Powerbook. Maritieme Systemen

Transcriptie

1 Powerbook Maritieme Systemen

2 De power van Mastervolt U bent zojuist voor anker gegaan in een azuurblauwe lagune. Op uw flatscreen meldt het navigatiesysteem waar u precies bent. De airco zorgt voor een fris briesje in de kajuit. In de koelkast ligt een fruitige, koude Chardonnay klaar. U twittert even waar u bent, checkt uw mail en bakt ondertussen de in geurige knoflook gewentelde reuzegarnalen. Gekocht in dat pittoreske haventje waar u even aanmeerde. En passant bereidt u een knapperige salade en bakt een knisperend stokbroodje in de oven. Heeft u inmiddels aan stroom gedacht? Nee, natuurlijk niet. En zo hoort het ook. Want dat is de zorgeloze beleving van The power to be independent, het ultieme Mastervolt gevoel. In dit Mastervolt Powerbook Systemen vindt u uitsluitend complete, nauwkeurig afgestemde en volledig geïntegreerde stroomsystemen. U zult in dit Powerbook ontdekken dat een Mastervolt product zelden alleen komt, maar altijd een betrouwbare component is binnen een doordacht stroomsysteem. In dat laatste zien wij ook de toekomst, analoog aan de ontwikkeling van intelligente systeemintegratie zoals wij die kennen in huizen en auto s. Toch meer geïnteresseerd in individuele producten die het leven aan boord comfortabel en zorgeloos maken? Vraag dan naar het Powerbook Producten. Dat geeft u een breed overzicht van ons maritieme assortiment, dat zich van oudsher kenmerkt door robuuste kwaliteit, innovatieve eigenschappen en doordachte slimheid die net even verder gaat. Hoe het ook zij, product of systeem, met Mastervolt maakt u een uitstekende keuze. Wereldwijd - in meer dan 80 landen - hebben wij een gekende reputatie. En het beste bewijs is dat de populariteit van Mastervolt blijft groeien. Daar helpt ook ons Green by Heart programma bij, want duurzaamheid krijgt bij Mastervolt o.a. gestalte in onze succesvolle solaractiviteiten, onze ontwikkelingen op het gebied van elektrisch varen en hybride generatoren. Mijn advies voor u is daarom: geniet van de zorgeloosheid die onze producten en systemen u kunnen bieden. Paul Kenninck, CEO Mastervolt 2

3 Inhoudsopgave The power to be independent 4-5 De Mastervolt mensen: hun missie, hun passie 6 Meesterlijke pluspunten 8 Systemen voor motorboot Dagtochten Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Systemen voor zeilboot Dagtochten Weekenden weg Verre bestemmingen Systemen voor catamaran Weekenden weg Verre bestemmingen Technische achtergrondinformatie Elektriciteit, hoe zit dat nou? De revolutie van MasterBus MasterBus vragen & antwoorden Het verbluffende gemak van MasterBus events 89 Zo maakt u een MasterBus netwerk n Meesterlijk overzicht met MasterView System De meest gestelde vragen over acculaders Alarmering voor Mastervolt acculaders De meest gestelde vragen over omvormers De meest gestelde vragen over Combi s Wat u moet weten over dynamo s De accu als energiebron De meest gestelde vragen over accu s Traps laadkarakteristiek Het laden van accu s Het voorkomen van elektrolyse Technische begrippenlijst Servicepunten 150 Colofon 151 3

4 The power to be independent Stroom aan boord waar u op kunt vertrouwen. Altijd en overal. Dat is de missie van Mastervolt. Wij bieden u met onze producten en systemen The power to be independent. Waar u ook bent; wat u ook doet, welke apparaten u ook aan boord gebruikt. Om die onafhankelijkheid te garanderen heeft Mastervolt vanaf het begin gekozen voor kwaliteit en voor de kracht van innovatie. En we hebben er nog iets belangrijks aan toegevoegd: de passie om de beste te willen zijn. Dat geldt voor onze afzonderlijke producten zoals u die in het Powerbook Products vindt. Maar dat geldt misschien nog wel meer voor onze complete en slimme systemen, die zijn te vinden in dit Powerbook. Wereldwijd A-merk Wat u ook kiest, een individueel product of een compleet systeem, u kunt met Mastervolt rekenen op een zorgeloze aankoop en de zekerheid van een wereldwijd A-merk. U vindt Mastervolt dealers in meer dan 80 landen over de hele wereld. Wat zij gemeenschappelijk hebben: kennis en knowhow om u goed van dienst te zijn. Want wij trainen deze specialisten met grote regelmaat, zodat ze allemaal beschikken over ruime productkennis en u ook kunnen helpen met technisch advies, installatie, systeemontwerp, revisie en service. Professioneel of recreatief Sleepboot of luxueus zeiljacht. Cruiseschip of sloep. Wie vaart - professioneel of voor zijn plezier - vertrouwt op de producten en systemen van Mastervolt. Immers, voor uw elektriciteitssysteem aan boord vindt u nergens meer keus en meer mogelijkheden. Accu s, hybride stroomvoorzieners, acculaders, omvormers, informatiepanelen, digitale schakelsystemen, elektrische voortstuwing en volledig geïntegreerde systemen; het brede èn diepe Mastervolt assortiment biedt altijd een oplossing voor elk energievraagstuk aan boord. Van 12, 24, 48 en 230 Volt 50 Hz tot en met het Amerikaanse 120/240 Volt 60 Hz. 4

5 5

6 6

7 De Mastervolt mensen: hun missie, hun passie Er werken mondiaal permanent zo n 150 mensen voor Mastervolt, waarvan de meeste op het hoofdkantoor in Amsterdam. Vele honderden mensen met een Mastervolt-hart zijn nog eens in dienst bij distributeurs en dealers over de hele wereld. Het zijn allemaal mensen met een missie èn met een passie. De missie: Betrouwbare energiesystemen leveren, overal ter wereld, op plekken waar men niet op een conventionele manier electriciteit kan opwekken of ontvangen. Blijven innoveren, vooral op het gebied van groene energievoorziening en elektrische voortstuwing. En de passie: De beste, maar vooral de meest vernieuwende stroomproducten en -systemen ontwikkelen en produceren om onze missie te bereiken. Research & Development zit daarom bij Mastervolt tot in de diepste genen. Dat doen we niet helemaal alleen - al zijn we altijd leidend - maar ook in samenwerking met tal van partners, zoals universiteiten, ontwikkelaars en producenten. Resultaat: een gestaag groeiende en gezonde onderneming met een informele, open cultuur. Waar we professionaliteit combineren met plezier in ons vak. Mastervolt hoofdkantoor in Amsterdam. 7

8 Meesterlijke pluspunten Uitgebreide service en garantie De grote betrokkenheid bij onze producten houdt niet op na uw aankoop. Mastervolt geeft 2 jaar volledige garantie op producten en onderdelen en zelfs 7 jaar op 2 V accu s (pro rata). Prettige bijkomstigheid: dankzij de wereldwijde dekking van het Mastervolt netwerk is ondersteuning nooit ver weg. Zelfs niet in de meest exotische vaargebieden. Indien nodig verleent Mastervolt zelfs service aan boord tijdens of na de garantieperiode. Mastervolt Green by Heart Groen is in. Het ene na het andere bedrijf claimt te zorgen voor mens, milieu en maatschappij. Maar wat als je, zoals Mastervolt, al groen was. Mastervolt is in de kern altijd al groen geweest: Green by Heart! Bijvoorbeeld: Mastervolt is sinds 1993 actief in omvormers die van zonne-energie bruikbare 230 V stroom maken. Veel groener kan het eigenlijk niet! Maar ook op andere fronten blijkt ons groene hart. Neem MasterBus, dat enorm bespaart op materiaalgebruik. Neem onze vooruitstrevende Lithium Ion accu s. En last but not least: denk aan onze oplossingen voor fluisterstil en milieuvriendelijk elektrisch varen. Dat zijn concepten die bewijzen dat Mastervolt van harte groen was, is en zal blijven. Mastervolt Masterminds Vanaf de oprichting heeft Mastervolt altijd hoog ingezet op Research & Development. Op het hoofdkantoor in Amsterdam, maar ook elders op de wereld, zijn er dagelijks tientallen ontwikkelaars en engineers bezig met nieuwe producten en concepten. Zowel op het gebied van maritieme en automotive stroomsystemen, als op het gebied van elektrisch varen en solar. Dat blijft in deze branches ook niet onopgemerkt; menige innovatieprijs, waaronder prestigieuze awards, staan op naam van Mastervolt. Want vernieuwing is wat ons drijft. Het laatste wapenfeit: de Mastervolt GPX. De revolutionaire hybride oplossing voor stroom aan boord zoals thuis met een geïntegreerde generator, lader en omvormer in één compacte box. Made by the Mastervolt Masterminds, onze eigen knappe koppen! 8

9 De voordelen van Mastervolt Complete systemen en systeemoplossingen. Compact en licht van gewicht door de nieuwste techniek. Hoog rendement. Makkelijk te installeren. Stevige en veilige aansluitingen. Optimale communicatie tussen Mastervolt apparatuur via MasterBus. Intuïtieve bediening; centraal, lokaal of op afstand. Voldoen aan de belangrijkste veiligheidskeuren. Servicenetwerk in meer dan 80 landen. Vele prijswinnende innovaties. De vaste keus van botenbouwers en werven over de hele wereld. Mastervolt kantoren Distributeurs 9

10 Een Mastervolt systeem voor zorgeloos vaarplezier Uw schip: Gebruik: Bijzonderheden: een motorjacht tussen de 20 en 30 ft meestal dagtochten, s avonds in een haven normale voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Het hier beschreven Mastervolt systeem gaat uit van een veel voorkomende gebruikssituatie. U vaart s ochtends uit de haven om met 2 tot 4 personen te genieten van een dagtochtje met uw motorboot op het water. s Avonds doet u uw eigen haven weer aan of u hopt van de ene naar de andere haven. Daar heeft u de beschikking over walstroom. U heeft de gebruikelijke en reguliere apparatuur aan boord, maar wilt ook meegenomen apparatuur zoals uw laptop kunnen gebruiken. Veel vaarplezier! Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik GPS, dieptemeter, log 3 x 5 Watt x 6 uur = 0,09 kwh Interieurverlichting 3 x 10 Watt x 4 uur = 0,12 kwh Waterpomp 2 x 30 Watt x 0,5 uur = 0,03 kwh Radio/CD speler 1 x 40 Watt x 4 uur = 0,16 kwh Koelkast 1 x 40 Watt x 3 uur = 0,12 kwh Diverse kleine verbruikers 1 x 10 Watt x 6 uur = 0,06 kwh AC verbruikers: LCD TV 1 x 50 Watt x 2 uur = 0,10 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 3 uur = 0,09 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 0,8 kwh 10

11 DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Uitgangspunten Het maximale AC vermogen is 50 Watt voor de televisie, respectievelijk de laptop of telefoonlader. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS en een snelheids- en dieptemeter. Makkelijke bediening via touchscreen bedieningspaneel. Ultiem gemak: met een omvormer aan boord kunnen u en uw gasten de standaard telefoon- en laptop-adapter gebruiken. 11

12 De beste systeemkeuze Accu: 1 x Mastervolt AGM 130 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 0,8 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus 1,6 kwh. Gelet op het installatiegemak en de grote standaard uitrusting (zoals verlichting) wordt voor een 12 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is dan Wh/12 V = 133 Ah. De Mastervolt AGM accu van 130 Ah past dan perfect. Acculader: 1 x Mastervolt ChargeMaster 12/35 Onder normale omstandigheden gaan we uit van 25% van de accucapaciteit voor de acculaderkeuze; 25% van 130 Ah vraagt om een 32,5 A acculader. De Mastervolt ChargeMaster 12/35 is dan een uitstekende keuze. Deze kan tot zelfs 3 accubanken laden; in dit geval gebruikt u maar twee uitgangen. Een uitgang voor de gebruikersaccu en een uitgang voor de startaccu van de motor. Zo bent u ook voorbereid als u nòg een accu wilt gebruiken. Deze derde uitgang kunt u overigens ook gebruiken voor een tweede startaccu als u twee motoren heeft, of voor een boegschroefaccu. Omvormer: 1 x Mastervolt AC Master 12/300 Mastervolt AC Master 12/300 voor het gebruik c.q. laden van uw laptop, mobiele telefoon en LCD televisie. Overige systeemcomponenten 1 x bedieningspaneel MasterView Easy: geeft onder andere de accu-inhoud aan in percentages en de resterende accugebruikstijd. U weet dan precies hoelang u nog kunt doen met de accu s. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 2 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. 12

13 DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis telefoonlader laptop voeding LCD televisie MasterView Easy Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom ChargeMaster acculader AC Master omvormer 10 verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader 7 AGM startaccu 12 V 8 AGM gebruikersaccu 12 V 9 MasterShunt, DC Distribution, Digital DC 10 Digital DC 13

14 Elektrisch varen met stroom voor de hele dag Uw schip: Gebruik: Bijzonderheden: een elektrisch aangedreven motorjacht tot 30 ft meestal dagtochten, s avonds in een haven normale voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Meestal een dagje of een weekendje varen, waarbij u ook wel eens een nachtje voor anker gaat zonder dat u de beschikking heeft over walstroom. Dat betekent dat u over voldoende stroom moet beschikken om twee dagen probleemloos te kunnen varen en te genieten. Bij dit systeemadvies gaan we uit van een gemiddelde dagtocht, zo n 6 uur per dag varen bij relaxte snelheid. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 1 x 1500 Watt x 6 uur = 9,00 kwh (we gaan uit van 60% van de rompsnelheid) GPS, dieptemeter, log 3 x 5 Watt x 6 uur = 0,09 kwh Interieurverlichting 3 x 10 Watt x 4 uur = 0,12 kwh Waterpomp 2 x 30 Watt x 0,5 uur = 0,03 kwh Radio/CD speler 1 x 40 Watt x 4 uur = 0,16 kwh Koelkast 1 x 40 Watt x 3 uur = 0,12 kwh Diverse kleine verbruikers 5 x 10 Watt x 6 uur = 0,30 kwh Totaal DC verbruikers: = 9,8 kwh 14

15 ELEKTRISCH VAREN DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Uitgangspunten Een motorvermogen van 1 x 3,5 kw, bijvoorbeeld een Mastervolt DriveMaster 3,5 Ultra. U kunt met de aanbevolen configuratie ca. 6 uur op cruisesnelheid of ca. 8 uur op een iets rustigere snelheid varen. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, en een snelheids- en dieptemeter. Makkelijke bediening via touchscreen bedieningspaneel. Onderhoudsarm systeem; olie verversen en dieselfilter schoonmaken behoren tot het verleden. 15

16 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving 1 x DriveMaster 3,5 Ultra; 3,5 kw/48 V. Accu s: 8 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 9,8 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus 19,6 kwh. Gelet op de elektrische aandrijving is voor een 48 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is dan Wh/48 V = ca. 400 Ah. Acht 6 Volt AGM accu s van 400 Ah zorgen dat u 400 Ah aan boord heeft, bij 48 V. Acculader: 1 x Mastervolt Mass 48/ Ah heeft een 100 A acculader nodig; omdat vaak niet meer walstroom beschikbaar is, kiezen we voor 50 A laadstroom. Indien de haven beschikt over een walzekering van voldoende formaat kan een tweede acculader gebruikt worden om sneller te laden. Een derde optie is het plaatsen van een tweede walstroominlet en kabel + acculader. Overige systeemcomponenten 2 x bedieningspaneel MasterView Easy. Eén paneel voor het elektrisch systeem. Geeft onder andere de accu-inhoud weer in percentages en de resterende accugebruikstijd. Eén paneel voor de elektrische aandrijving. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 1 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. 1 x 48 V/12 V DC-DC converter. Ieder systeem heeft zijn eigen spanning. Deze microprocessor aangestuurde DC-DC converter zet 48 V om in 12 V DC. U kunt dus beide spanningen gebruiken. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 16

17 ELEKTRISCH VAREN DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis MasterView Easy Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom Mass acculader Gebruikersaccu 48 V (8x 6 V) MasterShunt, DC Distribution DC-DC converter Digital DC DriveMaster 10 9 verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoon lader laptop lader 17

18 Ultiem comfort op het water Uw schip: een ft motorjacht Gebruik: langere tochten in het weekend, s avonds in een haven Bijzonderheden: comfortabele voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Meestal een weekend of midweek varen, waarbij u ook wel eens een nachtje voor anker gaat zonder dat u de beschikking heeft over walstroom. Dat betekent dat u over voldoende stroom moet beschikken om twee dagen probleemloos te kunnen varen en te genieten. U wilt prettig comfort aan boord, zoals bijvoorbeeld een grote koelkast, een magnetron/ovencombinatie en een luxe koffie/espressomachine. U wilt aan boord ook kunnen internetten en en en eventueel (mede) navigeren met behulp van de laptop. Verder een muziekje aan boord onder het varen en zo nu en dan uw favoriete TV programma volgen. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Navigatie- en dekverlichting 6 x 20 Watt x 8 uur = 0,96 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 3 x 40 Watt x 12 uur = 1,44 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 5 x 100 Watt x 0,2 uur = 0,10 kwh Koelkast 1 x 50 Watt x 8 uur = 0,40 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 20 Watt x 4 uur = 0,16 kwh AC verbruikers: Audiosysteem 1 x 110 Watt x 4 uur = 0,44 kwh Magnetron/ovencombinatie 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Koffie/espressomachine 1 x 1500 Watt x 0,2 uur = 0,30 kwh TV 1 x 50 Watt x 3 uur = 0,15 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 5,4 kwh 18

19 WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Uitgangspunten U wilt niet nadenken over wat u gebruikt, of wanneer. Desnoods alles tegelijkertijd. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, een plotter en een snelheids- en dieptemeter. Uw schip heeft diverse pompen; o.a. water-, douche-, toilet- en bilgepompen. U wilt optimaal bedieningsgemak; niet alleen op een centrale plek, maar bijvoorbeeld ook naast uw bed of in de machinekamer. 19

20 De beste systeemkeuze Accu s: 4 x Mastervolt MVG 12/200 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 5,4 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus 10,9 kwh. Gelet op de diverse apparatuur en gevraagde piekbelastingen is voor een 24 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is dan Wh/24 V = ca. 450 Ah. Vier 12 V MVG accu s van 200 Ah zorgen dat u 400 Ah aan boord heeft. Acculader en omvormer: 1 x Mastervolt Mass Combi 24/ Ah heeft minimaal 25% van de accucapaciteit aan laadstroom nodig, dus in dit geval kiezen we voor 120 A laadstroom via de Mass Combi, de hoogfrequente lader/omvormer combinatie. Met de Mass Combi 24/ van Mastervolt heeft u een acculader waarmee u 2 accubanken veilig, snel en volledig laadt; start- en gebruikersaccu s kunt u bijvoorbeeld gescheiden laden. U gebruikt de Mass Combi 24/ o.a. ook voor het omvormen van de spanning voor uw laptop, magnetron en espressomachine. Alles tegelijk kan ook. Overige systeemcomponenten 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. Mastervolt Mass GI 7 kva/32 A lichtgewicht scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom; zeker van belang bij stalen of aluminium schepen om elektrolyse en daarmee corrosie te voorkomen. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. 2 x bedieningspaneel MasterView Easy, voor decentraal monitoren en bedienen. Bijvoorbeeld een scherm naast uw bed en een scherm in de machinekamer. 4 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 20

21 WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis boiler telefoonlader laptop lader haarföhn gereedschap MasterView System MasterView Easy Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom Mass GI scheidingstransformator Mass Combi Gebruikersaccu 24 V MasterShunt, DC Distribution, Digital DC Digital DC verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader 21

22 Met alle comfort van elektrisch varen Uw schip: een ft elektrisch aangedreven jacht Gebruik: langere tochten in het weekend, s avonds meestal in een haven Bijzonderheden: comfortabele voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Te vergelijken met het profiel dat u vindt onder de ft motorjacht. Voor de elektrische aandrijving/motorvermogen zijn we uitgegaan van 2 x Mastervolt PodMaster 10 (10 kw/48 V). Daarmee kunt u met de aanbevolen systeemopzet bijvoorbeeld 5 knopen varen gedurende een periode van 4 uur. U kunt de aanbevolen accuset ook vervangen door twee Mastervolt Li-ion accu s van 24 V. Afgezien van de voordelen qua levensduur en techniek, biedt u dat ook nog eens een gewichtbesparing van 150 kg en ongeveer 60 liter minder aan volume! Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 2 x 1500 Watt x 4 uur = 12,00 kwh Navigatie- en dekverlichting 6 x 20 Watt x 8 uur = 0,96 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 3 x 40 Watt x 12 uur = 1,44 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 5 x 100 Watt x 0,2 uur = 0,10 kwh Koelkast 1 x 50 Watt x 8 uur = 0,40 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 20 Watt x 4 uur = 0,16 kwh AC verbruikers: Audiosysteem 1 x 110 Watt x 4 uur = 0,44 kwh Magnetron/ovencombinatie 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Koffie/expressomachine 1 x 1500 Watt x 0,2 uur = 0,30 kwh TV 1 x 50 Watt x 3 uur = 0,15 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 17,4 kwh 22

23 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Uitgangspunten U wilt niet nadenken over wat u gebruikt, of wanneer. Desnoods alles tegelijkertijd. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, een plotter en een snelheids- en dieptemeter. Uw schip heeft diverse pompen; o.a. water-, douche-, toilet- en bilgepompen. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; niet alleen op een centrale plek, maar bijvoorbeeld ook naast uw bed of in de machinekamer. Onderhoudsarm systeem; olie verversen en dieselfilter schoonmaken behoren tot het verleden. 23

24 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving Uw boot weegt ongeveer 8000 kg. Voor dit gewicht adviseren wij 2 x Mastervolt PodMaster 10; 2 x 10 kw/48 V. Accu s: 16 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 17,4 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus ca. 35 kwh. Gelet op de elektrische aandrijving is voor een 48 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is dan Wh/48 V = ca. 729 Ah. Zestien 6 V AGM accu s zorgen dat u 800 Ah aan boord heeft, bij 48 V. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 6 x Mastervolt Li-ion 24 V als gebruikersaccuset. Dat scheelt u ca. 612 kg aan gewicht en ongeveer 107 liter aan volume! De Li-ion accu s van 4,3 kwh per stuk ontlaadt u maar voor 67% bij een gebruik van 17,4 kwh. Ze gaan hierdoor extra lang mee, en u heeft altijd reservecapaciteit. Generator, acculader en omvormer: 1 x Mastervolt GPX De hybride oplossing: generator, acculader en omvormer in één compacte box. Mastervolt Green by Heart: 30-40% minder brandstofverbruik, minder materiaalverbruik, compacte afmetingen, zeer efficient. Zelfdenkende techniek bij piekbelastingen. Ook voor laden/omvormen ten behoeve van uw laptop en mobiele telefoon, maar bijvoorbeeld ook voor de föhn en meegebracht elektrisch gereedschap. 24

25 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Overige systeemcomponenten 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 32 A/230 V. 1 x Mastervolt Mass GI 7 kw/32 A lichtgewicht scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom; zeker van belang bij stalen of aluminium schepen om elektrolyse en daarmee corrosie te voorkomen. 1 x 48 V/12 V DC-DC converter. Ieder systeem heeft zijn eigen spanning. Deze microprocessor aangestuurde DC-DC converter zet 48 V om in 12 V DC. U kunt dus beide spanningen gebruiken. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. Eventueel aanvullen met MasterView Easy paneel, bijvoorbeeld als scherm naast uw bed en een scherm in de machinekamer. Decentraal monitoren èn bedienen. 5 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 25

26 MasterView System Walstroomaansluiting Mass GI scheidingstransformator GPX Gebruikersaccu 48 V MasterShunt, DC Distribution, Digital DC DC-DC converter DC Distribution, Digital DC PodMaster Digital DC Switch Input 4 PCB 26

27 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis 3 4 telefoonlader laptop lader boiler

28 5 sterren luxe op het water Uw schip: ft motorjacht met alle comfort Gebruik: langere tochten en dikwijls geen walstroom Bijzonderheden: luxe voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel U maakt dikwijls lange tochten en ondanks de luxe voorzieningen aan boord wilt u niet telkens op walstroom zijn aangewezen. U hecht aan gemak en comfort en naast dezelfde gemakken als thuis gebruikt u bijvoorbeeld ook een lier voor het aanmeren in de haven. U heeft zeer uitgebreide navigatie op meerdere schermen binnen en buiten en een hydraulische, op afstand bedienbare passerelle aan boord. U wilt een elektrisch systeem met componenten die perfect op elkaar zijn afgestemd voor een probleemloos systeemgedrag. Waar u ook bent: u wilt bovendien de zekerheid van service mocht er een storing in uw systeem zijn. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Navigatie- en dekverlichting 8 x 25 Watt x 8 uur = 1,60 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 6 x 40 Watt x 12 uur = 2,88 kwh Interieurverlichting 30 x 20 Watt x 4 uur = 2,40 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 8 x 250 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Grote koelkast(en) 2 x 80 Watt x 8 uur = 1,28 kwh Vriezers 2 x 80 Watt x 8 uur = 1,28 kwh Watermaker 1 x 400 Watt x 0,4 uur = 1,60 kwh Aanmeerlier 1 x 2000 Watt x 0,1 uur = 0,20 kwh Passerelle automatische loopplank 1 x 2000 Watt x 0 uur = 0 kwh (alleen op generator, walstroom of motor) Diverse kleine verbruikers 20 x 20 Watt x 4 uur = 1,60 kwh 28

29 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis Uitgangspunten Met zware dynamo s op de hoofdmotoren laadt u uw accu s bij tijdens het varen, dus eigenlijk heeft u zelden walstroom nodig. Bent u aangemeerd of ligt u stil zonder walstroom, dan gebruikt u de generator voor het bijladen. U wilt niet nadenken over wat u gebruikt, of wanneer. Desnoods alles tegelijkertijd. AC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Audiosysteem 1 x 250 Watt x 4 uur = 1,00 kwh Magnetron/ovencombinatie 1 x 3000 Watt x 0,5 uur = 1,50 kwh Elektrisch koken 1 x 2000 Watt x 0,5 uur = 1,00 kwh Koffie/espressomachine 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 1,10 kwh Afwasmachine 1 x 1000 Watt x 0 uur = 0 kwh (alleen op generator, walstroom of motor) Wasmachine 1 x 2500 Watt x 0 uur = 0 kwh (alleen op generator, walstroom of motor) Diverse huishoudelijke apparatuur 4 x 200 Watt x 0,5 uur = 0,40 kwh TV s 3 x 150 Watt x 2 uur = 0,12 kwh Laptops 2 x 30 Watt x 2 uur = 0,12 kwh Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, plotters en een snelheids- en dieptemeter, en er is een marifoon aan boord. Uw schip heeft diverse pompen; o.a. water-, douche-, toilet- en bilgepompen. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; niet alleen op een centrale plek, maar bijvoorbeeld ook naast uw bed of in de machinekamer. Totaal DC en AC verbruikers: = 18,5 kwh 29

30 De beste systeemkeuze Accu s: 12 x Mastervolt MVSV 750 Ah (12 x 2 V) Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 18,5 kwh. Tijdens het varen laden de dynamo s de accu s bij; in dit voorbeeld gaan we uit van twee motoren met ieder een 24 V 110 A dynamo. Deze leveren na twee uur varen 10,7 kwh aan energie, waardoor het dagverbruik 7,8 kwh bedraagt. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 15,6 kwh. Gelet op alle verbruikers is voor een 24 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is ca. 660 Ah. Twaalf 2 V MVSV gel accu s zorgen dat u 750 Ah aan boord heeft. Generator, acculader/omvormer en dynamo s 8 kw generator 230 V/50 Hz, 3000 toeren. De Mass Systemswitch koppelt alle AC bronnen op een slimme manier aan de verschillende verbruikersgroepen. Er wordt rekening gehouden met beperkte bronnen en prioriteiten tussen de verbruikers. 1 x Mass Sine 24/5000 omvormer levert 230 V vanuit de accu voor de belangrijkste verbruikers, onafhankelijk van generator en walstroom. 3 x Mass 24/100 acculader voor het laden van de hoofdset. 2 x Mastervolt Alpha 24 V 110 A dynamo s. Overige systeemcomponenten 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 32 A/230 V. 2 x Mastervolt Mass GI 3,5 kva/16 A lichtgewicht scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom; zeker van belang bij stalen of aluminium schepen om elektrolyse en daarmee corrosie te voorkomen. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. Eventueel aanvullen met MasterView Easy paneel, bijvoorbeeld als scherm naast uw bed en een scherm in de machinekamer. Decentraal monitoren èn bedienen. 6 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 2 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 3 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 30

31 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis 31

32 MasterView System 8 kw generator Walstroomaansluiting Mass GI scheidingstransformator Mass Systemswitch 16 kw Mass Sine omvormer Mass acculader Gebruikersaccu 12 x 2 V gel MasterShunt, DC Distribution MasterShunt, DC Distribution (2 x), Digital DC Digital DC Dynamo s DC Distribution, Digital DC Switch Input 4 PCB 14 32

33 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis 4 5 boiler airconditioning oven magnetron wasmachine computer geluidsinstallatie verlichting marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader 11 33

34 Vertrouwd en zeker de hele wereld over Uw schip: ft motorjacht met alle comfort Gebruik: lange tochten over de hele wereld met meestal geen walstroom Bijzonderheden: luxueuze voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Lange tochten over de wereldzeeën gedurende vele weken of zelfs maanden. Walstroom is dus meestal niet voorhanden. Toch wilt u niet inleveren als het gaat om luxe voorzieningen aan boord. Door het grote verbruik aan boord van o.a. de airconditioning kiezen we voor een generator die makkelijk alle AC verbruikers kan voeden. Als de generator niet draait, bijvoorbeeld s nachts, leveren de accu s het gewenste vermogen. De grootte van de accubank hangt af van uw specifieke wensen. De robuuste Mass acculaders en Mass Sine omvormer zorgen voor een professioneel en betrouwbaar systeem, zodat u zorgeloos van een onvergetelijke reis kunt genieten. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers tijdens omvormergebruik: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Navigatie- en dekverlichting 8 x 25 Watt x 8 uur = 1,60 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 6 x 40 Watt x 12 uur = 2,88 kwh Interieurverlichting 30 x 20 Watt x 4 uur = 2,40 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 12 x 250 Watt x 0,5 uur = 1,50 kwh Grote koelkast(en) 2 x 80 Watt x 8 uur = 1,28 kwh Vriezers 2 x 80 Watt x 8 uur = 1,92 kwh Aanmeerlier 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Diverse kleine verbruikers 20 x 20 Watt x 4 uur = 1,60 kwh AC verbruikers tijdens omvormergebruik: TV/entertainment 2 x 350 Watt x 2 uur = 1,40 kwh Audio 1 x 250 Watt x 2 uur = 0,50 kwh Koffie/espressomachine 1 x 1500 Watt x 0,1 uur = 0,15 kwh Totaal DC en AC verbruikers tijdens omvormergebruik: = 15,6 kwh 34

35 WERELDREIS DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis AC verbruikers tijdens generatorgebruik: omschrijving aantal x vermogen Audiosysteem 1 x 250 Watt Magnetron/ovencombinatie 1 x 3000 Watt Elektrisch koken 1 x 7000 Watt Koffie/espressomachine 1 x 1200 Watt Afwasmachine 1 x 1000 Watt Wasmachine 1 x 2500 Watt Air conditioning 1 x Watt (alleen op generator, walstroom of motor) Diverse apparatuur 10 x 200 Watt TV/entertainment 3 x 350 Watt Boiler 1 x 4000 watt Wijnkoeler 1 x 300 Watt Acculaders 4 x 2500 Watt Totaal AC verbruikers: 46,6 kw Uitgangspunten Alle Mastervolt systemen zijn ontworpen voor probleemloos gebruik en ultiem gebruiksgemak. De betrouwbaarheid is ongeëvenaard. Mocht er onverhoopt toch iets mis gaan, dan kan dit snel verholpen worden door ons wereldwijde service-netwerk. Met de zware dynamo s op de hoofdmotoren en via uw generator laadt u uw accu s bij. U bent volledig onafhankelijk van walstroom. Uw navigatiestation is zeer uitgebreid. Uw schip heeft diverse pompen; o.a. water-, douche-, toilet- en bilgepompen. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. Uw werf maakt een custom-made schakelkast die voldoet aan alle specifieke eisen en wensen. 35

36 De beste systeemkeuze Accu s: 12 x MVSV 1250 Ah Het aantal DC en AC verbruikers tijdens omvormergebruik vraagt ca. 15 kwh per dag. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus ca. 30 kwh. Gelet op alle verbruikers is voor een 24 V systeem gekozen. De benodigde accucapaciteit is dan Wh/24 V = 1250 Ah. Twaalf 2 V MVSV accu s zorgen dat u 1250 Ah aan boord heeft. 4 x Mastervolt gel accu s als (nood)stroomvoorziening voor de navigatie- en communicatie-apparatuur. Generator, acculaders, omvormer en dynamo s Omdat gelijktijdig gebruik van alle AC apparatuur zelden voorkomt, kiezen we voor een 30 kw generator, 230 V/50 Hz, 1500 toeren. Het lage toerental zorgt voor minder trillingen en geluidshinder. 3 x Mastervolt Mass 24/100 acculaders voor het laden van de gebruikersaccu. 1 x Mass 24/100 acculader voor het laden van de (nood)stroomvoorziening. 1 x Mastervolt Mass Sine 24/10 kw omvormer voor omvormen ten behoeve van de AC verbruikers. 2 x Mastervolt Alpha 24 V 110 A dynamo s. Overige systeemcomponenten 2 x Mastervolt walaansluitset 32 A. 2 x 2 Mastervolt Mass GI 3,5 kva/16 A lichtgewicht scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom; zeker van belang bij stalen of aluminium schepen om elektrolyse en daarmee corrosie te voorkomen. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. 6 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 2 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 4 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 36

37 WERELDREIS DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis 37

38 MasterView System 30 kw generator Scheepsspecifieke schakelkast Walstroomaansluiting Mass GI scheidingstransformator Mass Sine omvormer Mass acculader Gebruikersaccu 12 x 2 V gel MasterShunt, DC Distribution MasterShunt, 2 x DC Distribution, Digital DC Digital DC DC Distribution, Digital DC MVG gel accu als (nood)stroom Dynamo s Switch Input 4 PCB

39 WERELDREIS DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Wereldreis 3 boiler oven magnetron wasmachine computer geluidsinstallatie airconditioning verlichting radio pompen diverse kleine gebruikers marifoon radio navigatie-apparatuur

40 n Dagje lekker de wind in de zeilen Uw schip: 25 ft toerjacht - 50 ft lichtgewicht racer Gebruik: vooral dagtochten, s avonds terug in de haven Bijzonderheden: normale voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Heerlijk n dagje zeilen op het water. Ontspannen, lekker uitwaaien en dan aan het einde van de dag weer terug naar de haven. Aan boord: de basisvoorzieningen, maar ook mogelijkheden om TV te kijken, een muziekje te luisteren, de witte wijn koud te leggen en uw laptop of mobieltje te laden. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik GPS, wind-, snelheidsen dieptemeters 4 x 4 Watt x 5 uur = 0,08 kwh Interieurverlichting 3 x 15 Watt x 2 uur = 0,09 kwh Waterpomp 1 x 30 Watt x 0,2 uur = 0,006 kwh Radio/CD speler 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Koelkast 1 x 50 Watt x 8 uur = 0,20 kwh Diverse kleine gebruikers 1 x 10 Watt x 6 uur = 0,06 kwh AC verbruikers: TV 1 x 50 Watt x 1 uur = 0,05 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 0,5 kwh 40

41 DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten Het maximale AC vermogen is 50 Watt voor de televisie. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, een wind-, snelheids- en dieptemeter. Makkelijke bediening via touchscreen bedieningspaneel. Ultiem gemak: met een omvormer aan boord kunnen u en uw gasten de standaard telefoon- en laptop-adapter gebruiken. 41

42 De beste systeemkeuze Accu s: 1 x Mastervolt MVG 12/85 Ah als gebruikersaccu 1 x Mastervolt MVG 12/25 Ah als startaccu. Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 0,5 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 1 kwh. Gelet op de diverse apparatuur voldoet een 12 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh/12 V = ± 85 Ah. Acculader: 1 x Mastervolt ChargeMaster 12/25 85 Ah heeft een 25 Ah acculader nodig; laadstroom ± 25% van de accucapaciteit. Met de ChargeMaster 12/25 van Mastervolt heeft u een acculader met 3 laaduitgangen. U kunt dus zowel de startaccu als de gebruikersaccu laden en heeft nog een uitgang over. Omvormer: 1 x Mastervolt AC Master 12/300 Mastervolt AC Master 12/300 voor het gebruik c.q. laden van uw laptop, mobiele telefoon en mogelijk een LCD televisie. Overige systeemcomponenten 1 x bedieningspaneel MasterView Easy. Eén paneel voor het uitlezen en bedienen van het elektrisch systeem. Geeft onder andere de accu-inhoud weer in percentages en de resterende tijd die het paneel ontvangt via de MasterShunt. Maar ook voor het centraal bedienen van de gebruikers zoals verlichting en navigatie-apparatuur. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 3 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. 42

43 DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen telefoonlader laptop voeding LCD television MasterView Easy Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom ChargeMaster acculader AC Master omvormer AGM startaccu 12 V 10 verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader 8 AGM gebruikersaccu 12 V 9 MasterShunt, DC Distribution, Digital DC 10 Digital DC 43

44 Zeilen en het gemak van elektrisch varen Uw schip: ft lichtgewicht zeiljacht met elektrische aandrijving Gebruik: vooral dagtochten, s avonds terug in de haven Bijzonderheden: normale voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Heerlijk n dagje zeilen op het water. Ontspannen, lekker uitwaaien en dan aan het einde van de dag weer terug naar de haven. Aan boord: elektrische aandrijving voor als het windstil is, voor een stukje varen zonder zeilen in een stiltegebied of makkelijker manoeuvreren in de haven. Verder heeft u basisvoorzieningen, maar toch ook mogelijkheden om TV te kijken, een muziekje op te zetten of uw laptop of mobieltje te laden. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 1 x 1500 Watt x 3 uur = 4,5 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 4 x 4 Watt x 5 uur = 0,08 kwh Interieurverlichting 3 x 15 Watt x 2 uur = 0,09 kwh Waterpomp 1 x 30 Watt x 0,2 uur = 0,006 kwh Radio/CD speler 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Koelkast 1x 50 Watt x 4 uur = 0,2 kwh Diverse kleine verbruikers 1 x 10 Watt x 6 uur = 0,06 kwh AC verbruikers: TV 1x 50 Watt x 1 uur = 0,05 kwh Laptop 1x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 5,0 kwh 44

45 ELEKTRISCH VAREN DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten Minimaal onderhoud en ultieme rust met elektrisch varen. Te realiseren snelheid: 7 knopen. Vaartijd bij gemiddeld 5 knopen is ongeveer 4 uur. Het maximale AC vermogen is 50 Watt voor de televisie. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, een wind-, snelheids- en dieptemeter. Makkelijke bediening via touchscreen bedieningspaneel. Ultiem gemak: met een omvormer aan boord kunnen u en uw gasten de standaard telefoon- en laptop-adapter gebruiken. De grote accucapaciteit die nodig is voor elektrisch varen geeft u flexibiliteit als u veel zeilt en alleen korte stukjes de motor gebruikt. U kunt dan meerdere dagen los van de wal blijven en toch de koelkast en andere verbruikers voeden. 45

46 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving: 1 x Mastervolt DriveMaster 2.5 Een schroefastoerental van 1100 toeren per minuut. Accu s: 4 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 5 kwh. AGM accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 10 kwh. Gelet op de elektrische aandrijving kiest u voor een 24 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh/24 V = 400 Ah. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 2 x Mastervolt Li-ion 24 V met een accucapaciteit van 8,6 kwh. Bij een gebruik van 5 kwh slechts 60% ontlading, waardoor u de accu s veel langer kunt gebruiken. En u bespaart 128 kg aan gewicht, met meer vermogen! Acculader: 1 x Mastervolt ChargeMaster 24/ Ah heeft ongeveer 25% van de accucapaciteit als laadstroom nodig, dus kiezen we hier voor een ChargeMaster 24/100. Indien in de haven niet de benodigde 11 A walstroom beschikbaar is, kunt u via de MasterView Easy de laadstroom terugregelen. Laden duurt dan langer, maar de accu s komen wel vol. Omvormer: 1 x Mastervolt AC Master 24/300 Mastervolt AC Master 24/300 voor het gebruik c.q. laden van uw laptop, mobiele telefoon en bijvoorbeeld een LCD televisie. Overige systeemcomponenten 1 x bedieningspaneel MasterView Easy. Eén paneel voor het elektrisch systeem. Geeft onder andere de accu-inhoud weer in percentages en de resterende accugebruikstijd. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 3 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 46

47 ELEKTRISCH VAREN DAGTOCHTEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen telefoonlader laptop voeding verlichting kajuit marifoon radio MasterView Easy Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom 9 koelkast telefoonlader laptop lader 5 ChargeMaster acculader 6 AC Master omvormer 10 7 AGM gebruikersaccu s 6 V 8 MasterShunt, DC Distribution, Digital DC 9 Digital DC 10 DriveMaster 47

48 Een weekend met de zeilen strak Uw schip: ft zeilschip Gebruik: weekendje zeilen; niet altijd walstroom beschikbaar Bijzonderheden: gemiddelde voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Stel u voor: u vertrekt vrijdagmiddag vanuit de haven voor een weekendje heerlijk zeilen. Er staat een goede wind, dus de zeilen staan strak. t Hele weekend blijft het trouwens geweldig zeilweer dus u geniet met volle teugen. Aan boord zorgt uw Mastervolt systeem dat u zich verder nergens zorgen om hoeft te maken. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Navigatie- en dekverlichting 3 x 15 Watt x 6 uur = 0,27 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 3 x 20 Watt x 6 uur = 0,36 kwh Interieurverlichting 5 x 15 Watt x 4 uur = 0,30 kwh Water-, douche en bilgepompen 3 x 50 Watt x 0,2 uur = 0,003 kwh Boegschroef 1 x 4500 Watt x 0,06 uur = 0,075 kwh Koelkast 1 x 50 Watt x 8 uur = 0,40 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 10 Watt x 4 uur = 0,08 kwh AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,1 uur = 0,20 kwh Audiosysteem 1 x 150 Watt x 2 uur = 0,10 kwh TV 1 x 150 Watt x 1 uur = 0,15 kwh Koffiezetapparaat 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 2,4 kwh 48

49 WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten Ook voor anker en tijdens het zeilen voldoende stroom voor koffie en magnetron. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS, een plotter en een snelheids-, wind- en dieptemeter. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 49

50 De beste systeemkeuze Accu s: 2 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 2,4 kwh. De AGM accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 4,8 kwh. Gelet op de diverse apparatuur voldoet een 12 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh/12 V = 400 Ah. Optioneel: Lithium Ion accu s Met de Mastervolt Li-ion 24 V accu heeft u 4,3 kwh aan accucapaciteit, die u maar tot 55% ontlaadt. De reservecapaciteit is groot en toch bespaart u al 64 kg (is een gewichtsbesparing van 57%). Acculader/omvormer: 1 x Mastervolt Mass Combi 12/ Ah heeft een 100 Ah acculader nodig (25% van de accucapaciteit). Met de Mass Combi 12/ van Mastervolt heeft u een acculader met 2 laaduitgangen. Eén voor de gebruikersaccu en één voor de startaccu. De Mass Combi is een state-of-the-art acculader/omvormer in één. Door de hoogfrequente techiek is de Mass Combi extra licht in gewicht en u hoort geen storende 50 Hz brom. Elke Mass Combi beschikt over een bijleverfunctie. Deze functie zorgt ervoor dat u uw koffiezetapparaat en magnetron tegelijkertijd kunt gebruiken, zelfs als de beschikbare walzekering te klein is. Er wordt tijdelijk energie uit de accu gebruikt om uw 230 V gebruikers te voeden. Overige systeemcomponenten 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 4 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 50

51 WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen boiler telefoonlader laptop lader MasterView System Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom Mass Combi Gebruikersaccu s 6 V Startaccu 12 V MasterShunt, DC Distribution, Digital DC Digital DC verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader 51

52 Een weekend relaxed genieten: zeilen en elektrisch varen Uw schip: ft zeilschip met elektrische aandrijving Gebruik: weekendje zeilen en varen; niet steeds walstroom beschikbaar Bijzonderheden: gemiddelde voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Maximaal genieten van uitstekende zeilomstandigheden met het stille comfort van elektrische lieren en uiteraard: elektrisch varen. Zo combineert u het mooiste van àlle werelden. Volle kracht met strakke zeilen of fluisterstil door beschermd natuurgebied. Ook de zeilen binnenhalen en makkelijk manoeuvreren in de haven; met dit elektrische systeem van Mastervolt heeft u het allemaal op uw schip! Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 1 x 1200 Watt x 4 uur = 4,80 kwh Navigatie- en dekverlichting 4 x 20 Watt x 6 uur = 0,48 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 3 x 20 Watt x 6 uur = 0,36 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toilet bilgepompen 3 x 50 Watt x 0,2 uur = 0,03 kwh Elektrische lieren 3 x 1500 Watt x 0 uur = 0 kwh Koelkast * 1 x 50 Watt x 8 uur = 0,40 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 20 Watt x 4uur = 0,16 kwh AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Audiosysteem 1 x 250 Watt x 2 uur = 0,50 kwh TV 1 x 150 Watt x 1 uur = 0,15 kwh Koffiezetapparaat 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Huishoudelijke apparatuur 2 x 200 Watt x 0,2 uur = 0,08 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 8,6 kwh * In deze berekening is het gebruik van elektrische lieren niet meegenomen omdat intensief liergebruik in combinatie met elektrische aandrijving niet snel voorkomt. 52

53 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten Een (elektrisch) motorvermogen van 7,5 kw levert bij een snelheid van gemiddeld 7 knopen een vaartijd op van ca. 2 uur. Bij een snelheid van 5 knopen is dit 4 uur. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Uw navigatiestation heeft bijvoorbeeld GPS radar, een plotter en wind-, snelheids- en dieptemeter. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 53

54 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving: 1 x SailMaster 7.5 A-synchroon aandrijfsysteem, speciaal voor zeilboten. Accu s: 8 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 8,6 kwh. De AGM accu s volledig ontladen is niet verstandig, daarom kiezen we aan AGM accu-opslag 17,2 kwh. Gelet op de elektrische aandrijving is uitgegaan van een 48 V systeem. Benodigde AGM accucapaciteit: Wh/48 V = ± 400 Ah. Optioneel: Lithium Ion accu s Met de Mastervolt Li-ion accu s heeft u aan 2 accu s genoeg, er is immers 100% ontlading mogelijk. U bespaart 355 kg en bijna 100 liter aan volume. Wij adviseren in deze situatie Lithium Ion accu s. Generator/acculader/omvormer: 1 x Mastervolt GPX 48 V Revolutionaire geïntegreerde generator, acculader en omvormer. Compact formaat; minder gewicht, minder ruimte. Overige systeemcomponenten 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 4 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers. 2 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. 1 x Mastervolt 48/12 V DC-DC converter. Ieder systeem heeft zijn eigen stroomspanning. Deze DC-DC converter, zet 48 V DC om in 12 V DC. U kunt dus beide spanningen gebruiken. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 54

55 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen telefoonlader laptop lader 6 7 verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoon lader laptop lader MasterView System Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom GPX Lithium Ion accu s MasterShunt, DC Distribution DC-DC converter DC Distribution, Digital DC Digital DC SailMaster

56 Veel lange zeiltochten of zelfs zeilen om de wereld? Uw schip: 60 ft zeiljacht Gebruik: lange tochten en misschien zelfs wel een wereldreis Bijzonderheden: alle luxe voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel U maakt lange zeiltochten of heeft plannen voor een wereldreis. Zeker bij dat laatste komt nogal wat kijken qua voorbereiding, routeplanning en gewenste uitrusting van uw schip. Het elektrische systeem verdient zeker alle aandacht; niet in de laatste plaats omdat u veel stroomverbruikers heeft door het hele schip, specifieke stroomvoorzieningen wilt (bijvoorbeeld voor de navigatie) en ook kijkt naar onderlinge uitwisselbaarheid in het geval van calamiteiten. Door slim verbruikers te scheiden, bijvoorbeeld op voorschip, middenschip en achterschip zorgt u voor optimale continuïteit en legt een mogelijke storing niet gelijk alles plat. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Navigatie- en dekverlichting 4 x 25 Watt x 8 uur = 0,80 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 6 x 40 Watt x 12 uur = 2,88 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toilet bilgepompen 8 x 150 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Watermaker 1 x 300 Watt x 4 uur = 1,20 kwh Elektrische lieren 3 x 2000 Watt x 0,2 uur = 1,20 kwh Koelkast 1 x 80 Watt x 8uur = 0,64 kwh Vriezer 1 x 80 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Diverse kleine verbruikers 12 x 20 Watt x 4uur = 0,96 kwh 56

57 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Audiosysteem 1 x 250 Watt x 2 uur = 0,50 kwh TV 2 x 150 Watt x 2 uur = 0,60 kwh Espressomachine 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Huishoudelijke apparatuur 4 x 200 Watt x 0,2 uur = 0,16 kwh Elektrisch koken 1 x 2500 Watt x 0 uur = 0 kwh Wasmachine 1 x 2500 Watt x 0 uur = 0 kwh Afwasmachine 1 x 1000 Watt x 0 uur = 0 kwh (alleen op generator, walstroom of motor) Totaal DC en AC verbruikers: = 11,4 kwh Uitgangspunten Alle Mastervolt systemen zijn ontworpen voor probleemloos gebruik en ultiem gebruiksgemak. De betrouwbaarheid is ongeëvenaard. Mocht er onverhoopt toch iets mis gaan, dan kan dit snel verholpen worden door ons wereldwijde servicenetwerk. Met de zware dynamo op de hoofdmotor en via uw generator laadt u de accu s bij. U bent volledig onafhankelijk van walstroom. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Met het decentrale MasterBus systeem kunnen kabelgoten kleiner en heeft u meer ruimte. U heeft een hoogwaardig en geavanceerd navigatie- en communicatiestation met bijvoorbeeld GPS, marifoon, plotter en snelheids-, wind- en dieptemeters. Dit moet in alle omstandigheden feilloos blijven werken. Dus ook bij eventuele dips in spanning door het gebruik van elektrische lieren en/of de boegschroef. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 57

58 De beste systeemkeuze Accu s: 12 x Mastervolt MVSV 750 Ah Het aantal verbruikers vraagt ca. 11,4 kwh per dag. Tijdens motorgebruik worden de accu s geladen door de dynamo, in dit geval 2,6 kwh bij 1 uur varen. Hierdoor wordt het dagverbruik 8,8 kwh. De accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading van de gel accu s, dus minstens 18 kwh. Gelet op de diverse apparatuur is uitgegaan van 24 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh/ 24 V = 750 Ah. Extra accu s: 3 x Mastervolt AGM 24 V/225 Ah voor respectievelijk boegschroef, startaccu van de hoofdmotor en de navigatieset. Een aparte accu voor uw navigatie & communicatie garandeert een stabiele voeding voor uw gevoelige apparatuur. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 3 x Mastervolt Li-ion 24 V als gebruikersaccuset. Dat scheelt u ca. 450 kg aan gewicht en ongeveer 120 liter aan volume! De Li-ion accu s van 4,3 kwh per stuk ontlaadt u maar voor 70% bij een gebruik van 9 kwh. Ze gaan hierdoor extra lang mee, en u heeft altijd een reservecapaciteit. Generator/acculader/omvormer: 1 x Mastervolt GPX 24 V Revolutionaire, geïntegreerde generator, acculader en omvormer. Extra: 1 x ChargeMaster 24/70 acculader voor de boegschroef-, start- en navigatieset. Overige systeemcomponenten 1 x Mastervolt 24 V 110 A dynamo. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw systeem op een centrale plek. 1 x Mastervolt Mass GI 3,5 kva/16 A scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 10 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers in voor-, midden- en achterschip. 5 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen, één speciaal voor navigatieset, drie voor verbruikers op voor-, midden- en achterschip en één voor elektrische lieren en de watermaker. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 58

59 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen 59

60 MasterView System Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom Mass GI scheidingstransformator GPX Gebruikersaccu 48 V Boegschroefaccu 24 V Startaccu hoofdmotor 24 V ChargeMaster acculader Navigatieset 24 V MasterShunt, DC Distribution, Digital DC DC verbruikers in voorschip DC Distribution DC verbruikers in middenschip DC verbruikers in achterschip Dynamo 60

61 VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen 5 6 boiler telefoonlader laptop lader keukenapparatuur elektrische lieren watermaker

62 Lange zeiltochten of zeilen om de wereld met e-propulsion Uw schip: 60 ft zeiljacht Gebruik: lange tochten/wereldreis met e-propulsion Bijzonderheden: alle belangrijke basisvoorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Te vergelijken met het systeem op pagina 56-57, maar dan in combinatie met elektrische aandrijving. Dankzij de hybride aandrijving op de hoofdmotor kunt u met dit systeem korte trajecten geheel elektrisch varen. Het is mogelijk om de gebruikersaccuset te laden door de HybridMaster aan te laten drijven door de hoofdmotor, door de generator of door de schroef te laten meedraaien in het water. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 2 x 1500 Watt x 1 uur = 3,00 kwh Navigatie- en dekverlichting 4 x 20 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 5 x 40 Watt x 12 uur = 2,40 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 3 x 150 Watt x 0,2 uur = 0,03 kwh Watermaker 1 x 300 Watt x 4 uur = 1,20 kwh Elektrische lieren 3 x 1500 Watt x 0 uur = 0 kwh Koelkast 1 x 80 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 20 Watt x 4uur = 0,16 kwh AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Audiosysteem 1 x 250 Watt x 2 uur = 0,50 kwh TV 2 x 150 Watt x 2 uur = 0,60 kwh Espressomachine 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Huishoudelijke apparatuur 4 x 200 Watt x 0,2 uur = 0,16 kwh Elektrische kookplaat, (af)wasmachine en airconditioning kunnen vanuit de accu gevoed worden, maar zullen over het algemeen worden gebruikt in combinatie met generator of walstroom. Totaal DC en AC verbruikers: = 9,3 kwh 62

63 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten Alle Mastervolt systemen zijn ontworpen voor probleemloos gebruik en ultiem gebruiksgemak. De betrouwbaarheid is ongeëvenaard. Mocht er onverhoopt toch iets mis gaan, dan kan dit snel verholpen worden door ons wereldwijde servicenetwerk. U wilt alle AC en DC gebruikers minstens 24 uur onafhankelijk van de walstroom kunnen voeden. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Met het decentrale MasterBus systeem scheidt u de verbruikers in het voor-, midden- en achterschip. Uw boot heeft een hoogwaardig en geavanceerd navigatie- en communicatiestation met bijvoorbeeld GPS, marifoon, plotter en snelheids-, wind- en dieptemeters. Dit moet in alle omstandigheden feilloos blijven werken. Dus ook bij eventuele dips in spanning door het gebruik van elektrische lieren en/of de boegschroef. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 63

64 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving: 1 x HybridMaster 4.8 Elektrische aandrijving gecombineerd met een verbrandingsmotor tot 45 PK. Als u elektrisch vaart komt de benodigde energie uit de accu s; vaart u op de verbrandingsmotor dan worden de accu s geladen met max. 75 A. Accu s: 12 x Mastervolt MVSV 750 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 9,3 kwh. De gel accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 18,6 kwh. Gelet op de diverse apparatuur is uitgegaan van een 24 V systeem Benodigde accucapaciteit: Wh/24 V = ± 750 Ah. Extra accu s: 3 x Mastervolt AGM 24 V/225 Ah voor respectievelijk boegschroef, startaccu van de hoofdmotor en de navigatieset. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 3 x Mastervolt Li-ion 24 V als gebruikeraccu set. Dat scheelt u ca. 450 kg aan gewicht en ongeveer 120 liter aan volume! Generator/acculader/omvormer: 1 x Mastervolt GPX 24 V Revolutionaire geïntegreerde generator, acculader en omvormer. Extra: 1 x ChargeMaster 24/100 acculader voor boegschroef-, navigatie- en startaccu. Overige systeemcomponenten 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. 1 x Mastervolt Mass GI 3,5 kva/16 A scheidingstransformator voor veilig gebruik van walstroom. 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 9 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC verbruikers in voor-, midden- en achterschip. 5 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen, één speciaal voor navigatieset, drie voor verbruikers op voor-, midden- en achterschip en één voor elektrische lieren en de watermaker. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 64

65 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen 65

66 MasterView System Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom Mass GI scheidingstransformator GPX Gebruikersaccu 48 V Boegschroefaccu 24 V Startaccu hoofdmotor 24 V ChargeMaster acculader Navigatieset 24 V MasterShunt, DC Distribution, Digital DC DC verbruikers in voorschip DC Distribution DC verbruikers in middenschip DC verbruikers in achterschip HybridMaster 66

67 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN DAGTOCHTEN Weekenden weg Verre bestemmingen 5 6 boiler telefoonlader laptop lader keukenapparatuur elektrische lieren watermaker

68 Weekend er op uit met uw catamaran Uw schip: ft catamaran met elektrische aandrijving Gebruik: vooral tochten in het weekend Bijzonderheden: alle belangrijke basisvoorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Bij catamaranvaren is logischerwijs gewicht en vooral gewichtsverdeling een belangrijk punt. Mastervolt denkt op die punten ook graag met u mee. Bijvoorbeeld door mogelijkheden te bieden om in de ene romp de generator te plaatsen en in de andere romp de accuset. Dankzij MasterBus verbindt u alle componenten makkelijk, met veel minder kabels, materialen en gewicht. Door te kiezen voor de Mastervolt GPX combineert u bovendien generator, acculader en omvormer in één compact apparaat. Zo zorgeloos kan het ook zijn op uw catamaran. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 2 x 1500 Watt x 1 uur = 3,00 kwh Navigatie- en dekverlichting 4 x 20 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 5 x 40 Watt x 12 uur = 2,40 kwh Interieurverlichting 15 x 15 Watt x 4 uur = 0,90 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 3 x 50 Watt x 0,2 uur = 0,03 kwh Elektrische lieren* 3 x 1500 Watt x 0 uur = 0 kwh Koelkast 1 x 80 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Diverse kleine verbruikers 2 x 20 Watt x 4uur = 0,16 kwh AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,2 uur = 0,40 kwh Audiosysteem 1 x 250 Watt x 2 uur = 0,50 kwh TV 1 x 150 Watt x 1 uur = 0,15 kwh Espressomachine 1 x 1200 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 2 uur = 0,06 kwh Huishoudelijke apparatuur 2 x 200 Watt x 0,2 uur = 0,16 kwh Totaal DC en AC verbruikers: = 9,3 kwh 68 * In deze berekening is het gebruik van elektrische lieren niet meegenomen, omdat intensief liergebruik in combinatie met elektrische aandrijving niet snel voorkomt.

69 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG Weekenden weg Verre bestemmingen Uitgangspunten U wilt alle AC en DC gebruikers minstens 24 uur onafhankelijk van de walstroom kunnen voeden. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Het decentrale MasterBus systeem creëert ideale gewichtsverdeling op uw catamaran dankzij slimme en flexibele verbindingen met één kabel. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 69

70 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving: 2 x SailMaster 7.5 A-synchroon aandrijfsysteem, speciaal voor zeilboten. Accu s: 8 x Mastervolt AGM 6/400 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 9,3 kwh. De AGM accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 18,6 kwh. Gelet op de elektrische aandrijving is uitgegaan van een 48 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh / 48 V = 400 Ah. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 4 x Mastervolt Li-ion 24 V. Dat scheelt u ca. 258 kg aan gewicht. Omdat 2 Li-ion accu s in dit voorbeeld net te klein zijn, kiezen we voor 4 accu s. Dit geeft u een grote reservecapaciteit en meer vrijheid. Generator/acculader/omvormer: 1 x Mastervolt GPX 48 V Revolutionaire. geïntegreerde generator, acculader en omvormer. Compact formaat; minder gewicht. Omdat 2 Li-ion accu s in dit voorbeeld net te klein zijn, kiezen we voor 4 accu s. Dit geeft u een grote reservecapaciteit en meer vrijheid. Overige systeemcomponenten 1 x Mastervolt 48/12 V 9 A DC-DC converter. Deze DC-DC converter zet 48 V DC om in 12 V DC. U kunt dus beide spanningen gebruiken. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. Biedt o.a. ook geïntegreerde tanklevel uitlezing 1 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 1 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 4 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers in middenschip, bakboord en stuurboordromp. 1 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. 1 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 70

71 ELEKTRISCH VAREN WEEKENDEN WEG Weekenden weg Verre bestemmingen telefoonlader laptop lader verlichting kajuit marifoon radio koelkast telefoonlader laptop lader MasterView System Switch Input 4 PCB Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom GPX Lithium Ion accu s MasterShunt, DC Distribution DC-DC converter, van 48 V naar 12 V Distribution, Digital DC Digital DC HybridMaster 10 71

72 Alle ruimte en comfort op het water Uw schip: ft catamaran met elektrische aandrijving Gebruik: lange tochten met veel passagiers Bijzonderheden: alle luxe voorzieningen aan boord Uw vaarprofiel Met uw royale catamaran heeft u een zee aan ruimte voor luxe en comfort. Dus neem uw familie en vrienden mee of ga er (professioneel) op uit met grote groepen. Ze zullen niets tekort komen, want met het Mastervolt systeem op deze catamaran is overal aan gedacht. Muziekje aan en voor iedereen tegelijkertijd koffie. Maar ook: het stille comfort van elektrische aandrijving om rustig een baai in te varen en de duikcompressor te gebruiken voor het aan boord vullen van de duikflessen. Door zowel aan bak- als aan stuurboord identieke systemen te plaatsen blijft uw catamaran perfect in balans, zowel in energie als in gewicht. Dus ook op volle snelheid van eiland naar eiland behoort nog steeds tot de prettige mogelijkheden. Uw verbruikers aan boord zijn bijvoorbeeld: DC verbruikers: omschrijving aantal x vermogen x uur dagverbruik Elektrische aandrijving 2 x 1500 Watt x 1 uur = 3,00 kwh Navigatie- en dekverlichting 4 x 20 Watt x 8 uur = 0,64 kwh Navigatie- en communicatieapparatuur 6 x 40 Watt x 12 uur = 2,88 kwh Interieurverlichting 15 x 20 Watt x 4 uur = 1,20 kwh Water-, douche-, toileten bilgepompen 8 x 150 Watt x 0,2 uur = 0,24 kwh Watermaker 1 x 300 Watt x 4 uur = 1,20 kwh Elektrische lieren* 2 x 2000 Watt x 0 uur = 0 kwh Koelkast 1 x 80 Watt x 8 uur = 2,00 kwh Diverse kleine verbruikers 4 x 20 Watt x 4 uur = 0,32 kwh * In deze berekening is het gebruik van de elektrische lieren niet meegenomen, omdat intensief liergebruik in combinatie met elektrische aandrijving niet snel voorkomt. 72

73 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN Weekenden weg Verre bestemmingen AC verbruikers: Magnetron/oven 1 x 2000 Watt x 0,5 uur = 1 kwh Audiosysteem 1 x 250 Watt x 4 uur = 1 kwh TV 3 x 150 Watt x 2 uur = 0,9 kwh Espressomachine 1 x 1200 Watt x 0,5 uur = 0,6 kwh Laptop 1 x 30 Watt x 0,2 uur = 0,16 kwh Huishoudelijke apparatuur 4 x 200 Watt x 0,2 uur = 0,16 kwh Wasmachine 1 x 2500 Watt x 0 uur = 0 kwh Afwasmachine 1 x 1000 Watt x 0 uur = 0 kwh Duikcompressor 1 x 1000 Watt x 0 uur = 0 kwh (alleen op generator, walstroom of motor) Totaal DC en AC verbruikers: = 15,3 kwh Uitgangspunten Alle Mastervolt systemen zijn ontworpen voor probleemloos gebruik en ultiem gebruiksgemak. De betrouwbaarheid is ongeëvenaard. Mocht er onverhoopt toch iets mis gaan, dan kan dit snel verholpen worden door ons wereldwijde servicenetwerk. U wilt alle AC en DC gebruikers minstens 24 uur onafhankelijk van de walstroom kunnen voeden. Het maximale AC vermogen is 2000 Watt voor de magnetron/oven; deze zult u echter maar relatief kort gebruiken. Met het decentrale MasterBus systeem creëert u ideale gewichtsverdeling op uw catamaran dankzij slimme en flexibele verbindingen met één kabel. U wilt optimaal bedienings- en monitoringgemak; op een centrale plek. 73

74 De beste systeemkeuze Elektrische aandrijving: 2 x HybridMaster 4.8 Een ideaal duo: elektrische aandrijving van 4,8 kw gecombineerd met een willekeurige verbrandingsmotor tot 45 PK. Als u elektrisch vaart haalt de HybridMaster de benodigde energie uit de accu s; vaart u op de verbrandingsmotor dan worden de accu s geladen met maximaal 75 A. Accu s: 24 x Mastervolt MVSV 750 Ah Het aantal DC en AC verbruikers vraagt ca. 15,3 kwh. De 2 V accu s volledig ontladen is niet verstandig. Kies daarom voor maximaal 50% ontlading, dus minstens 30,6 kwh. Gelet op de diverse apparatuur is uitgegaan van 48 V systeem. Benodigde accucapaciteit: Wh/48 V = 640 Ah. Optioneel: Lithium Ion accu s Wilt u besparen op gewicht en volume? Kies dan voor 4 x Mastervolt Li-ion 24 V als gebruikeraccuset. Dat scheelt u ca kg aan gewicht en ongeveer 330 liter aan volume! U ontlaadt de Lithium Ion accu s tot ongeveer 89%. Generator/acculader/omvormer: 2 x Mastervolt GPX 48 V Revolutionaire, geïntegreerde generator, acculader en omvormer. Compact formaat; minder gewicht, minder ruimte. Overige systeemcomponenten 2x Mastervolt 48/12 V 9 A DC-DC converter. Ieder systeem heeft zijn eigen stroomspanning. Deze DC-DC converter zet 48 V DC om in 12 V DC. U kunt dus beide spanningen gebruiken. 1 x MasterView System touchscreen bedieningspaneel voor bediening en uitlezing van uw gehele systeem op een centrale plek. Niet overal aparte panelen, maar een duidelijk overzicht met intuïtieve bediening. 2 x MasterView Easy voor lokale monitoring en bediening. 2 x Mastervolt walaansluitset 2+PE, 16 A/230 V. 2 x Mastervolt Shore Fix, 16 A/30 ma aardlekbeveiliging walstroom. 8 x Mastervolt Digital DC 10x10A met elk 10 uitgangen voor alle mogelijke DC gebruikers aan bak- en stuurboord. 4 x Mastervolt DC Distribution met 4 zekeringen. 2 x Mastervolt MasterShunt 500 accumonitor. Mastervolt MasterBus kabels. Voor de lokale bediening van uw systeem worden verschillende input devices gebruikt, zoals de Switch Input 4 PCB en de Digital Input. 74

75 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN Weekenden weg Verre bestemmingen 75

76 MasterView System Walstroomaansluiting Aardlekbeveiliging walstroom GPX Masterview Easy Gebruikersaccu 48 V MasterShunt, DC Distribution DC Master DC Distribution, Digital DC Digital DC HybridMaster Switch Input 4 PCB 12 76

77 HYBRIDE AANDRIJVING VERRE BESTEMMINGEN Weekenden weg Verre bestemmingen

78 Elektriciteit, hoe zit dat nou? Omdat je elektriciteit (als het goed gaat) niet kan zien, ruiken en horen, is het een moeilijk te bevatten techniek. Moeilijker dan werktuigbouw of bouwkunde. Toch zijn we de laatste 100 jaar steeds meer gaan vertrouwen op elektrische energie. Een goed en minder prettig voorbeeld is een algemene stroomstoring. Ineens realiseer je je hoe afhankelijk we zijn van elektriciteit voor het verschaffen van luxe, veiligheid en comfort. En deze luxe, veiligheid en comfort die we thuis en op het werk ervaren, willen we ook graag terugzien op de boot of in de camper. Of als we moeten werken op een plek waar de aansluiting op een grote elektriciteitscentrale niet mogelijk is. Denk hierbij aan sleepboten, rijnaken of werk langs de weg. Mastervolt specialiseert zich al 20 jaar in het verzorgen van betrouwbare elektrische energie op plekken waar geen utiliteitsvoorzieningen voorhanden zijn. Om onze materie beter te kunnen begrijpen, beginnen we met een korte uiteenzetting van de belangrijkste begrippen. Spanningen en stromen geven vermogen Dè kernactiviteit van Mastervolt is omvormen. En de belangrijkste grootheid die omgevormd kan worden in de elektrische leer is spanning. De elektrische spanning is het potentiaalverschil tussen twee punten in een elektrisch circuit. Wij werken met twee soorten spanning; gelijkspanning en wisselspanning. Vaak wordt er gesproken over AC of DC spanning waarin AC staat voor Alternating Current (wisselstroom) en DC staat voor Direct Current (gelijkstroom). Spanning drukken we uit in Volt (V). Wisselspanning (AC) komt thuis uit het stopcontact en op deze spanning werken de meeste elektrische apparaten die we kennen. In Europa is dit 230 V, in Amerika 120 V. 78

79 Gelijkspanning (DC) komt uit bijvoorbeeld een accu en uit zonnecollectoren. Die accu is erg belangrijk want het is in principe de enige mogelijkheid om elektrische energie op te slaan. Accuspanningen zijn vaak 12 V of 24 V. 48 V komt ook voor, maar meestal in relatie tot elektrisch varen. We slaan eigenlijk altijd gelijkspanning op in accu s, terwijl we vaak wisselspanning nodig hebben. Omvormen dus en daar heeft Mastervolt zich in gespecialiseerd. Een andere term die wordt gebruikt is stroom (I), uitgedrukt in Ampère (A). Stroom loopt door de bedrading aan boord en als er stroom loopt, betekent dit dat er elektrische apparaten gebruikt worden. De grootte van stromen die door de bedrading loopt kan sterk variëren (al naar gelang hoeveel er verbruikt wordt) en daarom is het belangrijk om de juiste dikte van de bedrading te kiezen; anders kan het zijn dat stroomdraden heet worden of erger, met alle gevolgen van dien. Een rivier waar water doorheen stroomt, een kabel waar elektrische stroom doorgaat, of een fietser die tegen de wind in fietst; allen ondervinden weerstand. In de elektrische wereld wordt weerstand (R) uitgedrukt in Ohm (Ω). Deze weerstand is belangrijk omdat het verliezen veroorzaakt waar we rekening mee moeten houden. Er is spanningverlies door een kabel en als we daar geen rekening mee houden is er aan het eind van die kabel niet genoeg spanning over om het apparaat dat we willen voeden te laten werken. De voorgaande grootheden leveren iets waar het allemaal om draait; vermogen! Vermogen (P) wordt uitgedrukt in Watt (W). Elk elektrisch apparaat refereert naar zijn verbruik in Watt; magnetrons van 900 W, lampen van 60 W, generatoren van 4000 W en wasmachines van 2500 W. Om het schrijf- en spreektechnisch eenvoudig te houden, praten we over kilowatts (kw), waar 1000 W gelijk is aan 1 kw. Om aan een verbruik een verbruiksduur te koppelen, nemen we als tijdseenheid waarin een elektrisch vermogen wordt opgewekt of verbruikt, een uur. Samen het kilowattuur (kwh). Enkele formules Om de verhoudingen tussen deze grootheden te berekenen zijn er formules met de elektrische wetten vastgelegd. U = spanning uitgedrukt in Volt (V) I = stroom uitgedrukt in Ampère (A) R = weerstand uitgedrukt in Ohm (Ω) P = vermogen uitgedrukt in Watt (W) De belangrijkste formule is de Wet van Ohm. U = I x R Spanning [U] = Stroom [I] x Weerstand [R] Omdat we vaak over vermogen praten, wordt de onderstaande formule waarin we het vermogen kunnen bepalen, veel gebruikt: P = U x I Vermogen [P] = Spanning [U] x Stroom [I] 79

80 De juiste bedrading De keuze voor de juiste bedrading is cruciaal voor een veilig en efficiënt gebruik. Als niet de juiste kabeldiameter wordt gekozen kunnen de kabels doorbranden waarna er brand aan boord kan ontstaan. Dit is geen theoretisch verhaal; elk jaar gaan er schepen verloren door brand aan boord, wat dikwijls is te herleiden naar een foute kabeldiameterkeuze! Bij gelijkspanning lopen hogere stromen waardoor het nog belangrijker is de juiste, dikke bedrading te kiezen. De stroom (A) is hoger omdat gelijkspanning met 12 V of 24 V veel lager is dan wisselspanning met 230 V. Het (gevraagde) vermogen blijft gelijk, dus de stroom zal toenemen P=UxI. De onderstaande vuistregel kan gehanteerd worden: Voor DC (12 V of 24 V) systemen geldt 3 Ampère stroom per 1 mm² kabeldiameter. Voor AC (230 V) systemen geldt 6 Ampère stroom per 1 mm² kabeldiameter. Als er uit de accu een verwachte maximale stroom van 75 Ampère komt, dan moet er dus een kabel gebruikt worden van minimaal 25 mm². Opwekken van elektrische energie Om vermogen op te wekken zijn er diverse middelen: Met een benzine- of dieselgenerator aan boord (meestal AC, kan ook met DC). Via de dynamo( s) op de hoofdmotor (DC, via een regelaar). Walstroom (AC). Zonnepanelen (DC). Windgenerator (DC, via een regelaar). 80

81 81

82 Omvormen Opgewekte energie kan óf direct gebruikt worden óf via een acculader worden opgeslagen in de accu s. Een acculader is een omvormer die de AC spanning omzet in DC. Men spreekt van een omvormer als de DC spanning uit een accu wordt omgezet in AC spanning. Aan boord kunt u ook DC-DC converters tegen komen; deze apparaten zetten de DC spanning om naar een andere DC waarde, bijvoorbeeld 24 V uit een accu naar 12 V die u kunt gebruiken voor het voeden van de navigatie-apparatuur. LET OP! Om een compleet elektrisch systeem te ontwerpen is uitgebreide kennis, ervaring en informatie nodig (er zijn hele encyclopedieën over dit onderwerp geschreven!). De specialistische dealers van Mastervolt helpen u graag hiermee. 82

83 Afmetingen van aansluitdraden volgens DIN ader- stroom volgens stroom volgens American Wire doorsnede vuistregel vuistregel Gauge AWG 2 mm DC AC 0,5 1,5 A 3 A ,75 2 A 4 A A 6 A ,5 4 A 9 A ,5 7,5 A 15 A A 24 A A 36 A A 60 A A 96 A A A A A - 2/ A - 4/0 83

84 De revolutie van MasterBus Mastervolt is systeemleverancier bij uitstek. De producten die wij leveren zijn perfect op elkaar aan te sluiten en communiceren onderling probleemloos met elkaar voor een optimaal systeemgedrag. Mastervolt heeft hiervoor een eigen communicatie- en netwerkplatform ontwikkeld: MasterBus. MasterBus meesterlijke pluspunten: Volledige systeemintegratie. Simpel te bedienen. Eenvoudig te installeren. Minder installatietijd en kosten. Eenvoudig uit te breiden. Perfect te monitoren. Klaar voor de toekomst. MasterBus is uniek doordat een breed pakket aan producten, herkenbaar aan het MasterBus symbool, over dezelfde communicatie-aansluiting beschikt. Daarmee komt voor de gebruiker een schat aan informatie ter beschikking over de diverse componenten. Bediening wordt helder en overzichtelijk, bijvoorbeeld door één centraal touchscreen paneel. Indien gewenst is ook nog eens bediening vanaf meerdere locaties mogelijk, bijvoorbeeld via PC/laptop of SMS. Installatie is bovendien gemakkelijk en minder kabels verkleinen de kans op storingen. Betrouwbaar Dankzij de galvanische scheiding van het MasterBus netwerk kunnen, in tegenstelling tot andere netwerken, meerdere producten tegelijk voeding aan het netwerk leveren. Elk MasterBus product beschikt over zijn eigen intelligentie en kan dus zelfstandig functioneren (bij uitval gaat de rest van het systeem door). Deze eigenschappen verkleinen de afhankelijkheid van een individueel product en verhogen dus de betrouwbaarheid van het systeem. Flexibel Nieuwe apparatuur kan op eenvoudige wijze aan een reeds bestaand MasterBus netwerk worden toegevoegd door het netwerk gewoonweg te verlengen. Dit geeft het MasterBus netwerk een grote mate van flexibiliteit. Niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst. Bovendien levert Mastervolt diverse interfaces waarmee u zelfs apparatuur kunt aansluiten die niet over een MasterBus koppeling beschikt. Mastervolt levert bijvoorbeeld de MasterBus NMEA2000 Interface voor integratie van navigatieapparatuur. En voor de verbinding van uw eigen centrale systeem voor scheepsmanagement is er de MasterBus Modbus Interface. Compleet systeem MasterBus is een netwerk dat werkt volgens de technologie van CANbus, een technologie die zich al ruimschoots heeft bewezen in de automobielmarkt en de maritieme markt. MasterBus zorgt voor de regeling van de elektriciteitsvoorziening van alle aangesloten apparatuur, zoals de omvormer, de acculader, de generator en nog veel meer. Hiermee is slim systeemgedrag mogelijk. Een praktisch voorbeeld: de generator krijgt de instructie om automatisch te starten zodra de accu s bijna leeg zijn. 84

85 Installatiegemak Met MasterBus wordt de complexiteit van een elektrische installatie aanzienlijk teruggebracht door het aantal kabels te reduceren. Elke component van het systeem is daarom uitgerust met twee MasterBus communicatiepoorten. Zodra twee of meer apparaten via deze communicatiepoorten met elkaar in verbinding worden gebracht, vormen ze een lokaal datanetwerk oftewel een MasterBus netwerk. Omdat hiervoor slechts enkele communicatiekabels nodig zijn, bespaart u aanzienlijk op ruimte, materiaalkosten en installatietijd. Uitlezing via de PC De MasterBus USB Interface biedt de mogelijkheid om het totale MasterBus netwerk vanaf een Windows PC of laptop te monitoren, te controleren en te configureren. De galvanische isolatie van de interface garandeert veilige bediening in alle situaties. De benodigde MasterView software kan gedownload worden vanaf Centrale bediening Voor centrale uitlezing en bediening van de aangesloten apparatuur biedt Mastervolt een aantal (touchscreen) bedieningspanelen. Hiermee heeft u een volledig overzicht van de status van uw elektrische installatie. Controle over het systeem is mogelijk met één druk op de knop. En met het full colour MasterView System paneel is alle informatie direct af te lezen op één centraal paneel. Alle bedieningspanelen zijn geschikt voor zowel uitlezing, bediening als configuratie van alle aangesloten MasterBus apparatuur. Bediening op afstand Communiceren met uw boot via uw mobiel? Een utopie? Nee, hoor. Met MasterBus en uw mobieltje kunt u bijvoorbeeld informatie opvragen en op afstand apparatuur bedienen via SMSberichten. Indien gewenst kan deze interface ook elke mobiele telefoon naar keuze informeren in geval van een alarm aan boord. 85

86 MasterBus vragen & antwoorden Wat is MasterBus? MasterBus is een protocol voor het uitwisselen van informatie tussen de aangesloten componenten binnen een elektrisch systeem. MasterBus is tevens de standaard voor een plug & play informatiesysteem voor (de)centrale bediening, service en monitoring. U krijgt met MasterBus een eenvoudig, logisch en betrouwbaar energiesysteem. Wat kan ik met MasterBus? Een MasterBus systeem is ongekend flexibel en kan naar wens worden ontworpen en uitgebreid. Ook is het mogelijk met diverse handige interfaces allerlei conventionele producten aan te sluiten op MasterBus. Via de MasterBus USB Interface kunt u het systeem bijvoorbeeld aansluiten op een PC of laptop. Kan ik andere producten aansluiten op MasterBus? Ja, dat kan. MasterBus is weliswaar een Mastervolt-specifiek protocol, maar toch kunnen ook niet-mastervolt producten worden aangesloten op het systeem. Bijvoorbeeld producten met NMEA2000 aansluiting, een veel gebruikte maritieme standaard. Dit type producten sluit u snel en probleemloos aan via de MasterBus NMEA2000 Interface. Het MasterBus netwerk kan bovendien in uw eigen centrale systeem geïntegreerd worden middels de MasterBus Modbus Interface. Is MasterBus een open source? Nee, MasterBus is een gesloten protocol. Alleen zo kan Mastervolt de garantie bieden dat een MasterBus systeem veilig en ongestoord werkt. Met een uniform data-aanbod en zonder ongewenste interrupties. Componenten van andere aanbieders kunt u aansluiten via de speciaal door Mastervolt ontwikkelde communicatie-interfaces. Ze zorgen voor een veilige en zuivere omzetting naar het protocol en dienen als firewall tegen dataverstoring en spanningsconflicten. Hierdoor is het MasterBus netwerk altijd veilig en betrouwbaar. 86

87 Wat is de basis van MasterBus? MasterBus hardware is gebaseerd op CANbus V2.0 technologie. Het software communicatieprotocol is specifiek voor Mastervolt ontworpen voor een optimale prestatie van boordsystemen. Hoeveel producten kan ik op een MasterBus systeem aansluiten? U kunt maximaal 63 producten aansluiten binnen een MasterBus datanetwerk. Wat is de maximale kabellengte? 250 m bij minder dan 10 aangesloten producten. 150 m bij maximaal 25 aangesloten producten. 100 m bij maximaal 50 aangesloten producten. Of gebruik een MasterBus Repeater. Welke kabels moet ik gebruiken? We adviseren de groene Mastervolt kabels, maar MasterBus werkt ook met goede kwaliteit UTP kabels. Met de inhoud van het Mastervolt doe-het-zelf pakket maakt u zelf de kabels voor een compleet systeem op iedere gewenste lengte. Hoe sluit ik de MasterBus aan? De levensader van een MasterBus datanetwerk is de kabel. Deze loopt als een keten van component naar component. De uiteinden moet u aan beide kanten voorzien van een MasterBus Terminator (afsluitplug). Op ieder MasterBus product zitten twee gelijkwaardige communicatiepoorten voor aansluiting. Door op beide poorten een MasterBus kabel aan te sluiten neemt u het product op in de keten. De Terminators op de poorten aan beide uiteinden zorgen voor een storingsvrije werking, ze voorkomen weerkaatsing van datasignalen en maken een hoge snelheid communicatie mogelijk. Moeten componenten altijd als keten verbonden worden? Het MasterBus netwerk vereist dat alle componenten samen een keten vormen met Terminators op de uiteinden. Bij cirkelvormige configuraties of aftaksystemen wordt de datavoorziening en het voedingsaanbod via de MasterBus kabel mogelijk verstoord. U beschadigt daarmee de aangesloten apparatuur. Het MasterBus netwerk werkt niet, wat kan de oorzaak zijn? Eén of beide Terminators ontbreken op de buitenste componenten in de keten. Eén van de kabels is niet - of niet goed - aangesloten, kijk of u een open communicatiepoort ziet. Een van de stekkertjes is niet goed bevestigd aan de kabel. Heb ik extra voeding nodig voor MasterBus componenten? Nee, een aantal van de aangesloten componenten - zoals de MasterShunt en ChargeMaster - kan de benodigde MasterBus voeding leveren. Andere componenten, zoals interfaces en MasterView panelen, gebruiken die stroom. De MasterBus kabel geeft dus tegelijkertijd de datacommunicatie en de MasterBus voeding. 87

88 Kan ik verschillende accu s op hetzelfde MasterBus circuit aansluiten? Ja. Binnen een MasterBus circuit zijn alle voedingsbronnen galvanisch gescheiden. Alle koppelingen zijn daarom volstrekt veilig. Heb ik extra accessoires nodig voor het MasterBus systeem? Nee, althans niet voor de producten van Mastervolt. Alle MasterBus producten worden inclusief de benodigde accessoires geleverd. Wat gebeurt er als het MasterBus datanetwerk uitvalt? Het elektrische boordsysteem gaat dan niet plat. Mastervolt componenten zoals omvormer, acculader en generator vallen terug op de normale autonome werking. U kunt ze dan op het apparaat zelf aansturen en er blijft op die manier stroom aan boord. Een breuk in het MasterBus netwerk levert twee bussen op die niet meer samenwerken, maar wel onafhankelijk van elkaar. Kan ik een MasterBus netwerk aanpassen terwijl het in bedrijf is? Ja, dat kan. Maar bedenk dat het communicatienetwerk pas compleet is en kan functioneren als alle aansluitingen en Terminators binnen de keten van het netwerk weer zijn aangebracht. Let op; events kunnen passeren zonder dat ze bij de juiste apparatuur aankomen. Waarom houd ik Terminators over nadat het complete systeem is geïnstalleerd? Alle MasterBus producten worden standaard geleverd met een Terminator. Aangezien er slechts twee Terminators nodig zijn binnen één systeem, is het dus mogelijk dat u één of meer Terminators overhoudt. Bewaar ze als reserve. 88

89 Het verbluffende gemak van MasterBus events MasterBus: at your service! Elk MasterBus systeem kunt u naar wens automatiseren. U krijgt met MasterBus als het ware een goed opgeleide butler aan boord. Met MasterBus events kunt u de butler leren wat te doen. U kunt bijvoorbeeld instellen dat de generator automatisch start wanneer de accu s bijna leeg zijn. Met MasterBus events kunt u dus elk component binnen uw systeem configureren om een ander component tot actie aan te zetten. Voorbeeld van een event In het genoemde voorbeeld stelt u het volgende event in: de accu s/accumonitor sporen de generator aan om te starten. in- of uitschakelen. Of u stelt een follow me home functie in. U stapt daarmee veiliger van boord, omdat de verlichting bijvoorbeeld nog twee minuten na uw vertrek blijft branden. En dit allemaal zonder extra componenten. Samengevat Binnen elk MasterBus netwerk kunnen alle beschikbare bronnen van de aangesloten producten gekoppeld worden aan alle beschikbare doelen. In de gebruikshandleiding van de desbetreffende producten vindt u telkens een overzicht van de beschikbare bronnen en doelen. Zo wordt het configureren van events extra makkelijk. Stel dat u binnen het MasterBus netwerk de MasterShunt als accumonitor gebruikt, dan is de MasterShunt in dit geval de initiator oftewel de bron en de generator is het doel. Het Commando = start of autostart. De Data = on. Door het instellen van meerdere events (bron, doel, commando + data) kunt u het hele MasterBus netwerk automatiseren. Digitaal schakelen met MasterBus Een ander voorbeeld van een MasterBus event is het gebruik van Digital Switching. Het indrukken van een lichtschakelaar bijvoorbeeld activeert de verlichting. De bron is de schakelaar, het doel is de lamp. Op basis van één bron kunnen trouwens ook meerdere doelen aangestuurd worden. In dit voorbeeld zouden dat meerdere lampen kunnen zijn. Eindeloze mogelijkheden Door de onderlinge communicatie van alle aangesloten apparaten op het MasterBus netwerk biedt het configureren van events eindeloze mogelijkheden. De schakelaar uit het voorbeeld activeert - als u dat wilt - niet alleen de verlichting, maar ook de omvormer die uw TV van spanning voorziet. Een ander voorbeeld: met behulp van de MasterShunt, die een geïntegreerde systeemklok heeft, kunt u de verlichting op een vooraf ingestelde tijd 89

90 Zo maakt u een MasterBus netwerk: Alle apparaten die geschikt zijn voor het MasterBus netwerk zijn uitgerust met twee communicatiepoorten. Zodra twee of meer apparaten via deze communicatiepoorten met elkaar in verbinding worden gebracht, vormen ze een lokaal datanetwerk. Volg bij het maken van een MasterBus netwerk de hiernaast aangegeven regels: Verbindingen tussen de apparaten maakt u met behulp van standaard UTP kabels (straight). Mastervolt kan u deze kabels leveren, maar ze zijn ook in iedere computerwinkel verkrijgbaar. Mastervolt kabels hebben uiteraard de kenmerkende groene Mastervolt kleur. De voor het netwerk benodigde elektrische voeding wordt geleverd door de aangesloten apparaten. Hiervoor moet tenminste één van de vier apparaten in het netwerk in staat zijn om deze MasterBus voeding te leveren. Bij acht apparaten zijn dit er twee, etc. etc. 90

91 Zoals bij alle high speed datanetwerken moeten de uiteinden van het netwerk ook bij MasterBus worden afgesloten met een Terminator. U heeft 2 Terminators nodig om beide uiteinden af te sluiten - daartussen verbinden communicatiekabels een keten van componenten. Het netwerk mag niet cirkelvormig worden uitgevoerd: de keten eindigt aan twee kanten met de Terminators. Maak geen aftakkingen met zogenaamde splitters: de opzet van het netwerk moet altijd een keten zijn. 91

92 n Meesterlijk overzicht met MasterView System Systeemmonitoring & configuratie Om ontspannen te kunnen varen is eenvoudige en makkelijk te begrijpen informatie over uw elektrische systeem aan boord onmisbaar. Mastervolt ontwikkelde hiervoor hoogwaardige software in combinatie met een supergebruiksvriendelijk 10.4 inch kleuren touchscreen: de Mastervolt MasterView System. Hoe werkt het? Via het intelligente MasterBus één-kabel-systeem verbindt u alle MasterBus devices met elkaar. Of het nu gaat om een generator, een omvormer of een lader of een belasting zoals de lenspomp, de motor, de verlichting of de airconditioning. Op de MasterView System ziet u vervolgens in één oogopslag alle relevante informatie en heeft u uw elektrische systeem volledig onder controle. Indien u uw MasterBus systeem wilt monitoren of configureren vanaf uw laptop, is een MasterBus USB Interface nodig. Deze Interface is niet nodig als u het MasterView System paneel gebruikt. De hele configuratie van het MasterView systeem gebeurt met een PC waarop dezelfde software draait als op het MasterView System paneel. Off-line configuratie is ook mogelijk: bewaar uw instellingen eerst op een USB-stick en kopieer deze vervolgens ter plekke naar uw MasterView System paneel. Uw oorspronkelijke configuratie wordt steeds bewaard; per ongeluk -wijzigingen kunt u zo snel herstellen en met de Back to yard -functie kunt u ongewenste instellingen ongedaan maken. Nog een belangrijk voordeel: de System software bevat een Wizard voor productvervanging. Deze functionaliteit helpt u in geval van een defect product of waterschade. Het vervangende apparaat wordt automatisch door het MasterView systeem gedetecteerd. Raak het scherm aan, kies in het pop-up-menu de Vervang - button en uw systeem werkt weer als vanouds. 92

93 Geschikt voor MasterView System Door middel van MasterBus interfaces is elk Mastervolt product te monitoren, configureren en te bedienen via het MasterView System paneel. Een groot aantal Mastervolt producten is al geschikt voor MasterBus. En in de komende jaren zullen steeds meer producten beschikbaar komen die ook MasterBus compatible zijn. Check voor een actueel overzicht. Met PC of laptop Met een MasterBus USB Interface kunt u ook uw gehele systeem bedienen, configureren en monitoren op uw laptop of PC. Homescherm Met statusoverzicht van alle stroombronnen, zoals walstroom, omvormers, generatoren en accu s. Basisbediening is mogelijk; bijvoorbeeld het in- of uitschakelen van de omvormer. Digitaal schakelen scherm Toont de lay-out van uw jacht en verbruikers zoals de boordverlichting en geselecteerde pompen. U bedient de belastingen direct via het touchscreen paneel. Het scherm is geheel aan te passen aan uw eigen wensen inclusief de achtergrond. Automatische popup van alarmmeldingen informeren u waar het alarm zich bevindt, ook als dit niet direct op het scherm zichtbaar is. Systeemoverzichtscherm Grafische weergave van uw elektrische systeem met visualisaties van spanning en animaties van stroomverbruik. Onjuiste spanningen worden weergegeven in rood, inactieve circuits in grijs. 93

94 Tankniveauscherm Geeft informatie over de actuele inhoud van maximaal twintig tanks. Met de mogelijkheid om waarschuwingsignalen in te stellen bij zowel volle als (bijna) lege tanks, voor zowel brandstof als water. Tankniveausensoren worden verbonden met het MasterBus netwerk en worden door het systeem automatisch gedetecteerd en gevisualiseerd. Favorietenscherm Met dit scherm kunt u de getoonde informatie en controlefuncties geheel naar eigen inzicht configureren. Alle informatie die via het MasterBus-netwerk beschikbaar is, maakt u hier zichtbaar. Desgewenst op meerdere, logisch ingedeelde pagina s. Bijvoorbeeld: een overzichtspagina, een pagina met statusweergave van de pompen, een pagina met motorinformatie en een pagina met NMEA2000-gegevens. MasterAdjust software De voorloper van de MasterView System software. Via de Mastervolt website kunt u de MasterAdjust software downloaden. De installateur kan daarmee alle Mastervolt apparatuur nauwkeurig afstemmen. Data en parameters kunnen per toepassing en per apparaat uitgelezen en ingesteld worden. MasterAdjust software kan ook in combinatie met de PC-Link praten met producten met seriële communicatie zoals: BTM-I BTM-III MAC 24/12-20 DC-DC converter MAGIC DC-DC converters ChargeMaster 12/10, 12/15, 24/6 Mass Combi 12 V Mass Combi 24 V 94

95 De meest gestelde vragen over acculaders Waar moet ik op letten bij de keuze van een acculader? 1. Hoeveel accubanken wil ik laden? Denk daarbij aan hoofdset, startaccu, boegschroef, etc. Hou hierbij rekening met een eventuele uitbreiding van uw systeem (= voldoende uitgangen van de acculader). 2. De acculader moet dezelfde spanning hebben als de accubank, dus 12 V accuspanning = 12 V acculader. 3. Om de accu s veilig te laden is de juiste laadstroom nodig (gemeten in Ampères). U vindt de aanbevolen accucapaciteit in de acculaderspecificaties in het Powerbook Products. 4. Vergelijk de specificaties en prijzen van de verschillende acculaders op basis van hun afgegeven vermogen. Standaard wordt de laadstroom gespecificeerd voor de nominale uitgangsspanning (12 of 24 V), bij Mastervolt ligt de nominale uitgangsspanning beduidend hoger, namelijk 14,25 of 28,5 V. Dit betekent een kortere laadtijd, waardoor uw accu s veel sneller tot 100% geladen worden. Welke acculader is nodig bij een accucapaciteit van 200 Ah en een startaccu van 100 Ah? Bij het berekenen van de acculadercapaciteit wordt de startaccu over het algemeen niet meegerekend. De startaccu gebruikt u immers alleen voor het starten van de motor, en ontlaadt door kortstondig gebruik nauwelijks. Als het jacht vaart laadt de dynamo de startaccu. Als het jacht aan de wal ligt, dan laadt de Mastervolt acculader via de tweede of derde uitgang de startaccu. Verder kunt u als vuistregel aanhouden dat 25% van de accucapaciteit (tot 50% voor gel accu s) als laadvermogen voldoende is om de accu snel en veilig te laden en tevens het boordnet van energie te voorzien. Voor bijvoorbeeld een accu van 200 Ah is een acculader van 50 Ampère voldoende. 10% van mijn accucapaciteit als laadvermogen, is dat voldoende? Nee! U mag bij Mastervolt accu s uitgaan van 25 tot zelfs 50%. De oude 10% regel dateert uit de tijd dat acculaders nog niet stroom- en spanninggeregeld waren. De stroom mocht niet te hoog zijn, omdat anders de accu s overladen werden. Mastervolt acculaders hebben een perfecte stroom/ spanningsregeling en zijn bovendien uitgerust met een temperatuursensor die zorgt dat de spanning geregeld wordt aan de hand van de temperatuur van de accu. Welk type accu kan ik laden? U kunt moeiteloos alle accutypen laden, zoals nat, AGM, gel en Lithium Ion. Kan een Mastervolt acculader de gehele winter aangesloten blijven? Ja, dat kan zonder problemen. Voor de accu s is dit zelfs beter omdat ze dan goed onderhouden worden en in optimale conditie blijven. Het mee naar huis nemen van de accu s om ze te laden behoort dan ook tot het verleden. De 3-traps laadmethode zorgt voor een maandelijkse absorptiecyclus zodat de accu actief blijft. Indien u niet over walstroom beschikt gedurende de winter adviseren wij u de accu s voor de winter vol te laden, en vervolgens de accupolen los te koppelen. Kleine verbruikers kunnen uw accu dan niet ontladen. Wij adviseren u de accu s vervolgens iedere twee maanden opnieuw te laden. Ik heb soms een beperkte walaansluiting. Kan ik toch een grote acculader toepassen? Ja. Doordat alle Mastervolt acculaders en Combi s uitgerust zijn met de modernste elektronica is de stroomopname ongeveer 40% minder in vergelijking met conventionele acculaders. In het schema is de stroomopname van de Mastervolt 12 V acculaders weergegeven (230 V uitvoering). De opgenomen stroom geldt bij vollast, dus gemeten op het moment dat de acculader zijn volle vermogen levert. ChargeMaster 12/25 1,9 Ampère ChargeMaster 12/50 3,8 Ampère ChargeMaster 12/70 5,2 Ampère ChargeMaster 12/100 7,4 Ampère Mass 12/60 4,6 Ampère Mass 12/80 6,3 Ampère Elke acculader boven de 15 Ampère laadstroom (12 V) kunt u bovendien voorzien van een afstandsbedieningspaneel waarmee de uitgangsstroom gereduceerd kan worden. Daardoor neemt de acculader nog minder stroom van de wal en springt de walzekering niet. 95

96 Kan ik de acculader in machinekamer of motorcompartiment installeren? Ja. Elke Mastervolt acculader kunt u zonder meer in de machinekamer monteren. Ook bij hogere temperaturen leveren de Mastervolt acculaders nog steeds de volle laadstroom. Mocht de omgevingstemperatuur extreem hoog worden, dan reduceert een Mastervolt acculader automatisch de uitgangsstroom, zodat er geen schade optreedt aan de acculader. Kan ik accu s gescheiden laden? De meeste Mastervolt acculaders hebben een extra uitgang voor de startaccu. Met deze uitgang wordt de startaccu van een onderhoudslading voorzien. Een aantal modellen is zelfs voorzien van drie uitgangen, waarmee u drie verschillende accusets onafhankelijk van elkaar laadt. Uiteraard is het ook mogelijk om meerdere accusets te laden via een laadstroomverdeler, ook wel diodesplitter genoemd. Spanningsverlies dat ontstaat in de laadstroomverdeler wordt gecompenseerd door instelling van de lader of door aansluiting van de spanningsense. Kan de acculader op dezelfde laadstroomverdeler (BI) worden aangesloten als de dynamo? Het kan wel, maar het is beter en overzichtelijker om twee aparte laadstroomverdelers toe te passen. Mocht dit om één of andere reden niet kunnen dan kan alsnog gekozen worden om de laadstroomverdeler te combineren. Zorg er dan wel voor dat de BI of Battery Mate verdeler zwaar genoeg is voor de acculader en de dynamostroom samen. ChargeMaster 24/40. 96

97 Welke diameter moeten de kabels tussen acculader en accu hebben? Voor het berekenen van de benodigde kabeldiameter is de vuistregel simpel: voor elke 3 Ampère is 1 mm 2 kabeldikte nodig. Bij een acculader van bijvoorbeeld 50 Ampère is dan een kabel nodig van 50:3 = 16,6 mm 2. De dichtstbijzijnde standaard kabeldiameter is 16 mm 2. Overigens geldt dit voor een maximum kabelafstand tussen de lader en de omvormer van drie meter. Mocht de afstand groter zijn, dan is een kabel met een grotere diameter nodig of sluit u een spanningsense aan. Wat mag de maximale afstand zijn tussen acculader en accu s? Over het algemeen is 3 meter kabellengte het maximum, mits u de voorgaande berekening voor de kabeldiameter hanteert. Een kabellengte tot 6 meter is ook mogelijk, maar dan moet u dikkere kabels gebruiken. In het eerder gegeven voorbeeld is beter om 25 mm 2 kabels toe te passen, indien de afstand tussen de lader en de accu s maximaal 10 meter is. Hoelang duurt het voordat mijn accu s weer geladen zijn? De laadtijd van een accu is sterk afhankelijk van de verhouding tussen accu en acculader. Ook het type accu en het stroomverbruik van de eventueel aangesloten verbruikers bepalen hoe lang het duurt voordat een lege accu weer geheel geladen is. Een vuistregel is dat u de accucapaciteit deelt door het maximaal laadvermogen en hierbij vier uur optelt. Deze vier uur is voor het zogenaamde naladen, waarbij de accu bepaalt hoeveel stroom er nog opgenomen moet worden om weer terug te gaan naar 100% ladingsgraad. Uiteraard is bij deze vuistregel niet het stroomverbruik van de overige aangesloten apparatuur meegenomen. Indien er aangesloten belastingen zijn, zoals bijvoorbeeld de koelkast en de verlichting, moet het stroomverbruik hiervan van het beschikbare laadvermogen worden afgetrokken. Voorbeeld: Een lege accu van 200 Ah, een acculader van 50 Ampère en een stroomverbruik van 10 Ampère. De laadtijd is dan ongeveer 200/(50-10) = 5 uur + 4 uur naladen; dus in totaal 9 uur. Indien de accu s maar voor 50% ontladen zijn bedraagt de laadtijd 100/(50-10) = 2,5 + 4 uur; dus in totaal 6,5 uur. Bij gel en AGM accu s is de nalaadtijd korter, ongeveer 2 tot 3 uur. Dit type accu is dus sneller vol in vergelijking met conventionele accu s. Wat is spanningssense? Elke kabel, hoe dik dan ook, heeft een weerstand. Deze weerstand zorgt er voor dat er spanningsverlies optreedt tussen de acculader en de accu s. Het spanningsverlies is afhankelijk van de dikte van de kabel en de stroom uit de acculader. Een acculader meet standaard de spanning op de uitgangsklemmen. Deze spanning is hoger dan de accuspanning. De uitgangsspanning van de acculader min het spanningsverlies over de kabels is de accuspanning. Wanneer het spanningsverlies over de kabels erg groot is, dan is het mogelijk dat de acculader te vroeg in absorption gaat en dan komt de accu niet vol. Om het spanningsverlies over de kabels te compenseren moeten de sensedraden aangesloten worden tussen de acculader en de accu s. Deze (dunne) draden zorgen er voor dat de acculader de spanning direct op de plus en minpool van de accu meet in plaats van op de uitgangsklemmen van de acculader. Het spanningsverlies over de kabels kan zo gecompenseerd worden en de accu s worden optimaal en zo snel mogelijk geladen. Ook de spanningsval over bijvoorbeeld een diodebrug kan op deze manier eenvoudig gecompenseerd worden. 97

98 Wat houdt de 3-traps laadtechnologie in? De 3-traps laadtechnologie van Mastervolt is de snelste en meest veilige manier om zowel gel, AGM en open accu s te laden. De Mastervolt laadkarakteristiek bestaat uit de volgende fases: Eerste trap: BULK fase In de eerste trap - de bulk fase - levert de acculader zijn maximale stroom (bijv. 50 Ampère bij een ChargeMaster 12/50). Gedurende deze fase zal de accuspanning toenemen. De tijdsduur van deze fase hangt af van de accucapaciteit, de capaciteit van de acculader en de eventuele verbruikers die tijdens het laden op de accu aangesloten zijn. Hoe groter de accu, hoe langer deze fase duurt; hoe groter de lader hoe korter deze fase duurt. Als er een verbruiker is aangesloten, zoals een koelkast, dan zal deze ook van stroom worden voorzien. De stroom die hiervoor nodig is zal door de acculader worden geleverd. Dit betekent dat de laadstroom in de accu s iets afneemt en de laadtijd iets langer wordt. Tweede trap: ABSORPTION fase De tweede trap - de absorption fase - start wanneer de accu zijn maximale spanning heeft bereikt. De laadstroom zal dan langzaam afnemen. De maximale spanning bedraagt bij 25 C 14,25 V (voor een 12 V accu) en 28,5 V (voor een 24 V accu). De ladingsgraad van de accu bij het begin van deze fase zal ongeveer 80-90% bedragen. De accu wordt in deze fase tot de volle 100% geladen. De tijdsduur van deze fase is gemiddeld 3-4 uur, afhankelijk van het soort accu en de ladingsgraad tijdens de start van de absorption fase. Derde trap: FLOAT fase Als de accu aan het einde van de absorption fase geheel geladen is volgt de derde trap van het laden - de float fase. De Mastervolt acculader schakelt nu om naar een onderhoudslading die garandeert dat de accu vol blijft en in een optimale conditie wordt gehouden. Tevens worden tijdens deze fase eventuele verbruikers van stroom voorzien. De acculader blijft in deze fase tot de accuspanning gedaald is. Dit kan het gevolg zijn van een grote belasting of wanneer de acculader uitgeschakeld wordt. Bijvoorbeeld doordat de walstekker eruit getrokken wordt. 98

99 Verschillende Mass 24/100 acculaders parallel geschakeld. PLUS fase De meeste Mastervolt acculaders kennen voor optimaal laden nog een extra fase, de PLUS-fase. Wanneer de accu in rusttoestand is, vindt er elke 12 dagen voor de duur van één uur een absorption cyclus plaats zodat de accuplaten in perfecte conditie blijven. Dit zorgt voor het behoud van uw accu(s). Return Amps Gedurende de absorption fase zal de accu steeds minder stroom accepteren. Wanneer de laadstroom gedurende een periode onder een bepaald niveau blijft, kunnen we de accu als volledig geladen beschouwen. Deze laadstroom wordt aangeduid als de Return Amps en de bijbehorende periode is de Return Amps tijd. Het is voor de acculader het teken om over te schakelen naar de volgende stap, de float fase. Net als vele andere parameters van de acculader kan de installateur ook de Return Amps en Return Amps tijd instellen met behulp van software die gratis beschikbaar is op de website van Mastervolt. Zonodig kan de installateur hiermee de acculader volledig aanpassen aan de vereisten van de elektrische installatie. Wat doet een temperatuursensor? Bij het laden van de accu is de exacte laadspanning van groot belang. De laadspanning varieert met de temperatuur van de accu. Als de accu koud is moet de laadspanning iets hoger zijn om de accu vol te krijgen. Bij een warme omgevingstemperatuur is het zaak de laadspanning te verlagen zodat de accu niet overladen wordt. Mastervolt acculaders staan afgeregeld voor een accutemperatuur van 25 C. Bij aansluiting van de temperatuursensor op de lader zal de uitgangsspanning variëren met 30 mv per C (voor een 12 V systeem) of 60 mv per C (voor een 24 V systeem). Dit is conform het advies van de meeste accufabrikanten. Bijvoorbeeld bij een temperatuur van 15 C is de maximale laadspanning voor een 12 V systeem 14,55 V en bij 30 C 14,1 V (voor een 24 V systeem zijn deze waarden 29,1 en 28,2 V). Bij 12 C wordt de spanning niet verder verhoogd om het boordsysteem tegen een te hoge spanning te beschermen. Bij 55 C zal de laadspanning gereduceerd worden naar 12 of 24 V om de accu bij deze zeer hoge temperatuur te beschermen tegen overladen. Het aansluiten van de temperatuursensor zorgt er voor dat de accu met de juiste spanning veilig en snel geladen wordt. Kan ik verschillende type Lithium Ion accu s laden? Ja, dat is geen probleem met een Mastervolt acculader omdat u de gewenste laadkarakteristiek in kunt stellen. Kunnen er meerdere acculaders parallel geschakeld worden? De Mastervolt acculaders zijn behalve laders ook voedingen voor de 12 of 24 V boordinstallatie. Om vermogen bij te schakelen kunnen de acculaders zonder meer parallel geschakeld worden. Dit is vaak de enige manier om de 12 of 24 V installatie te voeden uit de 230 V of 380 V landaansluiting. In het geval dat er een grotere laadstroom nodig is dan 100 Ampère bij een 24 V systeem of 80 Ampère bij een 12 V systeem, kunt u meerdere acculaders parallel schakelen. Een systeem met meerdere acculaders is eenvoudig te installeren en er zijn geen speciale voorzieningen nodig. Een parallel systeem wordt op identieke wijze als één enkele lader geïnstalleerd. Elke lader heeft zijn eigen kabels naar de accu of de DC verdeling. Ook de bedrading voor de spanningscompensatie wordt voor elke acculader apart aangesloten. Let er overigens wel op dat de sensedraden voor compensatie van de spanningsverliezen over de bekabeling, vóór de hoofdzekering en aan de systeemzijde worden aangesloten. Dit om te voorkomen dat de uitgangsspanning van de acculader bij een defecte zekering te hoog oploopt. Ook de temperatuursensor dient voor elke lader apart te worden aangesloten op de accu waarvan u verwacht wordt dat deze de hoogste temperatuur bereikt. Indien de acculaders en de sensoren op een correcte wijze zijn aangesloten, zal de benodigde laadstroom gelijkmatig over de aangesloten laders verdeeld worden. 99

100 Het is echter mogelijk dat één van de acculaders wat eerder naar absorption fase schakelt dan de overige acculaders. Dit is een normaal verschijnsel en wordt veroorzaakt door toleranties in de afregeling. Het heeft verder geen effect op de laadtijd of de werking van de laders. Als u meerdere acculaders parallel schakelt is hetzelfde model, type en laadvermogen aan te bevelen. Als u bijvoorbeeld een acculader van 100 A parallel aan een lader van 50 A schakelt, zal de laadstroom niet gelijk over beide acculaders verdeeld worden. Dit heeft weliswaar geen effect op het laadproces en is ook niet slecht voor de acculaders. Maar in dit geval is het efficiënter om twee acculaders van elk 75 A te installeren. Bij de Mass acculaders kan het laadproces ook gesynchroniseerd worden. Kan ik een acculader parallel aan de dynamo schakelen? Het is mogelijk om een acculader parallel te schakelen met bijvoorbeeld de dynamo van de voortstuwingsmotor. Deze situatie komt voor wanneer tijdens het varen op de motor ook de 230 V generator gestart wordt. Dit geeft op zich geen problemen. Hoe kan ik accu s laden bij een beperkte walaansluiting? Als er meerdere acculaders parallel worden geschakeld is de beschikbare walaansluiting vaak te klein. Om te voorkomen dat de walaansluiting overbelast wordt, kunt u beter één van de acculaders hierop aansluiten. De laadtijd neemt in dit geval wel toe, maar dat is over het algemeen geen probleem omdat het schip vaak voor lange tijd (bijvoorbeeld een nacht) afgemeerd is. Indien de generator draait worden beide acculaders gevoed. De generator kan meestal meer vermogen leveren dan de walaansluiting. De twee acculaders zorgen dan niet voor een overbelasting van de walaansluiting. 100

101 Alarmering voor Mastervolt acculaders De Mass acculaders hebben alarmeringen in de standaard uitvoering. Op de Read Out Module op de voorzijde van de Mass acculaders worden door middel van oplichtende LED combinatie s de volgende alarmeringen weergegeven: 1&6 = Spanningssense fout 2&6 = Acculader temperatuur te hoog 3&6 = Kortsluiting aan uitgang 4&6 = Accuspanning te laag/te hoog 5&6 = Accutemperatuur sensor fout Naast deze visuele alarmering is er bij alle Mass acculaders een potentiaalvrij relaiscontact beschikbaar. A) Charger Status Interface (CSI) met gecombineerd DC alarm, standaard actief Relaiscontact is geactiveerd (geen alarm) indien: Lader aan (wisselspanning aanwezig op ingang, schakelaar op on ). Temperatuursensor binnen bereik. DC spanning binnen bereik. Geen kortsluiting in de uitgang. Spanningssense (kabelverlies lager dan 3 V). Relaiscontact valt af (alarmsituatie) indien: Lader uit (geen wisselspanning aanwezig op ingang, schakelaar op off ). Temperatuursensor buiten bereik. DC spanning buiten bereik. Kortsluiting in de uitgang. Spanningsense (kabelverlies groter dan 3 V). Het DC alarm werkt alleen als de acculader aan staat. Als een DC alarm gewenst is dat altijd werkt, onafhankelijk of de lader ingangsspanning heeft en/of de lader is aangeschakeld ( on ), kies dan voor een instelling als DC Alarm (zie volgende pagina). Optioneel: voor de Mass acculaders is een separaat CSI alarm beschikbaar dat u in het aansluitcompartiment plaatst (indien meerdere alarmen gewenst zijn). Art.nr

102 B) DC alarm, actief na instelling dipswitch Relaiscontact is geactiveerd (geen alarm) indien: DC spanning binnen bereik. Relaiscontact valt af (alarm situatie) indien: DC spanning buiten bereik. DC alarm werkt onafhankelijk van of de lader ingangspanning heeft en/of de lader is ingeschakeld ( on ) of uitgeschakeld ( off ). Instelling van dipswitch gemarkeerd met continue monitoring mode (ContMon). Optioneel: voor alle Mass acculaders is een separaat DC alarm beschikbaar, die u in het aansluitcompartiment plaatst (indien meerdere alarmen gewenst zijn). Art.nr Alarmen - schematisch Frontpaneel indicatie door middel van LED combinatie: 1&6 = Spanningssense fout 2&6 = Acculader temperatuur te hoog 3&6 = Kortsluiting aan uitgang 4&6 = Accuspanning te laag/te hoog 5&6 = Accutemperatuur sensor fout Keuzemogelijkheid/instelling alarm: A B Non continous mode C.S.I. / dc alarm Continous mode dc high/low alarm Internal alarm contact N.C. = charger off, or failure N.O. = charger on, and non failure common N.C. = battery voltage out of range N.O. = battery voltage in range common 102

103 Mass Charger Interface U kunt elke Mass acculader ook voorzien van een intelligent frontpaneel, de Mass Charger Alarm Interface. Die combineert de volgende functies: LCD uitlezing: DC spanning en laad/ontlaadstroom. Alarmfuncties: DC hoog/laag spanningsalarm visueel/akoestisch en potentiaalvrij contact. Alarmfuncties: AC alarm, geen ingangspanning AC visueel/ akoestisch en potentiaalvrij contact. CSI-alarm: Charger Status Interface, lader-foutmelding visueel/akoestisch en potentiaalvrij contact. Voor professioneel gebruik: GMDSS Voor de professionele gebruiker is er een frontdisplay met alarmfuncties volgens GMDSS leverbaar. Het GMDSS ( Global Maritime Distress and Safety System, dat Wereldwijd Maritiem Nood- en Veiligheidssysteem betekent) is een wereldomvattend maritiem communicatiesysteem dat deel uit maakt van SOLAS (Safety Of Life At Sea) en gebruik maakt van DSC en satellietcommunicatie. Met de Mass Charger Interface maakt u de Mass acculader ook geschikt als voeding/acculader voor onder meer GMDSS-noodsystemen voor zeegaande jachten en schepen. De alarminstellingen, laadspanning en laadmethode past u eenvoudig aan met behulp van het LCD display en de bedieningsknop. Het frontdisplay is eenvoudig in de lader te monteren waardoor de installatietijd kort is. De Mass Charger Alarm Interface is optioneel en wordt compleet met shunt en uitgebreide beschrijving geleverd. De acculader dient u apart te bestellen. Werkingsprincipe: Accu - DC spanning Accu - laad/ontlaadstroom Acculader - uitgangsspanning Acculader - uitgangsstroom 103

104 De meest gestelde vragen over omvormers Hoe groot moet mijn accu zijn als ik een omvormer wil? Als vuistregel kunt u aanhouden dat bij een 12 V installatie een accucapaciteit nodig is van ongeveer 20% van het omvormervermogen. Bij 24 V omvormers is dat ongeveer 10%. De accucapaciteit voor bijvoorbeeld een 12 V Mass Sine 12/1200 is 240 Ah. Voor een 24 V Mass Sine 24/1500 omvormer is dat 150 Ah. Hoeveel stroom verbruikt een omvormer zelf? Het rendement van alle Mastervolt omvormers bedraagt ongeveer 92%. Dit is met de huidige, moderne techniek het maximaal haalbare. Het verlies door het conversieproces is dus 8%. Wanneer een Mass sinus omvormer belast wordt met een 850 Watt koffiezetapparaat, dan bedraagt het stroomverbruik (850 W gedeeld door de boordspanning van 12 V) 70 Ampère. Bij dit stroomverbruik moet nog 8% (100% - 92% = 8%) opgeteld worden voor de omvormer zelf. Het totale stroomverbruik wordt dan 70 Ampère + 6 Ampère is 76 Ampère. Natuurlijk wordt het koffiezetapparaat niet lang gebruikt (ongeveer 5 minuten) zodat het verbruik in Ah nogal meevalt (76 x 5 min. = 6,5 Ah). Als vuistregel deelt u het aangesloten vermogen door 10 voor 12 V en door 20 voor 24 V. Hiermee neemt u gelijk alle verliezen in de kabels en omvormer mee. Zit er een stand-by of wachtschakeling op de omvormer? Jazeker, de meeste Mastervolt omvormers en Combi s hebben zelfs twee energiebesparende voorzieningen. Door het activeren van de economy mode wordt de energieopname met een extra 10% verminderd. Voor deze functie moet er een dipswitch- of jumperinstelling veranderd worden. Deze spaarstand zorgt ervoor dat de uitgangsspanning iets zakt naar 208 V, waarmee ook de stroomopname uit de accu afneemt. Kleine belastingen zoals klokjes van magnetrons en DVD recorders blijven bij deze verlaagde spanning gewoon functioneren. Bij een aantal modellen is het zelfs mogelijk een zogenaamde wachtstand of stand by mode te activeren. Hierbij zet de omvormer een kleine puls op de 230 V installatie om te controleren of er een belasting aangesloten is. Zodra de omvormer merkt dat er een belasting aangesloten wordt, zal de spanning weer naar normale waarden terugkeren om de aangesloten apparatuur te voeden. De spaarstand zorgt ervoor dat de stroomopname van de omvormer nagenoeg nihil is. Kan ik een computer op de omvormer aansluiten? Ja. Zonder problemen of gevaar kan elke Mastervolt sinus omvormer een computer voeden. De uitgangsspanning van de omvormer is vaak zelfs beter dan die van het lichtnet. Mastervolt omvormers worden dan ook regelmatig, in combinatie met een acculader en een set accu s, gebruikt als back-up systeem op locaties waar de netspanning vervuild of onbetrouwbaar is. Ook een laptop kan via een omvormer gevoed worden. 104

105 Kan een magnetron op een omvormer worden aangesloten? Ja. Elke magnetron kunt u probleemloos op een Mastervolt omvormer aansluiten. Houdt er wel rekening mee dat een magnetron van bijvoorbeeld 800 Watt een vermogen van 1200 à 1300 Watt uit het 230 V net opneemt. Het vermogen van de omvormer moet u hierop dus wel afstemmen. Overigens valt het totale verbruik van de magnetron/omvormer combinatie mee. Vijf minuten magnetrongebruik kost ongeveer 8 Ah bij een 12 V systeem en 4 Ah bij een 24 V systeem. Zijn er ook apparaten die niet geschikt zijn voor het aansluiten op een omvormer? Over het algemeen kan bijna elk apparaat op een omvormer worden aangesloten. In de praktijk moet u echter goed opletten met stroomvretende apparatuur, zoals een kachel of de airconditioning. De omvormer heeft er geen probleem mee, maar meestal is de accucapaciteit te beperkt voor langdurig gebruik. Apparaten die u maar korte tijd gebruikt, zoals een wasmachine/droger of een kleine kookplaat zijn prima geschikt, mits de accucapaciteit groot genoeg is. Een stroombron, zoals een dynamo die tegelijk de accu voedt, is in dit soort gevallen aan te bevelen. Houdt u er ook rekening mee dat zware verbruikers zoals motoren, pompen, airco en koelkasten een aanloopstroom hebben die 5 tot 10 maal hoger is dan het nominaal opgenomen vermogen. Dit moet de omvormer wel kunnen leveren. Hoeveel stroom verbruikt een omvormer uit de accu s? Het stroomverbruik hangt af van het aangesloten vermogen op de omvormer. Er is een eenvoudige vuistregel om de opgenomen stroom te berekenen. Deel bij 12 V omvormers het aangesloten vermogen door 10 en bij 24 V omvormers het vermogen door 20. Hoe dik moeten de accukabels zijn? Eerst berekent u de opgenomen stroom van de omvormer bij het maximale vermogen die de omvormer kan leveren met de bovenstaande vuistregel (bijvoorbeeld 120 Ampère voor een Mass Sine 12/1200). Daarna rekent u 3 Ampère per mm 2. Voor de eerder genoemde Mass 12/1200 is dit 120:3 = 40 mm 2. De dichtstbijzijnde standaard kabeldikte is 35 mm 2. Deze vuistregel geldt voor kabels tot 3 meter lengte. Indien de omvormer verder van de accu geplaatst wordt, dan de kabels een diameter groter kiezen (bijv. 50 mm 2 ). Heeft de omvormer veel ventilatie nodig? Niet veel, maar wel wat. Over het algemeen zijn twee ventilatieopeningen van ± 60 cm 2 voldoende. Bij omvormers met een wat groter vermogen (vanaf 1500 Watt) moeten de openingen tweemaal zo groot zijn. Bij hoge omgevingstemperaturen of langdurig functioneren onder vollastcondities moet u de ventilatie openingen minimaal 4 x zo groot kiezen. Voorbeeld: hoeveel stroom verbruikt de omvormer bij een aangesloten belasting van 400 Watt? Bij een 12 V omvormer, bijvoorbeeld de Mass Sine 12/1200, is dit 400:10 = ± 40 Ampère. Bij een 24 V omvormer, zoals bijvoorbeeld de Mass Sine 24/1500 is dit 400:20 = ± 20 Ampère. Deze vuistregel is erg grof en geeft alleen een indicatie. Het werkelijke stroomverbruik zal 5-15% minder zijn, afhankelijk van het soort belasting. 105

106 Kan de omvormer parallel aan de generator of de walspanning gebruikt worden? Nee. Stand-alone omvormers kunnen niet parallel met een generator of met walspanning functioneren. Indien het nodig is om meer energie te leveren dan beschikbaar van generator of wal, kunt u beter een Mastervolt Mass Combi installeren. Als er wal- of generatorspanning in combinatie met een omvormer op het boordnet is aangesloten, is ook het raadzaam een Masterswitch of Systemswitch knooppunt te installeren. De hoofdfunctie van zo n Masterswitch is het automatisch en veilig omschakelen tussen wal, generator en omvormer. Wat is nullast? Nullast is het verbruik van een omvormer als er geen belasting is ingeschakeld, terwijl de omvormer toch aanstaat. Bij moderne omvormers is dit ongeveer 4 Watt. De Mastervolt omvormers zijn uitgerust met een spaarschakeling (zie ook stand-by of wachtschakeling), zodat de nullast nog verder gereduceerd kan worden. Wat is een trapezium of blokgolf omvormer? Vandaag de dag hebben moderne omvormers een sinusvormige uitgangsspanning. Die is gelijk aan het lichtnet en kan dus ook gevoelige apparatuur zonder problemen voeden. Trapezium omvormers, ook wel gemodificeerd sinus genoemd, zijn de voorlopers van de moderne sinusomvormers. Zoals de naam al aangeeft leveren deze een uitgangsspanning die trapeziumvormig is. Deze vorm van uitgangspanning is niet geschikt voor gevoelige apparatuur. De blokgolf omvormer is weer de voorloper van de trapezium omvormer en behoort eigenlijk tot de eerste generatie omvormers. Ook de blokgolf omvormer is niet geschikt voor gevoelige apparatuur. Wat is rendement? Een omvormer heeft een kleine hoeveelheid energie nodig voor het omzettingsproces. Het verschil tussen het opgenomen vermogen en het afgegeven vermogen wordt uitgedrukt in procenten. Het rendement van moderne omvormers bedraagt ± 92%. Dit betekent dat er 8% van het vermogen nodig is om de accuspanning om te zetten naar 230 V/50 Hz. Bij een aangesloten belasting van bijvoorbeeld 250 W is er ongeveer 270 W uit de accu s nodig. Blok Trapezium of gemodificeerd sinus De beste keuze is een Mastervolt omvormer met een sinusvormige uitgangsspanning. Die garandeert een probleemloze werking van de aangesloten apparatuur. Rendement versus vermogen: rendement Sinus vermogen Kan ik een airco voeden via de omvormer? Ja, het is goed mogelijk om een airco (bijv BTU) via een omvormer te voeden. Wel is het zo dat de airco niet al te lang gebruikt kan worden. Het koelen van een hut voor het slapen gaan is geen probleem, mits de accuset en de omvormer op het verbruik zijn afgestemd. Let ook op de startstroom, die meer dan 5x het nominale vermogen kan bedragen. 106

107 Kan ik elektrisch koken met een omvormer? Ja, dat kan. Koken is op zich prima mogelijk, mits de accuset van redelijk formaat is en de omvormer een vermogen heeft van minimaal 2 kw. Over het algemeen wordt voor het koken van een complete maaltijd de generator gestart of de landaansluiting ingeplugd. Voor het opwarmen van een kop soep, het bakken van een biefstuk of een ei is het niet verstandig de generator te starten. Deze loopt dan te kort om volledig warm te worden. Dat is niet goed is voor het milieu en al evenmin voor de generator zelf. Het verdient dan aanbeveling om één van de kookplaten via de omvormer te voeden. Een kleine maaltijd kan dan toch bereid of opgewarmd worden zonder de generator te hoeven starten. Het is ook mogelijk om het volledige elektrische fornuis via de omvormer te voeden. In dit geval is er een omvormer nodig van 5-10 kw en een accuset van 24 V, met een minimale capaciteit van 600 Ah. Na gebruik dient u de accu weer goed op te laden via de dynamo of de acculader. Omvormer selectietabel AC Master AC Master 500/750 W AC Master 1350 W Mass Sine Mass Sine AC apparatuur 300 W Mass Sine 800 W Mass Sine 1200/1500 W 2000/2500 W 5000 W TV/video/audio NiCad acculader PC/laptop Kleine boormachine TL verlichting Klein keukengereedschap Koelkast (tafelmodel) Magnetron Senseo/Nespresso Haarföhn (1000 W) Stofzuiger/magnetron Koel/vriescombinatie Haakse slijpmachine Klokpomp Zwaar gereedschap Combi magnetron Wasautomaat 3 kg Elektrisch koken (beperkt) Accucapaciteit 12 V/min. 80 Ah 100 Ah 200 Ah 300 Ah 600 Ah Accucapaciteit 24 V/min. 40 Ah 50 Ah 120 Ah 200 Ah 400 Ah aangesloten apparaat kan non-stop op de omvormer werken, de accucapaciteit bepaalt de gebruiksduur. apparaat of werktuig kan gedurende redelijke tijd benut worden (niet continu). volgend model nemen. 107

108 De meest gestelde vragen over Combi s Welke accucapaciteit heb ik nodig voor een Mass Combi 12/2000 of 24/2000? Als vuistregel kunt u aanhouden dat u bij een 12 V installatie een minimale accucapaciteit nodig heeft van ongeveer 20% van het omvormervermogen. Bij 24 V omvormers houdt u 10% aan. Hieruit volgt een accucapaciteit van 400 Ah voor een Mass Combi 12/2000 en een capaciteit van 200 Ah voor de Mass Combi 24/2000. Hoeveel stroom verbruikt de Mass Combi zelf? Het rendement van Mastervolt apparatuur is hoog door de toepassing van hoogfrequent techniek. Daardoor haalt u meer energie uit dezelfde accu. Wanneer u de Mass Combi belast met bijvoorbeeld een Senseo (1450 Watt) koffieapparaat, dan is het stroomverbruik (1450 W gedeeld door de boordspanning) 120 Ampère. Het zetten van een kopje koffie duurt minder dan een minuut zodat het verbruik in Ah (120 x 1 min = 2 Ah) beperkt te noemen is. Het verbruik door de omvormer zelf is te verwaarlozen. Maakt een Mass Combi veel geluid? Door gebruikt van hoogfrequent techniek heeft een Mass Combi geen grote laagfrequente transformator meer. Van een hinderlijke 50 Hz bromtoon, zoals bij apparaten met een grote transformator, is dan ook geen sprake. Een ultrastille en temperatuurgeregelde ventilator zorgt daarnaast voor de koeling, zodat het geluidsniveau erg laag is. Het enige dat hoorbaar is, is een zacht geruis van de koellucht. De Mass Combi kunt u dus vrijwel overal in uw schip monteren. Heeft de Mass Combi veel ventilatie nodig? Niet veel, maar wel wat. Over het algemeen zijn twee ventilatieopeningen van ± 80 cm 2 (9 x 9 cm) voldoende. Bij hoge omgevingstemperaturen of langdurig functioneren onder vollastcondities kiest u de ventilatieopening minimaal 4 x zo groot. Hoe dik moeten de accukabels zijn? Voor een juiste berekening gaat u uit van de maximale stroom die door de kabel loopt. Bij een Combi is dat de omvormerstroom. De omvormer trekt bij vollast ongeveer 200 Ampère uit de accu (100 Ampère voor een 24 V systeem). De vuistregel is simpel: voor elke 3 Ampère 1 mm 2 kabeldikte. Het advies is dan 70 mm 2 kabeldikte voor een Combi 12/2000 en 35 mm 2 voor een 24 V versie. 108

109 Heb ik een omschakelsysteem nodig? Nee, er is geen omschakelsysteem nodig, wanneer er één 230 V aansluiting is. De Mass Combi is standaard uitgevoerd met een omschakelsysteem tussen de inkomende spanning en de omvormerspanning. De inkomende 230 V spanning wordt automatisch doorgeschakeld naar de uitgang. Dan worden ook de accu s geladen. Wanneer de 230 V aan de ingang wegvalt of uitgeschakeld wordt, neemt de omvormer dit direct en bijna zonder onderbreking over. Indien er weer 230 V aan de ingang van de Combi beschikbaar is wordt deze, na synchronisatie, weer doorgeschakeld. Beschikt u over een tweede 230 V spanningsbron (zoals een generator) dan heeft u een handschakelaar of Masterswitch omschakelsysteem nodig. Kan ik een computer op de Mass Combi aansluiten? Ja. De Mass Combi kan zonder problemen of gevaar computers voeden. De Combi kan zelfs fungeren als een noodstroomsysteem. Wanneer bijvoorbeeld de 230 V netspanning wegvalt, schakelt de Combi automatisch om naar de omvormer. Doordat de omschakeltijd zeer kort is en de omvormer in de wachtstand al gelijk loopt met de inkomende spanning, zal de computer in de meeste gevallen gewoon blijven functioneren. Wanneer de netspanning zich herstelt wordt weer omgeschakeld naar de acculader en krijgt de computer voeding door de inkomende wal- of generatorspanning. Met de Mass Combi MasterAdjust software kunt u de ondergrens instellen waarop de omvormer inschakelt bij te lage wal- of generatorspanning. Werkt de Mass Combi met een wasmachine? Voor de Combi is het geen probleem om een wasmachine te voeden. Gemiddeld is er Ah nodig bij een 12 V systeem (40-50 Ah bij een 24 V systeem) voor een complete was, waarbij de meeste energie opgaat aan het verwarmen van het water. Het energieverbruik hangt sterk af van de watertemperatuur. Wel is het zo dat u de accu hierbij voor korte tijd flink belast. Het is dus van belang dat de accucapaciteit ruim voldoende is, bijvoorbeeld 600 Ah voor een 12 V sys teem en 300 Ah voor een 24 V systeem. Kan ik de stroomopname vanaf de wal reduceren bij een beperkt beschikbare walstroom? Uiteraard is dit mogelijk. De Mass Combi is standaard uitgerust met Power Sharing en de bijlever functie. Power Sharing zorgt ervoor dat de acculader in de Combi automatisch terugregelt bij overschrijding van een vooraf ingestelde waarde. Deze waarde komt meestal overeen met de beschikbare walzekering of het beschikbare generatorvermogen. Uitgangspunt is de stroom die de acculader nodig heeft en de stroom die nodig is om de apparatuur aan de uitgang te voeden. Is de optelsom van deze stroom hoger dan de ingestelde waarde, dan gaat de acculaderstroom zo ver terug dat de stroomopname vanaf de wal of generator gelijk is aan de ingestelde waarde. Indien nodig regelt de acculader zodanig terug dat de laadstroom 0 Ampère bedraagt. Wanneer de belasting aan de uitgang van de Combi hoger is dan de ingestelde waarde van bijvoorbeeld de walzekering, dan zal de omvormer bijschakelen. Op deze manier voorkomt u dat de walzekering springt of dat u de generator overbelast. Wanneer na enige tijd de stroom die nodig is om de aangesloten apparatuur te voeden lager wordt (doordat er bijvoorbeeld een aantal apparaten afgeschakeld zijn), dan volgt overschakeling naar de inkomende spanning en zullen de accu s weer geladen worden. De waarde voor de maximale stroomopname stelt u in via de optionele afstandsbedieningspanelen of door het instellen van dipswitches in het apparaat. Kan ik een magnetron op de Mass Combi aansluiten? Ja. Elke magnetron sluit u probleemloos op een Mastervolt Combi aan. Maar houdt er wel rekening mee dat een magnetron met een afgegeven vermogen van 800 Watt ongeveer 1200 à 1300 Watt uit het 230 V net opneemt en dat de omvormer dit vermogen dan ook kan leveren. Overigens, het totale verbruik van een magnetron/omvormer combinatie valt mee. Vijf minuten magnetrongebruik kost ongeveer 10 Ah bij een 12 V systeem en 5 Ah bij een 24 V systeem. Ook een combimagnetron met oven en grill sluit u probleemloos aan op een Mass Combi. Indien u de oven en de magnetron gelijktijdig gebruikt is het stroomverbruik wel hoog. U heeft een behoorlijke accuset nodig van minimaal 400 Ah voor 12 V en 200 Ah voor 24 V. 109

110 Standaard bij de Mass Combi 2 kw en 4 kw modellen: ICC afstandspaneel. Kan ik Mass Combi s parallel schakelen? Ja, de Mastervolt Mass Combi 2000 of 2500 Watt kunt u zonder problemen parallel schakelen. Zo n opzet betekent dat u zowel het omvormervermogen als het laadvermogen verdubbelt. Bijvoorbeeld omdat er meer accu s zijn of omdat u meer apparatuur moet voeden. In zo n geval schakelt u een tweede Combi parallel met de reeds aanwezige Combi. Daarmee verdubbelt u het beschikbare omvormervermogen naar 4 kw en neemt het laadvermogen toe naar 200 Ampère voor de 12 V versie (of 120 Ampère voor de 24 V versie). Extra voorzieningen (behalve het aansluiten van wat kleine signaalkabels) zijn niet nodig. Wel moet u de draad- en kabeldiameter in het systeem aan het grotere vermogen aanpassen. Alle Mass Combi modellen kunt u ook parallel aan een generator of walaansluiting aansluiten (gen/mains support functie). Wat is de bijlever functie? De Mastervolt Mass Combi s zijn uitgerust met een zeer geavanceerd systeem om te voorkomen dat u de walzekering overbelast. Dreigt overbelasting dan zal eerst de uitgangsstroom van de acculader worden teruggeregeld. Mocht dit niet voldoende zijn dan volgt snelle omschakeling naar de omvormermodus. Een gedeelte van de aangesloten belasting krijgt dan tijdelijk voeding vanuit de accu. Omdat de omvormer gesynchroniseerd is en de omschakeling heel snel verloopt, blijft alles gewoon zonder storing doordraaien. Van de PC tot en met het klokje op bijvoorbeeld de magnetron. Zodra de belasting weer afneemt vindt terugschakeling plaats naar walspanning en zal de acculader de accu s weer gaan laden. De Combi s kunnen daarmee dus ook uitstekend als noodstroomsysteem functioneren. De Mastervolt Mass Combi 4 kw modellen zijn opgebouwd uit twee 2 kw units. Deze modellen hebben door de compacte bouwwijze zeer weinig ruimte nodig en sluit u aan met één afstandbedieningspaneel, waarmee u de Combi bewaakt en op afstand aan/uit zet. Indien een groter omvormervermogen nodig is, past u een systeem van acculaders en omvormers toe. Overigens, Mastervolt omvormers zijn verkrijgbaar tot een vermogen van 15 kw, voldoende om ook het grootste systeem van energie te voorzien. 110

111 Voorbeeldsituatie 1: Hoger verbruik dan beschikbaar van de wal. 1 Mass Combi omvormer/acculader combinatie. 2 MasterView Easy, afstands bedienings paneel voor alle apparaten in het MasterBus netwerk. 3 Generator. 0 A AC 8 A AC 4 Masterswitch omschakelsysteem. 6 A AC 3,5 kw 8 A AC Service-accu, gel. MasterShunt. Startaccu, AGM. 8 Omvormeruitgang. 153 A DC 9 High Power uitgang. Walzekering: 230 V/6 A. Aan boord worden een aantal 230 V apparaten ingeschakeld, benodigd vermogen 3,5 kw. In totaal is daarvoor 16 A nodig. Het benodigde extra 230 V vermogen (6 A) wordt bijgeleverd via de service-accu en de Mass Combi. Automatische afschakeling voor komt te diepe ontlading van de accu s. Instelling via Power Sharing in de Mass Combi of op afstand via de MasterView Easy. Voorbeeldsituatie 2: Geen walspanning, stroom uit generator en accu s. 1 Mass Combi omvormer/acculader combinatie. 2 MasterView Easy, afstands bedienings paneel voor alle apparaten in het MasterBus netwerk. 3 Generator. 12 A AC 15 A AC 4 Masterswitch omschakelsysteem. 0 A AC 5,1 kw 7 A AC 5 6 Service-accu, gel. MasterShunt. 7 Startaccu, AGM. 8 Omvormeruitgang. 192 A DC 9 High Power uitgang. De generator is nu de stroombron en maakt het systeem volledig onafhankelijk. De gene rator kan zowel de accu s laden als stroom aan de aangesloten ver brui kers leveren. De Mass Combi regelt vraag en aanbod en de MasterShunt kan automatisch de generator starten. Bij een hoog aange sloten verbruik - in het schema 5,1 kw - zorgt de Mass Combi voor 230 V stroom door bij te leveren vanuit de service-accu, in combinatie met de generator. Zo biedt dit systeem met een 3,5 kw generator toch 5,1 kw vermo gen! 111

112 Wat u moet weten over dynamo s Om tijdens het draaien van de motor ook snel de accu s bij te laden is het aan te bevelen de motor uit te rusten met een tweede hoge opbrengst Mastervolt dynamo. Waarom een Mastervolt dynamo? Een standaard dynamo, veelal afkomstig uit de auto-industrie, levert pas bij een hoog toerental voldoende energie om de accu s te laden en tegelijkertijd de diverse verbruikers van energie te voorzien. Verder zijn deze dynamo s temperatuurgevoelig. Bij een hogere temperatuur, zoals normaal in een machinekamer van een schip, regelen deze dynamo s al snel hun uitgangsstroom behoorlijk terug (50% is hierbij niet abnormaal). In een auto is dit geen probleem, het kleine beetje energie dat bijvoorbeeld starten kost is in een mum van tijd weer geladen. Verder moeten ook de ruitenwissers, ventilatoren en dergelijke voeding krijgen. Over het algemeen draait een automotor op een veel hoger toerental in vergelijking met een scheepsdiesel en is de temperatuur onder de motorkap lager door de rijwindkoeling. Speciaal ontwikkeld voor schepen De Mastervolt dynamo s zijn speciaal ontwikkeld om bij een laag toerental van de motor toch de volledige stroom af te geven. Bij een pulleyverhouding van 1:3 zal bij stationair toerental van de motor ( toeren) behoorlijk wat stroom beschikbaar zijn voor het laden van de accusets en het voeden van de aangesloten apparatuur. De Mastervolt dynamo s zijn bovendien beter bestand tegen hoge temperaturen in de machinekamer. Dit betekent ook dat de motor, indien uitgerust met een Mastervolt dynamo, ook dienst kan doen als energiebron voor de verbruikers aan boord en als snellader voor de boord- en startaccu. Kies de dynamo niet te klein: een grotere dynamo zorgt ervoor dat de accu sneller geladen wordt en de motoruren beperkt blijven % van de accucapaciteit is geen overbodige luxe. Alpha Pro laadregelaar, standaard bij de Mastervolt dynamo. 112

113 Met speciale spanningsregelaar Buiten het lage toerental, waarbij een dynamo veel stroom moet kunnen leveren, is ook de spanningsregeling van zeer groot belang. Bij de standaarddynamo uit de autoindustrie is de spanningsregelaar veelal op de dynamo gemonteerd en afgeregeld op 14 of 28 V. Deze spanning is voor een auto-accu, die meestal niet of nauwelijks ontlaadt, voldoende. De spanningsregelaar van een auto is bovendien temperatuurgevoelig en regelt de spanning bij een hoge temperatuur zelfs verder naar beneden, vaak naar 13,5 of 26,5 V. Deze spanning is veel te laag om een ontladen accu voldoende te laden. De maximum ladingsgraad die u bij deze spanningen mag verwachten is ongeveer 60-70%. De levensduur van de accu neemt daardoor sterk af naarmate er geen volledige lading plaatsvindt. Een accu die geheel of gedeeltelijk ontladen is moet u met een hogere spanning laden. Deze spanning moet bij 25 ºC 14,25 V (12 V accu) of 28,5 V (24 V accu) bedragen. Wanneer de accu vol is, dus 100% geladen is, moet deze spanning terug naar 13,25 of 26,5 V. Zo overlaadt u de accu s niet. Meer vermogen Mastervolt dynamo s leveren over het algemeen veel meer vermogen in vergelijking met de dynamo die standaard bij de motor hoort. Dit vermogen kunt u niet meer met een enkele snaar van de motor naar de dynamo overbrengen. Om dit goed te doen zijn er twee snaren nodig en vaak moet u ook de pulley op de motor aanpassen. Uw motorleverancier kan u aan een dubbele pulley helpen en ook advies geven over het opbouwen van de dynamo. Door het grote vermogen moet u ook de dynamosteun geschikt maken om dit hoge vermogen te hanteren. Meer informatie over dynamo s en installatietekeningen vindt u op Alpha Pro laadregelaar De Alpha Pro laadregelaar, standaard meegeleverd bij de Mastervolt dynamo s, regelt de spanning met dezelfde laadkarakteristiek als de Mastervolt acculaders. De accu wordt eerst met een hoge spanning van 14,25 of 28,5 V geladen totdat deze vol is. Daarna wordt de spanning naar een lagere waarde teruggeregeld. Ook is de Alpha Pro laadregelaar voorzien van een temperatuursensor die u op de accu s plakt. De laadspanning wordt dan ook precies volgens de accutemperatuur afgeregeld en niet beïnvloed door de omgevingstemperatuur van de dynamo zelf. Massavrij; dus ook voor aluminium schepen Mastervolt dynamo s zijn massavrij. Dit betekent dat de min van de dynamo niet verbonden is met het huis van de dynamo, maar een aparte aansluiting heeft. Hierdoor is een Mastervolt dynamo ook geschikt voor aluminium schepen waar de min niet met de romp van het schip verbonden mag zijn. 113

114 De accu als energiebron Er zijn verschillende soorten oplaadbare accu s. De meest bekende, en op schepen de meest toegepaste, is de lood/ zwavelzuuraccu. Minder bekend is de nikkelcadmium (NiCad) accu, die nog vaak in oude noodstroomsystemen wordt toegepast. Vanwege de complexe laadmethode die deze NiCad accu bij het laden nodig heeft, en omdat ze schadelijk zijn voor het milieu, zijn deze accu s niet geschikt voor gebruik aan boord. Het principe van de lood-zuuraccu Een accu kan elektrische energie omzetten in chemische energie. Deze energie kan weer omgezet worden in elektrische energie voor DC verbruikers. Zoals verlichting en startmotoren. Een accu bestaat uit meerdere cellen met een spanning van 2 V. Voor een 12 V accu worden er 6 cellen in serie geschakeld en in één bak gemonteerd. Voor 24 V worden er twee accu s in serie geschakeld. Iedere cel heeft positieve loodoxide platen en negatieve loodplaten. De cellen zijn gevuld met een mengsel van water en zwavelzuur, het zogenaamde elektrolyt. Samen vormen ze zo een galvanisch element van 2 V. Tijdens het ontladen wordt de loodoxide op de loodplaten omgezet in loodsulfaat. De zuurgraad daalt omdat voor het omzetten naar loodsulfaat zwavelzuur nodig is. Om de accu weer op te laden, sluit u een externe spanningsbron aan (acculader, dynamo, zonnepaneel) met een spanning van 2,38 V per cel. Het loodsulfaat wordt dan weer omgezet naar lood en loodoxide. Tevens komt er weer zwavelzuur vrij. Aan de laadspanning zijn grenzen verbonden om te voorkomen dat overmatig waterstof vrijkomt. Zo komt bij een laadspanning van meer dan 2,4 V per cel veel waterstofgas vrij dat in contact met de zuurstof uit de lucht het gevaarlijke knalgas kan vormen (omdat het zeer explosief is). Bij een 12 V accu is de bovengrens 14,25 V, bij 24 V is dat 28,5 V, bij 25 C. Het verband tussen de ladingsgraad en het soortelijk gewicht van het water/zwavelzuur mengsel kan als volgt worden weergegeven: 114

115 percentage accu- soortelijk percentage acculading spanning gewicht accu-ontlading 0% 11,64 V 1, % 20% 11,88 V 1,140 80% 40% 12,09 V 1,175 60% 60% 12,30 V 1,210 40% 80% 12,51 V 1,245 20% 100% 12,72 V 1,280 0% Voor iedere toepassing wordt een specifieke accu toegepast waarvan de dikte en het aantal platen per cel variëren. De maximum te leveren stroom wordt bepaald door het totale plaatoppervlak. Het aantal keren dat de accu ontladen en geladen kan worden, oftewel het aantal cycli, wordt bepaald door de dikte van de platen. In een accubak van gelijke afmetingen en gelijk gewicht kunnen dus veel dunne platen gemonteerd worden of juist minder, maar wel dikkere platen. De startaccu Een startaccu heeft veel dunne platen per cel waarbij het totale oppervlak van de platen groot is. Deze accu s zijn hierdoor geschikt om binnen een kort tijdsbereik hoge stromen te leveren. Het aantal keren dat een startaccu ontladen kan worden is beperkt tot ongeveer 50 keer. Als bijvoorbeeld bij het starten van een motor de accu maar nauwelijks ontladen wordt (ongeveer 0,01%) zal de accu een aantal jaren mee gaan. Als accu voor cyclische toepassing (boordaccu) zijn deze accu s ongeschikt. De semi-tractie accu Een semi-tractie accu heeft minder, maar wel dikkere platen per cel. Deze accu s kunnen dus relatief minder startstroom leveren, maar kunnen wel vaker en dieper ontladen worden (200 tot 500 volledige cycli). Dit soort accu s zijn prima geschikt voor de gecombineerde functie start/boordaccu. 115

116 De tractie accu Dit type accu heeft nog minder, maar wel zeer dikke, vlakke of buisjesplaten, waardoor veelvuldig en zeer diep ontladen mogelijk is (1000 volledige cycli). Tractie accu s vindt men vaak in heftrucks en in kleine, elektrische machines zoals industriële schrob- en veegmachines. Bij tractie accu s is een afwijkende laadmethode vereist. Doordat deze accu s vaak hoog zijn kan er stratificatie optreden. Stratificatie is het uitzakken van het zwavelzuur. Doordat zwavelzuur zwaarder is dan water, zal het zwavelzuur op den duur naar de bodem van de accubak zakken. De zuurconcentratie onder in de accubak wordt hierdoor hoger, zodat er meer plaatcorrosie ontstaat. Boven in de bak is er een lagere concentratie van zwavelzuur, zodat er minder capaciteit beschikbaar is en de accu lokaal te ver ontladen wordt. Dit heeft tot gevolg dat de levensduur van de accu sterk verkort wordt. Om het zuur weer te mengen is het noodzakelijk de accu bewust te overladen met een te hoge spanning. Tijdens deze overlading ontstaat er veel waterstofgas, dat samen met het zuurstof in de lucht het gevaarlijke knalgas vormt. De spanning die nodig is om deze accu s weer te laden bedraagt ongeveer 2,7 V per cel ofwel 16,2 V voor een 12 V systeem en 32,4 V voor een 24 V systeem. Deze hoge spanningen zijn zeer gevaarlijk voor de aangesloten apparatuur. Door de grote gasproductie en de hoge laadspanning zijn deze accu s niet geschikt voor het gebruik aan boord van schepen of jachten. De Lithium Ion accu Tot nu toe waren Lithium Ion accu s vooral beschikbaar als oplaadbare batterijen met een kleine capaciteit. Hierdoor zijn ze zeer populair voor toepassingen in mobiele telefoons en laptops. Mastervolt biedt nu ook Lithium Ion accu s met een grote capaciteit. De Mastervolt Lithium Ion accu is een accu met een hoge energiedichtheid, die zeer geschikt is voor cyclische toepassingen. Vergeleken met traditionele loodzuur accu s bespaart u met de Lithium Ion accu ongeveer 70% aan volume en gewicht, terwijl het aantal laadcycli zo n drie keer groter is. Een bijkomend voordeel is dat de Lithium Ion accu een constante capaciteit kan leveren, onafhankelijk van de aangesloten belasting. De beschikbare capaciteit van een loodzuur accu neemt juist af bij grotere ontlaadstromen. (De Lithium Ion accu kan voor 80% ontladen worden zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor de levensduur). De levensduur van loodzuur accu s zal daarentegen sterk afnemen bij diepe ontladingen. Om deze reden mogen traditionele accu s tot maximaal 50% van de beschikbare capaciteit ontladen worden. 116

117 Langere gebruiksduur Ook in vergelijking met nikkelcadmium accu s bieden de Lithium Ion accu s grote voordelen. Zo is de vermogensdichtheid van Lithium Ion accu s veel groter. En omdat lithium het lichtste metaal is, hebben Lithium Ion accu s niet alleen een langere gebruiksduur, maar zijn ze ook lichter. Bovendien kunt u een Lithium Ion accu op elk gewenst moment laden, terwijl u nikkelcadmium accu s steeds volledig moet ontladen en laden voor een goede prestatie en om het geheugeneffect te voorkomen. Lithium Ion accu s kunt u met een zeer hoge stroom laden, tot wel 100% van de capaciteit. Dit resulteert in een korte laadtijd en geen geheugeneffect. Cell Management System U kunt Mastervolt Lithium Ion accu s een zeer groot aantal malen laden, echter niet onbeperkt. Een nadeel van Lithium Ion accu s is immers de natuurlijke onbalans in de cellen in een accu; er zijn sterke en zwakke cellen. Door deze onbalans zullen tijdens het laadproces één of meer cellen eerder het maximale laadniveau bereiken, terwijl de andere cellen niet volledig geladen worden. Deze niet volledig geladen cellen zullen ook eerder leeg zijn. Hierdoor zal de accu door onderspanning eerder schakelen. Deze onbalans zal zich in de loop van de tijd versterken. De verwachte levensduur van de accu reduceert hierdoor. Om dit te voorkomen is de Mastervolt Lithium Ion accu uitgerust met een Cell Management System. Dit systeem compenseert de onbalans tussen de cellen automatisch met als prettig resultaat een langere levensduur. 117

118 De meest gestelde vragen over accu s Hoe lang duurt het voordat mijn accu leeg is? Uiteraard is dit afhankelijk van de accucapaciteit en het verbruik van de aangesloten apparatuur. Wel is het zo dat hoe sneller de accu ontlaadt, hoe minder energie hij kan leveren. Omgekeerd is dit ook zo: hoe langzamer de accu ontlaadt, hoe meer energie u eruit haalt. Een 100 Ah accu levert gedurende 20 uur een stroom van 5 Ampère. Hierbij zakt de spanning niet onder de 10,5 V. De accu heeft dan 100 Ah geleverd. Indien u op dezelfde accu een verbruiker aansluit van 100 Ampère, dan kan de accu dit maar voor 45 minuten leveren. Na 45 minuten is de accuspanning gezakt naar 10,5 V en is de accu leeg. De accu heeft dan 75 Ah uur geleverd. Indien men op dezelfde accu een belasting aansluit van 1,2 Ampère dan duurt het 100 uur voordat de accuspanning 10,5 V is. De accu is dan leeg en heeft 120 Ah geleverd. Hoe lang gaat mijn accu mee? Hoe lang een accu mee gaat hangt mede af van hoe vaak en hoe diep u de accu ontlaadt. Verder is het van belang dat u de accu goed en met de juiste lader laadt. Bij normaal gebruik - vakantie, weekenden - is een gebruiksduur van 5 tot 7 jaar voor de gel en AGM accu s geen uitzondering. Indien u de accu s vaak ontlaadt, dient u de capaciteit hierop af te stemmen. Ook is het een optie om 2 V cellen toe te passen. Voor deze accu s is een gebruiksduur, met de juiste capaciteit, van 15 jaar geen uitzondering. Lithium Ion accu s zijn top of the bill. U kunt ze ultrasnel laden en ontladen en ze hebben een levensduur die tot 3 x langer is dan van andere accutypen. Wat is een serieschakeling en parallelschakeling? Serieschakeling gebruikt u om de spanning te verhogen. De capaciteit bij een serieschakeling blijft gelijk. Twee accu s van 12 V 100 Ah in serie geschakeld maken een accuset van 24 V 100 Ah. Bij een serieschakeling verbindt u de plus van de ene accu met de min van de andere accu. De overgebleven plus en min verbindt u met het systeem. Accu s met verschillende capaciteiten moet u nooit met elkaar in serie schakelen. 118

119 Onderstaande voorbeelden zijn bij gebruik van normale 12 V accu's. Mastervolt levert ook 2 V, 6 V en 24 V accu's; het principe van serie- en parallelschakeling blijft dan hetzelde. Serieschakeling Serieschakeling 24 V/200 Ah. Serieschakeling 48 V/200 Ah. Parallelschakeling Parallelschakeling 12 V/400 Ah. Parallelschakeling past u toe om meer capaciteit te verkrijgen. De plus aansluiting van de accu s verbindt u met elkaar, evenals de min aansluiting van alle accu s. De bekabeling van de accu naar het systeem dient te zijn; plus van accu 1 en de min van accu 2 (of de laatste in de parallelschakeling). Serie-/parallelschakeling Als er een 24 V accuset nodig is met meer vermogen maakt u een combinatie van serie- en parallelschakelingen. De bekabeling van de accu naar het systeem dient kruislings te zijn: plus van accu 1 en de min van accu 2 (of de laatste in de parallel-schakeling). Serie-/parallelschakeling 24 V/400 Ah. Zorg voor voldoende ruimte tussen de accu s bij installatie van meerdere accu s. Er moet een vinger tussen de naast elkaar geplaatste accu s kunnen. Dit om de vrijgekomen warmte af te voeren. 119

120 Kan ik de accu s gedurende de winter in de boot laten? Voor gel, AGM en Lithium Ion accu s is dit geen enkel probleem Het is zelfs beter om de accu s op de boot te laten. De temperatuur is dan vaak lager en dat verlengt de levensduur. Wel moeten de accu s volledig geladen zijn en mogen er absoluut geen verbruikers op de accu aangesloten zijn. Voltmeters, klokjes en het geheugen van de autoradio zijn beruchte verborgen verbruikers. Natte accu s dient u regelmatig bij te laden om bevriezing te voorkomen. Het is verstandig de walstroom van de boot 1x in de 2/3 weken aan te sluiten zodat de accu s weer helemaal vol kunnen druppelen. Wat voor onderhoud hebben gel, AGM en Lithium Ion accu s nodig? Gel, AGM en Li-ion accu s hebben geen onderhoud nodig. Dit betekent dat u deze accu s op elke plaats in het schip kunt monteren. Wel adviseert Mastervolt om 1 x per jaar alle verbindingen te controleren of ze nog goed vastzitten en om de bovenzijde schoon te maken met een licht bevochtigde doek. De accu s moet u wel steeds volledig laden voor maximale levensduur. Overigens geldt het laatste in veel mindere mate voor Lithium Ion accu s. Onderhoudsvrije accu s: wat zijn dat? De maritieme sector gebruikt uiteenlopende typen. Deze accu s hebben allemaal verschillende eigenschappen. Een inventarisatie: De loodzuur accu De loodzuur accu wordt vaak toegepast in de auto-industrie als startaccu. Deze accu s zijn normale loodzuur accu s met een vloeibaar elektrolyt van zwavelzuur en water. Aan het lood is calcium toegevoegd zodat de productie van waterstofgas, en zo het gebruik van water, tot een minimum beperkt blijft. Ook wordt er een extra hoeveelheid elektrolyt toegevoegd, zodat de natuurlijke verdamping van het water gecompenseerd wordt. Deze accu s zijn uitsluitend geschikt voor kleine schepen van bijvoorbeeld 6-8 meter. En dan uitsluitend als startaccu. Door hun constructie kunt u deze loodzuur accu s niet gebruiken als licht- of service-accu. Een natte loodzuur accu is ook niet geheel gesloten. Tijdens het laden kan er waterstofgas vrij komen. Dat wordt afgevoerd door een kleine opening, meestal aan de zijkant van de accu. Hieruit kan zuur lekken, en ventilatie is nodig. De AGM accu Een ander type loodzuur accu is de AGM (Absorption Glass Mat) accu. Bij dit type accu is het elektrolyt (water en zwavelzuur) geabsorbeerd in een glasfibermat met een hele fijne structuur. Tijdens het laden ontstaat er, net als bij elke andere accu, waterstofgas en zuurstof. Door de capillaire haartjes van de glasfibermat vindt transport van het gas plaats. Indien de twee gassen samengevoegd worden ontstaat er weer water, dat geabsorbeerd wordt door de glasfibermat. Het recombinatie proces is dan compleet. Deze glasfibermat dient tevens als isolatiemateriaal tussen de platen. Hierdoor is weinig afstand tussen de platen mogelijk waardoor de inwendige weerstand van de accu erg laag is. Hoge ontlaadstromen zijn dan ook geen probleem. De laadstroom kan wat minder hoog zijn in vergelijking met gel accu s (± 30%). De glasfibermat is namelijk een goede warmte-isolator waardoor de warmte, die ontstaat tijdens het laden, langzaam afgevoerd wordt naar de buitenkant van de bak. Hierdoor moet de laadstroom beperkt worden met een wat langere laadtijd tot gevolg. AGM accu s zijn uitermate geschikt voor toepassingen waar een hoge ontlaadstroom nodig is, zoals bij de boegschroef of voor het voeden van elektrische lieren aan boord van zeilschepen, en bijvoorbeeld het starten van een motor. Tevens zijn de AGM accu s ook prima geschikt voor licht cyclische toepassingen. De AGM accu is geheel gesloten en dus onderhoudsvrij. Als een AGM accu zwaar overladen wordt, bijvoorbeeld door het gebruik van een (goedkope), ongeregelde acculader, ontsnapt er een klein beetje waterstofgas door het ventiel dat op de accu zit. Dit ventiel zorgt er ook voor dat er geen zuurstof in de accu kan komen. Het gevolg van verkeerd laden is dat u de levensduur van de accu reduceert. 120

121 De gel accu Bij natte loodzuur accu s, met een vloeibaar elektrolyt van water en zwavelzuur, wordt water tijdens het laden gesplitst in waterstof en zuurstof. Dit vindt vooral plaats aan het einde van de laadcyclus. Deze gassen vervliegen door de vulopening. Er wordt dus met regelmaat water verbruikt. Dat compenseert u door het regelmatig bijvullen met gedistilleerd water (accuwater). Een gel accu is gevuld met een gel die het water en het zuur bindt. Tijdens het vullen van de accu s wordt de gel verwarmd, zodat het vloeibaar wordt. Nadat de accu gevuld is met de vloeibare gel wordt deze gekoeld. De gel wordt weer hard en er ontstaan kleine haarscheurtjes in de gel tussen de platen. Tijdens het laadproces ontstaat er zuurstof O ² aan de positieve plaat, en aan de negatieve plaat ontstaat er waterstof H ². Door de haarscheuren is er een transport van zuurstof en waterstof, dat samen weer water vormt. De gel absorbeert het water zodat dit type accu geen water verbruikt en geen gassen produceert. Gel accu s zijn niet nieuw. Al vanaf de vijftiger jaren is deze technologie bekend. De belangrijkste toepassingen zijn: telecommunicatiesystemen, noodstroomsystemen, voedingen en de laatste jaar als boordaccu in maritieme systemen. Gel accu s zijn verkrijgbaar in twee uitvoeringen: de 12 V uitvoering is geschikt voor gemiddeld gebruik en zijn verkrijgbaar in capaciteiten tot 200 Ah. De tweede uitvoering is de 2 V tractie accu. Deze accu s zijn uitermate geschikt in systemen met veel en diepe ontladingen, waarbij een lange levensduur gewenst is. Deze accu s zijn verkrijgbaar tot een capaciteit van 2700 Ah. Indien een spanning nodig is van bijvoorbeeld 12 V of 24 V, moet u wel zes of twaalf gel accu s in serie schakelen om de gevraagde spanning te verkrijgen. Zeer belangrijke eigenschappen van gel accu s zijn: geen gasproductie, mogelijkheid voor een korte laadtijd en zeer geringe zelfontlading. Daardoor zijn deze accu s uitermate geschikt voor de toepassing op jachten. Gel accu s zijn ook zeer goed geschikt voor zwaar cyclische toepassingen. 121

122 De Li-ion accu Lithium Ion accu s van Mastervolt zijn gebaseerd op lithium-ion ijzerfosfaat. Dit materiaal heeft een energiedichtheid die 3 x hoger is in vergelijking tot loodzuuraccu s. Hoewel er materialen zijn met een nog hogere energiedichtheid is de algemene mening dat deze materialen ten koste gaan van de veiligheid. De Mastervolt Lithium Ion accu s worden daarom beschouwd als de veiligste accu s in hun soort. Ook uniek bij Mastervolt Lithium Ion accu s is het ingebouwde accumanagement, Bi-directional Active Cell Management, kortweg BAC. Dit systeem regelt spanning, stroom en temperatuur en zorgt aldus voor optimale veiligheid. Lithium Ion accu s zijn MasterBus compatibel en tot 15% efficiënter in vergelijking met loodzuuraccu s. Dit resulteert in: Kortere laadtijden. Minder draaitijd van de generator nodig om te laden. Meer stroom dan uit een traditionele accu van dezelfde afmetingen. Een loodzuuraccu heeft een DOD (diepte van ontlading) van 50%. Oftewel: u kunt feitelijk maar 200 Ah gebruiken van een 400 Ah accu. Een Mastervolt Lithium Ion heeft een DOD (Depth of Discharge) van 80%! Dat is bijna 60% meer accucapaciteit; immers een accu van 400 Ah levert bij dit percentage tot 320 Ah. Oftewel 120 Ah meer! Lithium Ion accu s zijn ook bij uitstek geschikt voor elektrisch en hybride varen. De Mastervolt Lithium Ion accu kunt u ongelimiteerd parallel schakelen. Bedenk ook dat Lithium Ion accu s minder wegen, minder ruimte vragen en verbluffend eenvoudig zijn te installeren. Wat absoluut niet goed is voor een gel of AGM accu Verkeerde laadspanning. Een te lage spanning zorgt ervoor dat de accu niet 100% vol geladen wordt waardoor het sulfaat op de platen verhardt en de accu zijn capaciteit verliest. Een te hoge spanning zorgt er voor dat de accu s iets gaan gassen en er dus waterverlies ontstaat, waardoor de accu s uitdrogen. Een te grote rimpel op de laadspanning. Ouderwetse goedkope laders en dynamo s hebben vaak een grote rimpel (spanningsvariatie) op hun uitgangspanning. Gebruik van een dynamo zonder 3-trapsregelaar, een te hoge omgevingstemperatuur en (niet) temperatuur gecompenseerd laden. Conclusies en aanbevelingen AGM accu s zijn door hun lage inwendige weerstand uitermate geschikt voor het voeden van lieren, ankerlieren, boegschroeven, voor het starten van motoren en voor licht cyclisch gebruik. Gel accu s zijn optimaal geschikt als boordaccu doordat ze snel geladen kunnen worden en een lange levensduur hebben, zelfs bij veel laad/ontlaad cycli. Als boordaccu kan er gekozen worden uit de 6 V, 12 V of 24 V versie of de 2 V uitvoering. Mastervolt accu s zijn absoluut onderhoudsvrij en produceren onder normale omstandigheden tijdens het laden niet het gevaarlijke knalgas. Er komt ook geen zuur vrij. Ze zijn eenvoudig te monteren op elke plaats in het schip, bij de bilge of in de machinekamer (wel beperkte levensduur door de hoge temperatuur). Speciale accubakken of externe ventilatie is in de meeste gevallen niet nodig. Meestal is natuurlijke ventilatie voldoende. Lithium Ion accu s zijn absoluut de top. Ze besparen aanzienlijk ruimte en gewicht, tot wel 70%. Ze gaan 3 x langer mee en kunnen ultrasnel geladen en ontladen worden. Minimaal 2000 laadcycli is geen uitzondering. Lithium Ion accu s van Mastervolt zijn er inmiddels in twee versies: 24 V/160 Ah en 12 V/320 Ah. 122

123 123

124 Bepaling van de levensduur 12 V gel of AGM accu s De levensduur van een 12 V gel of AGM accu is gemiddeld 6 jaar indien de accu niet gebruikt wordt, maar wel onderhoudslading krijgt. Met een floatspanning heeft de accu na 5-6 jaar nog 80% van zijn originele capaciteit over. Dit geldt bij een gemiddelde omgevingstemperatuur van 25 ºC. Is deze temperatuur gemiddeld hoger dan zal de levensduur van de accu afnemen. Is de gemiddelde temperatuur lager, dan neemt de levensduur zelfs toe. Het aantal cycli (laad en ontladingen) van een 12 V accu hangt sterk af van de constructie en de kwaliteit. De 12 V gel of AGM accu s van Mastervolt kunnen ongeveer 300 cycli aan met een ontlading tot 20%. Bij 80% restcapaciteit nemen de meeste accufabrikanten aan dat de accu versleten is. Maar dat betekent niet dat de accu direct vervangen moet worden. Indien er bijvoorbeeld maar 50% van de accucapaciteit nodig is, is er nog geen enkel probleem en kan de accu gewoon gebruikt worden. Het is dus niet nodig om de accu te vervangen na 6 jaar of nadat er 300 volledige cycli hebben plaatsgevonden. Een gemiddelde gebruiksduur van 7 jaar is voor een gel of AGM accu heel normaal. 2 V tractie gel accu s Voor de 2 V tractie gel accu s geldt een levensduur van jaar. Het aantal volledige cycli dat deze accu s aankunnen bedraagt stuks. Bij een ontlading tot 50 of tot 75% bedraagt het aantal cycli 2000 respectievelijk Deze accu s zijn dan ook zeer geschikt voor de grotere systemen waarbij intensief gebruik en een zeer lange levensduur wenselijk zijn. 124

125 Lithium Ion accu s Mastervolt Lithium Ion accu s hebben een levensduur van meer dan 2000 cycli. De levensduur is daarmee 3 x langer dan die van loodzuur accu s. Door o.a. het accumanagement, het vrijwel ontbreken van zelfontlading, het nauwelijks opbouwen van het beruchte memory effect en een DOD van 80% gaan ze extreem lang mee. Welke accu past bij uw toepassing? AGM 12 V AGM 6 V MVG 12 V MVSV MLI traditionele open accu s semi-tractie semi-tractie semi-tractie 2 V-tractie Lithium Ion semi-tractie tractie Vrij van onderhoud Gasvorming bij laden Zelfontlading in rusttoestand Levensduur bij diepe ontlading Levensduur bij beperkte ontlading Hoge laadstroombestendigheid Geschikt voor samenstellen van accubank met grote capaciteit Starten van motoren Schokbestendigheid Aantal laad/ontlaad cycli Temperatuurbestendigheid Montage/hellinghoek Rendement op investering bij beperkt gebruik Rendement op investering bij intensief gebruik Geschikt voor elektrisch varen Productgarantie 2 jaar 2 jaar 2 jaar 7 jaar 2 jaar ± 1 jaar ± 1 jaar Wereldwijde on-board service = excellent ++++ = zeer goed +++ = goed ++ = redelijk + = minder goed - = onvoldoende 125

126 3-Traps laadkarakteristiek De 3-traps laadkarakteristiek is een moderne laadtechniek, waarmee u de accu in drie fases (trappen) snel en veilig laadt. De eerste trap is de bulk fase. In deze fase wordt de accu snel geladen. De uitgangstroom van de acculader is tijdens deze fase maximaal (100%). De accuspanning is afhankelijk van de ladingsgraad van de accu. De tijdsduur van deze fase is afhankelijk van de verhouding acculader/accucapaciteit en natuurlijk van de ladingsgraad van de accu s voordat er met laden begonnen werd. Na de bulk fase volgt de absorption fase, ook wel de nalaadfase genoemd. De absorption fase start wanneer een accu 80% geladen is (90% voor gel en AGM accu s). Tijdens deze fase wordt de accu tot de volle 100% opgeladen. De accuspanning is in deze fase constant en de laadstroom is afhankelijk van de ladingsgraad van de accu, het soort accu, de omgevingstemperatuur enzovoort. Bij een natte accu zal deze fase ongeveer 4 uur duren, bij gel en AGM accu s ongeveer 3 uur. Voor een Li-ion accu is dit niet van toepassing omdat de Li-ion accu met volle stroom tot 100% geladen wordt. Als de accu 100% geladen is, schakelt de Mastervolt acculader automatisch om naar de float fase. Gedurende deze fase wordt de accu in een optimale conditie gehouden. Ook de aangesloten verbruikers worden tijdens deze fase van stroom voorzien. Indien het verbruik meer is dan de acculader kan leveren, wordt de overige stroom door de accu geleverd. De accu wordt dan (gedeeltelijk) ontladen en de lader schakelt automatisch weer terug naar de bulk fase. Indien het verbruik afneemt zal de lader de accu s weer met het 3-traps laadsysteem gaan laden. Een acculader met een 3-traps laadsysteem kan ook in de winter op de accu aangesloten blijven en zorgt voor een lange levensduur van de accu s. Het 3-traps laadsysteem is ook veilig voor de aangesloten apparatuur. 126

127 3-Traps laadkarakteristiek (IUoUo). Nalaadtijd De nalaadtijd is de tijdsduur van de tweede fase bij het laden van een accu (dit heet bij de Mastervolt acculaders de absorption fase). Over het algemeen wordt de accu tijdens deze fase van 80 tot 100% geladen. Deze fase duurt bij een natte accu ongeveer 4 uur. Bij gel en AGM accu s is de nalaadtijd korter, ongeveer 2-3 uur. Bij een Lithium Ion accu is er nauwelijks sprake van een nalaadtijd. De Li-ion accu kan met volle stroom tot 100% geladen worden.de nalaadtijd bij Mastervolt acculaders staat automatisch ingesteld. Laadfactor De laadfactor geeft het rendement van een accu aan. Bij een gemiddelde natte accu is het rendement ongeveer 80%. Er moet dan 1,2 x de ontladen Ah in de accu geladen worden om weer dezelfde capaciteit beschikbaar te krijgen. De laadfactor is dan dus 1,2. Hoe lager de laadfactor, of hoe hoger het rendement van de accu, hoe hoger de kwaliteit is. De accu s van Mastervolt hebben een lage laadfactor van 1,1 tot 1,15 en bieden daarmee de allerbeste kwaliteit. Cyclus Een accu gaat maar een bepaald aantal cycli mee, afhankelijk van het soort accu en de kwaliteit. Eén laad- en ontlaadcyclus is het ontladen van de accu tot 0% capaciteit en het hierna weer laden tot 100%. Het twee keer ontladen tot 50% en weer laden is ook één cyclus evenals het vier keer ontladen tot 75%. Een startaccu gaat ongeveer cycli mee. Dit lijkt weinig, maar valt in de praktijk enorm mee. Tijdens het starten is de stroom wel hoog, maar de tijdsduur erg kort. Er wordt maar 0,001 cyclus gemaakt en dit betekent dat u de motor keer (!) kunt starten, voordat de accu versleten is. Een goede kwaliteit semi-tractie accu gaat ongeveer cycli mee. Als de accu maar tot 50% ontladen wordt, zijn er dus 600 cycli mogelijk. Gaan we uit van 25 weekenden varen (50 dagen) plus 20 vakantiedagen, dan wordt de accu 70 cycli van 50% gebruikt. Dit is gelijk aan 35 volle cycli. In theorie gaat de accu dan 8 jaar mee. Bij een gel of AGM accu is dit dan ook niet ongebruikelijk. Ontlaadfactor Ook wel de Peukert exponent genoemd. Met de ontlaadfactor kunt u berekenen hoe lang een accu bij een bepaalde belasting nog gebruikt kan worden, voordat u deze weer moet laden. 127

128 Het laden van accu s De laadspanning Gel (2 V en 12 V) en AGM (6 V en 12 V) accu s dient u te laden met een spanning van 2,38 V per cel bij 25 ºC. Dit komt voor een 12 V accuset overeen met 14,25 V en voor een 24 V accuset 28,5 V. De maximale tijd dat een accu met deze spanning geladen mag worden is 4 uur, hierna wordt de spanning verlaagd naar 2,2 V per cel, oftewel 13,25 resp. 26,5 V. Lithium Ion accu s worden geladen met een spanning van 29,2 Volt bij een 24 V systeem en 14,6 Volt bij een 12 V systeem. De float spanning is 26,5 resp. 13,25 Volt. Bij noodstroomsystemen, waarbij het mogelijk is dat gel accu s voor een zeer lange tijd (jaren) onder float condities staan, moet de floatspanning iets verhoogd worden naar 2,3 V per cel oftewel 13,8 resp. 27,6 V bij 25 C. Omdat er op een schip altijd wel wat apparatuur op de accu aangesloten is tijdens het laden (zoals een koelkast) is er wel een maximum aan de laadspanning om de aangesloten apparatuur te beschermen. Deze maximale spanning is 14,55 V voor een 12 V systeem en 29,1 V voor een 24 V systeem. Dit is ook de laadspanning voor een omgevingstemperatuur van 15 ºC. Mastervolt levert DC-DC converters die de boordspanning naar een lager niveau regelen (13,8 of 27,6 V) zodat (halogeen) lampen tijdens het laden niet defect raken. De moderne acculaders van Mastervolt zijn standaard voorzien van een temperatuursensor die op de accu geplakt moet worden. De acculader regelt dan automatisch de laadspanning in overeenstemming met de accutemperatuur. Voor een Lithium Ion accu is een aanpassing van de spanning bij een hoge of lage temperatuur niet nodig. De laadstroom Als een vuistregel voor de minimale laadstroom van een gel of AGM accu kunt u 15-20% van de capaciteit aanhouden. Tijdens het laden moet u meestal ook de aangesloten apparatuur blijven voeden. Het stroomverbruik van deze apparatuur telt u bij de genoemde 15-20% op. Dit betekent dat bij een accuset van 400 Ah en een aangesloten belasting van 10 Ampère de benodigde acculadercapaciteit tussen de 70 en 90 Ampère moet zijn om de accu in een redelijke tijd te laden. De maximale laadstroom bedraagt voor een gel accu 50% en voor een AGM accu 30%. Bij een Lithium Ion accu kan de laadstroom gelijk zijn aan de capaciteit. Een 100 Ah Li-ion accu kan bijvoorbeeld met 100 Ampère geladen worden. Het laadsysteem Voor een maximale levensduur van gel, AGM en Lithium Ion accu s is een moderne Mastervolt acculader aan te bevelen met een 3-traps laadkarakteristiek en een sensor voor het meten van de accutemperatuur (alleen nodig voor gel en AGM accu s). Deze acculaders regelen onophoudelijk de laadspanning en de laadstroom. Ook wordt de laadspanning aangepast aan de accutemperatuur. Om een voortijdig defect van de accu te voorkomen moet de rimpelspanning van de acculader beneden 5% blijven. Als er ook navigatie- of communicatieapparatuur op de accu is aangesloten (zoals bijv. GPS en VHF apparatuur) mag de rimpelspanning maximaal 100 mv (0,1 V) bedragen. Anders treedt er mogelijke storing in de apparatuur op. Een ander voordeel van een lage rimpelspanning is dat als bijvoorbeeld de accupool niet goed vastzit of gecorrodeerd is, er geen schade aan het boordsysteem kan optreden. De lader kan door de lage rimpelspanning zelfs het systeem voeden zònder dat er een accu is aangesloten. 128

129 Uiteraard zijn de Mastervolt acculaders voorzien van een goede spanningsregeling en blijft de rimpelspanning onder de 100 mv. Voor GMDSS (Global Maritime Distress Safety System) systemen aan boord van zeegaande schepen moet de acculader ook voorzien zijn van een Ampère- en Voltmeter en een alarmcontact. Het alarmcontact wordt aangesloten op het alarmsysteem van het schip zodat - in het geval de lader niet meer functioneert (bijv. doordat er geen 230 V aanwezig is) - dit op tijd gedetecteerd wordt. De Mass Charger Interface maakt de Mass lader geschikt als GMDSS lader en is als optie verkrijgbaar. 25 C referentie temperatuur laadspanning in V accutemperatuur in C Weerstandslaadkarakteristiek, zogenaamde WA-curve. Temperatuurcompensatie-curve. 129

130 Berekenen van de laadtijd Voor het berekenen van de laadtijd van een accu moet er met het volgende rekening gehouden worden. Het eerste is het rendement van de accu. Bij een standaard natte accu bedraagt het rendement ongeveer 80%. Dit betekent dat als er 100 Ah ontladen is uit de accu er 120 Ah teruggeladen moet worden om weer 100 Ah uit de accu te halen. Bij gel, AGM en Li-ion accu s is het rendement hoger nl % (er zijn dus minder verliezen). Dit betekent dat deze accu s sneller geladen zijn in vergelijking met natte accu s. Iets anders waar rekening mee gehouden moet worden bij het berekenen van de laadtijd is dat de laatste 20% van het laadproces 4 uur duurt (geldt niet voor Li-ion accu s). In deze laatste fase, ook wel de absorption of nalaadfase genoemd, bepaalt de accu hoeveel stroom er opgenomen wordt onafhankelijk van het laadvermogen van de acculader. Hoeveel stroom de accu opneemt is afhankelijk van het soort accu (nat, AGM, gel of Lithium Ion), de temperatuur, de staat van lading voordat met laden begonnen werd, de levensduur van de accu, de omgevingstemperatuur, etc. Voor het berekenen van de laadtijd van een accu gebruikt u deze formule: Lt = Co x eff Al - Ab + 4h Lt = laadtijd Co = capaciteit uit de accu ontladen eff = efficiency (rendement) 1,1 voor een gel accu, 1,15 voor een AGM accu en 1,2 voor een natte accu Al = acculaderstroom Ab = stroomverbruik van de aangesloten apparatuur gedurende het laadproces Als we uitgaan van een 50% ontladen accu en het eerder genoemde voorbeeld van een 400 Ah gel accu en een 80 Ampère lader, dan is de laadtijd tot 100%: Lt = 200x1, h 7h Het controleren van de ladingsgraad van een gesloten AGM of gel accu Voor het controleren van de ladingsgraad of de conditie van een accu is het gebruik van een Ah meter de meest eenvoudige optie. Een voorbeeld van zo n meter is de Mastervolt MasterShunt accumonitor. Deze monitor geeft buiten de laad- en ontlaadstroom ook de accuspanning weer, hoeveel Ampère-uren er verbruikt zijn en hoelang u nog met de accu kunt doen alvorens weer te laden. Verder zijn er ook gegevens beschikbaar over hoe vaak de accu ontladen is en wat de diepste of gemiddelde ontlading geweest is. Makkelijk aan te sluiten op het MasterBus netwerk en met de geïntegreerde systeemklok in combinatie met command based events kunt u hetsysteem naar wens automatiseren. Een andere, maar erg onnauwkeurige methode, is het meten van de accuspanning. Deze spanning kunt u echter pas meten als de accu minimaal 24 uur in rust is. De accu mag u tijdens die rustperiode niet ontladen of laden. Met het meten van de accuspanning krijgt u een ruwe schatting van de ladingsgraad van de accu. Gezien de kleine spanningsvariaties is er een nauwkeurige digitale Voltmeter aan te raden. Ladingsgraad van de accu accuspanning 25% tussen 11,7 en 12,3 V 50% tussen 12,0 en 12,6 V 75% tussen 12,1 en 13,0 V 100% tussen 12,6 en 13,35 V Zoals gesteld is deze methode van het meten van de accuspanning erg onnauwkeurig. De nauwkeurigheid (15-20%) geeft dus uitsluitend een indicatie van de ladingsgraad van de accu. 130

131 Ventilatie Onder normale omstandigheden produceren gel en AGM accu s niet of nauwelijks het gevaarlijke knalgas. Het beetje gas dat vrijkomt is dus te verwaarlozen. Wel wordt er tijdens het laadproces, net als bij elke andere accu, warmte geproduceerd. Voor een lange levensduur van de accu s is het zaak om deze warmte zo snel mogelijk af te voeren. Om de benodigde ventilatie te berekenen kunt u de volgende formule toepassen. Deze formule is alleen van toepassing als u een Mastervolt acculader gebruikt. Q = 0.05 x I x f1 x f2 x n Q = benodigde ventilatie in m3/h I = maximum laadstroom van de acculader f1 = 0,5 reductie voor gel accu s f2 = 0,5 reductie voor gesloten accu s n = aantal cellen dat gebruikt wordt, een 12 V accu heeft 6 cellen van elk 2 V. Gaan we uit van het eerder genoemde voorbeeld van een 12 V 400 Ah accuset en een lader van 80 Ampère, dan bedraagt de minimaal benodigde ventilatie: Q = 0,05 x 80 x 0,5 x 0,5 x 6 = 6 m 3 /h Deze luchtstroom is zo beperkt dat natuurlijke ventilatie volstaat. Als de accu s in een gesloten bak zijn gemonteerd zijn er twee openingen nodig. Eén aan de bovenzijde en één aan de onderzijde van de bak. De afmetingen van de ventilatie-opening berekent u met de volgende formule: A = 28 x Q A = de opening in cm 2 Q = ventilatie in m 3 Voor het genoemde voorbeeld is dit 28 x 6 = 168 cm 2 (ongeveer 10 x 17 cm) voor elke opening. Lithium Ion accu s produceren helemaal geen knalgas en zijn dus nog veiliger in het gebruik. Wel is er bij het snel laden van de accu sprake van enige gasvorming. De bovenstaande formule kan dan gebruikt worden om deze warmte af te voeren. Bij grote installaties met meerdere acculaders is het verstandig contact op te nemen met uw installateur. 131

132 Transport van gel, AGM en Lithium Ion accu s Omdat deze typen accu s compleet gesloten zijn kunnen ze eenvoudig met zee- of luchtvracht verstuurd worden. Voor zee- en railtransport worden deze accu s beschouwd als niet gevaarlijke goederen. De IATA/DGR classificeren deze accu s als ongevaarlijke goederen ( non hazardous ) voor luchttransport. Dit betekent dat de accu s snel en relatief goedkoop (het zijn immers ongevaarlijke goederen) op elke bestemming in de wereld zijn te leveren. De Peukert exponent Het lijkt eenvoudig om de resterende tijdsperiode te berekenen waarbinnen een accu nog voldoende stroom levert. Eén van de manieren om dit te doen is de capaciteit van de accu te delen door de ontlaadstroom. In de praktijk blijken deze berekeningen vaak niet te kloppen. De meeste acculeveranciers vermelden de accucapaciteit bij een ontlaadtijd van 20 uur. Een accu van bijvoorbeeld 100 Ah levert 20 uur lang een stroom van 5 A en hierbij daalt de spanning niet onder 10,5 V (1,75 V/cel). Helaas levert een accu van 100 Ah bij een ontlading van 100 A slechts 45 Ah en kan de accu dus voor minder dan 30 minuten gebruikt worden. Dit verschijnsel wordt beschreven in een formule, de Peukert exponent, die meer dan 100 jaar geleden werd ontdekt door de pioniers op accugebied: de heren Peukert (1897) en Schroder (1894). In de formule van Peukert wordt het effect van verschillende ontlaadstromen op het vermogen van een accu beschreven. Het effect is dat de capaciteit van een accu afneemt bij een hogere ontlaadstroom. Elke Mastervolt accumonitor is uitgerust met deze Peukert factor, waardoor u altijd het juiste overzicht over de status van uw accu s heeft. 132

133 133

134 Het voorkomen van elektrolyse Bij het installeren van een elektrische installatie aan boord van een schip is het belangrijk om galvanische corrosie te voorkomen. Galvanische corrosie is het wegvreten (corroderen) van metaal onder invloed van een elektrische stroom. Alle metalen hebben ten opzichte van elkaar een klein spanningsverschil. Indien men twee metalen onderdompelt in een elektrisch geleidende vloeistof (elektrolyt) en onderling kortsluit, zal er een (kleine) stroom gaan lopen. Dit gaat net zo lang door totdat het metaal met het laagste potentiaal (spanning) weg is gecorrodeerd. Drie situaties die tot elektrolyse leiden Bij een schip of jacht kunnen zich drie situaties voordoen waarbij verschillende metalen ondergedompeld zijn in een elektrolyt. Wat betreft het laatste; zout water is een prima geleider van elektriciteit, maar ook brak of zoet water kan elektriciteit geleiden. De eerste situatie heeft niet direct met de elektrische installatie te maken, maar is wel een belangrijke veroorzaker van vooral putcorrosie. De schroef van bijvoorbeeld mangaanbrons is via de schroefas, de motor en min van de accu verbonden met de huid van het schip. Bij een stalen schip is er een spanningsverschil tussen de huid van het schip en de schroef. Normaal is het onderwaterschip beschermd door verf en in theorie dus geheel afgesloten, maar als er een kras in de verf komt zal er een stroom gaan lopen. Er zijn immers twee verschillende metalen ondergedompeld in een elektrolyt en kortgesloten. De oplossing voor dit probleem is het aanbrengen van een opofferingsanode van bijvoorbeeld zink of aluminium. Deze anoden hebben een nog lager potentiaal ten opzichte van de schroef en dit zorgt ervoor dat de anode (en niet de huid van het schip) zal worden aangetast. 134

135 De tweede situatie heeft wel te maken met de elektrische installatie. Meestal wordt de min van de accu, bijvoorbeeld bij de motor, met de huid van het schip verbonden. Als het schip als stroomgeleider gebruikt wordt (door bijvoorbeeld de min van de verlichting niet direct met de accu te verbinden, maar met de huid van het schip) kan er tussen deze aansluitingen een klein spanningsverschil ontstaan. Dit spanningsverschil kan ook corrosie veroorzaken. Vooral bij aluminium schepen is het gevaar van corrosie zeer groot als de huid van het schip als stroomgeleider dient. Alle apparatuur zoals motoren, generatoren, dynamo s en navigatie-apparatuur moeten dan ook massavrij worden uitgevoerd. Wel moet de min van de accu op één centraal punt met de huid van het schip verbonden worden. De derde situatie heeft te maken met de aardaansluiting van de walstroom. Bij een walstroomaansluiting worden in een verdeelstation de nul en de randaarde met elkaar verbonden en via een stalen pen in de grond verbonden met het grondwater. In de haven zijn dus alle randaardeaansluitingen met elkaar verbonden. Andere factoren Ook stalen damwanden en steigers zijn via het grondwater met de randaarde verbonden. Indien nu bijvoorbeeld een aluminium schip naast een stalen schip afgemeerd ligt, dan zijn er verschillende metalen (staal en aluminium) ondergedompeld in een elektrolyt (water). Er ontstaat dan een klein potentiaal verschil. Indien de randaarde-aansluiting aan de huid van het schip verbonden is, worden de twee metalen via de randaarde met elkaar verbonden en ontstaat er corrosie. Hetzelfde kan gebeuren indien een stalen schip naast een stalen damwand ligt afgemeerd. Het staal van de damwand heeft een ander potentiaal als het staal van het schip. Via de randaarde zijn het schip en de stalen damwand met elkaar verbonden en ook hier ontstaat er corrosie. De randaarde speelt een zeer belangrijke rol bij de beveiliging van de elektrische installatie aan boord en kan niet zonder meer worden weggelaten. Het is volgens de huidige regelgeving (ISO 13297) zelfs verplicht om het schip van een deugdelijk aardingsysteem te voorzien. Deze regelgeving is wet en geen vrijblijvend advies. Het gebruik van een scheidingstransformator Wilt u vanwege het corrosiegevaar de randaarde niet aan de huid van het schip monteren en toch een veilige installatie aan boord creëren, monteer dan een scheidingstransformator. Bij gebruik van een scheidingstransformator blijft de aarddraad voor de veiligheid wel in de walkabel aanwezig, maar deze wordt niet aangesloten op het schip. De fase en de nul van de walaansluiting worden op de primaire (wal) zijde van de transformator aangesloten. De transformator transformeert de spanning naar dezelfde of eventueel een andere waarde. Aan de secundaire (scheeps)zijde van de transformator ontstaat een nieuwe, galvanisch van de wal gescheiden, fase en nul. De nul wordt verbonden met het randaardesysteem aan boord. Het randaardesysteem aan boord heeft elektrisch gezien dus niets meer te maken met de randaarde van de walaansluiting. Hierdoor is de verbinding tussen het stalen of aluminium schip en de damwand op een veilige manier verbroken. Er is dan geen gevaar meer voor elektrolytische corrosie. Ook bij de overige energieleveranciers aan boord, zoals de generator en de omvormer, moet u de nul aansluiting verbinden met het randaardesysteem aan boord. Voor kleine pleziervaartuigen is een aardlekbeveiliging voorgeschreven door de richtlijn pleziervaartuigen (ISO 13297). De verschillende mogelijkheden voor aardlekbeveiliging of isolatiebewaking zijn onderworpen aan deze richtlijn. Voor bepaalde ruimten in het schip gelden afwijkende normen. Win hierover deskundig advies in. 135

136 Technische begrippenlijst Aardlekschakelaar Een aardlekschakelaar wordt gebruikt als bescherming bij het aanraken van onder spanningstaande delen. Beveiligt het boordnet tegen lekstromen. Schakelt boordnet af als de lekstroom groter wordt dan 30 milli-ampère. Absorption fase Tweede fase in een modern 3-traps laadproces. Bij deze fase worden de accu s van ongeveer 80% tot 100% geladen. De spanning is iets onder de gasspanning van de accu (namelijk 2,38 V per cel oftewel 14,25 V voor een 12 V accu en 28,5 V voor een 24 V accu). De absorption fase volgt op de bulk fase. Na de absorption fase komt de float fase. ABYC-keur American Boat and Yacht Council. De American Boat & Yacht Council is een non-profit organisatie die de Amerikaanse jachtbouwers vertegenwoordigt. Dit instituut stelt normen en aanbevelingen op waaraan nautische uitrustingen op pleziervaartuigen, inclusief elektronische apparatuur, moet voldoen met als doel het vergroten van de veiligheid. Om dit te bereiken voert dit instituut ook certificeringen van producten uit. AC voeding (netspanning) AC is de afkorting van Alternating Current, dat staat voor wisselspanning. Wisselspanning is de spanning die bij u thuis uit het stopcontact komt. Voor wisselspanning komt u ook andere termen tegen, zoals netspanning, walspanning, landaansluiting, generatorspanning of omvormerspanning. Accu Een accu zet chemische energie om in elektrische energie en elektrische energie in chemische energie. De nominale spanning (celspanning) van een loodzuur accu bedraagt 2 V. Voor hogere spanningen worden cellen in serie geschakeld. Bijvoorbeeld 6 cellen in serie geeft een nominale spanning van 12 V. De capaciteit van de accu is hoofdzakelijk afhankelijk van de hoeveelheid lood en accuzuur. Acculader Apparaat om accu s te laden. Capaciteit ongeveer 15-25% van de accucapaciteit bij een natte accu, 30% bij een AGM accu, tot 50% bij een gel accu en tot 100% bij een Lithium Ion accu. Accumonitor of accugebruiksmeter Apparaat voor het weergeven van de accustatus. Mastervolt biedt u de keuze uit twee modellen; de conventionele BTM-III geeft informatie over laad- en ontlaadstroom, de accuspanning, het aantal verbruikte Ampère-uren en de tijd dat de accu nog gebruikt kan worden. De moderne MasterShunt geeft uitgebreide informatie over spanning, stroom, historische- en verbruiksgegevens. Makkelijk aan te sluiten op het MasterBus netwerk en met de geïntegreerde systeemklok in combinatie met command based events kunt u het systeem naar wens automatiseren. Accuzuur Mengsel van water en zwavelzuur. Ook aangeduid als elektrolyt. Soortelijk gewicht bij een geladen accu 1,24 tot 1,30. AGM accu Accu waarbij het elektrolyt (mengsel van water en zwavelzuur) grotendeels geabsorbeerd is in glasfiber. Deze accu s zijn geheel onderhoudsvrij en gassen onder normale omstandigheden niet. Kunnen dus overal in het schip gemonteerd worden en afzuiging is over het algemeen niet nodig. Deze accu s kunnen door hun constructie zeer snel ontladen worden met zeer hoge stromen en zijn dus uitermate geschikt voor systemen waarbij hoge stromen nodig zijn (zoals boegschroeven, lieren, starten van motoren, etc.). Tevens geschikt voor licht cyclisch gebruik. Alarmcontact Contact in een acculader of omvormer dat een alarmering geeft bij een externe of interne fout. 136

137 Ampère (Amp, A) De eenheid van de elektronenstroom die door een circuit loopt. We kunnen de stroom berekenen door de spanning te delen door de weerstand van de verbruiker. Door een weerstand van 6 Ω loopt bij 12 V een stroom van 2 Ampère. Ampère-uur (Ampuur, Amphr, Ahr) De eenheid voor de elektrische capaciteit van een accu, die wordt bepaald door stroom (Ampère) te vermenigvuldigen met de tijd van ontlading in uren. Voorbeeld: als een accu gedurende 20 uur een stroom van 5 Ampère levert, dan is dat 20 x 5 =100 Ah. Hierbij mag de spanning overigens niet onder de 10,5 V zakken. Bijleverfunctie Eigenschap van o.m. de Mass Combi. Zorgt ervoor dat als de walzekering overbelast dreigt te worden de verbruikers aan boord gevoed worden vanuit de accu s. Treedt in werking nadat de acculader via het Power Sharing systeem in de Combi geheel teruggeregeld is. Bulk fase De eerste fase in een modern 3-traps laadsysteem. De uitgangsstroom van de acculader is tijdens deze fase 100%. De spanning is afhankelijk van de ladingsgraad van de accu. Na de bulk fase volgt de absorption fase. Bureau Veritas keur Frans classificatiebureau voor beroepsvaart, passagiersschepen en soms grote jachten. Strenge keur waarbij gekeken wordt naar veiligheid en functionaliteit. Deze keur wordt ook geëist door verzekeringsmaatschappijen die het schip verzekeren. De meeste Mastervolt apparatuur voldoet ruimschoots aan de strenge normen van dit bureau. CE Met CE-markering op een product laat de fabrikant of importeur zien dat de essentiële eisen voor veiligheid, gezondheid en milieu in acht zijn genomen. Deze eisen zijn vastgelegd in Europese productrichtlijnen, die de lidstaten van de Europese Gemeenschap in hun nationale wetgeving hebben overgenomen. De CE-markering is dus een wet en geen vrijblijvend advies. Het CE-teken moet op de buitenkant van het apparaat zichtbaar zijn en de leverancier moet een verklaring beschikbaar stellen waarin staat aan welke eisen van de CE normering de apparatuur voldoet. Alle Mastervolt apparatuur voldoet ruimschoots aan deze eisen. 137

138 Combi Apparaat met een acculader, een omvormer en een omschakelsysteem in één. Cos phi Cos phi geeft de mate aan waarin de stroom uit de pas loopt met de spanning. Hoe kleiner dit getal hoe meer de stroom uit de pas loopt. Bij een verwarmingselement loopt de stroom in de pas met de spanning en is de cos phi 1. Bij een motor loopt de stroom uit de pas en is de cos phi over het algemeen 0,8, maar soms ook wel 0,6. Hoe lager de cos phi is hoe meer stroom er nodig is om hetzelfde vermogen (arbeid) te leveren. Digital Switching Digital Switching oftewel digitaal schakelen. Een Mastervolt innovatie die de installatie, configuratie, bediening en monitoring van een elektrisch systeem aan boord aanzienlijk vereenvoudigt. Tegelijkertijd voegt Digital Switching allerlei luxe en comfortabele mogelijkheden toe; tot en met bediening op afstand per mobiele telefoon. Digitaal schakelen werkt volledig op een MasterBus netwerk (zie MasterBus). Dipswitch Klein schakelaartje dat zich over het algemeen op een printplaat bevindt. Wordt gebruikt om de diverse functies bij een Mastervolt apparaat in te stellen. Cyclus Eén cyclus is het ontladen van een accu van 100% tot 0% en het weer opladen van 0% tot 100%. Het tweemaal ontladen tot 50% en weer laden tot 100% is ook een cyclus, evenals het viermaal ontladen tot 75%. Dit is theoretisch, in de praktijk wordt een accu niet verder ontladen dan 50%. 138

139 DNV Keur Det Norske Veritas is een Noors classificatiebureau voor de beroepsvaart en offshore. Streng keurmerk waarbij gekeken wordt naar veiligheid en functionaliteit. Dit keurmerk wordt ook geëist door verzekeringsmaatschappijen die het schip verzekeren. De meeste Mastervolt apparatuur voldoet ruimschoots aan de strenge normen van DNV. 3-Traps laden Moderne laadtechnologie. In de nieuwste apparaten van Mastervolt uitgebreid met een extra trap, de Plus fase. De drie trappen zijn: Bulk: de lader levert de maximale stroom. Absorption: de lader levert de maximale laadspanning. Tijdens deze fase wordt de accu van ongeveer 80% tot de volle 100% geladen. Float: voor de onderhoudslading van de accu en het leveren van energie aan de aangesloten apparatuur. De plus staat voor een automatische bulkfase voor de duur van één uur (één keer per 12 dagen), wanneer de accu niet gebruikt wordt. E-marking Normering en keur die aangeeft dat de betreffende apparatuur toegepast mag worden op voertuigen zoals ambulances, brandweerauto s, etc. Om in aanmerking te komen voor een E-markering moet de apparatuur aan strenge eisen voldoen met betrekking tot veiligheid, EMC en toepasbaarheid. De meeste Mastervolt acculaders en omvormers voldoen ruimschoots aan deze strenge eisen en zijn allen voorzien van de E-makering. Elektrische aandrijving (E-Propulsion) E-Propulsion staat voor elektrische voortstuwing, een vorm van varen die steeds meer aan populariteit wint en in sommige water- en natuurgebieden zelfs verplicht is. Er is ook een hybride vorm, waarbij u kunt kiezen uit varen op de motor of op elektriciteit. Elektrolyt De vloeistof in accu s, deze bestaat uit een mengsel van zwavelzuur en water. Het soortelijk gewicht is bij een geladen accu en bij een ontladen accu EMC Afkorting van ElektroMagnetische Compatibiliteit. EMC is vastgelegd in een norm die aangeeft of en hoeveel elektromagnetische storing een apparaat mag veroorzaken en of het gevoelig is voor elektromagnetische storing van buitenaf. Een voorbeeld is een acculader en een magnetron. De magnetron mag niet meer storing veroorzaken als in de norm is vastgelegd. De acculader mag niet ontregeld worden door de storing die de magnetron veroorzaakt. Andersom is dit natuurlijk ook zo, de acculader mag de magnetron niet ontregelen. De eisen die aan EMC worden gesteld zijn vastgelegd in de CE-normering. Uiteraard voldoet alle Mastervolt apparatuur ruimschoots aan deze eisen. Forced inverter Functie op de Mass Systemswitch. Met één druk op de knop wordt een deel van de verbruikers aan boord vanuit de accu s via de omvormer gevoed. De acculader blijft echter op de walspanning aangesloten. Via het systeempaneel kan de opgenomen stroom van de acculader geregeld worden. De stroomopname van de acculader wordt zo geregeld dat de maximale stroom van de walzekering niet overschreden wordt. Het voordeel van dit systeem is dat een grote verbruiker (bijvoorbeeld een föhn) via de omvormer gevoed wordt en dus niet de walzekering overbelast. Indien een grote verbruiker op de omvormer is aangesloten kan het verbruik uit de accu s meer zijn dan de acculader kan leveren. Dit is geen probleem omdat de gebruiksduur van grote verbruikers niet zo lang is en het verbruik in Ah s gering. Nadat de verbruiker is uitgeschakeld, worden de accu s automatisch door de acculader weer geladen. 139

140 Float fase Laatste fase in een modern 3-traps laadproces. De accu s zijn tijdens deze fase vol, maar krijgen een onderhoudslading en tevens wordt het boordsysteem van energie voorzien. De spanning is 2,25 V per cel (oftewel 13,25 V voor een 12 V accu en 26,5 V voor een 24 V accu bij 25 C). GL-keur Germanische Lloyd s. Duits classificatiebureau voor beroepsschepen. Keur waarbij gekeken wordt naar veiligheid en functionaliteit. Deze keur wordt ook geëist door verzekeringsmaatschappijen die het schip verzekeren. Frequentie Het aantal malen per seconde dat de stroom van richting verandert bij wisselstroom. Wordt uitgedrukt in Hertz (Hz). Galvanische scheiding (isolatie) We spreken van galvanische scheiding wanneer twee circuits elektrisch met elkaar verbonden zijn, zonder dat de circuits elektrisch met elkaar in contact staan. Galvanische scheiding kan gerealiseerd worden door middel van een transformator. Gasspanning Spanning waarbij een accu gaat gassen. Bij 25 ºC is de gasspanning 2,38 V per cel (oftewel 14,25 V voor een 12 V accu en 28,5 V voor een 24 V accu). Gel accu Accu waarbij het elektrolyt (mengsel van water en zwavelzuur) geabsorbeerd is door een gel. Deze accu s zijn geheel onderhoudsvrij en gassen onder normale omstandigheden niet en kunnen dus overal in het schip gemonteerd worden. Extra afzuiging is over het algemeen niet nodig. Gel accu s zijn uitermate geschikt voor verlichtingsdoeleinden en als boordaccu op schepen en kunnen door hun constructie zeer snel geladen worden. Levensduur voor een 12 V gel accu is bij normaal gebruik 6-7 jaar. Voor de 2 V tractie gel uitvoering is 10 tot 15 jaar niet abnormaal. Een gel accu is zeer goed geschikt voor (diep) cyclisch gebruik. Gelijkstroom (DC = Direct Current) Stroom die één kant oploopt zoals die van een accu, zonnepaneel, dynamo of acculader. Hertz (Hz) De frequentie of aantal keren per seconde dat een wisselstroom (AC) van richting verandert. 50 Hz in Europa, 60 Hz in de USA. Hoogfrequent (HF) schakeltechniek Door de toepassing van deze moderne techniek is het gebruik van grote transformatoren overbodig geworden. Een inkomende wisselspanning wordt via een diodebrug gelijkgericht: er wordt van de wisselspanning gelijkspanning gemaakt. De ontstane gelijkspanning wordt met een hoge frequentie in stukjes gehakt door een elektronische schakelaar snel aan en uit te zetten. Er ontstaat dan een wisselspanning met een hoge frequentie van bijvoorbeeld 35 khz ( Hertz). Deze wisselspanning kan via een zeer kleine transformator naar een hogere of lagere spanning getransformeerd worden. Hoe hoger de frequentie hoe kleiner de transformator kan zijn. Mastervolt past in al haar apparatuur HF schakeltechnieken toe, waardoor er geen grote transformatoren nodig zijn. De Mastervolt apparatuur is dan ook zeer compact, licht van gewicht en heeft een extreem hoog rendement. Een ander voordeel is het ontbreken van de bekende transformatorbrom ( humming ). IEC-keur International Electrotechnical Commission. De International Electrotechnical Commission, kortweg IEC, gevestigd in Genève in Zwitserland, ontwikkelt algemene internationale normen voor de veiligheid van elektrische componenten en apparatuur. De IEC stelt voor en ontwikkelt, maar is niet verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van deze normen. Dit vindt veelal plaats door een onafhankelijk testlaboratorium. 140

141 Inductieve belasting Inductieve belastingen zijn bijvoorbeeld motoren van airconditioningsystemen en duikcompressoren. Deze belastingen zorgen ervoor dat de stroom achter loopt op de spanning, ook wel het naijlen van de stroom genoemd. De mate waarin de stroom uit de pas loopt wordt aangegeven in een getal, de Cos phi. Hoe kleiner dit getal hoe meer de stroom achterloopt op de spanning. Bij een verwarmingselement (een zgn. Ohmse belasting) loopt de stroom in de pas met de spanning en is de Cos phi 1. Bij een motor loopt de stroom uit de pas en is de Cos phi over het algemeen 0,8, maar soms ook wel 0,6. Hoe lager de Cos phi is hoe meer stroom er nodig is om hetzelfde vermogen (arbeid) te leveren. Kabelverliezen Een spanningsverlies dat veroorzaakt wordt door de weerstand van de kabel tijdens transport van elektrische stroom. Kilowatt (kw) Watt, aanduiding voor elektrisch vermogen. Tien 100 Watt gloeilampen is samen één kilowatt. Kilowatt uur (kwh) Een kw aan elektriciteit dat in een uur gebruikt is. De meest gebruikte maatstaf van stroomverbruik. Energiebedrijven rekenen de kw-uren op deze manier af met de gebruiker. Knalgas Zeer gevaarlijk explosief gas. Ontstaat tijdens het laden van natte accu s met een ongeregelde lader. Bestaat uit een mengsel van waterstofgas en zuurstof. Extra ventilatie of afzuiging voorkomt dat de concentratie knalgas te hoog oploopt. 141

142 142

143 Laadspanning Spanning waarbij accu s geladen worden. Over het algemeen is dit 14,25 of 28,5 V bij 25 C tijdens de absorption fase en 13,25 V en 26,5 V bij 25 C tijdens de float fase. LED (light emitting diode) Een LED is een elektronisch lampje met een heel laag verbruik. LED s zijn tegenwoordig in alle kleuren verkrijgbaar en worden door Mastervolt vooral gebruikt als signaallampjes op acculaders en omvormers. De nieuwste generatie LED s kunnen ook gebruikt worden voor verlichtingsdoeleinden en hebben een zeer laag energieverbruik. Lithium Ion accu De Lithium Ion accu heeft een hoge energiedichtheid, zeer geschikt voor cyclische toepassingen. Vergeleken met traditionele loodzuur accu s bespaart u met de Lithium Ion accu ongeveer 70% volume en gewicht, terwijl het aantal laadcycli zo n drie keer groter is. Nog een belangrijk voordeel, de Mastervolt Li-ion accu is uitgerust met een geïntegreerd Cell Management System, waarmee de onbalans tussen de cellen automatisch gecompenseerd wordt. Dit garandeert een lange levensduur van de accu. Lloyd s-keur Lloyd s, ook wel Lloyd s Register of Shipping (LROS) genoemd. Lloyd s is een Engels classificatiebureau voor zowel jachten, beroepsvaart en boorplatformen, etc. Veel verzekeringsmaatschappijen voor grote schepen eisen dat een schip gekeurd is door Lloyd s. Dit betekent dat het schip, en dus ook de apparatuur aan boord, moeten voldoen aan zeer strenge eisen. Massa De massa is het elektrische nul potentiaal, ook wel referentiepotentiaal genoemd. Vaak wordt de min van een accu aan het stalen chassis van een voertuig of schip aangesloten. Het stalen chassis vormt dan de massa. MasterBus MasterBus is Mastervolt s geavanceerde standaard voor de datacommunicatie en integratie van componenten binnen uw elektrische systeem. Masterbus heeft onder andere als voordelen: volledige systeemintegratie, simpele bediening en monitoring, eenvoudige installatie met minder kabels. Een MasterBus netwerk is later makkelijk uit te breiden. mm 2 De eenheid waarmee de doorsnede van kabels wordt aangegeven. Bij het gelijkstroomsysteem van 12 of 24 V rekent u met 3 Ampère per mm 2. Bij 230 V systemen rekent u met 6 Ampère per mm 2. NiCad accu Accu waarbij gebruikt wordt gemaakt van nikkel, cadmium en loog. Zijn door de benodigde hoge laadspanning niet geschikt voor gebruik aan boord van schepen. NiCad accu s worden binnenkort verboden vanwege het cadmium dat zich in de accu bevindt. Overigens worden alle accu s beschouwd als chemisch afval. Nullast Is het verbruik van een omvormer als er niets op de uitgang is aangesloten. Bij de moderne Mastervolt omvormers en Combi s is dit een paar Watt. Hoe lager de nullast hoe minder stroom de omvormer gebruikt. Ohm Is de eenheid van elektrische weerstand. Wordt aangegeven met het symbool Ω. Ohm, de wet van Deze wet geeft de relatie aan tussen spanning (U), stroom (I) en de weerstand (R). De wet in formulevorm luidt als volgt: U= I x R. Als twee van de drie waarden bekend zijn, kan de derde uitgerekend worden. 143

144 Omschakelsysteem Vaak een automatisch systeem om (om) te schakelen tussen meerdere spanningsbronnen, zoals de wal-, generator- en omvormerspanning. Omvormer Maakt van een accuspanning van 12, 24 of 48 V een wisselspanning van 230 V 50 Hz (of 120 V 60 Hz). Hierdoor kunnen allerlei apparaten zoals computer, magnetron, televisie, etc. gevoed worden, zonder dat er een walaansluiting of generator voorhanden is. Overbelasting Een begrip in relatie tot beveiliging van een omvormer, generator of walaansluiting. Voorbeeld: een zekering is een overbelastingsbeveiliging. Alle Mastervolt omvormers hebben een elektronische beveiliging tegen overbelasting. Parallelschakeling In een parallelschakeling kan de stroom door meerdere circuits lopen. Door accu s parallel te schakelen (plus met plus, min met min), wordt de capaciteit van de accuset vergroot, terwijl de spanning van de set niet verandert. Voorbeeld: bij twee 12 V accu s van 50 Ah parallel geschakeld blijft de accuspanning 12 V, maar de accucapaciteit wordt = 100 Ah (twee accu s die 50 Ah kunnen leveren). Peukert Wetenschapper die in 1897 het effect constateerde dat een accu minder capaciteit beschikbaar heeft naarmate de ontlaadstroom toeneemt. Peukert heeft dit in een formule genoteerd. Met deze formule kunt u uitrekenen hoeveel Ah een accu kan leveren bij een bepaalde ontlaadstroom. Elke Mastervolt accumonitor is uitgerust met de Peukert factor, waardoor u altijd het juiste overzicht over de status van uw accu s heeft. 144

145 Piekvermogen De hoeveelheid stroom die een omvormer kan leveren gedurende korte periodes. Elektrische motoren verbruiken tot zes maal meer dan hun nominale stroom tijdens het opstarten. Mastervolt omvormers leveren een hoge piekstroom, die vaak 2 tot 3 maal zo groot is als hun nominale vermogen. Power Sharing Heeft te maken met het gedrag van het acculadergedeelte van een Combi bij aansluiting op net of generator. Automatische stroomopnameregeling van de acculader bij een lage walzekering. Wanneer de walzekering overbelast dreigt te raken, wordt het stroomverbruik van de acculader automatisch naar een lagere waarde teruggeregeld. Recombinatie techniek Techniek die gebruikt wordt bij AGM en gel accu s. Bij deze techniek wordt het gas dat ontstaat tijdens het laden (zuurstof en waterstof) weer omgezet in water. Deze techniek zorgt ervoor dat de accu s geheel onderhoudsvrij en gesloten kunnen zijn. Rendement Het rendement van een apparaat wordt uitgedrukt in procenten (%). Bij een apparaat met een rendement van 90% blijft er van de 100% energie aan de ingang 90% aan de uitgang over. Het verlies is dan 10% en dit wordt voornamelijk omgezet in warmte. Bij een omvormer geldt: hoe hoger het rendement, hoe langer er met de accu s gedaan kan worden. RRR-keur Russian River Register. Russisch instituut dat keuringen uitvoert voor producten en producenten op het gebied van kwaliteit, veiligheid en milieu. Alleen producten en producenten die gekeurd zijn door het Russian River Register worden toegelaten op schepen die varen in de Russische binnenvaart en kustvaart. RS-keur Russian Maritime Register of Shipping. Het Russian Maritime Register of Shipping stelt eisen op waaraan producten en producenten moeten voldoen om te worden toegelaten op schepen die onder Russische vlag binnen de Russische territoriale wateren varen (zeevaart en binnenvaart). Dit instituut voert tevens de benodigde keuringen uit. Scheidingstransformator Transformeert de walspanning naar een hogere, lagere of gelijke spanning en zorgt voor een galvanische scheiding tussen de walaansluiting en het boordnet zodat galvanische corrosie voorkomen wordt. Semi-tractie accu Een semi-tractie accu heeft minder, maar wel dikkere platen per cel. Deze accu s kunnen dus relatief minder startstroom leveren, maar kunnen wel vaker en dieper ontladen worden (200 tot 500 volledige cycli). Dit soort accu s zijn prima geschikt voor de gecombineerde functie start/boordaccu. RMS Voltmeter Meetinstrument dat nodig is om de juiste spanning van een ouderwetse trapeziumomvormer te meten (RMS = Root Mean Square). Een gewone digitale meter geeft bij een trapeziumomvormer altijd een onjuiste waarde aan. De uitgangspanning van sinusomvormers kan wel met een normale digitale meter gemeten worden. Serieschakeling Met een serieschakeling van accu s (de plus van één van beide accu s verbonden met de min van de andere) verhoogt men de spanning van de totale accuset. Voorbeeld: twee 12 V accu s met een capaciteit van 50 Ah worden in serie geschakeld, de totale spanning wordt dan de spanning van de twee accu s bij elkaar opgeteld: = 24 V. De capaciteit van de accu blijft echter 50 Ah (stroom x uur). 145

146 Sinus Het wisselen van de spanning kan grafisch worden weergegeven door een sinusvorm. Dit is een golvende lijn die de spanning representeert en die zich om een horizontale lijn (een tijdsas die tevens aangeeft dat de spanning of stroom daar nul is) beweegt. Nadat de golf éénmaal boven en éénmaal onder de nullijn is geweest en weer terug op nul, spreekt men van een hele sinus. De golf boven de lijn en de golf onder de lijn vormen een halve sinus. Soft Start Apparaat om de inschakelpiek van transformatoren te dempen. Spanningsrimpel Een spanningsrimpel is een kleine wisselspanning bovenop een gelijkspanning. De gelijkspanning is dan niet helemaal vlak, maar rimpelt iets. Een accu levert een pure gelijkspanning zonder rimpel. Bij een acculader is dit niet altijd het geval. Een ouderwetse acculader kan wel een rimpelspanning hebben van 50% van de spanning. Dit is bij een 12 V systeem 6 V! Een grote spanningsrimpel zorgt voor een korte levensduur van de accu. Een accu moet immers geladen worden met een gelijkspanning en niet met een wisselspanning. Verder kan een spanningsrimpel storing veroorzaken in de audio-, navigatie- en communicatiesystemen aan boord. De Mastervolt acculaders leveren een vlakke gelijkspanning met niet of nauwelijks rimpelspanning. De rimpelspanning bij de Mastervolt acculaders bedraagt minder dan 0,5%. Standby Bij een omvormer ook wel wachtstand genoemd. In deze stand geeft de omvormer een kleine puls af in plaats van de gewone 230 V uitgangsspanning. Hierdoor is een aanzienlijke energiebesparing mogelijk. Zodra een apparaat wordt aangeschakeld wordt dit via de puls gedetecteerd en de omvormer wordt automatisch ingeschakeld. De omvormer levert dan 230 V totdat de uitgangsstroom beneden een vooraf ingestelde waarde daalt. Bij geen of weinig uitgangsstroom is er dus geen belasting aangesloten en schakelt de omvormer weer terug naar de stand-by stand. 146

147 147

148 148

149 Startaccu Accu gebruikt voor het starten van motoren. Dit type accu kan een hoge stroom leveren maar kan niet vaak en diep ontladen worden. Dit soort accu s zijn niet geschikt voor verlichtingsdoeleinden. AGM accu s zijn uitstekend geschikt als startaccu. Stroom Dit is de eenheid van de elektronenstroom door een circuit, te vergelijken met water. De hoeveelheid stroom wordt aangegeven in Ampères. UL-keur Underwriters Laboratories. Amerikaanse keur dat te vergelijken is met de Europese CE-normering. UL-keur is vooral gericht op veiligheid. Volt De eenheid van het elektrische potentiaal (spanning). Het symbool is V. Volt Ampère (VA) Eenheid van elektrisch vermogen. Switch-mode techniek Zie hoogfrequent schakeltechniek. Temperatuurcorrectie Als de accutemperatuur hoger of lager is dan 25 ºC dient de laadspanning bij een koude accu naar boven en voor een warme accu naar beneden te worden bijgeregeld. Deze temperatuurcorrectie is -30 mv per ºC voor een 12 V accu en -60 mv per ºC voor een 24 V accu. Deze correctie lijkt weinig, maar is van essentieel belang voor een optimale levensduur van de accu. Temperatuursensor Temperatuurvoeler die op de accu geplakt wordt zodat de acculader de laadspanning kan optimaliseren. De laadspanning is afhankelijk van de accutemperatuur.. Watt Eenheid van elektrisch vermogen. Watt wordt berekend door Volt met Ampères te vermenigvuldigen. Watt uur (Wh) Maatstaf van elektrisch vermogen in een tijdseenheid. Eén Watt uur elektriciteit staat gelijk aan één Watt vermogen die een uur lang wordt verbruikt. Een 10 Watt gloeilamp gebruikt 10 Watt uur aan elektriciteit in 1 uur (zie kwh). Wisselspanning (AC) Spanning die met een bepaalde frequentie wisselt van polariteit. In Europa bijvoorbeeld wisselt de netspanning 50 keer per seconde van polariteit. Het stopcontact thuis levert een wisselspanning evenals een omvormer en een generator. Tractie accu Accu gebruikt voor aandrijving, het voeden van scheepsinstallaties, het voeden van omvormers e.d. Tractie accu s kunnen heel vaak en diep ontladen worden. In een gel uitvoering uitstekend geschikt voor het gebruik in schepen. Natte uitvoeringen zijn uitsluitend geschikt voor toepassingen in heftrucks e.d. Zelfontlading Afname in accucapaciteit zonder dat er belasting aangesloten is. Bij een natte accu is dit ± 15% per maand, bij een AGM accu 3%, bij een gel accu 2% per maand en bij een Li-ion accu minder dan 3% per maand. Hoe hoger de temperatuur, hoe meer zelfontlading. Ook kruipstromen, door een sterke vervuiling of vocht tussen de polen, kunnen zorgen voor een hogere zelfontlading. Houdt de bovenkant van de accu dus schoon en droog. Zelfontlading wordt automatisch gecompenseerd door de float fase van de acculader. 149

150 Mastervolt verkoopen servicepunten wereldwijd: Mastervolt Benelux Mastervolt United Kingdom Mastervolt Duitsland Mastervolt Frankrijk Mastervolt USA Mastervolt Australia Mastervolt China Mastervolt Finland & Baltic Mastervolt Italia Mastervolt Sweden & Denmark Aquamarine Rusland Arti Marin Turkije C-Dynamics Zuid Afrika Doma Oostenrijk Electra Service Brazilië Electrical Marine Thailand Enertec Nieuw Zeeland Exalto Emirates Arabische Emiraten Geutebruck Adria Slovenië Marine Parts Switzerland Nautiradar Portugal Navex Elektro België Sakiotis Griekenland Staubo Elektro Maskin Noorwegen Strand Marine Malta Video Acustic Spanje Dit is slechts een kleine selectie van ons uitgebreide service netwerk. Op vindt u een compleet overzicht van onze distributiepartners. 150

151 Colofon Dit Powerbook is in nauwe samenwerking met de onder staande bedrijven tot stand gekomen: Concept & ontwerp: Youniq Creative, Holten Opmaak: Mastervolt en Youniq Creative Tekst: Youniq Creative, Holten Fotografie: Joost Berndes (cover), Webfotografie.nl, Geek Zwetsloot, Rene Wopereis Drukwerk: Drukkerij Roelofs, Enschede Speciale dank zijn wij verschuldigd aan: Alerion Express USA Alliaura Marine Frankrijk Alubat Frankrijk Amels BV Nederland Bertram USA Consonant Yachts Nederland Conyplex Nederland Damen Shipyards Nederland Delphia Yachts Polen De Scheepsbouwers Nederland Fairline Engeland Gulledge USA Hallberg Rassy Zweden (Peter Szamer) Her Shine Marine Taiwan Jeanneau Frankrijk Linssen Yachts Nederland Malö Yachts Zweden Moonen Shipyards Nederland Morris Yachts USA Nord West Yachts Duitsland (Peter Szamer) Norseman Zuid Afrika Northshore Engeland Oyster Engeland Pacific Shipyards BV Nederland Pearson Composites USA Saffier Yachts Nederland Van Dam Nordia Nederland X-yachts Denemarken diverse andere jacht werven die beeldmateriaal ter beschikking gesteld hebben. Tekst, productbeschrijvingen, typografie, foto s en tekeningen kunnen incorrect heden bevatten. Er kunnen hieraan geen rechten ontleend worden. Mastervolt International 151

152 Bezoek onze nieuwe website: Mastervolt BV Snijdersbergweg AN AMSTERDAM ZO The Netherlands T +31(0) F +31(0) E [email protected] I Versienr NL Artikelnr ,50