Acute fibrineuze en organiserende pneumonie: een nieuwe histopathologische variant bij idiopathische en secundaire interstitiële longaandoeningen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Acute fibrineuze en organiserende pneumonie: een nieuwe histopathologische variant bij idiopathische en secundaire interstitiële longaandoeningen?"

Transcriptie

1 Academiejaar Acute fibrineuze en organiserende pneumonie: een nieuwe histopathologische variant bij idiopathische en secundaire interstitiële longaandoeningen? Annelies DE PAEPE Promotor: Prof.Dr. Vermaelen K. Co-promotor: Dr. Slabbynck H. Masterproef voorgedragen in de master in de specialistische geneeskunde Pneumologie 1

2 De auteur en de promotor geven de toelating deze masterproef voor consultatie beschikbaar te stellen en delen ervan te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting uitdrukkelijk de bron te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze masterproef. Datum (handtekening ASO) (handtekening promotor) Annelies De Paepe Prof.Dr. Vermaelen 2

3 Inhoudstafel: Abstract Inleiding Methodologie Resultaten Casus Overzicht Discussie Referentielijst Bijlage I p4 p5 p6 p7 p9 p15 p17 p20 3

4 Abstract Acute fibrineuze en organiserende pneumonie (AFOP) is een histologische diagnose geassocieerd met het klinisch beeld van Acute Lung Injury. Bij deze zeldzame vorm van interstitieel longlijden wordt als dominante histologische bevinding de opstapeling van intraalveolaire fibrine gezien. In dit werkstuk wordt een casus beschreven met vervolgens een literatuuroverzicht van alle gepubliceerde casussen met AFOP. Er werd gezocht in de databank Pubmed met zoektermen Acute Fibrinous and Organising/Organizing Pneumonia, alle Engelstalige artikels die gepubliceerd werden tem januari 2014, met casussen gelimiteerd tot enkel volwassen waarbij diagnose AFOP wordt weerhouden worden geïncludeerd. Bij onze beschreven casus wordt bij een 61-jarige dame op long biopsie de histologische diagnose van acute fibrineuze en organiserende pneumonie gesteld bij tentatieve diagnose van een onderliggende limited systeem sclerose op basis van Raynaud fenomeen en anti- RNA polymerase III antistoffen. Uit de literatuur wordt een overzicht gemaakt van in totaal 36 gepubliceerde casussen met AFOP waarbij een vergelijking wordt gemaakt van de patiëntenkenmerken, de symptomen, radiologie, histopathologie, de diagnosestelling, de behandeling en de outcome. 4

5 Inleiding Acute fibrineuze en organiserende pneumonie (AFOP) werd voor het eerst beschreven door Beasley et. Al (Armed forces Institute of Pathology, Washington) in Dit histologisch patroon is vrij nieuw en recent in maart 2013 opgenomen in de discussie omtrent de nieuwe classificatie van de idiopatische interstitiële pneumonieën onder toezicht van het committée van American Thoracic Society en European Respiratory Society. Deze zeldzame vorm is geassocieerd met het klinisch beeld van Acute Lung Injury (ALI) maar onderscheidt zich op histologisch vlak van Diffuse Alveolar Damage (DAD) en Eosinofiele Pneumonie (EP). Bij AFOP is de opstapeling van intra-alveolaire fibrine de dominante histologische bevinding. In tegenstelling tot bij EP zijn er beperkt aantal eosinofielen aanwezig, en in verschil met DAD worden er bij AFOP weinig hyaliene membranen gezien.(1,2) Cryptogenic organising pneumonia (COP) wordt vaak ook geïncludeerd in de histopathologische differentieel diagnose van ALI maar heeft echter meestal een eerder subacuut verloop. Bij COP en DAD kunnen er ook fibrine afzettingen gezien worden maar zijn niet de dominante bevinding. In dit werkstuk wordt een casus beschreven van een 61-jarige patiënte, opgenomen in het ZNA, campus Middelheim te Antwerpen, met respiratoir falen en nood tot mechanische ventilatie. Op longbiopt wordt uiteindelijk de histologische diagnose van acute fibrineuze en organiserende pneumonie gesteld bij een onderliggende limited systeem sclerose (Raynaud en sterk positieve ANF van het type RNA polymerase III). Naar aanleiding van deze casus wordt een literatuuronderzoek uitgevoerd om een overzicht te maken van alle beschreven casussen van AFOP. We bekijken hierbij de kenmerken van de patiënten, de symptomen, radiologie, histopathologie, de diagnosestelling, de behandeling en de outcome. Idiopathic Interstitial Pneumonias Major Idiopathic Interstitial Pneumonias Rare Idiopathic Interstitial Pneumonias Rare Histologic patterns Unclassifiable Idiopathic Interstitial Pneumonias Idiopathic Pulmonary Fibrosis Idiopathic Nonspecific Interstitial Pneumonia Respiratory Bronchiolitis-Interstitial Lung Disease Desquamative Interstitial Pneumonia Cryptogenic Organizing Pneumonia Acute Interstitial Pneumonia Idiopathic Lymphoid Interstitial Pneumonia Idiopathic Pleuroparecnhymal Fibroelastosis Acute Fibrinous and Organzing Pneumonia Bronchiolocentric Patterns of Interstitial Pneumonia Figuur 1: Revised American Thoracic Society/European Respiratory Society Classification of Idiopathic Interstitial Pneumonias 5

6 Methode Er wordt een casus beschreven waarbij de uiteindelijke histologisch diagnose van acute fibrineuze en organiserende pneumonie werd gesteld. Naar aanleiding van deze casus werd literatuuronderzoek verricht om een serie te maken van alle gepubliceerde casussen betreffend AFOP. Er werd gezocht in de databank Pubmed met zoektermen Acute Fibrinous and Organising/Organizing Pneumonia. Alle Engelstalige artikels die gepubliceerd werden tem januari 2014, met casussen gelimiteerd tot enkel volwassen waarbij diagnose AFOP wordt weerhouden worden geïncludeerd. In totaal werden 22 artikels gevonden waarvan 4 enkel het Engelstalig abstract beschikbaar was en 1 artikel beschreef histopathologie van AFOP zonder casusbeschrijving. Aan de hand van de referenties van deze artikels werden nog vier artikels gevonden, met 1 artikel waarvan enkel het abstract beschikbaar was. Er werden uiteindelijk in totaal 20 artikels geïncludeerd, met onze casusbeschrijving inclusief werd er een overzicht gemaakt van een totaal van 36 casussen. 6

7 Casus Een 61-jarige dame meldt zich aan op spoedafdeling omwille van hoest sinds twee weken met mucoïde expectoraties en koorts. In de voorgeschiedenis wordt abdominale chirurgie met appendectomie en cholecystectomie vermeld alsook notie van astma waarvoor geen onderhoudstherapie. De dame is huisvrouw en had nooit gerookt. Zij nam 2 weken voordien gedurende 7 dagen amoxicilline en gezien geen beterschap werd overgeschakeld naar moxifloxacine, de welke zij gedurende 10 dagen innam. Echter gezien algemene malaise en aanhoudende koorts wordt ze gehospitaliseerd. Bij opname weerhouden we klinisch bilateraal beperkte wheezing maar voornamelijk rechts basaal crepitaties en een zuurstofsaturatie van 86%. Er wordt hypoxemie vastgesteld met po2 50.2mmHg en hypocapnie van 35.0mmHg. Op perifeer bloedbeeld weerhouden we leucocytose (11,700x10E9/L) met linksverschuiving (neutrofielen 79.5%). Biochemisch weerhouden we een verhoogd CRP (12.7mg/dl) (normaal < 0.7) en gestegen cholestatische parameters (alkalische fosfatase 133U/l en GammaGT 58 U/l). Op radiografie van de thorax worden verdichtingen weerhouden ter hoogte van het rechteronderveld, rechts hilair en het linker onderveld. Bilaterale infectieuze pneumonie wordt als initiële diagnose gesteld waarvoor empirisch ceftriaxone wordt opgestart. Echter na 3dagen wordt klinisch achteruitgang met toenemende respiratoire insufficiëntie vastgesteld waarvoor nood tot invasieve ventilatie. CT toont diffuse interstitiële pathologie. Het distributie patroon toont een weinig uitgesproken gradient naar de ondervelden toe, met een sparen van de linker bovenkwab. Het patroon bestaat voornamelijk uit zones van consolidatie en matglas, met aanwezigheid van tractiebronchiectasiëen, zonder honingraat omvorming. Geassocieerde afwijkingen ontbreken (geen pleuravocht, geen significante lymfadenopathieën) (afbeelding a en b) Op endobronchiaal aspiraat waren rechtstreeks onderzoek en kweken voor bacteriën, mycobacteriën, schimmels en gisten negatief. Virale screening (influenza A, influenza B, influenzaa/h1n1, parainfluenza,adenovirus,rsv) was ook negatief. De hemoculturen bleven steriel. Bij auto-immune serologie wordt ANF weerhouden van 1/2580, gemengd granulair en nucleolair patroon, met echter negatieve uitgebreide differentiatie (inclusief anti-rna polymerase III). Omwille van moeizame ventilatie en aanhoudende respiratoire insufficiëntie zonder duidelijke etiologie wordt besloten tot VATS long biopsie. Deze toont een beeld van organiserende pneumonie met diffuse hyperplasie van het alveolair epitheel, septale verdikking en intra-alveolaire bindweefselsplugs (afbeelding c). Er worden ook uitgebreide fibrineuze exsudaten 7

8 (afbeelding d) gezien. Het geheel van deze bevindingen past bij de histopathologische diagnose van acute fibrineuze en organiserende pneumonie. a b c d Er wordt gestart met 40mg methylprednisoline intraveneus gedurende drie weken en wordt nadien naar per orale toediening overgeschakeld. Hierbij wordt klinisch opklaring gezien met verbetering van respiratoire insufficiëntie en regressie van de infiltraten. Tijdens opname op intensieve zorgen is er vaststelling van moeilijk te controleren arteriële hypertensie waarvoor nood aan meerdere perorale antihypertensiva. Tot op vandaag is er blijvend nood aan combinatietherapie om tensies onder controle te houden. De nierklaring blijft normaal (> 60ml/min). Gezien sterk verhoogd ANF maar met negatieve differentiatie wordt aanvullend Western blot verricht waaruit sterke positiviteit voor anti-rna polymerase III wordt vastgesteld. Uit verdere anamnese na herstel van de acute episode, blijkt er sinds een tweetal jaar een tevoren niet vermeld Raynaud fenomeen te bestaan. Er wordt besloten tot diagnose van acute fibrineuze organiserende pneumonie in kader van systeemziekte met atypische presentatie van limited systeemsclerose. Bij opvolging blijft nog een transiente beperkte diffusiedaling op longfunctie, met volledige regressie van infiltraten op radiografie. Tot op heden (april 2014) geen recidief van respiratoire klachten, noch ontstaan van nieuwe tekens van actieve systeem sclerose. 8

9 Resultaten Er werd een literatuuronderzoek uitgevoerd en een overzicht gemaakt van alle gepubliceerde casussen van AFOP. (Tabel in bijlage I) We bekijken hierbij de kenmerken van de patiënten, de symptomen, radiologie, histopathologie, de diagnosestelling, de geassocieerde bevindingen /etiologische factoren, de behandeling en de outcome. Epidemiologie/ Patiëntkenmerken In de 19 gepubliceerde artikels en onze casus geïncludeerd worden in totaal 36 gevallen gerapporteerd met diagnose acute fibrineuze en organiserende pneumonie. Hiervan zijn 20 mannen en 16 vrouwen. De gemiddelde leeftijd is 54 jaar met spreiding van 27 jaar tot 78jaar, waarvan 24 van de 36 (66%) tussen 55 en 78jaar. In de medische voorgeschiedenis van deze patiënten weerhouden we bij 4 gevallen een hematologische aandoening (2 acute myeloïde leukemie waarvan 1 geëvolueerd naar myeloïde dysplasie, 1 met lymfoom, 1 chronische anemie waarbij later vaststelling van acute lymfoblastische leukemie), bij 4 gevallen auto-immune aandoeningen (1 polymyositis, 1 ankyloserende spondylitis, 1 systemische lupus erythematosus,1 Hashimoto's thyroïditis), bij 4 gevallen een longaandoening (1 astma, 1 COPD, 1 met nachtelijke zuurstofafhankelijkheid in kader van ontwikkelingsstoornis Marden-Walker syndroom, 1 UIP die reeds longtransplantatie heeft ondergaan), bij 3 gevallen chronisch nierlijden, 2 patiënten met diabetes mellitus type II en 2 patiënten met HIV. Aanmeldingsklachten De klachten bij opname deden zich acuut tot subacuut voor bij de patiënten. Het artikel van Beasley buiten beschouwing gelaten, zien we bij 31% klachten aanwezig sinds minder dan 1 week, bij 42 % minder dan 2 maanden, en bij 26% klachten meer dan 2 maanden aanwezig. Er is slechts één geval waarbij de klachten 8 maanden aansleepten alvorens verdere investigaties werden uitgevoerd. Alle artikels in acht genomen is de gemiddelde duur aanvang van de klachten tot opname 22 dagen (1-240). De voornaamste klachten waren dyspnoe (n=27, 75%), hoest (n=22, 61%) waarvan slechts 5 gevallen beschreven als productief, koorts (n=17, 47%) en thoraxpijn (n=9,25%). 4 patiënten rapporteerden gewichtsverlies, 3 gewrichtsklachten en 2 patïenten hadden hemoptoe. 9

10 Radiologie Bij 29 casussen werd de radiologie omschreven. Overwegend worden bilaterale infiltraten (26/29n) vastgesteld waarbij in 15 gevallen diffuus verspreid, in 10 gevallen voornamelijk ter hoogte van de onderkwabben en in slechts 1 geval bevonden de infiltraten zich voornamelijk ter hoogte van de bovenkwabben. In 3 casussen werden unilateraal infiltraten vastgesteld. Het patroon werd in 12 casussen beschreven waarbij in alle gevallen verhoogde attenuatie wordt beschreven met in 8 gevallen matglasinfiltraten met hierbij ook micronodules in de helft van gevallen, in 3 gevallen werd een reticulair patroon gezien en 1geval werden enkel nodulaire infiltraten beschreven. Pleuravocht werd gezien bij 3 casussen waarbij 2 bilateraal en 1 unilateraal. Diagnosestelling In alle artikels werd de diagnose gesteld op een bioptafname. Bronchoalveolaire lavage levert geen bijdrage tot de diagnose. In het artikel van Beasley zien we diagnosestelling bij 15 open long biopsies en bij 2 autopsies. In de overige 19 casussen zien we diagnosestelling op biopten bij 8 thoracoscopische bioptafnames waarvan 5 gebruikmakend van VATS (videoassisted thorascopic surgery), op 4 open long biopsies, op 4 transbronchiale biopten, 2 autopsies en 1 CT-geleide transthoracale longpunctie. In 7 artikels werd er beschreven dat er transbronchiale biopten werden afgenomen, hiervan leidden 4 tot diagnose, bij de overige drie waren de resultaten van de transbronchiale biopten aspecifiek. Histologie Het histologisch beeld van een organiserende pneumonie is typisch gekarakteriseerd door patchy opstapeling van intra-alveolaire fibrobastenplugs, voornamelijk gecentreerd rond de bronchiolen. De alveolaire septa tonen milde inflammatie. Interstitiële fibrose is niet aanwezig. De typische histopathologische bevinding bij een acute fibrineuze en organiserende pneumonie is een beeld van een organiserend pneumonie met intra-alveolaire opstapeling van fibrine, interstitiëel oedeem met patchy verspreiding. De fibrineopstapeling is een teken van het acute karakter en deze worden typisch gezien als fibrine balletjes, rood aankleurend op 10

11 haematoxyline-eosine (HE) kleuring. Fibroblasten foci (roos op HES kleuring) kunnen aanwezig zijn, echter niet als hoofdzakelijke component. AFOP onderscheidt zich van cryptogene organizerende pneumonie (COP) door de aanwezigheid van de acute component met intra-alveolaire opstapeling van fibrine alwaar bij COP eerder fibroblasten plugs worden gezien. AFOP is een histologisch patroon dat geassocieerd is met een klinisch beeld van acute lung injury waarbij op histologisch dient te onderscheiden worden van andere vormen van acute lung injury zoals diffuse alveolar damage (DAD) en eosinofiele pneumonie (EP) en OP. Bij DAD worden intra-alveolair hyaline membranen gezien als acute component. Deze kleuren ook rood op HES kleuring en komen voor als dense, glasachtige eosinofiele membranen die alveolaire ruimten aflijnen. Deze membranen worden niet weerhouden bij AFOP, waar de fibrine typische in ronde vormen de alveolen vult,waardoor er histologisch onderscheid kan gemaakt worden met DAD. Eosinofielen kunnen zeldzaam voorkomen bij AFOP maar zijn dan typisch niet predominant in tegenstelling tot eosinofiele pneumonie waar dit als acute component hoofdzakelijk aanwezig is. Alveolaire bloeding kan gezien worden en fibrine bevatten maar bij aanwezigheid van hemosiderine-bevattende macrofagen past dit eerder bij diffuse alveolar hemorrhage (DAH) In alle geïncludeerde casussen met AFOP wordt bovenbeschreven typisch histopathologisch beeld weerhouden met weerhouden van intra-alevolaire opstapeling van fibrine. Er worden geen hyaliene membranen gezien, geen significante hoeveelheid eosinofielen, geen granulomen. In twee gevallen wordt aanwezigheid vermeld van intra-alveolair hemosiderine, echter in beperkte hoeveelheid. Acute fibrineuze en organiserende pneumonie Majeure bevinding: Intra-alveolair fibrine Patchy verspreiding Mineure bevindingen: Inflammatoire cel infiltraten Interstitieel oedeem Type 2 pneumocyten hyperplasie Diffuse alveolar damage Majeure bevinding: Acute/exudatieve fase: Intra-alveolair hyaline membranen Diffuse veranderingen Organiserende/proliferatieve fase: Interstitiële fibrose met type 2 pneumocyten hyperplasie Squameuze metaplasie Eosinofiele pneumonie Majeure bevinding: Intra-alveolair eosinofielen Mineure bevindingen: Eosinofielen aanwezig in interstitium Eosinofiele microabscessen Mogelijke aanwezigheid, maar niet dominant: Fibroblastenplugs Hemosiderine Mineure bevindingen: Interstitieel oedeem Trombi Mogelijke aanwezigheid, maar niet dominant: Intra-alveolaire fibrine Fibroblastenproliferatie 11

12 Geassocieerde bevindingen, etiologische factoren Bij 13 van de 36 patiënten werd er geen onderliggende aandoening vastgesteld noch enige bevinding die als mogelijke oorzaak voor AFOP kon gezien worden. Als mogelijke blootstelling weerhouden we uit alle artikels 5 tabakrokers, een blootstelling aan exotische dieren, een koolmijnwerker, blootstelling aan houtstof en één aan haarspray. In zes gevallen werd een infectie aangetoond. Op sputumstaal werd bij 1 geval Haemofilus influenzae gekweekt, op broncho-alveolaire lavage werd in 1geval pneumocysti jirovecii gekweekt bij gekende HIVinfectie en bij een 1geval werd Influenza A/H1N1 weerhouden. Op longweefsel was in 1 geval de kweek positief voor Acetinobacter baumanii. Bij 1 geval werd een nieuwe diagnose gesteld van HIV aan de hand van ELISA test op serum. Medicatie als mogelijke etiologische factor, (toxisch of overgevoeligheidsreactie), werd gezien in 4 gevallen. In 1 geval werd 2 weken voor het begin van de respiratoire klachten abacavir (anti-retrovirale therapie) gestart, bij 1 patiënt met myelodysplasie werd recent gestart met behandeling met decitabine, bij 1 patiënt met acute myeloïde leukemie werd recent stamceltransplantatie uitgevoerd met nadien behandeling met cyclosporine en methotrexaat, bij 1 patiënt weerhielden we inname van amiodarone. Bij 3 gevallen werd tijdens de episode van respiratoir falen een nieuwe diagnose gesteld van reumatologische aandoening (volgens criteria 3 gevallen van undifferentiated connective tissue disease (UCTD)), 3 met nieuwe diagnose van een hematologische aandoening (1 ALL, 1 MDS, 1 hooggradiig lymfoom) en 1 met nieuwe diagnose van Whipple disease. Bij 17 van de 36 casussen werd gewijzigde immuunstatus weerhouden (6 met hematologische aandoening, 4 met langdurig corticoidgebruik, 2 HIV patiënten, 2 diabetici, 1 postlongtransplant, 1 met chronische nierinsufficiëntie, 1 met belangrijke comorbiditieit ten gevolge van Marden-Walker syndrome). Etiologische factoren: Idiopatisch Blootstelling (nicotine, stof, e.a.) Infectieuze pathologie Toxiciteit ten gevolge van medicatie Systeemlijden Reumatologische aandoening Hematologische aandoening Gewijzigde immuunstatus Tgv medicatie ( corticoïden, immuunsuppressiva,e.a.) Tgv onderliggend lijden Specifiek bij post-longtransplantatie 12

13 Reumatologische aandoening en AFOP In 6 gevallen zien we een associatie met een reumatologische aandoening waarbij of aandoening zelf of medicatie als etiologische factor kan gezien worden. Bij 3 gevallen is er in de voorgeschiedenis kennis van spondylitis ankylosans, polymoyositis en systeem lupus erythematosus. In 3 gevallen waaronder onze casus wordt nieuwe diagnose gesteld van undifferentiated connective tissue disease. In het artikel van Balduin et al. zien we ANA positiviteit bij een patient met collageen vasculaire stigma met gewrichtspijn en stijfheid. In het artikel van Valim et al. wordt klinisch een Raynaud fenomeen weerhouden met op capillaroscopie bevestiging van scelodermie patroon, ANF waren negatief. In onze casus weerhouden we klinisch arteriële hypertensie en een Raynaud fenomeen, capillaroscopie werd niet uitgevoerd ter bevestiging van scleroderm patroon, met wel duidelijke aanwezigheid van SSc-gassocieerde ANF (anti-rna polymerase III). Zowel bij onze casus als de casus beschreven door Valim et al. kan tentatieve diagnose van limited systeemsclerose weerhouden worden, doch niet voldaan aan classificatiecriteria waardoor we ze onderbrengen als UCTD. Systeemsclerose (Ssc) is een veralgemeende aandoening die gekenmerkt is door fibrose en vasculaire obliteratie die huid-, long- nier- en gastro-intestinale aantasting kan geven. De uitgebreidheid van de huidaantasting en orgaanaantasting is de basis voor de classificatie van systeemsclerose. Op basis van huidaantasting wordt Ssc verdeeld onder limited cutaneous systemic sclerosis (lcssc) en diffuse cutaneous systemic slerosis (dcssc). Bij dcssc wordt er huidaantasting gezien proximaal van de polsen met aantasting van ledematen en romp, met hogere kans op intern orgaanaantasting dan bij lcssc. Zonder huidaantasting wordt deze geclassificeerd als limited systemic sclerosis (lssc). Deze groep wordt gedefinieerd door de aanwezigheid van Raynaud fenomeen en SSc type nailfold capillair patroon of SScgeassocieerd ANF. In casus van Valim et al. ontbreekt de aanwezigheid van ANF. In onze casus werd er geen capillaroscopie uitgevoerd maar weerhouden we duidelijke ANF positiviteit met aanwezigheid van anti-rna polymerase III antistoffen, dewelke zeer specifiek zijn voor SSc. Er is een associatie tussen anti-rna polymerase III en sclerodermarenale crisis. Er werd bij onze patiënte moeilijk te behandelen arteriële hypertensie weerhouden, doch nierfunctie blijft tot op heden bewaard. Verder zagen we bij onze patiënte volledige klinisch en radiologische opklaring in tegenstelling tot casus van Valim waar patiënte na 15 maanden overleden is ten gevolge van respiratoir falen. Bij de 6 casussen waar associatie is met reumatologisch lijden zijn er 2 patiënten gestorven. 13

14 Onze casus Valim et al Patiënt Kliniek Geassocieerde bevindingen 61j, V Productieve hoest, witte fluimen, Anti-RNA polymerase III koorts sinds 2weken Moeilijk te behandelen arteriële hypertensie Raynaudfenomeen sinds 2tal jaar 39j, V Droge hoest, progressieve dyspnoe sinds 8 maanden Geen capillaroscopie uitgevoerd Auto-antibodies negatief, behalve p-anca 1:20 Capillaroscopie : sclerodermie patroon Behandeling Ceftriaxone Methylpredisnolone Mechanische ventilatie Cefuroxim Verhoging dosis prednisone Mechanische ventilatie Bij diagnose UCTD: cyclophosphamide pulstherapie 1g en methylprednisolone 1g gestart ged 3d. Verloop Klinisch en radiologische opklaring Blijvend nood aan combinatie meerdere anti-hypertensiva Overleden na 15maanden ten gevolge van respiratoir falen Behandeling Bij 35 casussen wordt de therapie beschreven. Hiervan heeft het grootste deel (20/35) zowel antibiotica als corticoiden gekregen, 8 gevallen kregen enkel antibiotische therapie en 5 gevallen kregen corticoiden. Bij therapie met corticoïden werd in 3 gevallen cyclofosfamide geassocieerd, in 2 gevallen mycophenolaat en in 1 geval azathioprine. Het artikel van Beasley buiten beschouwing gelaten, zien we in de 19 casussen dat er bij 16 gevallen na het stellen van de histopathologische diagnose van AFOP corticoïden wordt opgestart of de dosis van corticoïden wordt verhoogd. Bij 2 artikels wordt de diagnose postmortem vastgesteld, en bij 1 artikel wordt de ziekte van Whipple vastgesteld en worden geen corticoïden opgestart maar enkel antibiotica. Outcome Van de 36 gevallen zijn er 16 met fatale afloop. Hiervan overleden 15 patiënten ten gevolge van respiratoir falen, bij 1 geval werd de dood ook medeveroorzaakt door beenmergdepletie in kader van MDS. 1 geval stierf door andere comorbiditeit. Het grootste deel 86% (13/15) stierf binnen de twee maanden na start van symptomen, de 2 anderen kenden een trager verloop en stierven meerdere maanden na begin van kliniek. 11 patiënten evolueerden klinisch in dergelijke mate dat er nood was aan invasieve mechanisch ventilatie. Hiervan stierven er 7 (61%). Van de 15 patiënten die stierven ten gevolge van respiratoir falen werd er slechts bij 7 (46%) invasieve ventilatie toegepast. Bij 20 patiënten (55%) werd klinische en radiologische resolutie vastgesteld. 14

15 Discussie In de literatuur werden, inclusief onze casus, 36 casussen beschreven met histologische diagnose van acute fibrineuze en organiserende pneumonie. We zien deze ziekte overwegend bij mannen in de 5 de en 6 de leeftijdsdecade. In bijna de helft van de gevallen (44%) is er een gewijzigd immuunstatus bij aanvang van de ziekte door een onderliggende aandoening of door farmacologische immuunsupressie. De klachten waarmee de patiënten zich initiëel aanmelden zijn dyspnoe, droge hoest en koorts. In bijna de helft van de gevallen zien we een subacuut verloop ( klachten aanwezig sinds minder dan twee maanden tot moment van verdere investigatie) en in een derde zien we een acuut verloop (klachten aanwezig sinds minder dan 1 week) van de aandoening. In het overzicht van Beasley et al (1) werden twee patronen weerhouden; deze met een acuut verloop met snelle fulminante progressie met dood tot gevolg en deze met eerder een subacuut verloop met herstel. We kunnen deze patronen echter niet terugvinden in de overige 19 casussen. De patiënten die een subacuut begin van klachten vertoonden hebben allen op één na inderdaad een positief verloop met herstel. Echter bij de patiënten met een acuut begin heeft er slechts de helft een snel progressief verloop met overlijden tot gevolg, bij de andere helft was een gunstige klinische opklaring te weerhouden. Radiologisch zien we overwegend bilaterale infiltraten, diffuus verspreid of voornamelijk ter hoogte van de onderkwabben. We zien als patroon overwegend verhoogde attenuatie met matglasinfiltraten. Pleuravocht kan gezien worden zowel uni- als bilateraal, doch is geen typisch kenmerk. Radiologisch opvolging wordt beperkt omschreven in de casussen, enkel als radiologisch opklaring, in geen enkel artikel wordt instellende fibrose omschreven. In onze casus wordt ook volledige radiologische opklaring gezien. Acute fibrineuze organiserende pneumonie is een histopathologische diagnose die gesteld wordt op een weefselbiopt. In het merendeel wordt via chirurgische ingreep het biopt verkregen, in de minderheid werd eerst gepoogd met transbronchiale biopsieafname. We zien echter dat bij 4 van de 7 gevallen waar biopsie werd afgenomen via bronchoscopie deze diagnose kan gesteld worden.we kunnen ons hierbij de vraag stellen dat we beter eerst de minst invasieve manier plannen om tot weefselbiopt te komen en pas nadien bij het niet bekomen van een conclusief resultaat een chirurgische biopsieafname wordt voorzien. Echter deze planning kan dan weer vertraging tot diagnose geven en tijd dringt bij fulminant verloop. We moeten hierbij ook rekening houden met de kans op mogelijke complicaties zoals pneumothorax bij reeds aangetaste longen. Beasley et al. gaf echter aan dat op een 15

16 bronchoscopisch biopt de diagnose moeilijk te maken is maar dit beter kan op een groter weefselbiopt. Bij ALI is het belang van snelle en accurate diagnosestelling groot gezien, gezien deze prognose bepaald en in mindere mate therapiekeuze. Bij bijna de helft van de patiënten wordt geen onderliggende aandoening noch mogelijke etiologische factor voor een beeld van organiserende pneumonie weerhouden. In de andere gevallen zagen we associatie met infectie, systeemziekten, gewijzigde immuunstatus of werd er toxiciteit door medicatie vermoed. Er is geen consensus betreffende de medicamenteuze behandeling van AFOP. Het merendeel werd behandeld met zowel systemische corticosteroiden als antibiotica, de minderheid met enkel antibiotica en slecht enkele gevallen met enkel corticosteroiden. We zien geen verband tussen het soort behandeling en de outcome. Er is wel een correlatie tussen nood aan mechanische ventilatie en ongunstig verloop. De duur van de behandeling is ook onduidelijk en sterk verschillend tussen de casussen. In enkele casussen wordt er onderhoudstherapie met lage dosis corticoïden gecontinueerd. In het rapport van Beasley et al. wordt een mortaliteit van 50% weerhouden bij acute fibrineuze en organiserende pneumonie. We zien bij deze 36 casussen een mortaliteit van 44%. Behoudens de nood aan mechanische ventilatie zien we geen correlatie tussen outcome en symptomen, onset van kliniek, radiologie, etiologische factoren of behandeling. Er wordt geen predictieve factor weerhouden die het verloop van de aandoening kan voorspellen. AFOP is een histopathologische diagnose die wordt vastgesteld op een longbiopt met klinisch en radiologisch beeld van Acute Lung Injury. Merendeels wordt associatie gelegd met onderliggende aandoening of mogelijke etiologische factoren zoals specifieke blootstelling, infectie, systeemziekten, gewijzigde immuunstatus of toxiciteit door medicatie. Onze casus is de tweede gepubliceerde casus die gelinkt is aan diagnose van limited systeem sclerose met AFOP als orgaanaantasting. Er is geen consensus over de behandeling van AFOP, doch werd bij de meeste casussen corticoiden als therapie ingesteld. We zien bij AFOP een hoog mortaliteitscijfer doch. Er is echter geen predictieve factor die klinisch verloop kan voorspellen. 16

17 Referenties 1.Beasley M.B., Franks T.J.,Galvin J.R. et al. Acute Fibrinous and organizing Pneumonia. Arch Pathol Lab Med 2002, 126: Beasley M.B. The pathologist s approach to acute lung injury. Arch Pathol Lab Med 2010:134; Travis W.D. et al. An Official American Thoracic Society/European Respiratory Society Statement: Update of the International Multidisciplinary Classification of the Idiopathic Interstitial Pneumonias. Am J Respir Crit Care Med. 2013: 188; Kobayashi H., Sugimoto C., Kanoh S. et al.acute fibrinous and organizing pneumonia: initial presentation as a solitary nodule. J Thorac Imaging Nov;20(4): Damas C., Morais A., Moura CS. et al.acute fibrinous and organizing pneumonia.rev Port Pneumol Sep-Oct;12(5): Balduin R., Giacometti C., Saccarola L. et al.acute fibrinous and organizing pneumonia in a patient with collagen vascular disease "stigma".sarcoidosis Vasc Diffuse Lung Dis Mar;24(1): Kim C., Servi R., Ramsey R. Acute lymphoblastic leukemia presenting with an acute fibrinous and organizing pneumonia. J respiratory diseases. 2007(28). 8.Yokogawa N., Alcid D.V. Acute fibrinous and organizing pneumonia as a rare presentation of abacavir hypersensitivity reaction. AIDS. 2007;21(15): Canessa PA., Pratticò L., Sivori M. et al. Acute fibrinous and organising pneumonia in Whipple's disease.monaldi Arch Chest Dis Dec;69(4): Bhatti S., Hakeem A., Torrealba J. et al. Severe acute fibrinous and organizing pneumonia (AFOP) causing ventilatory failure: successful treatment with mycophenolate mofetil and corticosteroids. Respiratory Medicine. 2009;103:

18 11.Lee S.M., Park J.-J., Sung S.H. et al. Acute Fibrinous and Organizing Pneumonia Following hematopoietic Stem Cell Transplantation. Korean J Intern Med. 2009;24: Tzouvelekis A., Koutsopoulos A., Oikonomou A. et al. Acute fibrinous and organizing pneumonia: a case report and review of the literature. Journal of Medical Case Reports. 2009;3:74 13.Vasu T.S.,Cavallazzi R.,Hirani A. et al.a 64-year-Old Male With Fever and Persistent Lung Infiltrate.Respiratory Case 2009:54(9); Hariri L., Unizony S., Stone J. et al. Acute fibrinous and organizing pneumonia in systemic lupus erythematosus: a case report and review of the literature. Path Internat 2010; 60: Heo J.Y., Song J.Y., Noh J.Y. et al. Acute fibrinous and organizing pneumonia in a patient with HIV infection and Pneumocystis jiroveci pneumonia. Respirology. 2010;15(8): Merrill A.L., Smith H. Myelodysplastic Syndrome and Autoimmunity: A Case Report of an Unusual Presentation of Myelodysplastic Syndrome. Case Reports in Hematology Rapaka V., Hussain MA., Niazi M. Severe acute fibrinous and organizing pneumonia causing acute respiratory distress syndrome and shock. J Bronchology Interv Pulmonol Jul;18(3): Ribera A., Llatjos R., Casanova A. et al. Chlamydia pneumoniae Infection Associated to Acute Fibrinous and Organizing Pneumonia. Enferm Infecc Microbiol Clin.2011;29(8): Lopez-Cuenca S., Morales-Garcia S. et al. Severe Acute respiratory Failure Secondary to Acute Fibrinous and Organizing Pneumonia Requiring Mechanical Ventilation: A case Report and Literature Review. Resp Case 2012(57): Valim V., Hora Rocha R., Barcelos Couto R. et al.acute Fibrinous and Organizing Pneumonia and Undifferentiated Connective Tissue Disease: A Case Report.Case reports in rheumatology 2012:

19 21.Otto C., Huzly D., Kemna L. et al. Acute fibrinous and organizing pneumonia associated with influenza A/H1N1 pneumonia after lung transplantation.. BMC Pulm Med. 2013;13: Van Praet J., Van Steendam K. et al. Specific anti-nuclear antibodies in systemic sclerosis patients with and without skin involvement: an extended methodological approach. Rheumatology 2011; 50:

20 Bijlage I: 20

Luchtwegen: luchtpijp. luchtwegen spirometrie. Longblaasjes: Alveolen longvolumes diffusie

Luchtwegen: luchtpijp. luchtwegen spirometrie. Longblaasjes: Alveolen longvolumes diffusie Interstitiële longziekten Prof. Dr. Guy Brusselle Dienst Longziekten UZ GENT BVP, 23/11/2013 Interstitiële longziekten (ILZ): Inleiding Kenmerken overzicht ILZ met gekende oorzaken ILZ met ongekende oorzaken:

Nadere informatie

Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden. Teske Schoffelen, arts-assistent IC

Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden. Teske Schoffelen, arts-assistent IC Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden Teske Schoffelen, arts-assistent IC 28-02-2019 Casus Vrouw, 67 jaar Presentatie Koorts, niet-productieve hoest, dyspnoe Acuut hypoxisch

Nadere informatie

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie MDO IC Radboud UMC! N.Postma Casus Man, 1952! Diagnose AML - WBC 20 Start hydrea/rasburicase Casus IC opname bij dreigende respiratoire

Nadere informatie

Lange termijn complicaties bij ARDS

Lange termijn complicaties bij ARDS Lange termijn complicaties bij ARDS 2 maanden later 13 juni 2016 Loes Hoogveld, MC Acute fase Casus Vrouw, 72 jaar VG/ Blanco HET fiets vs auto: Ribfracturen re 1-12 en li 1-8, hematopneumothorax li en

Nadere informatie

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde SHELLEY METSELAAR AIOS SOZG Achtergrond Incidentie - 5-11 per 1000 per jaar 1 Diagnose - Combinatie kliniek, lab, X-thorax Sensitiviteit X-thorax 2 - Pneumonie +/-

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Geen (potentiële) belangenverstrengeling Azacitidine, een gekke oorzaak van crazy paving M. Roeven; M. Cruijsen; W. van der Velden, Casus

Nadere informatie

Invasieve beademing bij longfibrose. Liselotte Boerman, ANIOS

Invasieve beademing bij longfibrose. Liselotte Boerman, ANIOS Invasieve beademing bij longfibrose Liselotte Boerman, ANIOS Casus Man, 82 jaar, Opname ivm respiratoire insufficiëntie, DD: 1. Acute exacerbatie Idiopathische Pulmonale Fibrose (IPF) 2. overvulling cardiaal

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Patiëntenbetrokkenheid bij medische beslissingen. Vragenlijst bij inclusie.

Patiëntenbetrokkenheid bij medische beslissingen. Vragenlijst bij inclusie. FACULTEIT GENEESKUNDE EN FARMACIE Gelieve de onderstaande vragen samen met de patiënt in te vullen (sommige zaken zijn waarschijnlijk opgenomen in het medisch dossier, maar gelieve toch even te overlopen

Nadere informatie

Autoimmune pancreatitis

Autoimmune pancreatitis Oorzaken van chronische pancreatitis TIGARO-classificatie T: toxisch (alcohol/roken) I: idiopatisch G: genetisch A: auto-immuun R: na ernstige acute O: obstructief Autoimmune pancreatitis IgG4-gerelateerde

Nadere informatie

Idiopathische pulmonale fibrose:

Idiopathische pulmonale fibrose: Idiopathische pulmonale fibrose: erfelijke component? Longfibrose is een ernstige en vaak letale longaandoening. Het komt op alle leeftijden voor, maar manifesteert zich vooral boven de vijftig. De oorzaak

Nadere informatie

pneumonie herhalingscursus BKZ kinderverpleegkundigen 12 april 2018 dr. K.T. (Rien) Verbruggen

pneumonie herhalingscursus BKZ kinderverpleegkundigen 12 april 2018 dr. K.T. (Rien) Verbruggen pneumonie herhalingscursus BKZ kinderverpleegkundigen 12 april 2018 dr. K.T. (Rien) Verbruggen intro definities pathofysiologie kliniek van pneumonie casuïstiek pneumonie - definitie pneumonie = pneumonitis

Nadere informatie

Evaluatie van surveillance hemoculturen bij hematologische patiënten onder immunosuppressiva

Evaluatie van surveillance hemoculturen bij hematologische patiënten onder immunosuppressiva Evaluatie van surveillance hemoculturen bij hematologische patiënten onder immunosuppressiva An Joosten 30/03/2010 30/03/2010 1 Surveillance hemoculturen Inleiding Bloedstroom infecties (BSI) Predisponerende

Nadere informatie

Necrotiserende fasciitis vs Pyoderma gangrenosum

Necrotiserende fasciitis vs Pyoderma gangrenosum Necrotiserende fasciitis vs Pyoderma gangrenosum Eric Roovers Ziekenhuishygiënist Wondzorgcoördinator ZNA Middelheim casus Man, 47 jaar AC-luxatie 3de graad => LARS-reconstructie Ingreep op 24/5/2005 Slechte

Nadere informatie

Resultaten lymfocyten subsets BAL en

Resultaten lymfocyten subsets BAL en Resultaten lymfocyten subsets BAL 2017-2 en 2018-1 22 november 2018 Harrie Eidhof Lab Medlon Enschede Doel BAL-QS Toetsen van de vergelijkbaarheid met andere laboratoria (ref. waarden) Aantonen van de

Nadere informatie

Hoesten en proesten. Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013

Hoesten en proesten. Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Hoesten en proesten Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Leerdoelen Meest gebruikte classificatiesysteem voor hoest Indicaties beeldvorming bij hoesten en proesten Enkele casussen

Nadere informatie

Interpretatie labo-resultaten

Interpretatie labo-resultaten Interpretatie labo-resultaten hematologie Sylvia Snauwaert, MD PhD Overzicht A. Trombocytopenie B. Leucocytose Bespreking casussen A. Trombocytopenie Man, 63 jaar, routinebloedafname, asymptomatisch Help

Nadere informatie

Tubulo-interstitiële nefritis (en flucloxacilline) Ivan Theunissen ANIOS Intensive Care

Tubulo-interstitiële nefritis (en flucloxacilline) Ivan Theunissen ANIOS Intensive Care Tubulo-interstitiële nefritis (en flucloxacilline) Ivan Theunissen ANIOS Intensive Care 04-03-2019 Tubulo-interstitiële nefritis (TIN) Acute en chronische vorm Acute TIN: inflammatoire veranderingen in

Nadere informatie

Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker

Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker Dr. André VERSTRAETEN Dr. Elke GOVAERTS Dienst longziekten Pneumo-oncologie - Longkanker is de belangrijkste oorzaak van kankergerelateerde mortaliteit in beide

Nadere informatie

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering Bij de behandeling van sarcoïdose zijn de volgende drie vragen met name van belang: welke patiënten hebben behandeling nodig, waarmee dienen deze

Nadere informatie

Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders

Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders Casus 47 jarige vrouw Voorgeschiedenis 2004 Primair scleroserende cholangitis 2012 Eindstadium primair scleroserende

Nadere informatie

Vraag 1: Welk onderzoek laat u verrichten om pulmonale hypertensie aan te tonen of uit te sluiten?

Vraag 1: Welk onderzoek laat u verrichten om pulmonale hypertensie aan te tonen of uit te sluiten? ROIG 22-11-06 Leerstof Murray and Nadels s textbook of respiratory medicine, 4 de editie Volume 1 Hfst 4: Ventilation, blood flow and gas exchange Hfst 24: Pulmonary function testing Hfst 36 en 37: COPD

Nadere informatie

Acute bronchitis bij volwassenen

Acute bronchitis bij volwassenen bij volwassenen L.J. Dupont, MD, PhD www.lung.be Acute exacerbatie van chronische bronchitis frequent probleem in klinische praktijk meest frequente infectie van de lagere luchtwegen frequente oorzaak

Nadere informatie

Bijlage A : Formulier voor een eerste aanvraag

Bijlage A : Formulier voor een eerste aanvraag Bijlage A : Formulier voor een eerste aanvraag Formulier voor eerste aanvraag tot terugbetaling van de specialiteit RoACTEMRA (tocilizumab) voor de behandeling van actieve systemische juveniele idiopathische

Nadere informatie

Allemaal Beestjes. Eline van der Hagen Kcio 15 juni 2017

Allemaal Beestjes. Eline van der Hagen Kcio 15 juni 2017 Allemaal Beestjes Eline van der Hagen Kcio 15 juni 2017 Voorgeschiedenis Vrouw, 68 jaar Diabetes type 2 (1995), hypertensie (2010), chronische nierinsuffiëntie (2012) Presentatie op de SEH In de nacht

Nadere informatie

ook oorzaak zeldzame ILD

ook oorzaak zeldzame ILD Roken naast COPD en longkanker ook oorzaak zeldzame ILD Roken is slecht voor de gezondheid. Als gevraagd wordt naar de gevolgen van roken wordt allereerst gedacht aan chronisch obstructieve longziekte

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro De Ziekte van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf

Nadere informatie

Interstitiële longaandoeningen

Interstitiële longaandoeningen Interstitiële longaandoeningen bij auto-immuunaandoeningen Interstitiële longaandoeningen (ILD), ook wel diffuse longaandoeningen genoemd, vormen een heterogene groep van meer dan 150 verschillende longaandoeningen.

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Papiloedeem als eerste presentatie van het POEMS syndroom Dieneke Breukink, ANIOS Interne Geneeskunde R.

Nadere informatie

Complicaties bij griep. Nicole Kraaijvanger, SEH-arts KNMG Rijnstate

Complicaties bij griep. Nicole Kraaijvanger, SEH-arts KNMG Rijnstate Complicaties bij griep Nicole Kraaijvanger, SEH-arts KNMG Rijnstate (Potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Van sepsis tot orgaanfalen

Van sepsis tot orgaanfalen Van sepsis tot orgaanfalen Hoe een infectie uit de hand kan lopen in neutropene patiënten 21 januari 2015 J.C. Regelink, internist hematoloog 4 th Nursing Symposoim Inhoud Historie Begrippen Sepis en orgaanfalen

Nadere informatie

Steroiden bij ARDS. Evelien van Eeten ANIOS SEH/IC 31-05-2016

Steroiden bij ARDS. Evelien van Eeten ANIOS SEH/IC 31-05-2016 Steroiden bij ARDS Evelien van Eeten ANIOS SEH/IC 31-05-2016 Indeling Casus Vraagstuk Artikel Hematoloog Artikel positief Artikel not sure Artikel negatief Casus Vrouw 59 jaar, VG: MDS D1 start 1 e chemotherapie

Nadere informatie

Acuut nierfalen bij Stafylococcus aureus endocarditis. IC-bespreking 4-1-2015 Rafke Schoffelen Internist in opleiding

Acuut nierfalen bij Stafylococcus aureus endocarditis. IC-bespreking 4-1-2015 Rafke Schoffelen Internist in opleiding Acuut nierfalen bij Stafylococcus aureus endocarditis IC-bespreking 4-1-2015 Rafke Schoffelen Internist in opleiding Casus Man 70 jaar VG: AF, CABG, mitralisring A/ Sinds 2 dagen dyspneu, misselijk, dorst,

Nadere informatie

BIJDRAGE VAN OPEN LONGBIOPSIE TOT DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DE PATIËNT MET ACUUT RESPIRATOIR FALEN EN NOODZAAK TOT MECHANISCHE VENTILATIE

BIJDRAGE VAN OPEN LONGBIOPSIE TOT DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DE PATIËNT MET ACUUT RESPIRATOIR FALEN EN NOODZAAK TOT MECHANISCHE VENTILATIE FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2008-2010 BIJDRAGE VAN OPEN LONGBIOPSIE TOT DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DE PATIËNT MET ACUUT RESPIRATOIR FALEN EN NOODZAAK TOT MECHANISCHE

Nadere informatie

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom bij reumatische aandoeningen M. Walravens, reumatoloog K. Thevissen, reumatoloog i.o. Hoboken, 12 oktober 2013 Opbouw

Nadere informatie

Fysieke fitheid, vermoeidheid en fysieke training bij sarcoïdose patiënten

Fysieke fitheid, vermoeidheid en fysieke training bij sarcoïdose patiënten Fysieke fitheid, vermoeidheid en fysieke training bij sarcoïdose patiënten 5 april 2017 Sarcoïdose ontsporing afweersyteem ophoping afweercellen: granulomen overal in lichaam: longen, lymfesysteem, huid,

Nadere informatie

Intrapleurale behandeling van parapneumonische effusie

Intrapleurale behandeling van parapneumonische effusie Intrapleurale behandeling van parapneumonische effusie Christopher Geven senior-coassistent IC 9-10-2014 Casus Man, 78 jaar, COPD. RvO/ Respiratoire insufficiëntie bij pneumonie. Koorts, bdz. pleuravocht

Nadere informatie

Legionella pneumophila. S.G.S Vreden, MD, PhD

Legionella pneumophila. S.G.S Vreden, MD, PhD Legionella pneumophila S.G.S Vreden, MD, PhD Legionella pneumophila, established in 1976 Legionella is een aerobe, gram negatieve bacterie Familie Legionellaceae heeft 50 species, met ruim 70 serogroups.

Nadere informatie

Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC

Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC Casus Man 37 jaar (Mark) Voorgeschiedenis 2013 aug : AML (1 e inductie HOVON 102) Sweet syndroom

Nadere informatie

Pneumonie. Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts

Pneumonie. Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts Pneumonie Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts Casus 1 Hr. E, 63 jaar VG: copd en longca Med: spiriva. Onwelwording Ambu: goed aanspreekbaar, Duizelig, verder geen klachten RR 170/105, glu

Nadere informatie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Plaats van biologicals in reumatisch lijden AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Welke aandoeningen? Plaats van deze biologicals? Welke biologicals? Specifieke aandachtspunten bij patiënt behandeld

Nadere informatie

Longfibrose in het LUMC

Longfibrose in het LUMC Longfibrose in het LUMC Huidige situatie en toekomstvisie JJM Geelhoed, Longarts Interstitiële en Vasculaire Longziekten LUMC Introductie Wat is longfibrose en hoe stel je de diagnose Oorzaken longfibrose

Nadere informatie

Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk?

Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk? Laatste onwikkelingen in de diagnose van coeliakie.. Blijft een dundarmbiopt noodzakelijk? Dr E De Greef Kindergastroenterologie UZ Brussel www.pedigastro.com Vlaamse Coeliakie Vereniging Malle 2011 Overzicht

Nadere informatie

MCTD. Wat is MCTD? Mixed Connective Tissue Disease (Gemengde bindweefselziekten)

MCTD. Wat is MCTD? Mixed Connective Tissue Disease (Gemengde bindweefselziekten) MCTD Wat is MCTD? Mixed Connective Tissue Disease (Gemengde bindweefselziekten) Sinds tientallen jaren is het bekend dat sommige bindweefselziektepatiënten (zie de algemene folder) symptomen hebben zowel

Nadere informatie

Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar

Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar Kaart toenemende demografie obesitas The influence of obesity on total joint arthroplasty.

Nadere informatie

Hypereosinofiel syndroom

Hypereosinofiel syndroom Hypereosinofiel syndroom R. Fijnheer Meander Medisch Centrum/UMCUtrecht HES Incidentie: 2-4 per 1.000.000 per jaar Man> vrouw Leeftijd: 30-70 erg in belangstelling: glivec, mepolizumab etc. Lastig voor

Nadere informatie

Re-expansie oedeem MDO Linsie Stuart

Re-expansie oedeem MDO Linsie Stuart Re-expansie oedeem MDO 11-02-2019 Linsie Stuart Pleuravocht Normaal 0,3 ml/kg aanwezig in pleuraholte Balans van microvasculaire filtratie (productie) en pleuravocht klaring (lymfatische drainage pariëtale

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro De Ziekte Van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf jaar

Nadere informatie

Blasten in perifeer bloed

Blasten in perifeer bloed Man 50 jaar Chronische lymfatische leukemie, RAI stadium 0, zonder criteria van actieve ziekte waarvoor wait and see beleid diep veneuze trombose. 2 dagen later: presentatie op SEH in verband met veel

Nadere informatie

Op grond hiervan bevestig ik dat voor deze patiënt de terugbetaling van een behandeling met de specialiteit SIMPONI noodzakelijk is met

Op grond hiervan bevestig ik dat voor deze patiënt de terugbetaling van een behandeling met de specialiteit SIMPONI noodzakelijk is met BIJLAGE A: Model van formulier voor een eerste aanvraag Formulier voor eerste aanvraag tot terugbetaling van de specialiteit SIMPONI bij spondylitis ankylosans (volgens de Modified New York Criteria) (

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Tuberculose Hyperinflammatie. Elgin Gülpinar

Tuberculose Hyperinflammatie. Elgin Gülpinar Tuberculose Hyperinflammatie Elgin Gülpinar 05-05-2017 Casus, 20 jarige vrouw Voorgeschiedenis Afkomstig uit Somalië 2016 (okt) obstipatie en verminderde eetlust 2016 (nov) opname elders 2017 (jan) gestart

Nadere informatie

PJP profylaxe bij prednison. Amelieke Cremers, AIOS MMB

PJP profylaxe bij prednison. Amelieke Cremers, AIOS MMB PJP profylaxe bij prednison Amelieke Cremers, AIOS MMB 30-10-2018 Q 1. Indicatie 2. Wanneer starten PJP Prednison Profylaxe PJP Wat is het Waar komt het vandaan Welke problemen Hoe toon je het aan Lymfocyten

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 9 Nederlandse Samenvatting F.S. de Man 1,2, N. Westerhof 1,2, A. Vonk-Noordegraaf 1 Departments of 1 Pulmonology and 2 Physiology, VU University Medical Center / Institute for Cardiovascular Research,

Nadere informatie

SWAB richtlijn Community Acquired Pneumonie (CAP)

SWAB richtlijn Community Acquired Pneumonie (CAP) SWAB richtlijn Community Acquired Pneumonie (CAP) Concept versie 30 oktober 2018 Auteurs: Dr. C. van Nieuwkoop, internist-infectioloog-acuut geneeskundige Drs. L. el Bouazzoui, longarts Drs. T. Pletting,

Nadere informatie

Systeemsclerose. informatie voor patiënten

Systeemsclerose. informatie voor patiënten Systeemsclerose informatie voor patiënten INLEIDING Uw arts heeft u verteld dat u lijdt aan de ziekte systeemsclerose (SSc). In deze brochure leest u wat systeemsclerose is, welke de symptomen zijn, hoe

Nadere informatie

MCTD (mixed connective tissue disease)

MCTD (mixed connective tissue disease) MCTD (mixed connective tissue disease) Wat is MCTD? MCTD is een zeldzame systemische auto-immuunziekte. Ons afweersysteem (= immuunsysteem) beschermt ons tegen lichaamsvreemde indringers, zoals o.a. bacteriën

Nadere informatie

Het piepende kind. Nascholing huisartsen. 20 mei 2014. Annejet Plaisier. kinderarts

Het piepende kind. Nascholing huisartsen. 20 mei 2014. Annejet Plaisier. kinderarts Het piepende kind Nascholing huisartsen 20 mei 2014 Annejet Plaisier kinderarts Incidentie van wheezing bij kinderen 18 16 Kinderen in % 14 12 10 8 6 4 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 MAS-90 Leeftijd

Nadere informatie

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Casus Man, 78 jaar Behandeld met rituximab en prednison Verdenking pneumocystis pneumonie(pcp) Start cotrimoxazol

Nadere informatie

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Wat voor types vasculitis zijn er? Hoe wordt vasculitis geclassificeerd?

Nadere informatie

I Identificatie van de rechthebbende (naam, voornaam, inschrijvingsnummer bij de V.I.)

I Identificatie van de rechthebbende (naam, voornaam, inschrijvingsnummer bij de V.I.) BIJLAGE A : Model van formulier voor een eerste aanvraag Formulier voor eerste aanvraag tot terugbetaling van de specialiteit ENBREL bij spondylitis ankylosans (volgens de Modified New York Criteria) (

Nadere informatie

Hilaire pathologie. 4.1 Inleiding Radiologische kenmerken Oefencasus 12

Hilaire pathologie. 4.1 Inleiding Radiologische kenmerken Oefencasus 12 1 Hilaire pathologie.1 Inleiding 2.2 Radiologische kenmerken 2.2.1 Hilaire lymfeklierzwellingen 2.2.2 Endobronchiale afwijkingen.3 Oefencasus 12 2 Hoofdstuk Hilaire pathologie. 1 Inleiding De hilus is

Nadere informatie

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland - Het totaal aantal aspergillose patiënten in Nederland Het totaal aantal gevallen van invasieve aspergillose in Nederland is niet goed bekend. Mijn

Nadere informatie

Maligne pleura exsudaat

Maligne pleura exsudaat Maligne pleura exsudaat Regionale richtlijn IKL, Versie: 1.1 Laatst gewijzigd : 25-10-2005 Methodiek: Consensus based Verantwoording: IKL werkgroep bronchuscarcinomen Inhoudsopgave Algemeen...1 Diagnostiek...2

Nadere informatie

Diffuse interstitiële longziekten (Engels: Epidemiologie. van diffuse interstitiële longziekten

Diffuse interstitiële longziekten (Engels: Epidemiologie. van diffuse interstitiële longziekten Epidemiologie van diffuse interstitiële longziekten Om een goed beeld te krijgen van het voorkomen van aandoeningen is registratie essentieel. Voor de ontwikkeling van nieuwe therapieën is het ook belangrijk

Nadere informatie

Hartfalen. in een notendop. Dr. Riet Dierckx 22/05/2018

Hartfalen. in een notendop. Dr. Riet Dierckx 22/05/2018 Hartfalen in een notendop Dr. Riet Dierckx 22/05/2018 Hartfalen definitie en classificatie Hartfalen is een klinisch syndroom gekarakteriseerd door symptomen en/of tekenen van congestie objectieve vaststelling

Nadere informatie

Bronchoscopie: voorbereiding en nazorg. Ingel Demedts, MD, PhD Longarts, Dienst Longziekten UZ Gent Eindejaarsmeeting BVP La Hulpe, 30 november 2008

Bronchoscopie: voorbereiding en nazorg. Ingel Demedts, MD, PhD Longarts, Dienst Longziekten UZ Gent Eindejaarsmeeting BVP La Hulpe, 30 november 2008 Bronchoscopie: voorbereiding en nazorg Ingel Demedts, MD, PhD Longarts, Dienst Longziekten UZ Gent Eindejaarsmeeting BVP La Hulpe, 30 november 2008 Inleiding 1. Wat is bronchoscopie? 2. Evidentie 3. Veiligheid

Nadere informatie

zeldzame aandoeningen -rare diseases

zeldzame aandoeningen -rare diseases zeldzame aandoeningen -rare diseases Kan een patiënt met een vreemde of onverklaarde klacht een zeldzame aandoening hebben? Een aandoening die ik (en vele andere artsen) niet kennen? Wat zijn zeldzame

Nadere informatie

Community-acquired pneumonie. Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid. Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan. (artsen-microbioloog)

Community-acquired pneumonie. Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid. Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan. (artsen-microbioloog) Community-acquired pneumonie Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan (artsen-microbioloog) DUO dagen 2014 Casus: 53-jarige vrouw Anamnese: Meer daneenweek

Nadere informatie

Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis

Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? Klinische symptomen

Nadere informatie

Palpabele lymfeklieren bij kinderen. Kinderarts-infectioloog

Palpabele lymfeklieren bij kinderen. Kinderarts-infectioloog Palpabele lymfeklieren bij kinderen Frank Eskes Kinderarts Meander Medisch Centrum Tom Wolfs Kinderarts-infectioloog Wilhelmina Kinderziekenhuis Leerdoelen Aan het eind van de workshop hebben jullie: Kennis

Nadere informatie

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen.

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Kinkhoest Ziektebeeld Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Het ziektebeeld kan variëren van een milde hoest tot ernstige ziekte. Klassiek wordt kinkhoest gekenmerkt

Nadere informatie

Myopathie Pericardwrijven paf. Is het te rijmen? Verhoogde hartenzymen. Jordi Liesveld AIOS Anesthesiologie Casus van de dag

Myopathie Pericardwrijven paf. Is het te rijmen? Verhoogde hartenzymen. Jordi Liesveld AIOS Anesthesiologie Casus van de dag Myopathie Pericardwrijven paf Is het te rijmen? Verhoogde hartenzymen Jordi Liesveld AIOS Anesthesiologie Casus van de dag 1-9- 2015 Casus D1 SEH met pijn bovenbuik Hypotensie Acute op chronische nierinsufficienhe

Nadere informatie

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006 Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens I. Infectierisico II. III. IV. Vaccinaties bij RA Comorbiditeit Meetinstrumenten: HAQ, DAS V. Systeemmanifestaties

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Scleroderma Dienst reumatologie 2 Inleiding Uw arts heeft u meegedeeld dat u scleroderma hebt. Deze informatiefolder licht toe wat scleroderma is, wat de symptomen

Nadere informatie

Nationaal nascholingscongres anesthesiologie

Nationaal nascholingscongres anesthesiologie Nationaal nascholingscongres anesthesiologie Thema: De thoraxfoto 9 november 2016 De thoraxfoto R.A. van Dijk AIOS Radiologie Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Geen financiële banden en/of belangenverstrengeling(en)

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Interstitiële longziekten Onderzoek.

Interstitiële longziekten Onderzoek. Interstitiële longziekten Onderzoek www.nwz.nl Inhoud Wat zijn interstitiële longziekten? 3 Onderzoeken 3 Afspraak longarts 5 Uw vragen 6 Notities 7 2 U heeft mogelijk een zogenoemde interstitiële longziekte.

Nadere informatie

(n.a.v. Richtlijn koorts bij kinderen NVK aangepast voor Medisch Centrum Alkmaar)

(n.a.v. Richtlijn koorts bij kinderen NVK aangepast voor Medisch Centrum Alkmaar) Koorts bij kinderen van 0 tot 1 maand (0-28 dagen) (n.a.v. Richtlijn koorts bij kinderen NVK aangepast voor Medisch Centrum Alkmaar) Betreft: kinderen (jonger dan 1 maand) met koorts, verdacht van een

Nadere informatie

De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist

De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist 3 juli 2013 Inhoud. Hoe het was. En nu? Complicaties Klinisch vraagstuk Wat gebeurt er? Rol van vroege NIV Hoe doen wij het? Conclusie

Nadere informatie

Ik bevestig dat chronische lumbalgie aanwezig is sedert meer dan 3 maanden, startende voor de leeftijd van 45 jaar bij de rechthebbende.

Ik bevestig dat chronische lumbalgie aanwezig is sedert meer dan 3 maanden, startende voor de leeftijd van 45 jaar bij de rechthebbende. BIJLAGE B : Formulier met klinische beschrijving voor de aanvang van de behandeling met de specialiteit HUMIRA voor ernstige axiale spondylartritis zonder röntgenologisch bewijs van spondylitis ankylosans

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Interpretatie van laboratoriumtesten: microbiologie

Interpretatie van laboratoriumtesten: microbiologie Interpretatie van laboratoriumtesten: microbiologie Jens Van Praet Dienst Nierziekten, Infectieziekten en Algemeen inwendige ziekten HIV referentiecentrum Travel clinic Casus 1: Kris Labo-diagnostiek:

Nadere informatie

Splenomegaliebij een Eritrese vluchteling. Isaie Reuling 17 Januari 2017

Splenomegaliebij een Eritrese vluchteling. Isaie Reuling 17 Januari 2017 Splenomegaliebij een Eritrese vluchteling Isaie Reuling 17 Januari 2017 Introductie Toename vluchtelingen in NL Toename acute tropische infectieziekten 1 Ook toename chronische tropische infectieziekten!

Nadere informatie

Pulmonale hypertensie

Pulmonale hypertensie Pulmonale hypertensie I n het k ADER VAn I n TERs TITIë LE LOngAAn DOEn I nge n Het vaststellen van de aanwezigheid pulmonale hypertensie is bij interstitiële longaandoeningen van groot belang voor het

Nadere informatie

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Trombocytose Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Casus 1 Vrouw, 25 jaar Laboratoriumonderzoek hemoglobine 11,2 g/dl 11,0-14,4 hematocriet 0,341

Nadere informatie

MDO-praatje (Catastrofaal) antifosfolipen syndroom. Charlotte Schaap AIOS interne geneeskunde

MDO-praatje (Catastrofaal) antifosfolipen syndroom. Charlotte Schaap AIOS interne geneeskunde MDO-praatje (Catastrofaal) antifosfolipen syndroom Charlotte Schaap AIOS interne geneeskunde Casus Patient 51 jaar RvO: overname van elders ivm wisselende EMV-scores, oorzaak vooralsnog onduidelijk. Voorgeschiedenis

Nadere informatie

Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma...

Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma... Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma... H.J.Jansen, E.S. Louwerse, C.P.C. de Jager Intensive Care, Jeroen Bosch Ziekenhuis, lokatie: Groot Ziekengasthuis Nieuwstraat 34, 5211 NL, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

Zorgpad Atriumfibrilleren (AF)

Zorgpad Atriumfibrilleren (AF) Zorgpad Atriumfibrilleren (AF) Highlights Ziekenhuizen 2017 Hans Ros, ziekenhuisapotheker Inhoud Wat is AF? Hoe ontstaat een CVA (beroerte)? Behandeling AF: 4 peilers Orale antistolling 1 2016 ESC Guidelines

Nadere informatie

Ernstige pneumococcen pneumonie. MMM beademing 2018 J.G. van der Hoeven

Ernstige pneumococcen pneumonie. MMM beademing 2018 J.G. van der Hoeven Ernstige pneumococcen pneumonie MMM beademing 2018 J.G. van der Hoeven Case record Man, 69 Blanco voorgeschiedenis Griepachtige symptomen gedurende 8-10 D Opgenomen EH ziekenhuis elders - ernstige pneumococcen

Nadere informatie

Koorts na tropenreis. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten

Koorts na tropenreis. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten Koorts na tropenreis Les ASO 22 november 2017 EuroTravNet studie (2011) : 5965 ill-returned travellers in Western-Europe Acute diarrhea 35% Dermatologic syndrome 18% Respiratory syndrome 11% Systemic febrile

Nadere informatie

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , )

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , ) Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM (2007-2010, 2012-2014) Inleiding Dankzij de peilstations bestaat er al vele jaren een goed inzicht in het vóórkomen van influenza-achtig ziektebeeld

Nadere informatie

Nieuwe richtlijnen voor bronchiolitis. Dr Tyl Jonckheer

Nieuwe richtlijnen voor bronchiolitis. Dr Tyl Jonckheer Nieuwe richtlijnen voor bronchiolitis Dr Tyl Jonckheer Quote: Wetenschap is zoals een voetbalmatch van 6-jarige jongens 2 AAP guidelines 2014 Richtlijnen voor diagnosis behandeling preventie van bronchiolitis

Nadere informatie

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Coeliakie is een ziekte die voornamelijk bij kinderen voorkomt. Stellingen Coeliakie

Nadere informatie

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Tropical Sprue Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Non tropical sprue Gee - Herter s disease Idiopathic Steatorrhea?

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies 8 Chapter 8 74 Samenvatting Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. De belangrijkste doelen van dit proefschrift waren achtereenvolgens: het beschrijven

Nadere informatie

COPD Pneumologie. Patiënteninformatie

COPD Pneumologie. Patiënteninformatie COPD Pneumologie Patiënteninformatie Inhoudstafel 1. Inleiding... 3 1.1. Definitie... 3 1.2. Klachten bij COPD... 3 1.3. Onderzoeken... 4 1.4. Behandeling... 4 2. Contact... 6 3. Notities... 7 Deze publicatie

Nadere informatie