Bijzonderheden van de verdragen

Transcriptie

1 38 AFDELING 2 Bijzonderheden van de verdragen 1. Algemeen A. Keuze van verdragspartners Een eerste blik op de landenlijst onthult geen duidelijke logica inzake de landen waarmee een dubbelbelastingverdrag gesloten werd of de volgorde waarin deze verdragen gesloten werden. Dat is nochtans een interessante vraag: volgt België een bewust beleid bij het uitkiezen van ontwikkelingslanden waarmee een dubbelbelastingverdrag gesloten wordt? De economische literatuur heeft een aantal factoren geïdentificeerd die een positieve invloed lijken uit te oefenen op de vorming van verdragen tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. Deze literatuur suggereert in de eerste plaats dat een gedeelde taal en een gemeenschappelijke koloniale geschiedenis een positieve impact hebben op de mogelijkheid dat een dubbelbelastingverdrag gesloten wordt 104. Met andere woorden, indien in een ontwikkelingsland en een ontwikkeld land dezelfde taal gesproken wordt, is het waarschijnlijker dat een dubbelbelastingverdrag tussen deze landen gesloten wordt dan wanneer de talen verschillen. Hetzelfde geldt indien een ontwikkelingsland ooit een kolonie van een ontwikkeld land geweest is: ook dan stijgt de kans dat er een dubbelbelastingverdrag bestaat tussen beide landen. Een andere factor die van belang lijkt te zijn is de relatieve grootte van de potentiële verdragspartners: landen die vergelijkbaar zijn qua grootte lijken meer geneigd om met elkaar dubbelbelastingverdragen te sluiten 105. Ook de hoeveelheid ontwikkelingshulp die een ontwikkelingsland ontvangt van een specifieke OESO-lidstaat lijkt een positieve impact te hebben op de vorming van een dubbelbelastingverdrag tussen die twee landen 106. Afstand tussen de landen heeft, daarentegen, een negatieve impact 107. Tot slot lijkt de verdragspolitiek van ontwikkelingslanden ook beïnvloed te worden door de verdragspolitiek die nagestreefd wordt door andere landen die dezelfde goederen exporteren. Om een eenvoudig voorbeeld te nemen: Ivoorkust, Indonesië, Nigeria en Ghana exporteren cacaobonen. Indien Ivoorkust, Indonesië en Nigeria een dubbelbelastingverdrag gesloten hebben met Nederland, dan lijkt dat volgens de literatuur een impact te hebben op de waarschijnlijkheid dat ook Ghana een dubbelbelastingverdrag met Nederland sluit. De achterliggende reden lijkt te zijn dat landen die dezelfde goederen exporteren 104 A. LEJOUR, The Foreign Investment Effects of Tax Treaties, CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis Discussion Paper 265, februari 2014, P. EGGER, M. LARCH, M. PFAFFERMAYER en H. WINNER, The Impact of Endogenous Tax Treaties on Foreign Direct Investment: Theory and Empirical Evidence, The Canadian Journal of Economics 2006, 3, J. BRAUN en M. ZAGLER, An Economic Perspective on Double Tax Treaties with(in) Developing Countries, World Tax Journal 2014, A. LEJOUR, o.c., 12.

2 DOOR BELGIË AFGESLOTEN DUBBELBELASTINGVERDRAGEN MET ONTWIKKELINGSLANDEN 39 met elkaar concurreren om buitenlandse investeringen aan te trekken. Het ondertekenen van een dubbelbelastingverdrag wordt doorgaans beschouwd als een factor die een gunstige invloed uitoefent op het aantrekken van buitenlandse investeerders (zie daarover Hfdst. V, Afd. 2, 2). Bijgevolg, als Ghana merkt dat zijn concurrenten een verdrag hebben gesloten met een bepaald ontwikkeld land, zal Ghana druk voelen om zelf ook een verdrag te sluiten met dat ontwikkeld land 108. Vanuit Belgisch perspectief lijken deze factoren niet echt doorslaggevend te zijn. Zo werden slechts zeven verdragen gesloten met ontwikkelingslanden waar Frans een officiële taal is (Ivoorkust, Senegal, Gabon, Mauritius, Marokko, Tunesië 109, Democratische Republiek Congo). Dat lijkt op het eerste gezicht aanzienlijk, maar een vergelijking met de Afrikaanse landen waar Frans een officiële taal is en waarmee België geen verdrag gesloten heeft (bv. Benin, Burkina Faso, Burundi, Kameroen, Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad, Congo-Brazzaville, Djibouti, Equatoriaal-Guinea, Guinee, Mali, Niger) suggereert dat taal geen doorslaggevende factor is. Over de invloed van de koloniale geschiedenis kan in het geval van België moeilijk uitspraak gedaan worden, gelet op het kleine aantal kolonies waarover België beschikt heeft. Met de Democratische Republiek Congo heeft België weliswaar een dubbelbelastingverdrag, maar dit werd pas in 2007 ondertekend. Het voormalige mandaatgebied Ruanda-Urundi 110 is inmiddels onafhankelijk geworden als Rwanda en Burundi. België heeft een dubbelbelastingverdrag met Rwanda (dat overigens ook pas in 2007 gesloten werd) maar niet met Burundi. Het lijkt dan ook onwaarschijnlijk dat koloniale geschiedenis een doorslaggevende rol gespeeld heeft in dit verband. De hoeveelheid ontwikkelingshulp die België toekent lijkt evenmin een relevante factor. Op basis van de beschikbare gegevens 111 kan een lijst opgesteld worden van de 50 landen die van 2010 tot 2014 de grootste hoeveelheid ontwikkelingshulp van België ontvingen 112. Met slechts 15 van die landen (D.R. Congo, Rwanda, Ivoorkust, Vietnam, Oeganda, Senegal, Marokko, Zuid-Afrika, Ecuador, Ghana, Algerije, Pakistan, de Filipijnen, India en Brazilië) heeft België een 108 F. BARTHEL en E. NEUMAYER, Competing for Scarce Foreign Capital: Spatial Dependence in the Diffusion of Double Tax Treaties, International Studies Quarterly 2012, Merk op dat Frans geen officiële taal is in Marokko en Tunesië. Omwille van historische redenen heeft het Frans echter een prominente rol in de zakenwereld in deze twee landen. Vandaar dat ze mee opgenomen werden in deze opsomming. 110 Van 1885 tot 1924 maakte Ruanda-Urundi deel uit van de Duitse kolonie Duits-Oost-Afrika. Als gevolg van het Verdrag van Versailles werd het van 1924 tot 1947 een Belgisch mandaatgebied. In 1947, na het einde van de Volkenbond werd Ruanda-Urundi een door België bestuurd trustgebied, tot de onafhankelijkheid in Deze statistieken zijn beschikbaar via Het zou uiteraard correcter zijn om telkens rekening te houden met de hoeveelheid ontwikkelingshulp die België toekende op het ogenblik dat het verdrag ondertekend werd, maar dergelijke historische data lijkt niet onmiddellijk beschikbaar. 112 Van grootste tot kleinste bedrag aan toegekende hulp (waarbij de bedragen voor 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014 werden samengeteld): D.R. Congo, Burundi, Rwanda, Ivoorkust, Westelijke Jordaanoever en Gazastrook, Mozambique, Benin, Vietnam, Niger, Oeganda, Senegal, Mali, Tanzania, Marokko, Togo, Bolivia, Zuid-Afrika, Peru, Ecuador, Ghana, Kenia, Burkina Faso, Haïti, Congo-Brazzaville, Malawi, Afghanistan, Liberia, Algerije, Pakistan, de Filipijnen, Cambodja, India, Kameroen, Syrië, Soedan, Ethiopië, Zuid- Soedan, Guatemala, Brazilië, Colombia, Nicaragua, Cuba, Jamaica, Central-Afrikaanse Republiek, Somalië, Guinee-Bissau, Honduras, Myanmar, Madagaskar, Suriname.

3 40 dubbelbelastingverdrag. Indien deze factor meespeelt in het uitkiezen van verdragspartners, zou men hier een groter aantal verwachten. Een gelijkaardige analyse kan gemaakt worden inzake investeringsniveaus. Een belangrijke doelstelling van een dubbelbelastingverdrag bestaat erin wederzijdse investeringen te stimuleren door het wegwerken van fiscale obstakels, dus men zou kunnen verwachten dat het niveau van investeringen relevant is bij het uitkiezen van potentiële verdragspartners. Op basis van de beschikbare informatie 113 kan een lijst opgesteld worden van de 50 ontwikkelingslanden waar Belgische investeerders het grootste bedrag aan investeringen aanhielden in de periode België heeft een dubbelbelastingverdrag gesloten met 33 van deze 50 landen 115. Dit lijkt erop te wijzen dat de mate waarin vanuit België geïnvesteerd wordt in een ontwikkelingsland wel een belangrijke rol speelt in de keuze van een verdragspartner 116. Het blijft hoe dan ook moeilijk een duidelijke logica te ontwaren in de keuze van de ontwikkelingslanden waarmee een verdrag gesloten wordt en de volgorde waarin dit gebeurt. Wellicht speelt een complexe combinatie van factoren een rol (zowel vanuit het perspectief van België als vanuit het perspectief van het partnerland), zonder dat een specifiek element telkens de doorslag geeft. B. Het Belgisch verdragsbeleid Het is daarnaast niet onmiddellijk duidelijk of België, bij het afsluiten van deze verdragen, op een systematische wijze rekening gehouden heeft met de bijzondere kenmerken van de verdragspartners. In een parlementaire vraag van 2013 werd de Minister verzocht om enige toelichting te geven bij het Belgische beleid in dit kader 117. De vraagsteller merkte meer bepaald op dat dubbelbelastingverdragen tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden, volgens de beschik- 113 Er werd hierbij gebruikt gemaakt van de UNCTAD databank die teruggevonden kan worden op unctad.org/en/pages/diae/fdi%20statistics/fdi-statistics-bilateral.aspx. 114 Het gaat m.a.w. om de foreign direct investment stocks (zie over dit begrip ook Hfdst. V, Afd. 2, 2), samengeteld voor de jaren 2009, 2010, 2011 en 2012 (opnieuw zou het uiteraard aangewezen zijn om gebruik te maken van de cijfers die betrekking hebben op de periode waarin het betreffende dubbelbelastingverdrag gesloten werd, maar deze historische cijfers zijn niet beschikbaar). De landenlijst is als volgt, gerangschikt van grootste naar laagste bedrag aan FDI stocks: Brazilië, Turkije, China, Zuid-Korea, Congo, Mexico, Singapore, Nigeria, Chili, India, Indonesië, Zuid-Afrika, Jordanië, Thailand, Egypte, Panama, Peru, Maleisië, Marokko, Mauritius, Venezuela, Kenia, D.R. Congo, Libanon, Ghana, Costa Rica, Gabon, Guinee, Oekraine, Azerbeidzjan, Oeganda, Uruguay, Kazachstan, Marshalleilanden, Angola, Servië, Samoa, Ivoorkust, Liberia, Botswana, Colombia, Wit-Rusland, Koeweit, Georgië, Laos, Algerije, Bangladesh, Irak, Tunesië en Maldiven. Merk op dat Europese landen als Spanje en Griekenland, die nochtans als ontwikkelingsland beschouwd werden bij het selecteren van de relevante verdragen, niet mee opgenomen zijn in dit overzicht. 115 Het gaat om de volgende landen: Brazilië, Turkije, China, Zuid-Korea, Mexico, Singapore, Nigeria, Chili, India, Indonesië, Zuid-Afrika, Thailand, Egypte, Maleisië, Marokko, Mauritius, Venezuela, D.R. Congo, Ghana, Gabon, Oekraïne, Azerbeidzjan, Oeganda, Uruguay, Kazachstan, Servië, Ivoorkust, Wit-Rusland, Koeweit, Georgië, Algerije, Bangladesh en Tunesië. 116 Tot op zekere hoogte is dit uiteraard een onjuiste weergave van de werkelijkheid. Zoals hoger reeds aangehaald, is er bij gebrek aan historische informatie gesteund op investeringsniveaus in de periode Correcter zou zijn te steunen op gegevens inzake de investeringsniveaus in de jaren voor het ondertekenen van het verdrag. De situatie kan sindsdien immers grondig gewijzigd zijn, waarbij een mogelijke factor zelfs het bestaan van het dubbelbelastingverdrag is: het is niet uitgesloten dat het sluiten van het dubbelbelastingverdrag tot een toename van investeringen geleid heeft. Zie in dit verband Hfdst. V, Afd. 2, Vr.en Antw. Senaat , 24 oktober 2013, vr

4 DOOR BELGIË AFGESLOTEN DUBBELBELASTINGVERDRAGEN MET ONTWIKKELINGSLANDEN 41 bare statistieken, meer voordelen lijken op te leveren aan het ontwikkelde land dan aan het ontwikkelingsland. Daarbij werd met name verwezen werd naar drie bepalingen in het Belgisch standaardmodel die bijzonder nadelig zouden zijn voor ontwikkelingslanden, met name de vrijstellingen van bronheffing op royalty s, interest op leningen tussen ondernemingen, en dividenden indien de ontvanger een deelneming van minstens 10% aanhoudt. De vraagsteller verzocht de minister om een evaluatie van de impact van het Belgisch standaardmodel op de fiscale ontvangsten van ontwikkelingslanden, alsook om enige toelichting omtrent de initiatieven die genomen werden in dit kader. In zijn antwoord herinnerde de minister er in de eerste plaats aan dat het Belgisch standaardmodel opgesteld werd op basis van het OESO-Modelverdrag, en op zulke wijze dat zoveel mogelijk rekening gehouden wordt met de economische en budgettaire belangen van België en met de Belgische belastingwetgeving. Het Belgisch standaardmodel is echter slechts een startpunt voor de onderhandelingen, waarbij de verdragspartner ook eigen belangen doet gelden. Vervolgens merkt de minister op dat bij de onderhandelingen met een ontwikkelingsland gesteund wordt op het VN-Modelverdrag en dat rekening houdt met de belangen van de ontwikkelingslanden. Op deze wijze houdt België rekening met de bijzondere situatie van de partnerstaat wanneer dit een ontwikkelingsland is. Merkwaardig genoeg beëindigt de minister zijn antwoord door te stellen dat de vrijstelling van bronheffing waarin het Belgisch model van overeenkomst tot het vermijden van dubbele belasting voorziet voor dividenden ingeval het een belangrijke deelneming betreft, voor interest van leningen tussen vennootschappen, en voor royalty s, in geen enkele overeenkomst tot het vermijden van dubbele belasting dat België met een ontwikkelingsland heeft gesloten, voorkomt. In het licht van de analyse die verder in dit hoofdstuk gemaakt wordt, kan men vraagtekens plaatsen bij die stelling. De minister erkent dus dat het VN-Modelverdrag een zekere invloed heeft op de vormgeving van verdragen met ontwikkelingslanden 118. Doorgaans wordt het bestaan van een dergelijke beïnvloeding niet uitdrukkelijk erkend in het verdrag. Wellicht het enige geval waarin de tekst van het verdrag (of althans het protocol bij het verdrag) een rechtstreekse verwijzing bevat naar het VN-Modelverdrag is het (inmiddels opgeheven) verdrag met China van Het protocol bij dat verdrag stelde immers uitdrukkelijk dat de bevoegde autoriteiten van de verdragsstaten zich, voor de toepassing van artikel 4 (2) van het verdrag, zouden laten leiden door de bepalingen van artikel 4 (2) van het VN-Modelverdrag Zie ook S. KNAEPEN en A. GEENS, Verschillen tussen het Belgisch Modelverdrag inzake belastingen en het OESO-model van belastingverdrag inzake inkomen en vermogen in C. DOCCLO (ed.), Alabaster IFA , Anthemis, Limal, 2013, 74: België wijkt af van zijn verdragsbeleid zoals dat uitgedrukt is in het Belgisch Modelverdrag teneinde rekening te houden met het verdragsbeleid van het betrokken partnerland en de bijzondere omstandigheden van elk afzonderlijk geval. Dat is met name een feit bij onderhandelingen met ontwikkelingslanden. Daarbij wordt over het algemeen ook rekening gehouden met de bepalingen van het VN-model inzake dubbele belasting tussen ontwikkelingslanden en ontwikkelde landen. Het belang van die verwijzing lijkt overigens relatief beperkt, vermits de tekst van art. 4(2) van het VN- Modelverdrag 1980 identiek was aan de tekst van art. 4(2) van het OESO-Modelverdrag 1977 (zie ook bijlage I).

5 42 Het is couranter dat de memorie van toelichting bij het wetsontwerp houdende instemming met het betreffende verdrag een uitdrukkelijke verwijzing naar het VN-Modelverdrag bevat. Zo zegt de memorie van toelichting bij het wetsontwerp houdende instemming met het verdrag met Mauritius het volgende: Zoals de meeste gelijksoortige overeenkomsten die België heeft gesloten, sluit de Overeenkomst aan bij het fiscaal modelverdrag dat door de OESO werd opgesteld. Daar de Republiek Mauritius nog als een ontwikkelingsland dient te worden beschouwd, zijn sommige bepalingen nochtans afkomstig van het UNO-fiscaal- Modelverdrag tussen een geïndustrialiseerd land en een ontwikkelingsland 120. Ook in de wetsontwerpen houdende instemming met de verdragen met Marokko 121 en Chili 122 wordt uitdrukkelijk gesteld dat bij de onderhandelingen [ ] rekening gehouden [werd] met het OESO-model van belastingverdrag inzake inkomen en vermogen van januari 2003 (het OESO-model), met de Modelovereenkomst van de Verenigde Naties inzake dubbele belasting tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden (het VN-model) [ ] 123. In een aantal andere gevallen wordt niet op algemene wijze gesteld dat bij de onderhandelingen rekening gehouden werd met het VN-Modelverdrag, maar wordt wel erkend dat enkele specifieke bepalingen gebaseerd werden op dat model 124. Ook de omgekeerde situatie is overigens mogelijk: in het kader van het verdrag met Gabon wordt uitdrukkelijk erkend dat het verdrag niet op het VN-Modelverdrag gebaseerd is, hoewel de verdragspartner toch een ontwikkelingsland is 125. Tot slot kan opgemerkt worden dat een aantal circulaires die toelichting geven bij een specifiek verdrag erkennen dat het VN-Modelverdrag een invloed heeft gehad op de vormgeving van dat verdrag Parl.St. Senaat , nr /1, Parl. St. Senaat , nr /1, Parl.St. Senaat , nr /1, Zo ook bv. in de memorie van toelichting bij het wetsontwerp houdende instemming met het verdrag met Indonesië (Parl.St. Senaat , nr /1, 3: De onderhandelingen waren gebaseerd op het bestaande verdrag van 1973 en voor bepaalde artikelen op het UNO-Modelverdrag ) en Egypte (Parl.St. Senaat , 1/222-1, 1). 124 Zie bv. de wetsontwerpen houdende instemming met de verdragen met Singapore (Parl.St. Senaat , nr /1, 9), Ghana (Parl.St. Senaat , nr /1, 3-4), Tunesië (Parl.St. Senaat , nr /1, 21), Democratische Republiek Congo (Parl.St. Senaat , nr /1, 6), Rwanda (Parl.St. Senaat , nr /1, 5), Argentinië (Parl.St. Senaat , /1, 4), India (Parl.St. Senaat , 1/401-1, 2), Mexico (Parl.St. Senaat , 1/224-1, 1) en Koeweit (Parl.St. Senaat , /1, 3).Wat dat laatste wetsontwerp betreft, is de volgende passage overigens bijzonder interessant: Enkele bepalingen sluiten evenwel aan bij het Modelverdrag van de UNO, alhoewel Koeweit niet echt kan beschouwd worden als een ontwikkelingsland (ibid.). 125 Wetsontwerp houdende instemming met het verdrag met Gabon (Parl.St. Senaat , nr /1, 1): Alhoewel Gabon een ontwikkelingsland is, stemt deze Overeenkomst in ruime mate overeen met het door de O.E.S.O. gepubliceerde modelverdrag en volgt ze dus tamelijk getrouw de gelijksoortige overeenkomsten die België de jongste jaren heeft gesloten. 126 Bv. Circ. nr. AFZ/INTERN.IB/INDIA van 17 november 1998 (verdrag met India); Circ. nr. AFZ/ (AFZ 11/2008) van 22 april 2008 (verdrag met Oezbekistan).