BEDRIJVENDYNAMIEK 2004

Transcriptie

1 BEDRIJVENDYNAMIEK 2004 Oprichting en opheffing van bedrijven in Nederland Vereniging van Kamers van Koophandel Vereniging van Kamers van Koophandel, Woerden, 2005 Het gebruik van cijfers en/of tekst als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de VVK. De VVK aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten of andere onvolkomenheden in deze publicatie.

2 BLAD 2 Inhoudsopgave Pag. 1. Inleiding 3 2. Begrippen 4 3. Startende ondernemingen 5 4. Bedrijvendynamiek in Nederland 7 5. Bedrijvendynamiek naar sector 8 6. Bedrijvendynamiek naar provincie 9 Branche-indeling kamers van koophandel 10 Indeling COROP-gebieden CBS 11 Tabellen Mutaties 2004 Tabel 1: Mutaties naar 9 SBI-secties 12 Tabel 2: Mutaties naar 56 SBI-afdelingen 13 Tabel 3: Mutaties naar 14 KVK-sectoren 14 Tabel 4: Mutaties naar 55 KVK-branches 15 Tabel 5: Mutaties naar provincie 16 Tabel 6: Mutaties naar COROP-district 17 Aantal vestigingen per Tabel 7: Aantal vestigingen naar 9 SBI-secties 18 Tabel 8: Aantal vestigingen naar 56 SBI-afdelingen 19 Tabel 9: Aantal vestigingen naar14 KVK-sectoren 20 Tabel 10: Aantal vestigingen naar 55 KVK-branches 21 Tabel 11: Aantal vestigingen naar provincie 22 Tabel 12: Aantal vestigingen naar COROP-district 23 Redactie: drs. J.L.J. Sloof, Vereniging van Kamers van Koophandel Bestelling: VVK Woerden, tel.: (fax: ), prijs: 16,--. (incl. BTW)

3 BLAD 3 1. Inleiding De kamers van koophandel registreren het bedrijfsleven in het handelsregister. In dit register vindt jaarlijks een groot aantal mutaties plaats die verband houden met wijzigingen in het bedrijfsleven. In dit rapport zal aandacht worden besteed aan de wijzigingen in het handelsregister die van regionaal economisch belang zijn. Daartoe wordt een overzicht gegeven van de bedrijvendynamiek. Dit begrip kan worden omschreven als het verschijnen en verdwijnen van bedrijven. Wanneer we spreken van bedrijven worden in dit rapport vestigingen bedoeld, dat wil zeggen alle ruimtelijk onderscheiden eenheden van ondernemingen. Mutatiebalans De bedrijvendynamiek kunnen we weergeven in de vorm van een Mutatiebalans. Dit is een regionale balans van toeneming en afneming van het aantal vestigingen door verschijning in de regio en verdwijning uit de regio. We onderscheiden daarbij de componenten oprichting en inkomende verplaatsing aan de verschijningskant en opheffing en uitgaande verplaatsing aan de verdwijningskant. Deze rapportage is gewijd aan de bedrijvendynamiek-componenten oprichting en opheffing. De verplaatsing van bedrijven zal derhalve buiten beschouwing blijven. Ook andere verschijnselen als voortzetting, overneming, fusie en dergelijke blijven buiten beschouwing, omdat het voor een deel juridisch/organisatorische verschijnselen zijn, die de regionale economie niet direct beïnvloeden. Ook de inschrijvingen en uitschrijvingen die eigenlijk in eerdere jaren hadden moeten plaatsvinden worden niet meegeteld. Deze administratieve mutaties blijven buiten de mutatiebalans, maar komen wel tot uiting in het verschil tussen het aantal vestigingen in een jaar en het aantal vestigingen in het volgend jaar (verschil in de stand per 1 januari). De gegevens in dit rapport zijn gebaseerd op het handelsregister, dit betekent dat de landbouw en visserij slechts voor een deel zijn opgenomen en de vrije beroepen in het geheel niet. In de analyse is voorts de groep zakelijk beheer (holdings en dergelijke) buiten beschouwing gelaten. De tabellen in dit rapport zijn weergegeven volgens twee branche-indelingen. Enerzijds de SBIindeling van het CBS in 56 afdelingen en 9 secties en anderzijds de KVK-indeling in 55 groepen en 14 sectoren, zoals deze is opgenomen achterin dit rapport. Gebruikswaarde Wanneer we de cijfers van nieuwe bedrijven in dit rapport vergelijken met die in CBS-publicaties, blijken de CBS-aantallen kleiner te zijn. Dit wordt veroorzaakt door een groot aantal definitieverschillen. Zo geeft het CBS cijfers over ondernemingen en dit rapport over vestigingen (startende ondernemingen plus nevenvestigingen). Het CBS neemt een aantal branches, waaronder landbouw en financiële instellingen niet op, en evenmin de bedrijven die nog slechts parttime actief zijn. Beide cijfers hebben hun eigen doel en gebruikswaarde. Dit rapport is beschikbaar vanaf Veel kamers van koophandel verzorgen een publicatie bedrijvendynamiek over de eigen regio. Meer gedetailleerde gegevens zijn verkrijgbaar bij de kamers van koophandel (gemeentelijke en regionale gegevens) en de Vereniging van Kamers van Koophandel (VVK) (gegevens betreffende geheel Nederland of grote delen van Nederland). Meer informatie over de economische ontwikkeling van het bedrijfsleven is te vinden in het (ERBO-)rapport Het bedrijfsleven in Nederland 2004, (VVK, Woerden). Veel kamers publiceren over de economische ontwikkeling in de regio op basis van de Enquête regionale bedrijfsontwikkeling (ERBO).

4 BLAD 4 2. Begrippen Op basis van oprichting en opheffing van bedrijven kan men een analyse maken van de ontwikkeling van het bedrijfsleven, zoals dit in de demografie gebeurt voor de statistische beschrijving van de bevolking. We spreken daarom ook wel over economische demografie. De daarin gehanteerde begrippen zijn aan de demografie ontleend (zie schema). Wanneer in dit rapport gesproken wordt van starter, wordt de startende onderneming bedoeld. Verklaring van begrippen economische demografie Term Omschrijving Definitie Stand: aantal vestigingen aan het begin van het jaar a Startende onderneming: het beginnen van een nieuwe economische b1 activiteit door een man/vrouw die nog niet een onderneming heeft Overige oprichting: het beginnen van een nieuwe economische b2 activiteit door een bestaande onderneming (voornamelijk nevenvestigingen en dochterondernemingen) Oprichting: de in een jaar nieuw gestichte bedrijven b = b1 + b2 of (neven-)vestigingen Opheffing: de in een jaar opgeheven bedrijven of c (neven-)vestigingen Groeisaldo: verschil tussen oprichting en opheffing d = b-c Geboortecijfer: oprichting als percentage van het aantal e = b/a*100 vestigingen aan het begin van het jaar Sterftecijfer: opheffing als percentage van het aantal f = c/a*100 vestigingen aan het begin van het jaar Aanwascijfer: verschil tussen geboortecijfer en sterftecijfer g = e-f Geboorteoverschot: groeisaldo als percentage van het aantal h = d/b*100 oprichtingen Vervangingsfactor: oprichting gedeeld door opheffing i = b/c

5 BLAD 5 3. Startende ondernemingen Aantal startende ondernemingen stijgt fors Het aantal startende ondernemingen in 2004 bedraagt Dit is een stuk hoger dan in 2003, toen het aantal starters bedroeg. Het aantal startende ondernemingen is de laatste jaren gestegen. De grootste stijgers in 2004 (ten opzichte van 2003) zijn de zakelijke diensten (2.700), de detailhandel (1.990) en de persoonlijke diensten (1.730). Ook is er na jaren van daling weer voor het eerst sprake van een toename in de bouwsector (1.680). Afname van het aantal starters doet zich in geen enkele sector voor. Klussenbedrijven grootste groeier Het aantal starters is het hoogst in de organisatieadviesbureaus. De grootste groei doet zich echter voor bij de klussenbedrijven (toename van 910 vergeleken met 2003). Ook in andere branches binnen de bouwsector doet zich een (lichte) stijging voor. Zo neemt het aantal starters in timmeren (80) en schilderen/ glaszetten (90) toe. Een sterke stijging is er ook in de postorderbedrijven (550). Als één van de weinige uitzonderingen daalt het aantal starters (licht) in de reclame/ ontwerpbureaus. Veel nieuwe werkgelegenheid Startende ondernemingen zijn belangrijk voor de werkgelegenheid. In 2004 zorgen de startende ondernemingen voor nieuwe banen. Door nieuwe dochterondernemingen en nieuwe nevenvestigingen van bestaande ondernemingen worden nog eens banen geschapen. Randstad belangrijke startersregio De provincies Zuid-Holland (13.800) en Noord-Holland (12.100) kennen veel starters. Ook Noord-Brabant (9.700) en Gelderland (7.200) kennen veel starters. Aantal opheffingen stabiel Gemiddeld is na 2 jaar 20% van de gestarte bedrijven weer beëindigd, na 5 jaar 40%. Het aantal startende ondernemingen neemt toe, terwijl het aantal opheffingen in 2004 ongeveer stabiel is op ca Van de opheffingen gaat 10% gepaard met faillissement, in 2003 was dit nog 8%. Aantal startende ondernemingen sector toename Industrie Bouw Groothandel Detailhandel Horeca Vervoer Zakelijke diensten Persoonlijke diensten Overig Totaal Belangrijkste groei-activiteiten aantal startende ondernemingen branche toename Organisatie-adviesbureaus Klussenbedrijven Schoonheidsverzorging Dames-/herenkappers Reklame/ontwerp/adv.bur Bouwen van websites )* Postorderbedrijven Timmeren Bedrijfsopl. en -training Boekhoudbureaus Dienst/org. cultuur Schilderen/glaszetten Schoonmaak gebouwen Koeriersdiensten Pedicures Bem. handel/(ver)huur o.g Diensten akker-/tuinbouw Cafes e.d )* werd in 2003 niet apart onderscheiden

6 BLAD 6 Record aantal starters 1 e kwartaal 2005 Het aantal startende ondernemingen per kwartaal is sinds 1998 sterk gestegen. Wel deed zich tussen 2001 en 2003 een daling voor. Met ingang van het 3 e kwartaal van 2003 vertoont het aantal startende ondernemingen weer een stijgende lijn. Deze stijging zet door tot in het 1 e kwartaal van 2005, wanneer een recordniveau van ruim startende bedrijven wordt gemeten Aantal startende ondernemingen (4 kwartaals voortschrijdend gemiddelde) In de relatieve cijfers is de beschreven ontwikkeling terug te zien. De relatief grootste groeipiek is van recente datum: het 4 e kwartaal van 2004 (aantal starters is eenderde hoger dan in het 4 e kwartaal van 2003). In het 1 e kwartaal van 2005 neemt de relatieve groei alweer af. Deze bedraagt echter nog altijd 20%: het aantal starters is een vijfde hoger dan in het 1 e kwartaal van Mutatie startende ondernemingen (% mutatie t.o.v. hetzelfde kwartaal vorig jaar)

7 BLAD 7 4. Bedrijvendynamiek in Nederland Aantal bedrijven in Nederland neemt aanzienlijk toe Het aantal bedrijfsvestigingen in Nederland stijgt in 2004 van naar ruim , een netto toename met vestigingen, exclusief het zakelijk beheer. De toename van het aantal bedrijven is in 2004 twee keer zo groot als in 2003, toen er een toename was met bedrijven. Ook vergeleken met 2002 (groei van bedrijven) is de toename aanzienlijk. Het groeisaldo van oprichting en opheffing bedraagt Ruim vestigingen komen te vervallen als gevolg van administratieve mutaties (onder meer wijziging van activiteit in zakelijk beheer en mutaties uit eerdere jaren). Het totaal aantal oprichtingen stijgt in ruime mate van tot Het aantal opheffingen is met nagenoeg stabiel. Forse stijging aantal startende ondernemingen Oprichting bestaat enerzijds uit startende ondernemingen en anderzijds uit overige oprichtingen (dochterbedrijven en nevenvestigingen). Het aantal startende ondernemingen stijgt fors van (2003) naar (2004). Het aantal overige oprichtingen bedraagt en is daarmee ook enigszins toegenomen ten opzichte van 2003 (33.000). In 2004 een record aantal nieuwe bedrijven Sinds 1989 is het aantal nieuwe bedrijven (zowel startende bedrijven als nieuwe nevenvestigingen) dat per jaar in Nederland ontstaat aanzienlijk toegenomen. In 1989 bedroeg het aantal nieuwe bedrijven ongeveer In de jaren daarna is dit aantal snel gestegen naar circa in Vervolgens stabiliseerde het aantal nieuwe bedrijven zich enige jaren. In de periode steeg het aantal nieuwe bedrijven weer snel naar het niveau van nieuwe bedrijven (2000). Hierna trad van 2001 tot 2003 een lichte daling in. In 2004 werd deze daling omgebogen in een toename naar een absoluut record van nieuwe bedrijven Bedrijvendynamiek Nederland aantal vestigingen (x 1.000) Bedrijvendynamiek Starters Overige oprichting Totaal oprichting Opheffing Groeisaldo Admin. wijziging Netto toename Aantal vestigingen starters opheffing ov. oprichting groeisaldo

8 BLAD 8 5. Bedrijvendynamiek naar sector Zakelijke dienstverlening grootste stijger aantal oprichtingen Van alle sectoren kent de detailhandel de meeste oprichtingen in Een goede tweede zijn de zakelijke diensten (adviesdiensten en facilitaire diensten). In alle sectoren zijn de aantallen verder toegenomen ten opzichte van De sterkste toename doet zich voor in de zakelijke dienstverlening (3.500). Ook in de bouw is, na een aantal jaren van daling, sprake van een stijging van het aantal nieuwe vestigingen. Aantal opheffingen stabiel Het aantal opheffingen is in 2004 stabiel ten opzichte van Een (lichte) stijging doet zich voor in de groothandel en detailhandel. In de bouw en de facilitaire diensten daarentegen is sprake van een daling van het aantal opheffingen. Positief groeisaldo in alle sectoren De effecten van oprichting en opheffing resulteren in een groeisaldo. In 2003 neemt in alle sectoren het groeisaldo toe. De adviesdiensten, de facilitaire diensten, de persoonlijke diensten en ook de bouw vertonen een substantiële toename van het groeisaldo. Ook de groothandel en de detailhandel laten in geringere mate een groei in het aantal vestigingen zien. Bedrijvendynamiek naar sector oprichting opheffing groeisaldo 14 KVK-sectoren Landbouw en visserij Industrie Bouw Groothandel Detailhandel Horeca Vervoer Financiën Adviesdiensten Facilitaire diensten Persoonlijke diensten Algemene diensten Subtotaal Zakelijk beheer Overig Totaal

9 BLAD 9 6. Bedrijvendynamiek naar provincie Meeste oprichtingen in Randstad In alle provincies neemt het aantal oprichtingen in 2004 toe, ten opzichte van Veruit de meeste oprichtingen zijn te vinden in Zuid-Holland (21.800) en Noord-Holland (19.900). Aantal opheffingen stabiel Het aantal opheffingen is in veel provincies nagenoeg stabiel. In Noord-Brabant, Limburg en Gelderland stijgt het aantal opheffingen (licht), terwijl dit aantal (licht) daalt in Groningen, Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland. Groeisaldo ruim in de plus In alle provincies is sprake van een positief groeisaldo. Bovendien noteren alle provincies een hoger saldo dan in De grootste toename van het aantal vestigingen is te vinden in Noord- en Zuid- Holland. De provincies Groningen, Friesland en Zeeland noteren een ver(drie)dubbeling van het groeisaldo ten opzichte van Bedrijvendynamiek naar provincie oprichting opheffing groeisaldo Groningen Friesland Drenthe Overijssel Flevoland Gelderland Utrecht Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg Totaal

10 BLAD 10 Branche-indeling kamers van koophandel SBI'93 KvK-indeling SBI'93 KvK-indeling 01,02,05 1 LANDBOUW VERVOER EN VISSERIJ wegtransport 60,61,62 31 overig vervoer INDUSTRIE post en communicatie 10,11,14 2 delfstoffenwinning diensten t.b.v. vervoer 15,16 3 voedingsmiddelen 17,18,19 4 textiel, lederwaren FINANCIËN 20 5 houtindustrie $ 34 banken,verzekeringen 26 6 bouwmaterialen en glas 21 7 ADVIESDIENSTEN 22 8 uitgeverij, drukkerij 7411, rechtsk.-/adm. diensten 23,24,25 9 chemie en kunststof 7413, economische diensten basismetaal ingenieursbureaus metaalproducten reclamebureaus machines 30 t/m electr.- en opt. app. FACILITAIRE DIENSTEN 34,35 14 transportmiddelen automatiseringsdiensten 36,37 15 overige industrie onderzoek/ontwikkeling verhuurbedrijven 45 BOUWNIJVERHEID milieubedrijven burg. -/utiliteitsbouw schoonmaakbedrijven 45212, 4523, 17 infrastructuur 745, uitzendb./beveiliging 45213, , fotografie,beurzen,ov bouw-installatie 4522, 4525, 19 bouwspecialismen PERSOONLIJKE 451, 454, DIENSTEN 70 & 46 onroerend goed 51* 20 GROOTHANDEL cultuur,recreatie wasserij,stomerij DETAILHANDEL kappers,schoonh.v.,ov. 5211, detailhandel food 5212, detailhandel non-food ALGEMENE DIENSTEN 527, reparatie, postorders 40,41 50 nutsbedrijven 50 ** 24 detailhandel auto 75,80 51 overheid en onderwijs 5262, markt- en straathandel gezondheid en welzijn maatschappelijke org. HORECA hotels,pensions # 54 ZAKELIJK BEHEER kampeer-/vak.verblijven 553, restaurants, cafetaria 55 NIET GECODEERD café's * incl. groothandel auto (50101, 50102, , , 50105, 50301, 50302, 50401) ** excl. groothandel auto $ excl. financieel beheer (6523, excl. zakelijk beheer/holdings (7415) & excl. beheer van onroerend goed (7012, , 7032) # 6523, 67131, 7012, , 7032, 7415

11 BLAD 11

12 BLAD 12 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR 9 SBI-SECTIES AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 9 SBI-SECTIES 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo 1 Landbouw/visserij (A) ,9 3,6 3,4 2 Industrie (C-E) ,0 4,9 2,1 3 Bouwnijverheid (F) ,8 5,9 4,9 4 Handel/reparatie (G) ,1 6,7 3,4 5 Horeca (H) ,8 6,8 1,9 6 Vervoer/communicatie (I) ,4 6,8 2,7 7 Financiele instellingen (J) ,4 3,1 3,3 8 Zakelijke diensten (K) ,1 5,7 5,4 9 Overig (L-Q) ,4 6,3 7,1 -- geen codering ,1 0,0 4,1 TOTALE BEDRIJFSLEVEN ,6 5,4 4,2

13 BLAD 13 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR 56 SBI-AFDELINGEN AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 59 SBI-AFDELINGEN 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo 01 Landbouw en jacht ,1 3,6 3,5 02 Bosbouw ,8 3,6 1,2 05 Visserij incl. kweken ,6 1,5 1,1 10 Turfwinning ,0 3,8-3,8 11 Aardolie-/aardgaswinning ,0 15,8-1,8 14 Zand-/grind-/klei-/zoutw ,6 5,0-1,4 15 Voedingsmiddelen/dranken ,3 4,7 0,7 16 Verwerking van tabak ,0 2,4-2,4 17 Vervaardiging van textiel ,1 5,3 1,8 18 Prod. kleding/bontverven ,1 7,9 1,2 19 Prod. leer en lederwaren ,6 6,0-1,4 20 Houtindustrie ,0 4,4 0,6 21 Papierindustrie ,0 3,2 1,8 22 Uitgeverijen/drukkerijen ,6 5,4 1,2 23 Aardolie-/steenkoolind ,9 3,9 0,0 24 Prod. chemische produkten ,1 4,2 0,9 25 Prod. rubber/kunststof ,5 3,9 1,6 26 Bouwmateriaal/glas ,1 5,0 2,1 27 Basismetaalindustrie ,7 4,8 2,9 28 Metaalproduktenindustrie ,1 4,4 1,8 29 Prod. machines/apparatuur ,4 3,7 2,6 30 Kantoormach./computers ,7 6,1 0,7 31 Ov. elektr. mach./benodh ,1 5,1 3,1 32 Telecommunicatie-app ,1 6,2 2,0 33 Med.app./optische instr ,4 2,6 3,8 34 Auto's/aanhangwagens e.d ,9 4,7-0,8 35 Prod. transportmiddelen ,7 5,0 2,6 36 Prod. meubels/ov. goed ,2 5,9 4,3 37 Voorbereiding recycling ,7 5,1 3,6 40 Elektriciteits-/gasbedr ,9 4,1 10,8 41 Winning/distributie water ,1 1,1 0,0 45 Bouwnijverheid ,8 5,9 4,9 50 Auto's/motoren/benz.stat ,0 5,0 3,0 51 Groot- en tussenhandel ,1 6,7 3,5 52 DH/rep. v. particulieren ,6 7,1 3,5 55 Logies/maaltijden ,8 6,8 1,9 60 Vervoer over land ,7 6,5 1,2 61 Vervoer over water ,9 3,8 2,1 62 Vervoer door de lucht ,5 4,0 2,5 63 Diensten voor het vervoer ,4 6,0 3,4 64 Post en telecommunicatie ,3 11,7 5,6 65 Financiële instellingen ,0 2,8 3,2 66 Verzekeringsw./pens.fonds ,9 2,9 0,0 67 Act. v. financiële inst ,2 5,7 4,6 70 Makelaardij ,3 3,7 3,6 71 Verhuurbedrijven ,4 5,0 3,4 72 Automatiseringsdiensten ,2 7,0 8,2 73 Speur-/ontwikkelingswerk ,4 6,1 6,3 74 Ov. zakelijke diensten ,4 6,0 5,4 75 Overheid/soc. verzekering ,8 2,7 4,1 80 Onderwijs ,0 6,5 6,5 85 Gezondheid en welzijn ,7 5,4 12,4 90 Milieudienstverlening ,3 5,9 1,4 91 Maatschappelijke org ,7 7,0-0,3 92 Cultuur/sport/recreatie ,2 6,3 5,9 93 Overige dienstverlening ,6 6,6 7,0 -- geen codering ,1 0,0 4,1 TOTALE BEDRIJFSLEVEN ,6 5,4 4,2

14 BLAD 14 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR 14 KVK-SECTOREN AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 14 KVK-SECTOREN 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo 01 Landbouw en visserij ,9 3,6 3,4 02 Industrie ,9 4,9 2,0 03 Bouw ,8 5,9 4,9 04 Groothandel ,0 6,6 3,4 05 Detailhandel ,2 6,7 3,5 06 Horeca ,8 6,8 1,9 07 Vervoer ,4 6,8 2,7 08 Financiën ,3 5,3 3,0 09 Adviesdiensten ,6 5,7 5,9 10 Facilitaire diensten ,8 7,7 6,0 11 Persoonlijke diensten ,4 6,0 6,4 12 Algemene diensten ,7 5,9 8,7 SUBTOTAAL ,7 6,2 4,5 13 Zakelijk beheer ,0 2,7 3,2 14 Overig ,4 0,2 4,2 TOTALE BEDRIJFSLEVEN ,6 5,4 4,2

15 BLAD 15 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR 55 KVK-BRANCHEGROEPEN AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 55 KVK-GROEPEN 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo 01 Landbouw en visserij ,9 3,6 3,4 02 Delfstoffenwinning ,0 10,7-1,7 03 Voedingsmiddelen ,3 4,6 0,6 04 Textiel,lederwaren ,8 6,6 1,2 05 Houtindustrie ,0 4,4 0,6 06 Bouwmaterialen en glas ,1 5,0 2,1 07 Papierindustrie ,0 3,2 1,8 08 Uitgeverij,drukkerij ,6 5,4 1,2 09 Chemie en kunststof ,3 4,0 1,2 10 Basismetaal ,7 4,8 2,9 11 Metaalproducten ,1 4,4 1,8 12 Machines ,4 3,7 2,6 13 Elektr.- en opt. app ,0 3,9 3,1 14 Transportmiddelen ,7 5,0 1,7 15 Overige industrie ,2 5,9 4,3 16 Burg.-/utiliteitsbouw ,6 6,6 7,1 17 Infrastructuur ,9 7,0 3,9 18 Bouw-installatie ,3 3,8 2,5 19 Bouwspecialismen ,1 5,9 4,2 20 Groothandel ,0 6,6 3,4 21 Detailhandel food ,6 6,0 0,6 22 Detailhandel non-food ,4 6,4 3,0 23 Reparatie,postorders ,4 8,8 17,5 24 Detailhandel auto ,0 4,6 3,4 25 Markt- en straathandel ,2 10,5 3,8 26 Hotels,pensions ,7 4,6 2,1 27 Kampeer-/vak.verblijven ,0 2,5 2,5 28 Restaurants,cafetaria ,6 6,8 2,8 29 Cafe's ,4 8,2 0,2 30 Wegtransport ,7 5,0 1,7 31 Overig vervoer ,7 6,5 1,2 32 Post en communicatie ,3 11,7 5,6 33 Diensten tbv vervoer ,4 6,0 3,4 34 Banken,verzekeringen ,3 5,3 3,0 35 Rechtsk-/adm.diensten ,7 3,9 4,7 36 Economische diensten ,9 6,1 7,8 37 Ingenieursbureaus ,2 5,5 4,7 38 Reclamebureaus ,0 7,5 3,5 39 Automatiseringsdiensten ,2 7,0 8,2 40 Onderzoek/ontwikkeling ,4 6,1 6,3 41 Verhuurbedrijven ,4 5,0 3,4 42 Milieubedrijven ,3 5,9 1,4 43 Schoonmaakbedrijven ,1 9,4 4,7 44 Uitzendb./beveiliging ,8 11,7 4,1 45 Fotografie,beurzen,ov ,8 6,9 6,0 46 Onroerend goed ,5 4,2 6,3 47 Cultuur,recreatie ,2 6,3 5,9 48 Wasserij,stomerij ,9 6,2-1,3 49 Kapper,schoonh.verz.,ov ,9 6,6 7,3 50 Nutsbedrijven ,2 3,5 8,7 51 Overheid en onderwijs ,0 6,4 6,5 52 Gezondheid en welzijn ,7 5,4 12,4 53 Maatschappelijke org ,7 7,0-0,3 54 Zakelijk beheer ,0 2,7 3,2 55 Niet gecodeerd ,4 0,2 4,2 TOTALE BEDRIJFSLEVEN ,6 5,4 4,2

16 BLAD 16 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR PROVINCIE AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 12 PROVINCIES 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo GR GRONINGEN ,9 6,7 4,1 FR FRIESLAND ,0 4,9 5,1 DR DRENTHE ,5 6,2 5,3 OV OVERIJSSEL ,8 6,0 4,8 FL FLEVOLAND ,5 8,7 6,8 GL GELDERLAND ,1 5,7 4,4 UT UTRECHT ,0 5,8 5,2 NH NOORD-HOLLAND ,8 6,5 4,3 ZH ZUID-HOLLAND ,9 6,6 4,3 ZL ZEELAND ,2 5,5 4,8 NB NOORD-BRABANT ,2 6,1 4,1 LB LIMBURG ,9 6,1 3,8 TOTAAL ,7 6,2 4,5 Zakelijk beheer ,0 2,7 3,2 Geen gegeven ,0 0,0 0,0 TOTAAL NEDERLAND ,6 5,4 4,2

17 BLAD 17 BEDRIJVENDYNAMIEK IN NEDERLAND - MUTATIES NAAR COROPDISTRICT AANTALLEN PERCENTAGES stand overige per oprich- ophef- groei ophef- groei 40 COROPDISTRICTEN 1 jan. starters tingen nieuw fingen saldo nieuw fingen saldo 01 OOST GRONINGEN ,0 7,6 3,4 02 DELFZIJL E.O ,4 6,5 2,8 03 OVERIG GRONINGEN ,0 6,4 4,6 04 NOORD FRIESLAND ,3 5,3 5,0 05 ZUIDWEST FRIESLAND ,2 4,4 4,9 06 ZUIDOOST FRIESLAND ,9 4,5 5,4 07 NOORD DRENTHE ,6 6,1 5,5 08 ZUIDOOST DRENTHE ,8 6,6 5,2 09 ZUIDWEST DRENTHE ,9 5,9 5,0 10 NOORD OVERIJSSEL ,8 5,6 4,3 11 ZUIDWEST OVERIJSSEL ,7 6,4 5,3 12 TWENTE ,1 6,2 4,9 13 VELUWE ,1 5,3 4,8 14 ACHTERHOEK ,4 5,4 4,0 15 ARNHEM/NIJMEGEN ,8 6,8 4,1 16 ZUIDWEST GELDERLAND ,5 4,9 4,6 17 UTRECHT ,0 5,8 5,2 18 KOP NOORD-HOLLAND ,1 5,2 3,9 19 ALKMAAR E.O ,0 6,3 4,7 20 IJMOND ,0 6,3 4,6 21 AGGL. HAARLEM ,6 6,1 4,4 22 ZAANSTREEK ,3 6,8 3,5 23 GROOT-AMSTERDAM ,4 6,9 4,5 24 GOOI EN VECHTSTREEK ,9 6,2 3,7 25 LEIDEN/BOLLENSTREEK ,6 5,5 4,0 26 AGGL. DEN HAAG ,0 7,4 4,7 27 DELFT EN WESTLAND ,3 5,3 4,0 28 OOST ZUID-HOLLAND ,0 5,3 3,8 29 GROOT RIJNMOND ,5 7,2 4,4 30 Z.O. ZUID-HOLLAND ,7 6,3 4,4 31 ZEEUWSCH-VLAANDEREN ,5 5,7 3,8 32 OVERIG ZEELAND ,5 5,4 5,1 33 WEST NOORD-BRABANT ,2 6,4 3,8 34 MIDDEN NOORD-BRABAN ,3 6,0 4,3 35 N.O. NOORD-BRABANT ,9 5,8 4,1 36 Z.O. NOORD-BRABANT ,4 6,0 4,4 37 NOORD LIMBURG ,5 6,5 4,0 38 MIDDEN LIMBURG ,1 5,6 3,5 39 ZUID LIMBURG ,0 6,1 3,8 40 FLEVOLAND ,5 8,7 6,8 TOTAAL ,7 6,2 4,5 Zakelijk beheer ,0 2,7 3,2 Geen gegeven ,0 0,0 0,0 TOTAAL NEDERLAND ,6 5,4 4,2

18 BLAD 18 AANTAL VESTIGINGEN NAAR 9 SBI-SECTIES PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 9 SBI-SECTIES bekend géén één meer TOTAAL - 1 Landbouw/visserij (A-B) Industrie (C-E) Bouwnijverheid (F) Handel/reparatie (G) Horeca (H) Vervoer/communicatie (I) Financiele instellingen (J) Zakelijke diensten (K) Overig (L-Q) geen codering TT TOTALE BEDRIJFSLEVEN

19 BLAD 19 AANTAL VESTIGINGEN NAAR 56 SBI-AFDELINGEN PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 56 SBI-AFDELINGEN bekend géén één meer TOTAAL 01 Landbouw en jacht Bosbouw Visserij incl. kweken Turfwinning Aardolie-/aardgaswinning Zand-/grind-/klei-/zoutw Voedingsmiddelen/dranken Verwerking van tabak Vervaardiging van textiel Prod. kleding/bontverven Prod. leer en lederwaren Houtindustrie Papierindustrie Uitgeverijen/drukkerijen Aardolie-/steenkoolind Prod. chemische produkten Prod. rubber/kunststof Bouwmateriaal/glas Basismetaalindustrie Metaalproduktenindustrie Prod. machines/apparatuur Kantoormach./computers Ov. elektr. mach./benodh Telecommunicatie-app Med.app./optische instr Auto's/aanhangwagens e.d Prod. transportmiddelen Prod. meubels/ov. goed Voorbereiding recycling Elektriciteits-/gasbedr Winning/distributie water Bouwnijverheid Auto's/motoren/benz.stat Groot- en tussenhandel DH/rep. v. particulieren Logies/maaltijden Vervoer over land Vervoer over water Vervoer door de lucht Diensten voor het vervoer Post en telecommunicatie Financiële instellingen Verzekeringsw./pens.fonds Act. v. financiële inst Makelaardij Verhuurbedrijven Automatiseringsdiensten Speur-/ontwikkelingswerk Ov. zakelijke diensten Overheid/soc. verzekering Onderwijs Gezondheid en welzijn Milieudienstverlening Maatschappelijke org Cultuur/sport/recreatie Overige dienstverlening geen codering TT TOTALE BEDRIJFSLEVEN

20 BLAD 20 AANTAL VESTIGINGEN NAAR 14 KVK-SECTOREN PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 14 KVK-SECTOREN bekend géén één meer TOTAAL 01 Landbouw en visserij Industrie Bouw Groothandel Detailhandel Horeca Vervoer Financiën Adviesdiensten Facilitaire diensten Persoonlijke diensten Algemene diensten XX SUBTOTAAL Zakelijk beheer Overig TT TOTALE BEDRIJFSLEVEN

21 BLAD 21 AANTAL VESTIGINGEN NAAR 55 KVK-BRANCHEGROEPEN PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 55 KVK-GROEPEN bekend géén één meer TOTAAL 01 Landbouw en visserij Delfstoffenwinning Voedingsmiddelen Textiel,lederwaren Houtindustrie Bouwmaterialen en glas Papierindustrie Uitgeverij,drukkerij Chemie en kunststof Basismetaal Metaalproducten Machines Elektr.- en opt. app Transportmiddelen Overige industrie Burg.-/utiliteitsbouw Infrastructuur Bouw-installatie Bouwspecialismen Groothandel Detailhandel food Detailhandel non-food Reparatie,postorders Detailhandel auto Markt- en straathandel Hotels,pensions Kampeer-/vak.verblijven Restaurants,cafetaria Cafe's Wegtransport Overig vervoer Post en communicatie Diensten tbv vervoer Banken,verzekeringen Rechtsk-/adm.diensten Economische diensten Ingenieursbureaus Reclamebureaus Automatiseringsdiensten Onderzoek/ontwikkeling Verhuurbedrijven Milieubedrijven Schoonmaakbedrijven Uitzendb./beveiliging Fotografie,beurzen,ov Onroerend goed Cultuur,recreatie Wasserij,stomerij Kapper,schoonh.verz.,ov Nutsbedrijven Overheid en onderwijs Gezondheid en welzijn Maatschappelijke org Zakelijk beheer Niet gecodeerd TT TOTALE BEDRIJFSLEVEN

22 BLAD 22 AANTAL VESTIGINGEN NAAR PROVINCIE PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 12 PROVINCIES bekend géén één meer TOTAAL GR GRONINGEN FR FRIESLAND DR DRENTHE OV OVERIJSSEL FL FLEVOLAND GL GELDERLAND UT UTRECHT NH NOORD-HOLLAND ZH ZUID-HOLLAND ZL ZEELAND NB NOORD-BRABANT LB LIMBURG XX TOTAAL YY Zakelijk beheer ZZ Geen gegeven NL TOTAAL NEDERLAND

23 BLAD 23 AANTAL VESTIGINGEN NAAR COROPDISTRICT PER 1 JANUARI GROOTTEKLASSE WERKZAME PERSONEN niet 100 en 40 COROPDISTRICTEN bekend géén één meer TOTAAL 01 OOST GRONINGEN DELFZIJL E.O OVERIG GRONINGEN NOORD FRIESLAND ZUIDWEST FRIESLAND ZUIDOOST FRIESLAND NOORD DRENTHE ZUIDOOST DRENTHE ZUIDWEST DRENTHE NOORD OVERIJSSEL ZUIDWEST OVERIJSSEL TWENTE VELUWE ACHTERHOEK ARNHEM/NIJMEGEN ZUIDWEST GELDERLAND UTRECHT KOP NOORD-HOLLAND ALKMAAR E.O IJMOND AGGL. HAARLEM ZAANSTREEK GROOT-AMSTERDAM GOOI EN VECHTSTREEK LEIDEN/BOLLENSTREEK AGGL. DEN HAAG DELFT EN WESTLAND OOST ZUID-HOLLAND GROOT RIJNMOND Z.O. ZUID-HOLLAND ZEEUWSCH-VLAANDEREN OVERIG ZEELAND WEST NOORD-BRABANT MIDDEN NOORD-BRABAN N.O. NOORD-BRABANT Z.O. NOORD-BRABANT NOORD LIMBURG MIDDEN LIMBURG ZUID LIMBURG FLEVOLAND XX TOTAAL YY Zakelijk beheer ZZ Geen gegeven NL TOTAAL NEDERLAND