangesloten. Mechteld hoopte door een huwelijk met heer Jan van Blois, die nog ongehuwd was, de macht van de Hekerens naar zich toe te trekken. Jan van Blois, die kon rekenen op de hulp van de bisschop van Utrecht, zag wel wat in de titel van Hertog van Gelre. Rond Pinksteren werd het huwelijk gesloten. In de rekeningen was zijn titel nu Mijn geducht Heer. Dit huwelijk heeft heer Jan grote problemen gebracht. Na aanvankelijke successen bij belegeringen van kastelen en steden in Gelderland, die zijn bedrijf in nog grotere schulden bracht, deed hij afstand van zijn titel van Hertog van Gelre. Om aan geld te komen voor de krijgstochten werd geld van lombarden geleend en gronden uit eigen bezit in Zeeland verkocht. Edelen uit zijn Raad leenden hem geld in ruil voor een functie aan het hof zoals kastelein of schout. Hertog Albrecht, die in Jan van Blois een toekomstige vijand zag of minstens een gelijke, sloot een verbond met de Hertog van Gulik, door een huwelijk van zijn oudste dochter met de zoon van de hertog. De bastaardkinderen van Jan van Blois Jan van Blois had bij minstens vier vrouwen kinderen verwekt. Deze kinderen komen in de rekeningen steeds voor als heer Jans bastaarden. Hun moeders worden meestal alleen met de voornaam genoemd, van twee is meer bekend namelijk Lijsbeth Aechtendochter die later met de kok van het kasteel trouwt, en Sofie van Dalem. Deze Sofie wordt in de rekeningen Jonkvrouw genoemd. De kinderen worden door hun moeders opgevoed die hiervoor een jaargeld ontvangen. Ook worden enkelen bij pleeggezinnen opgenomen wanneer ze wat ouder worden. Er worden elk jaar schoenen en kledingstukken voor hen gekocht en wanneer ze wat ouder zijn gaan ze naar school, en worden schoolboekjes voor hen gekocht. Een van de oudste jongens gaat in het Karmelietenklooster en volgt daar een opleiding tot priester. Ook gaat er een naar de universiteit in Parijs om daar te studeren. De meisjes worden in een vrouwenklooster opgeleid. Van deze meisjes huwt er één met Ghijsbrecht van Langerak, de zoon van heer Jan van Langerak, en een ander met Frederik van Zevender. Jan van Blois naar een tekening in het Recueil d Arras

8 De laatste zorg bij een zieke, de hemel en het vagevuur zijn afgebeeld. Omdat het bastaardkinderen zijn kan geen van hen hun vader opvolgen in het grafelijk leen. Uit het late huwelijk met Mechteld van Gelre zijn geen kinderen geboren, omdat Mechteld al op middelbare leeftijd was. De gezondheid van Jan van Blois gaat snel achteruit Tijdens zijn leven liep Jan van Blois diverse verwondingen op tijdens de jacht en ook tijdens toernooien waaraan hij graag meedeed. Ook de vele reizen en ontberingen daarbij hebben hem geen goed gedaan. Regelmatig werd beroep gedaan op een medicus die medicijnen voorschreef onder andere tegen de jicht. De laatste weken van zijn ziekte bracht hij door op zijn kasteel te Schoonhoven, waar hij in het jaar 1381 overleed. Tijdens zijn ziekte en bij zijn overlijden werd hij bijgestaan door broeder Joost, de subprior van de karmelieten, en broeder Reurich, een karmeliet die hem op veel reizen vergezelde. Na het overlijden werd zijn lichaam ontdaan van hart en ingewanden en daarna gebalsemd om vervoerd te kunnen worden naar zijn geboortestreek in Henegouwen. Hij werd bijgezet in de kerk van Valenchennis. Voor zijn hart en ingewanden werd een afsluitbaar tonnetje gemaakt. Dit werd begraven in de kerk van de karmelieten te Schoonhoven, net als bij zijn grootvader Jan van Beaumont. In zijn testament moesten veel zaken geregeld worden. Er moesten missen worden opgedragen in de kerk van Schoonhoven, maar ook in kerken daarbuiten. Er werden geldschenkingen gedaan aan diverse godshuizen en kloosters, maar ook aan veel personen die hem gediend hadden. In de kerk van Schoonhoven en in de kerk van de karmelieten moesten gedenkramen geplaatst worden van gebrandschilderd glas. Het beheer van de leengoederen na de dood van heer Jan Na zijn dood ging de heerlijkheid over op zijn jongere broer Guy. Deze heeft met zijn gezin maar kort verblijf gehouden in Schoonhoven. Guy had een zoon en dochter waarvan de zoon op jonge leeftijd is overleden. Uit enkele beschrijvingen uit de rekeningen blijkt dat zijn gezondheid veel te wensen overliet. Tijdens een reis in Frankrijk is hij plotseling overleden. Het bedrijf van Jan en Guy van Blois had grote schulden opgelopen en na de dood van Guy van Blois in 1397, heeft zijn vrouw de handschoen op de kist gelegd ten teken dat zij de schulden niet over wenste te nemen, waardoor het kasteel weer terugviel aan de Graaf van Holland. Het kasteel in latere jaren Nadat het kasteel weer terugviel aan de Graaf van Holland werd het bewoond door een kastelein (kasteelbewaarder) die tevens voor de verdediging moest zorgen. Het werd nog gebruikt als grensverdediging op de grens van Holland en Utrecht, maar raakte langzaam in verval. Tijdens de periode van het bestuur van Jacoba van Beieren, waarbij Schoonhoven aan de Hoekse kant stond, werd de stad van alle kanten ingesloten door Hollandse troepen en was het kasteel een Hoekse vesting. Bij de grote stadsbrand in 1518, waarbij het grootste deel van de stad afbrandde, liep ook het kasteel grote schade op, doch werd weer bewoonbaar gemaakt voor de kastelein Lodewijk Praet van Moerkerken en zijn gesinde (hofhouding en personeel). Aangezien het gevaar van de Gelderse troepen, die brandschattend rondtrokken, nog niet was geweken, moest ook de verdediging weer in orde worden gebracht. In het jaar 1522 werd de zaal afgebroken, alleen een gedeelte voor het gesinde van de kastelein werd nog gespaard. Maar toen Schoonhoven in 1528 zijn grensfunctie verloor, omdat onder de regering van Karel V het sticht Utrecht bij zijn rijk gevoegd werd, verviel de noodzaak van een verdedigbaar kasteel. Ook de plannen voor een nieuw kasteel aan de oevers van de Lek, waaraan al begonnen was, werd gestaakt. Het kasteel werd afgebroken en ongeveer stenen werden naar de Stad Utrecht vervoerd om te worden gebruikt voor de bouw van de dwangburcht Vredenburg. Wat overbleef was een terrein met veel puinresten, wat verdediging van de stad bemoeilijkte. Een aantal dorpen rond Schoonhoven werd aangeschreven om met paard en wagens naar de stad te komen om met 800 karrenvrachten het terrein enigszins op te ruimen. Men mocht dan wel de uitgehaalde stenen en aarde meenemen. Archeologisch onderzoek in 1990 en 2012 In 1990 werd een noodlokaal van een school achter het Doelenhuis afgebroken en dit bood de mogelijkheid om booronderzoek te doen. Na vele boringen waarbij enkele interessante plaatsen zich aftekenden, heeft de Archeologische Werkgroep Schoonhoven proefputten gegraven, waarbij funderingen zichtbaar werden, die zeker met het kasteel te maken hadden. In het begin van de 21ste eeuw is een radarscan en een grondweerstadsmeting gedaan op de plaats waar de fundamenten van het kasteel verwacht werden. Helaas kon niet het gehele terrein verkend worden, maar het gaf toch een beeld van de restanten in de bodem. In 2011, bij renovatie van het Doelenplein, toen de Wilhelminaboom verplaatst moest worden, kwam een zwaar fundament tevoorschijn dat zeker de zuidmuur moet zijn van de Voorburcht. Aanvankelijk dacht men dat het kasteel stond waar nu het stadspark gelegen is, maar na alle onderzoeken van de laatste jaren en radarscans die zijn gemaakt, blijkt dat het voor en achter het Doelenhuis heeft gestaan. Hieruit blijkt dat de schets in 1911 door ds. P. van Willenswaard gemaakt redelijk dicht bij de waarheid komt. Elsenstammen als fundering, aangevoerd uit het bos van Gouda. Foto Archeologische werkgroep. Fundamenten op het Doelenplein die tot de Voorburcht behoren. Foto Archeologische werkgroep

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

Hendrik I van Brabant: Leuven, ca Keulen, 5 september 1235

Hendrik I van Brabant: Leuven, ca Keulen, 5 september 1235 Hendrik I van Brabant: Leuven, ca. 1165 - Keulen, 5 september 1235 Hendrik I was hertog van Brabant vanaf 1183 en hertog van Neder-Lotharingen vanaf 1190. Hij wordt ook Hendrik de Krijgshaftige genoemd.

Nadere informatie

Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346

Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346 Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346 Lodewijk II van Nevers of Lodewijk I van Vlaanderen, ook Lodewijk van Crécy genoemd, was graaf van Vlaanderen en van Nevers (1322-1346),

Nadere informatie

Willem II van Holland:?, februari Hoogwoud, 28 januari 1256

Willem II van Holland:?, februari Hoogwoud, 28 januari 1256 Willem II van Holland:?, februari 1227 - Hoogwoud, 28 januari 1256 Willem II was graaf van Holland en Zeeland (1234-1256) en koning van het Heilige Roomse Rijk (1248-1256). Rooms-Duits (tegen-)koning Regeerperiode:

Nadere informatie

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Hij was hertog van Bourgondië. Hij werd geboren in Dijon en was de oudste zoon van Filips de Stoute, hertog van Bourgondië en

Nadere informatie

Eduard III van Engeland: Windsor Castle, 13 november 1312 Richmond upon Thames, 21 juni 1377

Eduard III van Engeland: Windsor Castle, 13 november 1312 Richmond upon Thames, 21 juni 1377 Eduard III van Engeland: Windsor Castle, 13 november 1312 Richmond upon Thames, 21 juni 1377 Eduard III (Engels: Edward) was koning van Engeland van 1327 tot 1377. Hij was de oudste zoon van Eduard II

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Johanna van Constantinopel: tussen 1194 en 1200 Marquette, 5 december 1244

Johanna van Constantinopel: tussen 1194 en 1200 Marquette, 5 december 1244 Johanna van Constantinopel: tussen 1194 en 1200 Marquette, 5 december 1244 Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen en Henegouwen van 1205 tot 1244, was de oudste dochter van graaf Boudewijn IX

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384

Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384 Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384 Kasteel van Male, geboorteplaats van Lodewijk van Male Hij was enig kind en alzo opvolger van Lodewijk

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482

Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482 Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482 Zij was hertogin van Bourgondië, Brabant, Limburg, Luxemburg en Gelre, gravin van Vlaanderen, Artesië, Holland, Zeeland, Henegouwen,

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Altena. Middeleeuwen. In de. Werkblad

Altena. Middeleeuwen. In de. Werkblad Altena In de Middeleeuwen Werkblad van. 1. Het land Altena In de 8 e eeuw ontstaat aan de rivier de Waal het eerste dorpje Ualderinghem. Dit is de eerste naam van Woudrichem. Om dit dorpje heen ontstaan

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Alberich van Montmorency (9 generaties) Tweede Generatie

Alberich van Montmorency (9 generaties) Tweede Generatie Alberich van Montmorency (9 generaties) 1. Alberich van Montmorency, ook bekend als Alberich van Orleans, geb. 900, (zoon van Alberich I van Gatinais). Hij trouwde met Elfleda van Engeland, geb. 910. +

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone

Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone Filips, bijgenaamd de Schone (Frans: Philippe le Beau) (Brugge, 22 juni 1478 - Burgos, 25 september 1506) was heerser over de landen die tezamen de Habsburgse

Nadere informatie

Gaston van Orléans: Fontainebleau, 25 april 1608 Blois, 2 februari 1660

Gaston van Orléans: Fontainebleau, 25 april 1608 Blois, 2 februari 1660 Gaston van Orléans: Fontainebleau, 25 april 1608 Blois, 2 februari 1660 Gaston Jean Baptiste van Frankrijk, hertog van Orléans, prins van Frankrijk. Hij werd geboren als het vijfde kind en derde zoon van

Nadere informatie

Opdrachtenblad leerlingen

Opdrachtenblad leerlingen Namen: School: Klas: Opdrachtenblad leerlingen Wat je vooraf moet weten Lees dit opdrachtenblad goed en doe precies wat er staat. Lees dit blad zachtjes aan elkaar voor, dan vergeet je niets. Je moet met

Nadere informatie

Floris V van Holland: Leiden, 24 juni Muiderberg, 27 juni 1296

Floris V van Holland: Leiden, 24 juni Muiderberg, 27 juni 1296 Floris V van Holland: Leiden, 24 juni 1254 - Muiderberg, 27 juni 1296 Floris V, bijgenaamd der keerlen god ( god van de kerels, van de gewone man ), was graaf van Holland en Zeeland en vanaf 1291 liet

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Juul Lelieveld, Frederike Pals, Jacques van der Pijl Controle historische

Nadere informatie

Graven en hertogen. Minimum. Steden en Staten. 1. Graaf Dirk III. 1. Welke graaf van Holland bouwde een tol om inkomsten te verkrijgen? 2. Ridderzaal.

Graven en hertogen. Minimum. Steden en Staten. 1. Graaf Dirk III. 1. Welke graaf van Holland bouwde een tol om inkomsten te verkrijgen? 2. Ridderzaal. Steden en Staten Graven en hertogen TIJD VAN VAN STEDEN EN STATEN 900 1000 1100 1200 1296: Graaf Floris V door de edelen vermoord 1300 1400 1345 - ±1500: Hoekse en Kabeljauwse twisten 1500 1600 1421: Sint-Elisabethsvloed

Nadere informatie

5,1. Samenvatting door Anoniem 686 woorden 2 maart keer beoordeeld. Geschiedenis. Hoofdstuk 3 De tijd van monniken en ridders.

5,1. Samenvatting door Anoniem 686 woorden 2 maart keer beoordeeld. Geschiedenis. Hoofdstuk 3 De tijd van monniken en ridders. Samenvatting door Anoniem 686 woorden 2 maart 2013 5,1 27 keer beoordeeld Vak Methode Geschiedenis Memo Hoofdstuk 3 De tijd van monniken en ridders. Paragraaf 1 De Romeinen trekken zich terug. 1. Welke

Nadere informatie

Karel VI van Frankrijk: Parijs, 3 december 1368 aldaar, 21 oktober 1422

Karel VI van Frankrijk: Parijs, 3 december 1368 aldaar, 21 oktober 1422 Karel VI van Frankrijk: Parijs, 3 december 1368 aldaar, 21 oktober 1422 Koning van Frankrijk Periode: 16 september 1380-21 oktober 1422 Voorganger: Karel V Opvolger: Karel VII Karel VI, bijgenaamd de Waanzinnige

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Fulco V van Anjou: ca Jeruzalem, 12 november 1143

Fulco V van Anjou: ca Jeruzalem, 12 november 1143 Fulco V van Anjou: ca. 1091 Jeruzalem, 12 november 1143 Fulco V de Jonge ook wel Fulco I van Jeruzalem was een zoon van graaf Fulco IV van Anjou en Bertrada van Montfort. Hij was graaf van Anjou van 1109

Nadere informatie

Keizer Karel VII Albrecht: Brussel, 6 augustus 1697 München, 20 januari 1745

Keizer Karel VII Albrecht: Brussel, 6 augustus 1697 München, 20 januari 1745 Keizer Karel VII Albrecht: Brussel, 6 augustus 1697 München, 20 januari 1745 Karel VII Albert, een lid van het Huis Wittelsbach, was keurvorst van Beieren vanaf 1726 en Rooms-Duitse keizer van 24 januari

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Reinoud III van Gelre: 13 mei december 1371

Reinoud III van Gelre: 13 mei december 1371 Reinoud III van Gelre: 13 mei 1333-4 december 1371 Reinoud III of Reinald III (13 mei 1333-4 december 1371) was hertog van Gelre en graaf van Zutphen. Reinald III wordt op 12 maart 1344 voor het eerst

Nadere informatie

In den naam Gods amen.

In den naam Gods amen. In den naam Gods amen. Albrecht, bij de gratie Gods, paltsgraaf op den Ryn, graaf van Henegouwen, Holland, Zeeland en heer van Friesland, allen die deze brief nu of in de toekomst zullen lezen saluut en

Nadere informatie

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Hij was van 1729 tot 1737 als Frans III Stefan hertog van Lotharingen, van 1737 tot 1765 als Frans II Stefan of Frans Stefan groothertog

Nadere informatie

Na de Nassau s werd de Gouverneur van de KMA de nieuwe Kasteelheer. Van de oude Burcht in Breda is vrijwel niets bekend.

Na de Nassau s werd de Gouverneur van de KMA de nieuwe Kasteelheer. Van de oude Burcht in Breda is vrijwel niets bekend. 1200 an POLANEN naar NASSAU tot GOEVERNEUR Ons koningshuis Oranje Nassau ontstond in Breda door het huwelijk van Johanna van Polanen (ook wel Wassenaar) met Egelbrecht van Nassau uit Duitsland. Van BURCHT

Nadere informatie

Hertogen, Graven, Baronnen en Heren rond de Baronie van Acquoy ca Door A. F. Verstegen. 1. Heerlijkheid Hagestein. 2.

Hertogen, Graven, Baronnen en Heren rond de Baronie van Acquoy ca Door A. F. Verstegen. 1. Heerlijkheid Hagestein. 2. Hertogen, Graven, Baronnen en Heren rond de Baronie van Acquoy ca. 1555 Door A. F. Verstegen 1. Heerlijkheid Hagestein 2. Land van Vianen 1 3. Graafschap Culemborg 2 3 4. Land van Arckel 5. Graafschap

Nadere informatie

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6.

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. Inhoud 1.De pest 6. Het kasteel 2. Waarom middeleeuwen? 7.Straffen 3.Belegeringswapens 8.Karel de Grote 4. Kinderen

Nadere informatie

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam:

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam: Werkblad 3 Ω De riddertijd Ω Les : De bouw van een kasteel een Burcht In het begin van de middeleeuwen woont een ridder in een burcht. Dat is een houten huis in de vorm van een toren. Als bescherming staat

Nadere informatie

Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven

Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven Inleiding Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven In de jaren dertig groeide onze moeder op in Zuid-Limburg. Mama is de oudste van tien kinderen. Toen ze vier jaar oud was, kwam haar oma bij

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 2: 1350-1477 De Bourgondische overheersing De Nederlanden maken nog steeds deel uit van het Duise Rijk. De periode tot 1477 (Slag bij Nancy) wordt bepaald door de

Nadere informatie

Het Huis. en de Heerlijkheid

Het Huis. en de Heerlijkheid Het Huis en de Heerlijkheid Bij ondergeteekende berusten een aantal documenten, die op het huis en de heerlijkheid Lisse betrekking hebben. De oudste berichten uit de tweede helft der 14de eeuw. Toen leefde

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Holland 1000 jaar geleden. Meer weten? Klik hier

Holland 1000 jaar geleden. Meer weten? Klik hier Holland 1000 jaar geleden Meer weten? Klik hier de plaat Holland 1000 jaar geleden INHOUD Waar kijken we naar? Abdij van Egmond Huldtoneel Kerkje van Velsen Ridders over de Heerenweg Haarlem Rijnsburg

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan Emanuel Lodewijk Maria Jozef Cajetanus Anton Nicolaas Frans Ignatius Felix, kortweg Max Emanuel en bijgenaamd

Nadere informatie

Carlo I Gonzaga: Parijs, 6 mei Mantua, 22 september 1637

Carlo I Gonzaga: Parijs, 6 mei Mantua, 22 september 1637 Carlo I Gonzaga: Parijs, 6 mei 1580 - Mantua, 22 september 1637 Carlo I Gonzaga ook bekend als Karel I van Mantua en Karel III van Nevers was van 1601 tot aan zijn dood hertog van Nevers en Rethel en van

Nadere informatie

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Middeleeuwen door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Inhoud blz 1. Voorpagina blz 2. Inhoud blz 7. Sint Willibrord blz 8. De Landheer blz 3. De Middeleeuwen blz 9. Munten blz 4. Carcassonne blz 10.

Nadere informatie

TIJD VAN MONNIKEN EN RIDDERS. 732: Karel Martel verslaat de Arabieren bij Poitiers

TIJD VAN MONNIKEN EN RIDDERS. 732: Karel Martel verslaat de Arabieren bij Poitiers Monniken en Ridders Het Frankische rijk TIJD VAN MONNIKEN EN RIDDERS 400 500 700 600 800 732: Karel Martel verslaat de Arabieren bij Poitiers 1000 500 732: Karel de Grote overlijdt en wordt begraven te

Nadere informatie

Wenceslaus I van Luxemburg: Praag, 25 februari 1337 Luxemburg, 8 december 1383

Wenceslaus I van Luxemburg: Praag, 25 februari 1337 Luxemburg, 8 december 1383 Wenceslaus I van Luxemburg: Praag, 25 februari 1337 Luxemburg, 8 december 1383 Wenceslaus I was eerst graaf van Luxemburg en daarna hertog van Luxemburg, Brabant en Limburg. Graaf en Erfhertog van Luxemburg

Nadere informatie

Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934

Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934 Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934 Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, geboren als Adelaïde Emma Wilhelmina Therèse zu Waldeck und Pyrmont, prinses van Waldeck-Pyrmont,

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Keizer Frederik III: Innsbruck, 21 september Linz, 19 augustus 1493

Keizer Frederik III: Innsbruck, 21 september Linz, 19 augustus 1493 Keizer Frederik III: Innsbruck, 21 september 1415 - Linz, 19 augustus 1493 Frederik III, uit het Huis Habsburg, was vanaf 1440 koning van Duitsland en vanaf 1452 tot 1493 keizer van het Heilige Roomse

Nadere informatie

Limburg tussen staf en troon 1000 jaar graafschap Loon. les 1: Wie waren de graven van Loon

Limburg tussen staf en troon 1000 jaar graafschap Loon. les 1: Wie waren de graven van Loon Limburg tussen staf en troon 1000 jaar graafschap Loon les 1: Wie waren de graven van Loon Na deze les kan je de geschiedenis van het graafschap Loon aanduiden op je tijdbalk; kan je informatie opzoeken

Nadere informatie

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Albert I van België: Brussel, 8 april 1875 - Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Hij was prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg-Gotha, was van 23 december 1909 tot 17 februari 1934

Nadere informatie

Het Nieuwe Blokhuis van Harderwijk H.A.R. Hovenkamp, 2018

Het Nieuwe Blokhuis van Harderwijk H.A.R. Hovenkamp, 2018 Het Nieuwe Blokhuis van Harderwijk H.A.R. Hovenkamp, 2018 Harderwijk kende oorspronkelijk zeven stadspoorten. De meest onbekende hiervan is de Peelenpoort aan het einde van de Grote Oosterwijk. Deze poort

Nadere informatie

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen Na de val van het Romeinse rijk begonnen de Middeleeuwen. Ze noemde deze periode de Middeleeuwen, omdat het de periode was van 1000 jaren tussen het beschaafde

Nadere informatie

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12.

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12. Inhoud Thema 5.1 Jagers en boeren 3 Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6 Thema 5.3 Monniken en ridders 9 Thema 5.4 Steden en staten 12 Eigentijds Eigentijds Toets Thema 5.1 Jagers en boeren 1. Rondtrekken 3.

Nadere informatie

Hendrik VI van Engeland: bij Windsor, 6 december 1421 Londen, 20 mei 1471

Hendrik VI van Engeland: bij Windsor, 6 december 1421 Londen, 20 mei 1471 Hendrik VI van Engeland: bij Windsor, 6 december 1421 Londen, 20 mei 1471 Hendrik VI was koning van Engeland van 1422 tot 1461 en van 1470 tot 1471. 1ste opvolger voor de Engelse kroon Periode: 1421-1422

Nadere informatie

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl Kastelen Dit werkboekje is van: Naam: Hoi! Super leuk dat je dit boekje hebt open gedaan. Wanneer je dit boekje helemaal hebt uitgewerkt weet je een heleboel over kastelen! Lees straks eerst de teksten

Nadere informatie

Graven en hertogen. De graven van Holland. Steden en Staten

Graven en hertogen. De graven van Holland. Steden en Staten prehistorie 60 oudheid 3000 v. Chr. 2500 v. Chr. 2000 v. Chr. 1500 v. Chr. Steden en Staten Graven en hertogen Het is Prinsjesdag, de derde dinsdag in september. Jos en Mirthe zijn met hun groep in Den

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Koning Juliana Inleiding Koningin Juliana werd geboren op 30 april 1909 in Den Haag. Haar volledige naam is: Koningin Juliana Louise Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau. Ze is een dochter Prins van Hendrik

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Mijn vader Nicolas Gurowitsch is bevrijd in kamp Westerbork. Over zijn geschiedenis is een mooi bevrijdingsportret

Mijn vader Nicolas Gurowitsch is bevrijd in kamp Westerbork. Over zijn geschiedenis is een mooi bevrijdingsportret Bijdrage Rob Gurowitsch Mijn vader Nicolas Gurowitsch is bevrijd in kamp Westerbork. Over zijn geschiedenis is een mooi bevrijdingsportret geschreven, u kunt dat nalezen op de website van de bevrijdingsportretten.

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam: Werkblad Ω Steden Ω Les : De middeleeuwse steden De middeleeuwse steden Aan het eind van de middeleeuwen is de adel de baas. De adel is rijk en heeft alle grond. De kasteelheer woont met zijn vrouw, kinderen

Nadere informatie

Eduard IV van Engeland: Rouaan, 28 april 1442 Palace of Westminster, 9 april 1483

Eduard IV van Engeland: Rouaan, 28 april 1442 Palace of Westminster, 9 april 1483 Eduard IV van Engeland: Rouaan, 28 april 1442 Palace of Westminster, 9 april 1483 Eduard IV was koning van Engeland van 1461 tot 1483. Hertog van York Periode: 1460-1461 Voorganger: Richard van York Opvolger:

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

Dag van het Kasteel 2012

Dag van het Kasteel 2012 Dag van het Kasteel 2012 wandelen rond Zeeuwse kastelen en buitenplaatsen Schouwen-Duiveland Slot Moermond, Renesse Zuid-Beveland De Hellenburg, Baarland Walcheren Westhove, Oostkapelle Zeeuws-Vlaanderen

Nadere informatie

In de vriendschap tussen mensen is het Gerlachus zelf die ons groet.

In de vriendschap tussen mensen is het Gerlachus zelf die ons groet. Vriendschap, Vrij en ongedwongen, Zonder vriendschap kun je iemand niet helemaal vertrouwen in je blijdschap en verdriet. Wie ben jij, wie is de ander? In de vriendschap tussen mensen is het Gerlachus

Nadere informatie

23 oktober 2011 Daguitstap regio Oudenaarde

23 oktober 2011 Daguitstap regio Oudenaarde 23 oktober 2011 Daguitstap regio Oudenaarde Na één jaartje afwezigheid knoopt de VDK Vriendenkring terug aan bij de traditie om haar leden jaarlijks een daguitstap aan te bieden. Onze ondervoorzitter,

Nadere informatie

Het Frankische rijk. Bedreigd door de islam. Monniken en Ridders

Het Frankische rijk. Bedreigd door de islam. Monniken en Ridders prehistorie 32 oudheid 3000 v. Chr. 2500 v. Chr. 2000 v. Chr. 1500 v. Chr. Monniken en Ridders Het Frankische rijk Jos staat in een hoek van de kringloopwinkel in een grote doos te grabbelen. Hij rommelt

Nadere informatie

Begrippen. mammoet Een dier uit de prehistorie. Een mammoet leek op een grote harige olifant. jagers

Begrippen. mammoet Een dier uit de prehistorie. Een mammoet leek op een grote harige olifant. jagers ijstijd De tijd dat Nederland onder een laag ijs lag. mammoet Een dier uit de prehistorie. Een mammoet leek op een grote harige olifant. jagers Mensen die zochten naar dieren om ze te vangen en op te eten.

Nadere informatie

Oscar II van Zweden: Stockholm, 21 januari 1829 aldaar, 8 december 1907

Oscar II van Zweden: Stockholm, 21 januari 1829 aldaar, 8 december 1907 Oscar II van Zweden: Stockholm, 21 januari 1829 aldaar, 8 december 1907 Oscar II Frederik was, in opvolging van zijn oudere broer Karel, van 18 september 1872 tot zijn dood in 1907 koning van Zweden en

Nadere informatie

ONLINE BIJBELSTUDIE VOOR JONGEREN

ONLINE BIJBELSTUDIE VOOR JONGEREN STUDIONLINE JAARGANG 2, NR. 10 ONLINE BIJBELSTUDIE VOOR JONGEREN DL 2 D O M I N E E O N L I N E. O R G Vierhonderd jaar geleden vergaderde de synode in Dordrecht. Je weet inmiddels wat een synode is: een

Nadere informatie

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan.

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 1. Boeren gebruiken een tang om de nagels van hanen bij te knippen.

Nadere informatie

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705 Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni 1640 - aldaar, 5 mei 1705 Leopold I (Leopold Ignatius Joseph Balthasar Felician; Hongaars: I. Lipót), was bijna een halve eeuw heerser als Rooms-Duitse keizer, koning van

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam:

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam: Werkblad 3 Ω De riddertijd Ω Les : De bouw van een kasteel een Burcht In het begin van de middeleeuwen woont een ridder in een burcht. Dat is een houten huis in de vorm van een toren. Als bescherming staat

Nadere informatie

DE VOLLE MIDDELEEUWEN ( )

DE VOLLE MIDDELEEUWEN ( ) Page 1 of 7 DE VOLLE MIDDELEEUWEN (900-1300) Deel 1: 900-1100 Het ontstaan van graafschappen, hertogdommen en het Hollandse Huis In de nadagen van het Karolingische Rijk worden we geteisterd door de Noormannen,

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

WERKBLAD. De Hanze. Naam: Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle

WERKBLAD. De Hanze. Naam: Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle WERKBLAD De Hanze Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle Naam: 1 1. Wat was de Hanze Een Hanze was een naam voor de samenwerking van handelaren en steden tijdens de middeleeuwen. De mensen werkten

Nadere informatie

Ontdekkingen en uitvindingen

Ontdekkingen en uitvindingen prehistorie 68 oudheid 3000 v. Chr. 2500 v. Chr. 2000 v. Chr. 1500 v. Chr. Steden en Staten Ontdekkingen en uitvindingen Vandaag zijn Jos en Mirthe in de Buitenhaven in Kampen. Mirthe, krijgen we zeebenen

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

D85, Past. van Haarenstraat 4

D85, Past. van Haarenstraat 4 D85, Past. van Haarenstraat 4 Geplaatst in de Heise Krant van november 2015, gewijzigd 20-04-2017 Op 14 mei 1907 trouwde Martinus (Tinus) Schepers met Adriana (Jaont) Schepens. Een bijzonderheid van dit

Nadere informatie

De ontelbaren is geschreven door Jos Verlooy en Nicole van Bael. Samen noemen ze zich Elvis Peeters.

De ontelbaren is geschreven door Jos Verlooy en Nicole van Bael. Samen noemen ze zich Elvis Peeters. Over dit boek De ontelbaren is geschreven door Jos Verlooy en Nicole van Bael. Samen noemen ze zich Elvis Peeters. Dit boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over een man die vlucht naar Europa.

Nadere informatie

D67, Hintelstraat 12

D67, Hintelstraat 12 D67, Hintelstraat 12 Geplaatst Heise Krant maart 2014, gewijzigd 04-06-2016 De boerderij D67 aan de Hintel wordt op dit moment bewoond door de familie Rikken, maar is beter bekend als de boerderij van

Nadere informatie

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes)

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes) In de stortgrond afkomstig uit deze put langs de Kanaalschans werden veel metalen voorwerpen aangetroffen met de metaaldetector. Onder andere is met de detector een ronde penning van lood gevonden. Op

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 4

Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 4 Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 4 Samenvatting door een scholier 990 woorden 24 februari 2018 4,2 7 keer beoordeeld Vak Methode Geschiedenis Feniks Geschiedenis samenvatting hoofdstuk 3 + kenmerkende

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

1c. Losse opdracht- Memoryspel

1c. Losse opdracht- Memoryspel 1c. Losse opdracht- Memoryspel Instructie: Op de volgende pagina van deze instructie vindt u het memory-spel met de portretten van de hoofdrolspelers tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Op elk portret staat

Nadere informatie

LANDJUWEEL. De prijswinnaars van de historische optocht Foto 1 - Hoofdprijs van de Gemeente Soest KLOOSTER MARIENHOF IN DE BIRCKT

LANDJUWEEL. De prijswinnaars van de historische optocht Foto 1 - Hoofdprijs van de Gemeente Soest KLOOSTER MARIENHOF IN DE BIRCKT LANDJUWEEL De prijswinnaars van de historische optocht Foto 1 - Hoofdprijs van de Gemeente Soest KLOOSTER MARIENHOF IN DE BIRCKT (21 pers.) In Amersfoort zijn onveilige tijden geweest. De geschiedenis

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie