6 METINGEN OP ROETSTALEN

Transcriptie

1 6 METINGEN OP ROETSTALEN 6.1 Opzet van de bemonstering In een laatste onderdeel van dit onderzoek werd nagegaan welke informatie omtrent de emissies van dioxines en PAKs kan worden gehaald uit analyses van roet, dat wordt verzameld uit schoorstenen van woningen. Deze analyses bieden het voordeel dat ze een staalname verschaffen van de werkelijke situatie bij huishoudelijke verwarmingstoestellen. Aangenomen wordt dat roet zich ongeveer gedraagt als actief kool en de dioxines en PAKs na afzetting van de roetlaag blijft vasthouden. Als men aanneemt dat de roetlaag regelmatig wordt opgebouwd in de loop van alle fasen van het verbrandingsproces, en dit gedurende het gehele stookseizoen, dan verschaft het afgezette roet een uitstekende registratie van alle vroegere emissies. In samenwerking met een schoorsteenveger werd overeengekomen een twintigtal roetstalen te verzamelen in de schoorstenen van verschillende type stookinstallaties. Om enige informatie aangaande de voorgeschiedenis van het roetstaal te bekomen werd ten behoeve van de schoorsteenveger een vragenlijst opgesteld met een aantal aandachtspunten die hun invloed kunnen hebben op de roetsamenstelling. Deze lijst was samengesteld als volgt: Type verwarmingstoestel - houtkachel - open haard - allesbrander - mazoutvuur - kolenvuur - als hoofdverwarming - als bijverwarming Leeftijd van het toestel - < 2 jaar jaar jaar - > 10 jaar Gebruikte brandstof - berk, beuk, eik - harshoudende houtsoorten (den, spar, ) - sloophout, afvalhout, behandeld hout - steenkool (vet of mager) - eventuele bijstook van papier - futurex - andere.. Laatste kuisbeurt van de schouw datum:. 215

2 In een voorbereidend gesprek met de schoorsteenveger werd duidelijk dat roet, stof en vuil met behulp van een stofzuiger rechtstreeks uit de schouw worden opgezogen. Om contaminatie van de verschillende stalen te voorkomen werd daarom met de staalnemer overeengekomen voor elke schouw een afzonderlijke stofzak te gebruiken. Deze stofzakken worden vervolgens aan Vito overgemaakt. 6.2 Beschrijving en fysische eigenschappen van de roetstalen In het totaal werden 21 roetstalen verzameld. De nodige gegevens met betrekking tot deze stalen worden samengevat in tabel 219. Tabel 219: Gegevens met betrekking tot de verzamelde roetstalen Staalnummer Datum staalname Type verwarmingstoestel Hoofd- of bijverwarming Leeftijd toestel Brandstof 01-LU houtkachel bij 5 10 jaar berk, beuk, eik, harshoudend hout, bijstook papier 01-LU houtkachel bij > 10 jaar sloop- en afvalhout behandeld hout 01-LU houtkachel bij 5 10 jaar berk, beuk, eik sloop- en afvalhout behandeld hout 01-LU houtkachel bij 2 5 jaar eik 01-LU kolenvuur hoofd 2 5 jaar magere steenkool 01-LU houtkachel hoofd 2 5 jaar harshoudende houtsoorten 01-LU kolenvuur hoofd 5 10 jaar magere steenkool 01-LU open haard bij 2 5 jaar harshoudende houtsoorten 01-LU open haard bij > 10 jaar harshoudende houtsoorten sloop- en afvalhout behandeld hout magere steenkool 01-LU open haard bij > 10 jaar berk, beuk, eik harshoudende houtsoorten 02-LU houtkachel bij 5 10 jaar harshoudende houtsoorten 02-LU open haard bij 5 10 jaar berk, beuk, eik 02-LU open haard bij 5 10 jaar berk, beuk, eik futurex 02-LU houtkachel bij 5 10 jaar sloophout, afvalhout, behandeld hout 02-LU mazoutvuur hoofd 2 5 jaar mazout 216

3 Tabel 219: Gegevens met betrekking tot de verzamelde roetstalen (vervolg) Staalnummer Datum staalname Type verwarmingstoestel Hoofd- of bijverwarming Leeftijd toestel Brandstof 02-LU mazoutvuur hoofd >10 jaar mazout 02-LU mazoutvuur hoofd 5 10 jaar mazout 02-LU mazoutvuur hoofd 5 10 jaar mazout 02-LU open haard bij 5 10 jaar berk, beuk eik 02-LU mazoutvuur hoofd 2 5 jaar mazout 02-LU houtkachel bij 5 10 jaar harshoudende houtsoorten Vooraleer op deze stalen verdere analyses werden uitgevoerd, werden ze eerst gehomogeniseerd. Dit gebeurde door het integrale staal eerst grondig manueel te mengen en daarna in vieren te verdelen. Eén vierde werd op zijn beurt gemengd en terug in vieren gedeeld. Deze handeling werd nog een derde maal uitgevoerd. Het finale deelmonster werd vervolgens gezeefd over een zeef met 2 mm poriën. De fractie < 2 mm werd gemengd in een turbula. De fysische samenstelling van de roetstalen, meer bepaald de verhouding van de massa aan deeltjes > 2 mm tegenover de totale massa, is beschreven in tabel 220. Tabel 220: Bijdrage van de deeltjesfractie > 2 mm aan het totale roetstaal Staalnummer Totale massa in g Massa deelmonster in g Deeltjesmassa > 2 mm in g Massa % > 2 mm 01-LU ,8 01-LU ,6 01-LU ,7 01-LU ,5 11,7 01-LU ,9 14,5 01-LU ,8 13,5 01-LU ,5 01-LU ,5 14,0 01-LU ,2 01-LU ,7 3,5 02-LU ,8 02-LU ,4 4,6 02-LU ,9 6,1 02-LU ,8 18,8 02-LU ,1 4,5 02-LU ,9 02-LU ,2 10,7 02-LU ,7 02-LU ,1 02-LU ,6 02-LU ,3 10,1 217

4 Van het deelstaal < 2mm werd een fractie gedroogd en verfijnd om elementaire analyses uit te voeren, met name TOC, totaal zwavel met ICP, totaal chloor met XRF. Voor de analyses van PAK s en dioxines werd het monster < 2 mm als dusdanig gebruikt. Een visuele omschrijving van de respectievelijke monsters kan samengevat worden als volgt: Staal 01-LU-681 Zwart stof Hoofdzakelijk verbrandingsassen met roet Deelmonster > 2mm (na afscheiden van de fijne fractie) vertoont dezelfde uiterlijke kenmerken als het totaalstaal Staal 01-LU-682 Donkerbruin stof met verbrandingsassen Deelmonster > 2 mm bevat nog voornamelijk verbrandingsassen en sintels Staal 01-LU-683 Donkerbruin stof met verbrandingsassen en kool. Deelmonster > 2 mm bevat nog voornamelijk verbrandingsassen en sintels Staal 01-LU-684 Bruine kleur Oorspronkelijk staal bevat stenen, takjes, papiersnippers, okkernootschelpen. Deelmonster bestaat voornamelijk uit verbrandingsassen met een beetje hout/papier en veertjes. Staal 01-LU-685 Oorspronkelijk staal is een fijn lichtbruin poeder met enkele steentjes en asdeeltjes. Deelmonster > 2mm vertoont dezelfde uiterlijke kenmerken als het totaalstaal. Staal 01-LU-686 Het stof is donkerbruin gekleurd en bevat verbrandingsassen. Het grove deelstaal heeft een vergelijkbare samenstelling. Staal 01-LU-687 Bruin stof In het schoorsteenschraapsel bevinden zich vele takjes. Het deelstaal met diameter > 2 mm bestaat eveneens in hoofdzaak uit takjes. Staal 01-LU-688 Vuil lichtbruin poeder met steentjes, stokjes, veren en restjes papier. Deelmonster > 2 mm bestaat uit papier, stokjes, stenen, as en papierrestjes. Staal 01-LU-689 Donkerbruin stof Oorspronkelijk staal bevat vele restjes onverbrande steenkool. Deelstaal bestaat in hoofdzaak uit steenkoolrestjes en verbrandingsassen 218

5 Staal 01-LU-690 Zwart roet met een miniem aandeel aan steentjes. Het deelstaal bestaat voornamelijk uit verbrandingsassen. Staal 02-LU-073 Zwarte massa met veel steentjes (verbrandingsas + kool). Deelstaal > 2 mm heeft dezelfde samenstelling als het totaalstaal Staal 02-LU-074 Donkerbruine tot zwarte stof met stukjes papier en steentjes. Deelstaal > 2 mm heeft dezelfde samenstelling als het totaalstaal Staal 02-LU-075 Het oorspronkelijk staal is samengesteld uit donkerbruin tot zwart stof en bevat een aantal steentjes en takjes. De fractie > 2 mm bevat onder meer nagels, okkernootschelpen en verbrandingsas Staal 02-LU-076 Het staal bestaat uit zwart stof met enkele papiertjes en steentjes maar een relatief grote hoeveelheid verkoold materiaal. De fractie > 2 mm bevat hoofdzakelijk verbrandingsas. Staal 02-LU-077 Het monster bevat aanzienlijke hoeveelheden nat zand met stukjes baksteen, dakpan, hout/vezelplaat De fractie > 2 mm bestaat in hoofdzaak uit vezelplaatstukjes. Staal 02-LU-078 Donkerbruin tot zwart stof met steentjes en takjes. De grove fractie bevat stukjes vezelplaat. Staal 02-LU-079 Zwart stof met kleine stukjes plastiekmateriaal. Staal 02-LU-080 Donkerbruin stof met enkele stukjes papier en steentjes. De grover fractie bestaat in hoofdzaak uit stukjes vezelplaat. Staal 02-LU-081 Donkerbruin fijn stof met takjes, ijzerafval (nagels, wasknijperveertjes, steentjes ). Staal 02-LU-082 Donkerbruin stof en zand met pluimpjes, eikels, takjes, steentjes en okkernootschelpen. De grove fractie heeft een gelijkaardige samenstelling. Staal 02-LU-083 Donkerbruin stof met takjes en bladeren. In de grove fractie worden bladeren, takjes en dennennaalden teruggevonden. 219

6 Op elk van de roetstalen werden de volgende analyses uitgevoerd: - bepaling van het droge stofgehalte - totaal zwavelgehalte - totaal chloridegehalte - totaal koolstofgehalte - polycyclische aromatische koolwaterstoffen - dioxines en furanen De resultaten van deze analyses worden samengevat in de volgende paragrafen. 6.3 Bepaling van het droge stofgehalte en het totaal gehalte aan zwavel, chloride en koolstof in de verschillende roetstalen. In elk van de 21 roetstalen werden het droge stofgehalte evenals de totale gehalten aan zwavel, chloride en koolstof bepaald. De methode waarmee dit gebeurde is kort beschreven in paragraaf De bekomen resultaten worden samengevat in tabel 221 Tabel 221: Overzicht van het droge stofgehalte en het totaal gehalte aan zwavel, chloride en koolstof in de verschillende roetstalen Staalnummer Type kachel Massa in g Droge stof % Totaal S mg/kg Totaal chloride mg/kg ds Totaal C % 01-LU-681 hout , ,6 01-LU-682 hout , ,7 01-LU-683 hout , ,2 01-LU-684 hout , ,0 01-LU-685 kolen , ,1 01-LU-686 hout , ,8 01-LU-687 kolen , ,6 01-LU-688 open haard , ,4 01-LU-689 open haard , ,6 01-LU-690 open haard , ,4 02-LU-073 hout , ,9 02-LU-074 open haard , ,3 02-LU-075 open haard , ,9 02-LU-076 hout , ,3 02-LU-077 mazout , ,69 02-LU-078 mazout , ,20 02-LU-079 mazout , ,0 02-LU-080 mazout , ,6 02-LU-081 open haard , ,8 02-LU-082 mazout , ,72 02-LU-083 hout , ,5 220

7 6.4 Bepaling van het gehalte aan polycyclische aromatische koolwaterstoffen in het roet. De resultaten van de PAK-analyses worden voor elk van de 21 roetstalen weergegeven in tabellen 222 tot 242. Hierbij werden de 16 PAK s van EPA geanalyseerd. Tabel 222: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-681 Naftaleen 13 Acenaftyleen 18 Acenafteen 1,7 Fluoreen 14 Fenanthreen 100 Anthraceen 20 Fluorantheen 70 Pyreen 70 Benzo(a)anthraceen 19 Chryseen 23 Benzo(b)fluorantheen 19 Benzo(k)fluorantheen 5,8 Benzo(a)pyreen 12 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 6,1 Dibenzo(a,h)anthraceen 1,2 Benzo(g,h,i)peryleen 6,1 Som 16 van EPA 399 Tabel 223: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-682 Naftaleen 8,4 Acenaftyleen 17 Acenafteen 0,93 Fluoreen 9,3 Fenanthreen 140 Anthraceen 25 Fluorantheen 120 Pyreen 99 Benzo(a)anthraceen 22 Chryseen 24 Benzo(b)fluorantheen 23 Benzo(k)fluorantheen 7,0 Benzo(a)pyreen 14 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 8,5 Dibenzo(a,h)anthraceen 1,6 Benzo(g,h,i)peryleen 8,3 Som 16 van EPA

8 Tabel 224: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-683 Naftaleen 9,6 Acenaftyleen 14 Acenafteen 1,2 Fluoreen 9,7 Fenanthreen 120 Anthraceen 17 Fluorantheen 88 Pyreen 73 Benzo(a)anthraceen 20 Chryseen 25 Benzo(b)fluorantheen 22 Benzo(k)fluorantheen 6,2 Benzo(a)pyreen 11 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 6,9 Dibenzo(a,h)anthraceen 2,0 Benzo(g,h,i)peryleen 6,5 Som 16 van EPA 432 Tabel 225: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-684 Naftaleen 25 Acenaftyleen 38 Acenafteen 2,3 Fluoreen 19 Fenanthreen 260 Anthraceen 37 Fluorantheen 260 Pyreen 240 Benzo(a)anthraceen 70 Chryseen 100 Benzo(b)fluorantheen 79 Benzo(k)fluorantheen 21 Benzo(a)pyreen 39 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 22 Dibenzo(a,h)anthraceen 3,3 Benzo(g,h,i)peryleen 22 Som 16 van EPA

9 Tabel 226: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-685 Naftaleen 0,84 Acenaftyleen 0,68 Acenafteen < 0,07 Fluoreen 0,44 Fenanthreen 15 Anthraceen 2,6 Fluorantheen 86 Pyreen 59 Benzo(a)anthraceen 43 Chryseen 82 Benzo(b)fluorantheen 88 Benzo(k)fluorantheen 22 Benzo(a)pyreen 11 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 22 Dibenzo(a,h)anthraceen 6,0 Benzo(g,h,i)peryleen 21 Som 16 van EPA 460 Tabel 227: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-686 Naftaleen 3,3 Acenaftyleen 0,21 Acenafteen < 0,05 Fluoreen 0,36 Fenanthreen 6,9 Anthraceen 1,0 Fluorantheen 10 Pyreen 9,1 Benzo(a)anthraceen 6,7 Chryseen 9,8 Benzo(b)fluorantheen 16 Benzo(k)fluorantheen 4,4 Benzo(a)pyreen 5,2 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 5,4 Dibenzo(a,h)anthraceen 1,4 Benzo(g,h,i)peryleen 5,0 Som 16 van EPA

10 Tabel 228: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-687 Naftaleen 0,33 Acenaftyleen < 0,2 Acenafteen < 0,02 Fluoreen 0,15 Fenanthreen 9,3 Anthraceen 0,69 Fluorantheen 26 Pyreen 22 Benzo(a)anthraceen 18 Chryseen 100 Benzo(b)fluorantheen 60 Benzo(k)fluorantheen 6,8 Benzo(a)pyreen 3,3 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 7,6 Dibenzo(a,h)anthraceen 4,3 Benzo(g,h,i)peryleen 8,3 Som 16 van EPA 267 Tabel 229: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-688 Naftaleen 0,29 Acenaftyleen 0,23 Acenafteen < 0,04 Fluoreen 0,32 Fenanthreen 8,6 Anthraceen 1,8 Fluorantheen 96 Pyreen 86 Benzo(a)anthraceen 130 Chryseen 190 Benzo(b)fluorantheen 270 Benzo(k)fluorantheen 68 Benzo(a)pyreen 90 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 84 Dibenzo(a,h)anthraceen 14 Benzo(g,h,i)peryleen 93 Som 16 van EPA

11 Tabel 230: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-689 Naftaleen 1,4 Acenaftyleen 1,2 Acenafteen < 0,1 Fluoreen 1,1 Fenanthreen 11 Anthraceen 1,3 Fluorantheen 12 Pyreen 13 Benzo(a)anthraceen 5,6 Chryseen 8,5 Benzo(b)fluorantheen 9,9 Benzo(k)fluorantheen 2,4 Benzo(a)pyreen 3,8 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 3,0 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,91 Benzo(g,h,i)peryleen 3,8 Som 16 van EPA 78,9 Tabel 231: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 01-LU-690 Naftaleen 0,52 Acenaftyleen 1,2 Acenafteen < 0,1 Fluoreen 1,2 Fenanthreen 25 Anthraceen 5,4 Fluorantheen 51 Pyreen 55 Benzo(a)anthraceen 33 Chryseen 40 Benzo(b)fluorantheen 46 Benzo(k)fluorantheen 13 Benzo(a)pyreen 26 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 15 Dibenzo(a,h)anthraceen 2,5 Benzo(g,h,i)peryleen 14 Som 16 van EPA

12 Tabel 232: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-073 Naftaleen 3,0 Acenaftyleen 1,2 Acenafteen 0,27 Fluoreen 2,1 Fenanthreen 22 Anthraceen 3,3 Fluorantheen 16 Pyreen 15 Benzo(a)anthraceen 5,3 Chryseen 6,8 Benzo(b)fluorantheen 4,8 Benzo(k)fluorantheen 1,4 Benzo(a)pyreen 3,0 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 1,6 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,51 Benzo(g,h,i)peryleen 1,6 Som 16 van EPA 87,9 Tabel 233: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-074 Naftaleen 3,0 Acenaftyleen 2,7 Acenafteen 0,13 Fluoreen 1,7 Fenanthreen 31 Anthraceen 4,8 Fluorantheen 36 Pyreen 37 Benzo(a)anthraceen 18 Chryseen 22 Benzo(b)fluorantheen 24 Benzo(k)fluorantheen 6,6 Benzo(a)pyreen 13 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 7,7 Dibenzo(a,h)anthraceen 1,5 Benzo(g,h,i)peryleen 8,6 Som 16 van EPA

13 Tabel 234: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-075 Naftaleen 1,4 Acenaftyleen 0,85 Acenafteen 0,06 Fluoreen 0,63 Fenanthreen 12 Anthraceen 2,1 Fluorantheen 18 Pyreen 17 Benzo(a)anthraceen 7,7 Chryseen 9,9 Benzo(b)fluorantheen 11 Benzo(k)fluorantheen 2,7 Benzo(a)pyreen 4,8 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 3,3 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,71 Benzo(g,h,i)peryleen 3,6 Som 16 van EPA 95,8 Tabel 235: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-076 Naftaleen 6,4 Acenaftyleen 3,9 Acenafteen 0,67 Fluoreen 4,7 Fenanthreen 90 Anthraceen 12 Fluorantheen 160 Pyreen 150 Benzo(a)anthraceen 90 Chryseen 100 Benzo(b)fluorantheen 88 Benzo(k)fluorantheen 35 Benzo(a)pyreen 53 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 35 Dibenzo(a,h)anthraceen 6,8 Benzo(g,h,i)peryleen 34 Som 16 van EPA

14 Tabel 236: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-077 Naftaleen 0,058 Acenaftyleen 0,17 Acenafteen <0,01 Fluoreen 0,10 Fenanthreen 3,0 Anthraceen 0,38 Fluorantheen 7,9 Pyreen 5,3 Benzo(a)anthraceen 0,77 Chryseen 1,7 Benzo(b)fluorantheen 3,2 Benzo(k)fluorantheen 0,86 Benzo(a)pyreen 1,5 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 1,3 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,29 Benzo(g,h,i)peryleen 1,4 Som 16 van EPA 27,9 Tabel 237: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-078 Naftaleen 0,30 Acenaftyleen 0,27 Acenafteen <0,01 Fluoreen 0,15 Fenanthreen 7,5 Anthraceen 1,2 Fluorantheen 26 Pyreen 12 Benzo(a)anthraceen 3,9 Chryseen 20 Benzo(b)fluorantheen 18 Benzo(k)fluorantheen 3,4 Benzo(a)pyreen 0,68 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 3,0 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,84 Benzo(g,h,i)peryleen 2,4 Som 16 van EPA

15 Tabel 238: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-079 Naftaleen 1,2 Acenaftyleen 1,8 Acenafteen 0,024 Fluoreen 2,1 Fenanthreen 350 Anthraceen 52 Fluorantheen 420 Pyreen 310 Benzo(a)anthraceen 71 Chryseen 86 Benzo(b)fluorantheen 130 Benzo(k)fluorantheen 34 Benzo(a)pyreen 23 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 36 Dibenzo(a,h)anthraceen 5,9 Benzo(g,h,i)peryleen 29 Som 16 van EPA Tabel 239: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-080 Naftaleen 7,3 Acenaftyleen 9,6 Acenafteen 1,2 Fluoreen 5,5 Fenanthreen 230 Anthraceen 47 Fluorantheen Pyreen Benzo(a)anthraceen 760 Chryseen Benzo(b)fluorantheen Benzo(k)fluorantheen 370 Benzo(a)pyreen 230 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 300 Dibenzo(a,h)anthraceen 95 Benzo(g,h,i)peryleen 280 Som 16 van EPA

16 Tabel 240: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-081 Naftaleen 2,5 Acenaftyleen 1,3 Acenafteen 0,17 Fluoreen 1,1 Fenanthreen 13 Anthraceen 1,9 Fluorantheen 13 Pyreen 14 Benzo(a)anthraceen 5,2 Chryseen 7,3 Benzo(b)fluorantheen 8,5 Benzo(k)fluorantheen 2,5 Benzo(a)pyreen 3,7 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 3,6 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,70 Benzo(g,h,i)peryleen 3,4 Som 16 van EPA 81,9 Tabel 241: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-082 Naftaleen 0,51 Acenaftyleen 0,068 Acenafteen <0,01 Fluoreen 0,082 Fenanthreen 3,4 Anthraceen 0,23 Fluorantheen 2,6 Pyreen 1,5 Benzo(a)anthraceen 1,0 Chryseen 4,4 Benzo(b)fluorantheen 3,7 Benzo(k)fluorantheen 0,59 Benzo(a)pyreen 0,58 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 0,92 Dibenzo(a,h)anthraceen 0,44 Benzo(g,h,i)peryleen 0,95 Som 16 van EPA 21,0 230

17 Tabel 242: Concentratie van de 16 PAK s van EPA in roetstaal 02LU-083 Naftaleen 0,41 Acenaftyleen 0,54 Acenafteen 0,055 Fluoreen 0,44 Fenanthreen 21 Anthraceen 2,9 Fluorantheen 44 Pyreen 42 Benzo(a)anthraceen 16 Chryseen 20 Benzo(b)fluorantheen 17 Benzo(k)fluorantheen 4,5 Benzo(a)pyreen 8,8 Indeno(1,2,3,c,d)pyreen 5,6 Dibenzo(a,h)anthraceen 1,2 Benzo(g,h,i)peryleen 5,5 Som 16 van EPA 190 In tabel 243 wordt een totaaloverzicht gegeven van gemeten hoeveelheden PAK s, in dit geval de som van de 16 PAK s van EPA in functie van de brandstof. Tabel 243: Som van de 16 PAK s van EPA in het roet in functie van de gebruikte brandstof Staalnummer Type verwarmingstoestel Brandstof 01-LU-681 houtkachel berk, beuk, eik, harshoudend hout, bijstook papier 01-LU-682 houtkachel sloop- en afvalhout behandeld hout 01-LU-683 houtkachel berk, beuk, eik sloop- en afvalhout behandeld hout Som 16 PAK s van EPA in mg/kg ds LU-684 houtkachel eik LU-685 kolenvuur magere steenkool LU-686 houtkachel harshoudende 85 houtsoorten 01-LU-687 kolenvuur magere steenkool LU-688 open haard harshoudende houtsoorten

18 Tabel 243: Som van de 16 PAK s van EPA in het roet in functie van de gebruikte brandstof (vervolg) Staalnummer Type verwarmingstoestel Brandstof 01-LU-689 open haard harshoudende houtsoorten sloop- en afvalhout behandeld hout magere steenkool 01-LU-690 open haard berk, beuk, eik harshoudende houtsoorten 02-LU-073 houtkachel harshoudende houtsoorten Som 16 PAK s van EPA in mg/kg ds 78, ,9 02-LU-074 open haard berk, beuk, eik LU-075 open haard berk, beuk, eik 95,8 futurex 02-LU-076 houtkachel sloophout, afvalhout, behandeld hout LU-077 mazoutvuur mazout 27,9 02-LU-078 mazoutvuur mazout LU-079 mazoutvuur mazout LU-080 mazoutvuur mazout LU-081 open haard berk, beuk eik 81,9 02-LU-082 mazoutvuur mazout 21,0 02-LU-083 houtkachel harshoudende houtsoorten Bepaling van het gehalte aan 2,3,7,8 polygechloreerde dioxines en furanen in het roet. De resultaten van de 17 2,3,7,8,chloorgesubstitueerde dioxines en furanen in de roetstalen worden samengevat in tabellen 244 tot en met 264. De concentraties worden uitgedrukt in pg/g en in pg TEQ/g. Voor de omrekening naar toxicologische equivalenten wordt gebruik gemaakt van de NATO/CCMS I-TEF waarden die voor alle volledigheid in de tweede kolom van elke tabel worden opgenomen. 232

19 Tabel 244: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-681 2,3,7,8-TCDD 1 5,4 5,4 1,2,3,7,8-PeCDD 0,5 9,1 4,55 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 7,2 0,72 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 30 3,00 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 18 1,80 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,70 OCDD 0, ,34 Totaal dioxines ,5 2,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,70 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 61 6,10 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 38 3,80 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 44 4,40 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 2,9 0,29 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,36 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0,01 5,8 0,06 OCDF 0, ,02 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 245: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-682 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 52 5,20 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,00 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,20 OCDF 0, ,99 Totaal furanen Totaal PCDD

20 Tabel 246: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-683 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,5 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 31 3,10 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,10 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,30 OCDF 0, ,96 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 247: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-684 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, ,90 Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 76 7,60 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,60 OCDF 0, ,27 Totaal furanen Totaal PCDD

21 Tabel 248: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-685 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,5 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 65 6,5 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, ,30 Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,5 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 17 1,70 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,40 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,52 OCDF 0, ,22 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 249: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-686 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, OCDF 0, ,40 Totaal furanen Totaal PCDD

22 Tabel 250: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-687 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 83 8,30 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, ,70 Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,50 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 9,0 0,90 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,30 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,48 OCDF 0, ,29 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 251: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-688 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 29 2,90 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,60 OCDD 0, ,40 Totaal dioxines ,9 2,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,35 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 63 6,30 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 46 4,60 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 47 4,70 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 3,8 0,38 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,70 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,16 OCDF 0, ,16 Totaal furanen ,4 Totaal PCDD

23 Tabel 252: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-689 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,5 OCDF 0, ,0 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 253: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 01-LU-690 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,50 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 30 3,00 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,70 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,10 OCDF 0, ,80 Totaal furanen Totaal PCDD

24 Tabel 254: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-073 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,5 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 15 1,5 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 20 2,0 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 26 2,6 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,58 OCDD 0, ,083 Totaal dioxines ,3 2,3,7,8-TCDF 0, ,0 1,2,3,7,8-HpCDF 0, ,0 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 63 6,3 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 55 5,5 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 58 5,8 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 8,7 0,87 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,0 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,14 OCDF 0, ,038 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 255: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-074 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 22 2,2 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,3 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,8 OCDF 0, ,36 Totaal furanen Totaal PCDD

25 Tabel 256: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-075 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 87 8,7 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, OCDF 0, ,84 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 257: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-076 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,5 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 32 3,2 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,5 OCDF 0, ,07 Totaal furanen Totaal PCDD

26 Tabel 258: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-077 2,3,7,8-TCDD 1 0,26 0,26 1,2,3,7,8-PeCDD 0,5 2,1 1,05 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 <1,7 <0,17 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 4,8 0,48 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 3,4 0,34 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,43 OCDD 0, ,081 Totaal dioxines 54,4 (56,1)* 2,64 (4,34)* 2,3,7,8-TCDF 0,1 6,5 0,65 1,2,3,7,8-HpCDF 0,05 6,3 0,32 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 7,3 0,73 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 7,7 0,77 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 7,0 0,7 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 <1,2 <0,12 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,25 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0,01 <5,0 <0,05 OCDF 0, ,013 Totaal furanen 84,8 (91,0)* 9,43 (9,6)* Totaal PCDD+ 139 (147)* 12,1 (13,9)* *: bij de cijfers tussen haakjes wordt <DL meegerekend ter waarde van de detectielimiet Tabel 259: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-078 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, ,6 Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 19 1,9 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,1 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,79 OCDF 0, ,24 Totaal furanen Totaal PCDD

27 Tabel 260: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-079 2,3,7,8-TCDD 1 3,1 3,1 1,2,3,7,8-PeCDD 0, ,5 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 53 5,3 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 58 5,8 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 48 4,8 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,7 OCDD 0, ,7 Totaal dioxines ,9 2,3,7,8-TCDF 0,1 49 4,9 1,2,3,7,8-HpCDF 0, ,5 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 32 3,2 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,0 OCDF 0, ,2 Totaal furanen Totaal PCDD Tabel 261: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-080 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,4 OCDF 0, ,2 Totaal furanen Totaal PCDD

28 Tabel 262: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-081 2,3,7,8-TCDD 1 8,0 8,0 1,2,3,7,8-PeCDD 0,5 14 7,0 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 8,8 0,88 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 35 3,5 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 26 2,6 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,8 OCDD 0, ,64 Totaal dioxines ,4 2,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,25 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,5 1,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 15 1,5 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 17 1,7 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 14 1,4 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 <2,6 <0,26 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,36 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0,01 4,3 0,034 OCDF 0, ,026 Totaal furanen 334 (337)* 47,8 (48,0)* Totaal PCDD (1 349)* 73,2 (74,5)* *: bij de cijfers tussen haakjes wordt <DL meegerekend ter waarde van de detectielimiet Tabel 263: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-082 2,3,7,8-TCDD 1 0,70 0,70 1,2,3,7,8-PeCDD 0,5 7,1 3,55 1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1 3,0 0,3 1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,1 31 3,1 1,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1 17 1,7 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, ,7 OCDD 0, ,46 Totaal dioxines ,5 2,3,7,8-TCDF 0,1 32 3,2 1,2,3,7,8-HpCDF 0, ,7 2,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1 8,1 0,81 1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1 11 1,1 2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,1 6,6 0,66 1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 <0,91 <0,091 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,2 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0,01 <5,6 <0,056 OCDF 0, ,094 Totaal furanen 306 (312)* 17,8 (17,9)* Totaal PCDD+ 995 (1001)* 29,3 (29,4)* *: bij de cijfers tussen haakjes wordt <DL meegerekend ter waarde van de detectielimiet 242

29 Tabel 264: Concentraties van dioxines en furanen in roetstaal 02-LU-083 2,3,7,8-TCDD ,2,3,7,8-PeCDD 0, ,2,3,4,7,8-HxCDD 0, ,2,3,6,7,8-HxCDD 0, ,2,3,7,8,9-HxCDD 0, ,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0, OCDD 0, Totaal dioxines ,3,7,8-TCDF 0, ,2,3,7,8-HpCDF 0, ,3,4,7,8-HpCDF 0, ,2,3,4,7,8-HxCDF 0, ,2,3,6,7,8-HxCDF 0, ,3,4,6,7,8-HxCDF 0, ,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1 30 3,0 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0, ,4 1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0, ,4 OCDF 0, ,68 Totaal furanen Totaal PCDD Een overzicht van de gemeten concentraties aan dioxines en furanen voor de verschillende soorten verwarmingsinstallaties en de verschillende brandstoffen wordt gegeven in tabel 265. In deze tabel worden de concentraties zowel uitgedrukt in pg/g als in pg TEQ/g waarbij gebruik gemaakt wordt van de I-TEF-waarden. Tabel 265: Overzicht van de concentraties aan dioxines en furanen in de verschillende roetstalen Staalnummer Type Brandstof pg/g pg TEQ/g toestel 01-LU-681 houtkachel berk, beuk, eik, harshoudend hout, bijstook papier PCDD , LU-682 houtkachel sloop- en afvalhout behandeld hout PCDD LU-683 houtkachel berk, beuk, eik sloop- en afval-hout, behandeld hout PCDD 01-LU-684 houtkachel eik PCDD 01-LU-685 kolenvuur magere steenkool PCDD

30 Tabel 265: Overzicht van de concentraties aan dioxines en furanen in de verschillende roetstalen (vervolg) Staalnummer Type Brandstof pg/g pg TEQ/g toestel 01-LU-686 houtkachel harshoudende houtsoorten PCDD LU-687 kolenvuur magere steenkool PCDD LU-688 open haard harshoudende houtsoorten PCDD 01-LU-689 open haard harshoudende houtsoorten, sloop- en afval-hout, behandeld hout magere steenkool 01-LU-690 open haard berk, beuk, eik harshoudende houtsoorten PCDD PCDD 02-LU-073 houtkachel harshoudende houtsoorten PCDD 02-LU-074 open haard berk, beuk, eik PCDD 02-LU-075 open haard berk, beuk, eik futurex 02-LU-076 houtkachel sloophout, afvalhout, behandeld hout PCDD PCDD 02-LU-077 mazoutvuur mazout PCDD 02-LU-078 mazoutvuur mazout PCDD 02-LU-079 mazoutvuur mazout PCDD 02-LU-080 mazoutvuur mazout PCDD ,4(56,1) 84,8(91,0) 139 (147) LU-081 open haard berk, beuk eik PCDD (337) 1346(1349) *: bij de cijfers tussen haakjes wordt <DL meegerekend ter waarde van de detectielimiet ,9 87, , ,64(4,34) 9,43(9,6) 12,1(13,9) , ,4 47,8(48,0) 73,2(73,5) 244

31 Tabel 265: Overzicht van de concentraties aan dioxines en furanen in de verschillende roetstalen (vervolg) Staalnummer Type Brandstof pg/g pg TEQ/g toestel 02-LU-082 mazoutvuur mazout PCDD (312) 995(1001) 11,5 17,8(17,9) 29,3(29,4) 02-LU-083 houtkachel harshoudende houtsoorten PCDD *: bij de cijfers tussen haakjes wordt <DL meegerekend ter waarde van de detectielimiet 6.6 Afleiden van emissiefactoren uit de roetanalyses Het roet dat werd verzameld uit de schoorstenen van verschillende woningen in Vlaanderen biedt het voordeel een registratie te vormen van de werkelijke emissiesituatie van huishoudelijke verwarmingstoestellen onder praktische gebruiksomstandigheden Randvoorwaarden voor toepasbaarheid van de methode De uitgangspunten hiervoor werden reeds gegeven in het begin van dit hoofdstuk. Aangenomen wordt dat de aanwezige dioxines en PAK s na afzetting van de roetlaag op de schouwwand geadsorbeerd blijven. Dit uitgangspunt wordt ondersteund door het feit dat roet sterke adsorptie-eigenschappen vertoont, een zeer groot specifiek oppervlak bezit en voor een groot deel bestaat uit elementair koolstof. Samengevat kan men stellen dat roet zich ongeveer gedraagt als actief kool en sterke bindingskrachten uitoefent op de aanwezige organische en anorganische verontreinigers. Verder wordt aangenomen dat de roetlaag regelmatig wordt opgebouwd gedurende het gehele stookseizoen en in de loop van alle fasen van het verbrandingsproces, zodat de aanwezige concentraties ook een goed gemiddelde opleveren voor de jaargemiddelde emissie. Een aantal randvoorwaarden dienen wel vervuld te zijn om deze aannames te ondersteunen, namelijk: - De temperatuur van de schoorsteenwand mag niet te hoog oplopen Indien de temperatuur hoog oploopt kan er zowel chemische omzetting als verdamping van de polluenten in het afgezette roet plaats vinden. Ook is er risico op de novo vorming van dioxines in het temperatuurtraject van 400 tot 250 C. Behalve voor de moderne geïsoleerde schoorstenen - en dan nog bij vol vermogen en in een korte zone onmiddellijk na de kachel - blijft de temperatuur aan de schoorsteenwand echter ver beneden deze waarden. Voor niet of weinig geïsoleerde schoorstenen uit metselwerk of beton, de klassieke situatie in bestaande woningen die met vaste brandstoffen worden verwarmd, blijft de wandtemperatuur in het algemeen beneden 100 C. Ook vindt roetafzetting vooral plaats in de koudere gedeelten van een schoorsteen, en kan men aannemen dat de stalen die door de schoorsteenveger worden verzameld hoofdzakelijk uit laag-temperatuurroet bestaan. 245

32 - De beschouwde componenten mogen niet thermisch of chemisch labiel zijn Stoffen die ontbinding ondergaan in de schoorsteen onder invloed van hoge temperaturen, oxidatie of chemische reactie met andere rookgascomponenten (NO x, SO 2, HCl ) worden niet op een representatieve manier in het roet opgeslagen. Dioxines en (de meeste) PAK s vallen niet in deze categorie en kunnen als voldoende persistent worden beschouwd. - De beschouwde componenten mogen niet te vluchtig zijn De sterkte van de adsorptie van vluchtige componenten is ongeveer omgekeerd evenredig met de dampspanning. In feite bestaat er een evenwicht dat beschreven wordt door de adsorptie-isotherme. Voor praktisch gebruik hier volstaat de benadering dat gechloreerde dioxines en dibenzofuranen, evenals de hogere PAK s beneden 100 C sterk geadsorbeerd zijn, nauwelijks in de gasfase voorkomen en dus ook nauwelijks vervluchtigen uit het afgezette roet. De lichtere PAK s (met 2 en 3 ringen, namelijk naftaleen, fenanthreen, antraceen) komen overwegend in de dampfase voor en worden onvoldoende gebonden om via de concentratie in het roet een betrouwbare schatting over de emissie te kunnen maken. Voor de PAK s met 5 ringen is de dampspanning van dezelfde orde als voor dioxines. Praktisch heeft dit voor gevolg dat via de analyses in het roet niet voor de som van alle PAK s, maar alleen voor de zwaardere PAK s zoals benzo(a)pyreen emissies worden geraamd Berekeningsmethode De gemiddelde emissiefactoren voor stof die werden gemeten bij de verschillende houtkachels en kolenkachels worden gebruikt om de emissie van dioxines en benzo(a)pyreen te ramen van de huishoudens. De redenering is dus dat het gemiddeld gemeten stofgehalte van de uitgevoerde stookproeven representatief is voor deze kachels en dat het roet dat in de schoorstenen wordt afgezet eenzelfde samenstelling heeft als het stof dat de schoorsteen verlaat. Voor steenkool bedraagt de gemiddelde stofemissiefactor 1,672 gram/kg Voor houtkachels bedraagt de gemiddelde stofemissiefactor 2,19 gram/kg. Dezelfde emissiefactor wordt aangenomen voor open haarden. Voor het stoken van huisbrandolie wordt een stofconcentratie van 20 mg/nm³ in de rookgassen aangenomen, hetgeen overeenkomt met een stofemissiefactor van 0,20 g/kg Tabel 266: Gemiddelde emissiefactoren afgeleid uit roetstalen en uit emissiemetingen Houtkachels Hout + afval Hout Behandeld hout EF dioxines in ng TEQ/kg EF Benzo(a)pyreen in mg/kg Uit roetanalysanalyse Uit emissiemetingen Uit roet- Uit emissiemetingen Gem Van Tot Gem Van Tot 4,88 0, , ,85 0,18 4,80 24,4 1,97 88,7 1,23 0,1 4, ,329 0,329 0,329 open haarden 3,04 0,052 kolenkachels 0,65 77,1 1, ,012 0,856 0,27 5,14 mazoutvuren 0,10 0,

33 De emissiefactoren die voor dioxines worden gevonden liggen aan de lage kant van het bereik, of lager dan wat bij de stookproeven werd vastgesteld. Rekening houdend met de onnauwkeurigheid van deze benaderingsmethode, kan toch worden besloten dat de emissies van dioxines door kachels in de werkelijke wereld van dezelfde orde zijn als bij de proeven, en zeker niet spectaculair hoger liggen door minder gunstige verbrandingscondities of bepaalde stookgewoonten (wat bij aanvang gevreesd werd). Voor benzo(a)pyreen worden zeer lage cijfers gevonden, in het algemeen een grootte-orde lager dan wat er bij de proefopstellingen werd gevonden. Hier lijkt het niet uit te sluiten dat benzo(a)pyreen in de schouw chemisch onvoldoende stabiel is om het roet op langere termijn als representatief voor de emissies te kunnen beschouwen. 6.7 Verdere vaststellingen en bespreking Algemene eigenschappen van de roetstalen De gemiddelde hoeveelheid gecollecteerd roet bedraagt 3 kilogram, met uitersten gaande van 700 gram tot 13,2 kilogram. De roetstalen bevatten een hoeveelheid grof materiaal dat werd verwijderd door zeven, en dus niet mee werd geanalyseerd. In hoofdzaak werd verwacht dat de roetstalen steenpuin van de schoorsteenwand zouden bevatten. In de praktijk blijkt ook ander ruw materiaal zoals bladeren, takjes, ei- en nootschelpen en visgraten aanwezig. Aangenomen wordt dat dergelijke bestanddelen in de stofzuiger van de schoorsteenveger werden opgezogen van de bodem van de schouw, waar ze terechtkwamen door toedoen van de wind of van vogels. De hoeveelheid fijn materiaal (< 2mm) dat voor analyse werd gebruikt maakt voor alle stalen het grootste deel van uit van het roet. De stalen van mazoetvuren en open haarden leverden het roet met het kleinste aandeel aan grove bestanddelen Analyse van anorganische bestanddelen De gemiddelde waarden van de analyses van de anorganische bestanddelen van het roet zijn per brandstof samengevat in tabel 267. Tabel 267: Gemiddeld gehalte van anorganische componenten in roetstalen Brandstof: hout steenkool mazout Koolstof, % 40,1 10,4 13,0 Zwavel, S mg/kg Chloride, mg/kg Uit deze cijfers zijn volgende conclusies af te leiden: schoorsteenroet van houtverbranding bevat aanzienlijk meer koolstof (40%) dan roet van kolen (10%) of van huisbrandolie (13%) het roet van kolenkachels en olievuren is hoofdzakelijk mineraal van samenstelling; uitzondering vormt het meest verontreinigd olie-roetstaal (02LU080), waarbij men vermoedelijk te doen heeft met een slecht afgestelde, roetvormende installatie steenkoolroet is zeer rijk aan chlorides (306 g/kg) en zwavel (55 g/kg) 247

34 roet van oliestook is rijk aan zwavel maar bevat zeer weinig chloride (uitzondering van het meest vervuilde staal) Dioxinegehaltes in roet van verschillende brandstoffen en toestellen Tabel 268 geeft een overzicht van de dioxine-analyses in de gezeefde fractie (kleiner dan 2 mm) van de verschillende roetstalen. Vooreerst dient bemerkt te worden dat de dataset vrij beperkt is, vooral voor de kolenkachels, en in mindere mate voor de mazoutvuren. Tabel 268: Overzicht van dioxinegehaltes in roetstalen (pg TEQ/g in fijne fractie) aantal minimum maximum gemiddelde Houtkachels Open haarden Kolenkachels Mazoutvuren Grote individuele verschillen in dioxines in roet De dioxinegehaltes van de roetstalen in de categorie houtverbranding vertonen sterke variaties (figuur 133). Figuur 133: Overzicht van dioxine-analyses in roetstalen hkh pg TEQ/g oh hk hk hk hk hk hk hk oh oh oh oh oh k k m m m m m (hk: houtkachel bijverwarming, hkh: houtkachel hoofdverwarming, oh: open haard, k: hoofdverwarming; m: mazoutvuur hoofdverwarming) kolenvuur 248

35 Tussen de hoogste en de laagste waarde die bij houtverbranding in houtkachels en open haarden wordt vastgesteld, resp en 73 pg TEQ/g, ligt een bereik van een factor 125. Ongeveer hetzelfde fenomeen wordt vastgesteld bij de mazoutvuren, al gaat het hier maar om 5 stalen. Hieruit kan worden besloten dat de situatie van grote onderlinge verschillen in dioxine-uitstoot, die reeds bekend was uit de vergelijking van verschillende publicaties in de wetenschappelijke literatuur, zich ook in de dagelijkse praktijk voordoet. Er bestaan dus zeer grote verschillen in dioxine-uitstoot door toestellen van verschillende gezinnen. Dergelijke distributie voldoet eerder aan het model van een log-normale verdeling, dan van een normaalverdeling. Het nadeel van dergelijke statistiek is dat het mathematisch gemiddelde, dat een maat geeft voor de totale emissie, moeilijk is te schatten uit een beperkt aantal gegevens. Men kan dit ook omschrijven als een klein aantal grote vervuilers zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de vervuiling Verband tussen chloride en dioxines in roet Aangezien de roetstalen van steenkoolverbranding van nature zwaar beladen zijn met minerale chlorides, en de roetstalen van stookolieverbranding daarentegen zeer weinig chloride bevatten, blijft deze evaluatie beperkt tot houtkachels en open haarden, m.a.w. de verwarmingstoestellen met hout. Figuur 134 toont het verband tussen chloride in de roetstalen en het dioxinegehalte in pg TEQ/g. De grafiek toont dat er een zwakke positieve correlatie bestaat tussen beide grootheden, maar tegelijk dat er een grote spreiding is tussen de punten. Dit betekent dat men in het algemeen kan stellen dat stalen met verhoogde chloridegehaltes meestal verhoogde dioxinewaarden vertonen, maar anderzijds is het chloridegehalte geen betrouwbare voorspeller voor het dioxine-gehalte (correlatiecoëfficiënt = 0,29). Figuur 134: Verband tussen chlorides en dioxine bij houtkachels en open haarden TEQ, pg/g Chloride, mg/kg 249

36 Houtstook: verband tussen zwavelgehalte en dioxines in roet Figuur 135 toont de relatie tussen het zwavelgehalte, uitgedrukt in mg S/kg droge stof, en het dioxinegehalte van de roetstalen, uitgedrukt in pg TEQ/g. Van zwavel is bekend dat het optreedt als een inhibitor (remmer) van de dioxinevorming in het verbrandingsproces, vermoedelijk omdat het de vorming van vrij chloor door de Deacon reactie tegengaat. In eerste instantie wordt dus een negatieve correlatie verwacht. De grafiek toont echter dat er een zwakke positieve correlatie bestaat tussen beide grootheden, ongeveer zoals voor de chlorides. Tevens wordt weer een grote spreiding tussen de meetwaarden waargenomen. De correlatiecoëfficiënt van 0,24 voor deze dataset geeft aan dat het verband tussen dioxines en zwavel nog minder duidelijk is dan voor de chlorides. De onverwachte vaststelling dat de zwavelgehaltes meestal samen met de dioxines zijn verhoogd wordt verklaard doordat het zwavelgehalte hier veeleer een indicator is voor de vervuiling van het hout dan wel voor het feitelijke zwavelgehalte van de brandstof. We denken hierbij aan de aanwezigheid van sulfaathoudende kleur- en vulstoffen (loodwit, zinkwit, bariumsulfaat ) en aan impregneerzouten. Deze vorm van zwavel komt als stofdeeltjes (sulfaten) in de roetstalen terecht, en is bijgevolg geen goede indicator voor de chemisch reactieve zwavel (S en SO 2 ), die nodig is om het dioxinevormingsproces te beïnvloeden. Figuur 135: Verband tussen chlorides en dioxine bij houtkachels en open haarden TEQ, pg/g Zwavel, mg/kg 250

37 Houtstook: voorkomen van dioxines en furanen Uit de analyses is duidelijk dat roetstalen afkomstig van houtkachels die zuivere brandstoffen gebruiken overwegend s produceren, m.a.w. dat de s het grootste aandeel hebben in het totaal TEQ. Dit is een normale situatie voor zowat alle verbrandingsprocessen die dioxines produceren. Bij houtkachels waarvan de eigenaars hebben vermeld behandeld hout en afvalhout te gebruiken wordt echter vastgesteld dat PCDD s doorslaggevend zijn. De verhouding PCDD/ in het TEQ-gehalte kan worden berekend uit de laatste kolom van tabel 265. Voor stalen van houtkachels waarvoor alleen loofhout en/of naaldhout als brandstof werd opgeven (01LU681, 84, 86 en 02LU073 en 083) is deze verhouding resp. : 0,09 0,37 0,44 0,32 0,71. Furanen dragen hier dus meer bij in het totaal TEQ dan dioxines. Voor de roetstalen van houtkachels waarvan werd gemeld dat ze afvalhout en behandeld hout gebruikten (01LU682, 683 en 02LU076) is deze verhouding in alle gevallen groter dan 1, resp. : 3,32 1,82 2,15. In deze gevallen leveren de dioxines de grootste bijdrage in het totaal TEQ. Mogelijk wijst dit op een verband met de aanwezigheid van pentachloorfenol (PCP), waarvan bekend is dat het bij verbranding overwegend gechloreerde dioxines, en voornamelijk veel OCDD, produceert. Een praktische toepassing van deze vaststelling is dat men het gebruik van afvalhout kan achterhalen via de TEQ-verhouding van PCDD s tot s in het roet. Deze wetenschap kan nuttig worden aangewend in een eventuele sensibiliseringscampagne om de burger te ontraden afvalhout te stoken. Door analyse van een roetstaal uit de schouw kan men namelijk ook nog lang na de feiten een aanwijzing bekomen over het stoken van behandeld hout. Enkele bedenkingen hierbij: 1) Dergelijke controle op roetstalen levert alleen een sterke aanwijzing, en geen echt bewijs over het stoken van behandeld hout. We vertrekken namelijk van een beperkte dataset en van vrijblijvende verklaringen van de gebruikers. Naast de consistente data bij houtkachels, zijn er bij de open haarden twee stalen die niet in lijn liggen met deze vaststelling. 2) In elk geval dient vermeden te worden dat mensen minder zouden geneigd zijn hun schoorsteen te laten reinigen of de voorkeur zouden geven aan zelf reinigen, met de risico s op besmetting van personen en op sluikstorten van het roet Verband tussen dioxines en PAK s in roet Wanneer een regressie-analyse wordt uitgevoerd blijkt er geen correlatie tussen PAK s en dioxines in de gehele verzameling van de 21 roetstalen (correlatiecoëfficiënt r = -0,03). Hoewel beide groepen stoffen als POV s (producten van onvolledige verbranding) worden aangeduid, is er dus geen systematisch verband gevonden tussen het voorkomen van beide in deze reeks roetstalen. Dit geldt ook als men de reeksen voor houtkachels en open haarden afzonderlijk onderwerpt aan statistische analyse. 251

38 Uitzondering hierop vormen de roetstalen van oliestook, wanneer men deze vier stalen afzonderlijk beschouwt. Hiervoor wordt een correlatiecoëfficiënt r = 0,889 gevonden, wat dus wijst op een relatief sterke positieve correlatie tussen PAK s en dioxines. Een belangrijke invloed gaat hierbij uit van het meest verontreinigd olie-roetstaal 02LU080 waarbij zowel PAK s als dioxines (evenals trouwens koolstof- en chloridegehalte) sterk verhoogd zijn, en bovendien sterk afwijken van de andere olie-roetstalen Roet als dioxine-houdende afvalstroom Naast de emissie van dioxines en PAK s leveren kachels met vaste brandstof elk jaar een hoeveelheid roet dat als afvalstof dient afgevoerd. Uit de geregistreerde gewichten van het roet dat door de schoorsteenveger werd verzameld en de analyseresultaten en kan een ruwe schatting worden gemaakt van de hoeveelheden dioxines en PAK s die in deze afvalstromen ontstaan. We nemen aan dat het roet dat door de schoorsteenveger werd verzameld overeenkomt met de jaarlijkse productie van de kachels. Uit voorgaand onderzoek is via enquêtes bekend geworden dat ongeveer kachels en open haarden met vaste brandstoffen in Vlaanderen gebruikt worden. De verdeling in categorieën is ongeveer als volgt: houtkachels: open haarden: kolenkachels: Over kachels en centrale verwarming op huisbrandolie gaf de enquête geen informatie. In combinatie met bovenstaande gegevens over hoeveelheden geproduceerd roet (fijne fractie) en de dioxinegehaltes komen we tot de volgende raming van de dioxineproductie in afvalroet (tabel 269). Tabel 269: Raming van de dioxine-inhoud van afvalroet aantal in Vlaanderen afvalroet g/jaar/stuk dioxinegehalte pg TEQ/g dioxineproductie g TEQ/j houtkachels ,46 open haarden ,30 kolenkachels ,025 olievuren? ? Totaal (vaste brandstof) ,78 252