Inspiratie voor kindvriendelijke wijken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inspiratie voor kindvriendelijke wijken"

Transcriptie

1 Inspiratie voor kindvriendelijke wijken Bewegen, verplaatsen en spelen Mei A Parkeertaken bij gemeenten

2 2 Parkeertaken bij gemeenten

3 Bewegen, verplaatsen en spelen Inspiratie voor kindvriendelijke wijken Mei A Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

4 Colofon Uitgave Kennisplatform Verkeer en Vervoer Postbus BA Rotterdam Boompjes 200, 3011 XD Rotterdam KpVV Het Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV) ondersteunt als onafhankelijk instituut de decentrale overheden bij het ontwikkelen en realiseren van hun verkeers- en vervoerbeleid. Daarbij staat de huidige en toekomstige klantvraag centraal. T F E I Productie Tekst Eindredactie Vormgeving Druk : KpVV, SOAB Adviseurs voor Woning en Leefomgeving : KpVV : KpVV : TDS printmaildata, Schiedam Contactpersoon Wilma Slinger T E Nabestellen Secretariaat KpVV T E Rotterdam, mei 2008 KpVV, 2008 Gebruik van informatie uit dit rapport is toegestaan met bronvermelding 2 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

5 Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Voor een leefbare stad is een kind nodig Kinderen centraal? Wat goed is voor kinderen is goed voor iedereen Kinderen in Duurzaam Veilig Netwerken voor een kindvriendelijk beleid 10 2 Kinderen in beweging; achtergronden, uitwerking en aanpak Kinderen en ruimte Beperkingen van kinderen in de openbare ruimte Kinderen en mobiliteit Voordelen kindvriendelijke inrichting 18 3 Kindvriendelijk inrichten: wat en hoe? Denken op niveau Visies en concepten Hoofdlijnen kindvriendelijk inrichten 31 4 Werken aan een kindvriendelijke inrichting 37 Praktijkvoorbeelden 43 A Macro 45 B Meso 57 C Micro 75 Bijlagen 97 Literatuurlijst 99 Met dank aan 102 Fotoverantwoording Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

6 4 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

7 Voorwoord De kwetsbare verkeersdeelnemer is een thema dat het KpVV na aan het hart ligt. Dat was ook de reden dat we in 2006 de brochure Veiligheid voor iedereen: aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers levert iets op! maakten. Dat is ook de reden dat we actief bijeenkomsten en excursies organiseren binnen het netwerk Inrichting Kindvriendelijke Straten. Een netwerk van mensen dat interesse heeft in dit onderwerp en regelmatig op stap gaat en kennis uitwisselt. Het is ook niet voor niets dat de kwetsbare verkeersdeelnemer en daarbinnen het kind als een speerpunt is aangewezen in de nieuwe landelijke beleidsstrategie Verkeersveiligheid. Deze uitgave biedt, naast een kapstok voor het werken aan een kindvriendelijke woonomgeving, vooral ook veel uiteenlopende praktijkvoorbeelden voor een kindvriendelijker leefomgeving. De uitgave beoogt zowel ambtenaren als lokale bestuurders te laten zien dat een stad of dorp in meerdere opzichten baat heeft bij een meer kindvriendelijke inrichting. Kindvriendelijk staat tenslotte ook voor mensvriendelijk. De vele voorbeelden maken duidelijk dat er niet één aanpak of één invalshoek is die werkt, maar dat er verschillende wegen leiden naar een kindvriendelijke inrichting met inbreng vanuit uiteenlopende beleidsvelden en vanuit uiteenlopende doelstellingen. Er wordt dan ook breder ingestoken dan enkel vanuit verkeer, vervoer en kinderen. Een kindvriendelijke benadering leent zich, zo leert de praktijk, uitstekend voor een meer integrale werkwijze met inbreng vanuit meerdere disciplines. Bij de diverse voorbeelden is daarbij het uitgangspunt dat het uiteindelijk altijd handelt om kinderen en ruimte. Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met andere organisaties in de klankbordgroep en daarbuiten. De quotes die u her en der aantreft in de tekst zijn afkomstig uit de brede werksessie die gehouden is met o.a. ambtenaren en wethouders van een aantal gemeenten. Als u zich verder wilt verdiepen in dit onderwerp dan kan ik u nog, naast de andere publicaties in de literatuurlijst, de hiernaast genoemde uitgaven van harte aanbevelen. Wim van Tilburg Directeur KpVV 5 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

8 6 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

9 Beleid Achtergronden, uitwerking en aanpak 7 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

10 8 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

11 22 1. Voor een leefbare stad is een kind nodig Kinderen centraal? Speciale voorzieningen voor kinderen schieten de laatste decennia als paddenstoelen uit de grond. Naast de aloude speelgoedwinkel bestaan er tegenwoordig gespecialiseerde kinderschoenenwinkels, kinderkledingketens, kindvriendelijke restaurants, geheel verzorgde kindvriendelijke vakanties en ga zo maar door. Veel meer dan vroeger staan kinderen centraal en zijn kinderen een belangrijk uitgangspunt als het gaat om ons dagelijks doen en laten. Tegelijkertijd lijkt het alsof onze steden en dorpen steeds minder geschikt zijn voor kinderen. Bij het (her)inrichten van de woonomgeving staan kinderen allesbehalve centraal. Speelplekken verdwijnen voor nieuwe functies en (weer meer) auto s komen op die functies af. Schoolpleinen worden omheind om vandalisme buiten te houden. Scholen en andere (kinder)organisaties fuseren, waardoor afstanden groter worden en meer kinderen op de achterbank van de auto naar school gaan. Een ongewenste ontwikkeling vanuit het perspectief van mobiliteit, verkeers- en sociale veiligheid, ruimtegebruik en de ontwikkeling tot zelfstandigheid. De jeugd, en daarmee ook een kindvriendelijke inrichting van onze wijken, heeft de toekomst. 1.2 Wat goed is voor kinderen is goed voor iedereen Kinderen hebben straten en pleinen nodig: om naar school te gaan, om te fietsen, te spelen, maar ook om de buitenwereld te leren kennen en sociale vaardigheden te ontwikkelen. Een veilige en vriendelijke woonomgeving kan kinderen bescherming, bewegingsvrijheid en belevingswaarde bieden. De openbare ruimte heeft op haar beurt kinderen minstens even hard nodig. Een openbare ruimte zonder kinderen leeft niet: kinderen maken van een publieke ruimte een sociale ruimte! Voor voldoende bewegingsvrijheid voor kinderen op straat is ruimte nodig. Die kan gemaakt worden door de openbare ruimte beter in te richten. Een belangrijke sleutel tot het krijgen van ruimte is onder andere het slim oplossen van parkeren. Niet alleen kinderen profiteren van deze kwaliteitsverbetering. Is de stad kindvriendelijk dan is die ook vriendelijk voor andere niet-gemotoriseerde weggebruikers (voetgangers, fietsers, ouderen, buurtbewoners die een praatje maken,...). Dat neemt niet weg dat voor sommigen (onder andere slechtzienden en rolstoelers) extra aandacht nodig is. 1 Variant op het Afrikaanse gezegde It takes a village to raise a child. 9 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

12 Pas de laatste tijd staat een kindvriendelijker inrichting zowel beleidsmatig als vanuit het ontwerp, meer in de belangstelling, maar er is nog een wereld te winnen. Naast de professionele kennis is daarbij ook de bestuurlijke ambitie van belang. De meest krachtige bestuurder is hij of zij met inspiratie! 1.3 Kinderen in Duurzaam Veilig Een belangrijke aanleiding voor het verschijnen van de uitgave Inspiratie voor Kindvriendelijke Wijken is de uitwerking in de praktijk van het concept Duurzaam Veilig; de aanpak van verkeersonveiligheid door structurering van het autoverkeer. In het concept wordt weliswaar gewerkt aan de totstandkoming van 30km-gebieden, wat aanzienlijk minder gevaarlijk is dan 50 km/uur, maar over het algemeen is er weinig oog voor andere functies van de straat dan verkeer. Ook wordt weinig aandacht besteed aan de positie en het gedrag van kinderen en andere kwetsbaren. Spijtig is dat bij de realisatie van 30km-gebieden her en der woonerven zijn verdwenen, die ten opzichte van een 30km-gebied een veel grotere verblijfswaarde bieden, en die op zich passen binnen het totaalconcept Duurzaam Veilig. Een onnodige en ongewenste ontwikkeling dus. 10 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

13 1.4 Netwerken voor kindvriendelijk beleid Deze uitgave is tot stand gekomen vanuit het netwerk Inrichting Kindvriendelijke Straten (IKS). Dit netwerk is ontstaan in de aanloop naar de internationale conferentie Childstreet2005, in augustus 2005 georganiseerd door het International Institute for the Urban Environment (IIUE), 3VO (het huidige Veilig Verkeer Nederland) en de gemeente Delft, in samenwerking met het Child Friendly Cities netwerk. Het IKS-netwerk wordt gefaciliteerd door het KpVV en bestaat uit verkeersveiligheidsprofessionals die zich sterk maken voor een openbare ruimte waar kinderen veilig kunnen spelen en zich kunnen verplaatsen. Met name dat laatste is een aspect dat vaak onderbelicht is: speelplekken genoeg maar hoe kom je er veilig? Het netwerk onderneemt excursies, wisselt kennis uit en treft elkaar op de IKS-website (gehost en onderhouden door het CROW). Wat is kindvriendelijk beleid? Het Europees Netwerk Child Friendly Cities hanteert op basis van artikel 31 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind de volgende vijf uitgangspunten voor een werkelijk kindvriendelijk beleid: 1. Kindvriendelijkheid is een kwaliteit die zich niet laat reduceren tot het uitbouwen van specifieke voorzieningen; het is geen kenmerk van voorzieningen, het is geen kenmerk dat zich toont in het aantal voorzieningen, het is een kenmerk van de hele stad in al zijn aspecten (holistische aanpak). 2. Alle levensdomeinen van de stad moeten dan ook kindvriendelijk zijn: onderwijs, mobiliteit, ruimtelijke planning, hulpverlening, gezondheid, milieu, ontspanning, sport enzovoort (integrale aanpak). 3. Naast deze integrale aanpak vergt het ook een intergenerationele aanpak: kindvriendelijkheid houdt niet in dat er een aparte kinderstad wordt gemaakt, wel dat kinderen van de hele stad deel uitmaken. Kinderen mogen maatschappelijk niet geïsoleerd worden. 4. Bij dit alles is de participatie van kinderen van wezenlijk belang. Kinderen zijn burgers, weliswaar kleine en jonge burgers, maar burgers die op hun eigen wijze kunnen en moeten bijdragen aan de kwaliteit van het samenleven. Hun actorschap moet gezien en gewaardeerd worden. 5. Kindvriendelijkheid is dan ook dynamisch van aard, het is voortdurend in evolutie, het is steeds weer een opdracht met nieuwe kenmerken. Kindvriendelijkheid is veeleer een ambitie; het is geen label dat eenmalig wordt uitgereikt (bron: Het netwerk Child Friendly Cities is een beweging die zich richt op kinderen en jongeren in steden, vanuit het idee dat deze kinderen extra kwetsbaar zijn vanwege bijvoorbeeld gebrek aan speel- en groene ruimte, onveilige verkeerssituaties of vervuiling. In 2003 hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jantje Beton het initiatief genomen om het Netwerk Kindvriendelijke Steden op te zetten, aansluitend op het internationale netwerk dat door Unicef/VNHabitat is gestart in Daarnaast zijn de organisaties Veilig Verkeer Nederland, de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedenbouwkundigen en Planologen (BNSP) en Unicef bij dit initiatief betrokken. Het netwerk Child Friendly Cities wil het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het kind helpen implementeren in gemeenten. 11 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

14 i Meer informatie over de netwerken: Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

15 2. Kinderen in beweging 2.1 Kinderen en ruimte Kinderen waarderen hun vertrouwde omgeving in de eerste plaats omwille van de sociale omgang met anderen. Straat en eigen buurt zijn voor kinderen bij uitstek plekken om een eigen identiteit te ontwikkelen: buiten de directe controle van ouders en in contact met de grotere wereld van oudere kinderen Waar speelt de jeugd? Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat 67% van de kinderen (5-12 jaar) vrijwel dagelijks buiten speelt en 27% een paar keer per week. In onderstaand staatje is te zien waar kinderen spelen. Hieruit blijkt het belang van de eigen straat en van pleinen en grasvelden in de directe woonomgeving. Tuin 58% Straat voor eigen huis 46% Plein of grasveld in de buurt 46% Speelplek met speeltoestellen 30% Speeltuin 18% Divers 2% Bron: SOS voor spelen op straat, IIUE, De directe leefomgeving heeft voor kinderen van verschillende leeftijdsgroepen een andere betekenis. Heel jonge kinderen spelen graag in een veilige omgeving en in het zicht van volwassenen. Een grasveldje of een zandbak in de buurt kan een eerste kennismaking zijn met spelen in de openbare ruimte. Ook de overgangszone tussen privé en openbaar is voor peuters en kleuters interessant: een voortuin, een brede stoep of een autovrije straat met kleine spelaanleidingen zoals bomen en struiken. Kinderen in de basisschoolleeftijd richten zich steeds meer op de buitenwereld en gaan meer met leeftijdsgenoten en in groepsverband spelen: verstoppertje, fietsen, voetballen. Deze kinderen zijn gebaat bij straten met brede stoepen en pleintjes, autovrije- en luwe straten, veilige fietsroutes, grasveldjes en rommellandjes, Weer oudere kinderen beschouwen de openbare ruimte als een sociale ontmoetingsplaats. Het is een plek van vrijheid, waarbij het juist fijn is buiten het zicht en bereik van bijvoorbeeld ouders te zijn. Met het verstrijken van de leeftijd verschuiven dus de actieradius en behoeften van kinderen. Dat is van belang bij een kindvriendelijke inrichting. De diverse leeftijdsgroepen geven een andere betekenis aan hun omgeving en doen van daaruit een 13 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

16 ander beroep op de openbare ruimte. Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor de inrichting van de openbare ruimte als speelruimte: iedere doelgroep heeft eigen behoeften en wensen. Helaas is een meer op leeftijd en activiteitenpalet afgestemd speelbeleid schaars. Nog te vaak menen gemeenten aan speelbeleid te doen als er wipkippen op een terreintje worden geplaatst. Speelplekken maken is meer dan het enkel toepassen van normen. Het moet er ook leuk zijn. In wijken en buurten is voor buitenspelen bovendien steeds minder ruimte: kinderen zijn voor het buitenspelen teruggedrongen naar postzegelplekjes, brandgangen en restruimtes. Bestaande speelplekken verdwijnen ten gunste van parkeerruimte en bebouwing. De resterende speelplaatsen zijn steeds moeilijker bereikbaar, doordat ze verder weg liggen. De kans is dan groter dat ze door het toenemende verkeer te gevaarlijk zijn om alleen naar toe te mogen of kunnen. Kinderen kunnen daardoor steeds minder zelfstandig buiten spelen, blijven vaker binnen en bewegen minder met alle gevolgen van dien. Kinderrechten in Nederland In de ngo-rapportage van het Kinderrechtencollectief Nederland worden in het licht van het Verdrag voor de Rechten van het Kind 10 kritiekpunten geformuleerd over problemen rondom kinderen in Nederland. Eén van de kritiekpunten richt zich op Vrije Tijd en Ruimte: in Nederland is steeds minder ruimte voor kinderen om te spelen. De vrije tijd van kinderen wordt geïnstitutionaliseerd (bijvoorbeeld door naschoolse opvang). Onderzoeken tonen aan dat in de grote steden zo n 25 tot 30 procent van de kinderen tussen de vier en twaalf jaar (bijna) nooit buiten speelt (Bron: Kinderen eerst!, Nederlands Comité Unicef, najaar 2007). 14 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

17 2.2 Beperkingen van kinderen in de openbare ruimte Door hun kleine gestalte kijken kinderen anders dan volwassenen. Ze kunnen niet over auto s, hagen of straatmeubilair heenkijken. Kleine kinderen verwarren vooral zien en gezien worden, ze kunnen geluiden moeilijk lokaliseren en zijn soms traag en ondoeltreffend in hun reacties. Kinderen hebben het vooral moeilijk met: - Te snel rijdende auto s, omdat ze snelheden moeilijk kunnen inschatten. - Te weinig uitzicht bij het oversteken door geparkeerde auto s, glasbakken, muurtjes, struiken etc. vanwege hun ooghoogte. - Parkeren op de stoep, waardoor ze moeten uitwijken naar de straat. - Manoeuvrerende auto s (achteruitrijden, geen voorrang geven, etc.) door het verrassingselement en de valse verwachting te worden gezien. Hartkloppingen Volgens een onderzoek met behulp van elektroden, die de frequentie van hun hartslag registreren, doen de meest kritische verkeerssituaties peuters niets. Hun hart gaat wel harder kloppen op het moment dat ze een ijsje mogen kopen (Bron: Het spelende kind in en bij de woning, TH Delft, 1972). Tussen het vijfde en tiende jaar is sprake van een duidelijke toename van het besef van gevaar. Daarbij lijkt het erop dat ervaring in het verkeer inzicht in gevaar doet groeien. Verkeerservaren kinderen blijken gevaar spontaan waar te nemen in de leeftijd van 7-8 jaar. Zonder verkeerservaring bereiken kinderen dit niveau pas als zij 9-10 jaar oud zijn (bron: Kindlint Westerpark, SOAB, 2004). 2.3 Kinderen en mobiliteit Tussen de snelheidslimiet in de straat en de leeftijd waarop kinderen zelfstandig buiten kunnen spelen ligt een duidelijk verband. Gemiddeld ligt die leeftijd op 5,4 jaar. Vooral woonerven zijn erg geschikt voor zelfstandig buiten spelen. 30km-gebieden echter maken onvoldoende hun verblijfsfunctie waar. Dit blijkt uit een evaluatie van de Nationale Straatspeeldag 2005 door VVN (Bron: Jaaroverzicht 2005, VVN). 15 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

18 De leeftijd waarop kinderen zelfstandig buiten mogen spelen ligt in woonerven meer dan een jaar beneden die leeftijd in 30km-gebieden. De huidige (sobere) inrichting van 30km-gebieden biedt onvoldoende veiligheid en kwaliteit om de verblijfsfunctie waar te maken. Kinderen zijn een belangrijke gebruiker van die verblijfsruimte. Genoeg werk aan de winkel dus. Kinderen spelen steeds minder buiten Vergeleken met 2005 spelen kinderen minder buiten, zo blijkt uit een onderzoek van de Buitenspeelbond. Waar kinderen twee jaar geleden gemiddeld per dag drie uur en een kwartier buiten speelden, is dit in 2007 ruim een half uur minder. Ouders onderstrepen het essentiële belang van buiten spelen en zouden willen dat hun kind dit meer doet, maar de hectiek van de huidige maatschappij laat dit niet toe. Ouders maken zich vooral zorgen over de veiligheid van kinderen als deze buiten spelen. Met name ouders van jonge kinderen vinden dat hun kind risico s niet goed kan inschatten en maken zich zorgen over het verkeer, vreemden en het feit dat hun kind zich kan bezeren bij het buiten spelen (bron: In 1972 ging 50% van de kinderen alleen naar en van de kleuterschool en tot ver in de jaren zeventig liepen de meeste kinderen van 6 jaar en ouder zelfstandig naar school, vriendjes of verenigingen. Als de afstand te groot was gingen ze zelfstandig op de fiets. Halen en brengen was een uitzondering. Logisch, want de school lag in de buurt, de kinderen woonden in de straat en de meeste kinderactiviteiten waren in de buurt aanwezig. Door de groeiende welvaart, de daarmee gepaard gaande toenemende automobiliteit en de grotere afstand tot scholen door een bewustere schoolkeuze gingen ouders er in toenemende mate toe over om hun kinderen naar school en andere activiteiten te begeleiden. Steeds meer werd de noodzaak tot het halen en brengen van jonge kinderen gevoeld. Halen en brengen, veelal met de auto, werd daarmee een feit. De toenemende onveiligheid (al dan niet subjectief) door het toenemende verkeer leidt tot een vicieuze cirkel: kinderen worden met de auto gebracht vanwege de toenemende onveiligheid, maar een toenemend aantal auto s vergroot de onveiligheid in de buurt opnieuw, waardoor weer meer ouders overgaan tot het halen en brengen van de kinderen met de auto. 16 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

19 De gemiddelde leeftijd waarop kinderen zich zelfstandig in het verkeer mogen bewegen is de laatste 20 jaar opgelopen van 6 jaar naar 7-8 jaar tot zelfs jaar in de grote steden. Maatschappelijk en verkeerskundig een slechte ontwikkeling, want kinderen brengen meer tijd binnen en op de achterbank door. En met te weinig verkeerservaring komen naar verhouding veel jarigen terug in de ongevalstatistieken, als ze opeens zelf naar de middelbare school gaan fietsen (bron: Duurzame Mobiliteit en Ruimte voor K.i.d.s., SOAB, 2005). Bron: Kindlint Westerpark, SOAB, 2004 Welke verkeerstaken kunnen kinderen al dan niet zelfstandig uitvoeren? Leeftijdsindicatie Oversteken Fietsen 4-8 jaar Enkel met een duidelijke opdracht in woonstraten Alleen in zeer veilige gebieden om te oefenen en te spelen (Kinderen van 5-6 jaar zijn redelijk goed op de hoogte van de functie van een stoep, zebra en verkeerslichten) jaar Tot jaar langere reactietijd en Vergt nog veel concentratie als taak op mogelijk spontaan gedrag zich, complexe situaties zijn gevaarlijk 13 jaar en ouder Geen probleem Complexe situaties zijn een probleem Fietsroute-netwerk Houten Het fietsroutenetwerk in Houten laat zien dat er een duidelijk verband bestaat tussen de inrichting van een langzaam verkeersnet en de mate waarin kinderen zich zelfstandig in het verkeer kunnen en mogen bewegen. Houten kent een stervormig net van fietsroutes waarop fietsers voorrang hebben op de auto. Automobilisten kunnen in tegenstelling tot fietsers en voetgangers de wijk niet doorsteken, maar maken gebruik van een rondweg. Onderzoek op basisscholen in Houten toont aan dat het aantal verplaatsingen met de auto naar school vele malen lager ligt dan gemiddeld (tussen de 5 en 10%). Kinderen blijken in Houten al op jonge leeftijd (vanaf + 6 jaar) zelfstandig, dat wil zeggen zonder begeleiding of onder begeleiding van oudere broers/zussen, lopend of fietsend naar school te gaan (bron: Schoolomgevingsplan Rijsbrug en Wernaar. Plaatjes- en praatjesboek, SOAB, 1998). Zie praktijkvoorbeeld Macro Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

20 2.4. Voordelen kindvriendelijke inrichting Een kindvriendelijke inrichting brengt kinderen én de maatschappij de volgende voordelen: Een gunstige invloed op de motorische ontwikkeling Kinderen die veel buiten spelen zijn motorisch beter ontwikkeld dan kinderen die vooral binnen spelen. Daardoor zijn kinderen weerbaarder in het verkeer en hun sociale omgeving. Een gunstige invloed op de fysieke conditie Meer en meer kinderen krijgen te kampen met overgewicht, met alle gevolgen van dien (psychosociale problemen, gezondheidsproblemen). De belangrijkste oorzaak is een gebrek aan beweging. Door bijvoorbeeld alleen al elke dag naar school te fietsen of lopen kan overgewicht voorkomen worden. Nederlandse Norm Gezond Bewegen Slechts weinig kinderen voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen: iedere dag minimaal 60 minuten matig intensief lichamelijk actief. In een onderzoek van TNO in tien wijken in 2004/2005 bleek dat 4% van de jongens en 3% van de meisjes aan deze beweegnorm voldoet (bron: Kinderen in prioriteitswijken: lichamelijke (in)activiteit en overgewicht, TNO, 2005). Sociale contacten Het sociale aspect van mobiliteit, vooral het ontmoeten van andere kinderen, is belangrijk voor kinderen. Zelfstandig buiten spelen is naast de motorische ontwikkeling van groot belang voor de sociaal-emotionele en verstandelijke ontwikkeling van kinderen: vriendjes leren kennen, ruzies kunnen oplossen, samen spelen, opkomen voor jezelf, etc. Ontwikkeling van een sociale identiteit Doordat kinderen zich zelfstandig in een steeds ruimere omgeving kunnen en mogen bewegen maken ze zich vertrouwd met hun leefomgeving en ontwikkelen ze een sociale identiteit. Door rond te lopen, te fietsen of te skeeleren in de buurt bouwen kinderen kennis van hun omgeving op, in ruimtelijk opzicht maar ook in sociaal en moreel opzicht. Ze ontdekken niet alleen de wereld van andere kinderen, maar ook de (interessante!) wereld van volwassenen. Een gunstige invloed op het sociale klimaat Omdat ouders een oogje in het zeil houden op jongere kinderen versterken de sociale contacten in de buurt; een belangrijke voorwaarde voor een goede sociale veiligheid in de buurt. Spelen op straat kan ook bijdragen aan een beter contact tussen verschillende generaties, zowel tussen kinderen onderling als tussen kinderen en ouderen. 18 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

21 Een gunstige invloed op de verkeersveiligheid van de omgeving Door bij de inrichting van de omgeving uit te gaan van de beperkingen van de zwakste verkeersdeelnemers, vaak kinderen, maar bijvoorbeeld ook ouderen die slecht ter been zijn en mensen met een handicap, verbetert de verkeersveiligheid op straat voor ìedereen. Kindvriendelijk beleid betekent aandacht voor de leefbaarheid van de openbare ruimte. Minder verkeersdrukte door auto s Als kinderen massaal te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer naar school gaan zou de verkeersdrukte tijdens de ochtendspits een heel stuk minder zijn. Ouders die hun kinderen met de auto naar school brengen omdat het zo druk en onveilig is in het verkeer, kunnen die vicieuze cirkel doorbreken. Een gunstig effect op het milieu Meer gebruik van de fiets of lopend naar school, vereniging en clubs betekent minder gebruik van de auto met als neveneffect minder milieuvervuiling door het autoverkeer. Een gunstig effect op de economie In grote getalen verlaten met name jonge gezinnen het drukke stedelijke gebied en vestigen zich in de VINEX-locaties. Veel ouders kiezen er voor hun kinderen niet in de grote stad op te voeden en verhuizen naar woongebieden, voorsteden en omliggende dorpen met een meer kindvriendelijke inrichting en uitstraling en een kindgerichter voorzieningenaanbod. Dit komt de levensvatbaarheid van (kinder)voorzieningen in de stad niet ten goede. Ook neemt de economische kracht in steden af als draagkrachtige gezinnen vertrekken naar locaties buiten de stad. Een verdunning en verschraling van allerlei voorzieningen holt de vitaliteit van steden uit. Gemeenten kunnen hierop inspelen door een kindvriendelijker beleid te voeren. 19 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

22 Een aantrekkelijke en kindvriendelijke woonomgeving verkoopt zichzelf. Koekoeksplein Utrecht De autovrije herinrichting van het Utrechtse Koekoeksplein begin jaren 90 heeft geleid tot een plein met veel ruimte voor verblijven en spelen. Met de verbetering van de gebruikswaarde van het plein voor bewoners is de uitstroom van draagkrachtige bewoners met kinderen uit de wijk een halt toegeroepen. De aangrenzende koopwoningen op het plein zijn in waarde gestegen. Op het plein heeft zich na de herinrichting bovendien een kinderdagverblijf gevestigd vanwege de kwaliteit van de (speel)ruimte. Economisch gezien heeft de herinrichting tot kindvriendelijk plein dan zeker ook zijn vruchten afgeworpen voor de buurt. Zie praktijkvoorbeeld Micro 5. Meer informatie over kinderen in beweging - Spelen op straat. De kindvriendelijke straat: uitnodigend en verkeersveilig, IIUE, SOS voor spelen op straat, VVN, 2007 (publieksuitgave van Spelen op straat ) - Kiss 3.0: hoe kindvriendelijke is deze straat? VVN, Spelen met ruimte, handboek gemeentelijk speelruimtebeleid, Child Friendly Cities, Ruimte voor de jeugd, Platform Ruimte voor de jeugd, Notitie Ruimte voor kinderen, Werkgroep IKS, Kindvriendelijke publieke ruimte, Mobiel21, Handboek Ontwerpen voor kinderen, CROW, Kinderen Onderweg, Stichting Kinderen Voorrang, Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

23 3. Kindvriendelijk inrichten: wat en hoe 3.1 Denken op niveau Werken aan een kindvriendelijke inrichting gebeurt op drie niveaus. Macroniveau Op macroniveau gaat het bij het streven naar kindvriendelijkheid om ruimtelijke plannen en kaderstellend beleid op provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Aan de daadwerkelijke uitvoering van een kindvriendelijke inrichting kunnen diverse beleidsuitgangspunten en thema s ten grondslag liggen (zie onderstaand kader). Denk bijvoorbeeld aan de uitwerking van ruimtelijk beleid als locatiebeleid voor kindervoorzieningen, de uitwerking van ruimtelijke plannen vanuit het gezondheidsbeleid en onderwijs- en ruimtelijk beleid gericht op de realisatie van brede scholen. In de aanpak van bestaande wijken liggen er kansen vanuit de in 2007 aangewezen Prachtwijken. In de brede aanpak van deze wijken kan aandacht voor kindvriendelijkheid Bron: SOAB Adviseurs voor Woning en Leefomgeving, Breda Macro-niveau Ruimtelijke plannen, beleid op provinciaal niveau Meso-niveau Inrichting en categorisering op wijk- en buurtniveau Micro-niveau Ontwerp en maatregelen op locatieniveau Beleidsthema s en invalshoeken voor een kindvriendelijke inrichting - Buitenspeelruimte en groen - Gezondheid (beweging, luchtkwaliteit) - Integrale wijkaanpak (herstructurering, (verkeers)leefbaarheid) - Bereikbaarheid en (verkeers)veiligheid - Scholing en opvoeding - Dagindeling (combi-functies) - Sociale cohesie - Communicatie met en participatie van kinderen 21 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

24 Laat de Prachtwijken ook prachtige wijken voor kinderen worden. een belangrijke rol spelen in de verbetering van de (verkeers)leefbaarheid van de wijken, het versterken van de ontmoetingsfunctie in de openbare ruimt en het bieden van meer ruimte aan kinderen, die veelal aangewezen zijn op de schaarse openbare ruimte in de stad. Mesoniveau Op mesoniveau (wijk en buurt) gaat de aandacht bij het streven naar kindvriendelijkheid uit naar de ruimtelijk-functionele en verkeerskundige vertaling van de betrokken beleidsterreinen naar wijk- en buurtniveau. Bijvoorbeeld het vertalen van het lokale speelbeleid naar het realiseren van voldoende, kwalitatief goede en op verschillende doelgroepen toegesneden speelplekken in de wijken en buurten. 22 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

25 Werken met speelruimtenormen Vanuit Jantje Beton en de NUSO wordt gepleit voor het hanteren van een 3%-speelruimtenorm voor de openbare ruimte. De initiatiefwet Buitenspeelruimte heeft deze norm als basis genomen. Deze wet is (nog) niet aangenomen door de Tweede Kamer. Wel heeft het Ministerie van VROM in april 2006 een beleidsbrief aan gemeenten gestuurd met de vraag een speelruimtenorm te hanteren én een lokaal speelruimtebeleid te ontwikkelen, waarin de kwaliteit van speelruimte vastgelegd wordt (meer informatie: Handboek Spelen met Ruimte, een uitgave van de VNG, Jantje Beton, VROM en de NUSO in het kader van het netwerk Child Friendly Cities). Bij de herstructurering van de wijk Zoetendaal in Zevenbergen is op een slimme manier de 3%-norm voor openbare speelruimte opgetrokken, door in het inrichtingsplan het schoolplein - als openbare speeloptie en kans voor spelen in de buurt - te koppelen aan een autovrij gebied. Zie praktijkvoorbeeld Meso 6. In het Speelbeleid gaat het meer om het creëren van speelruimte dan om het aanleggen van speeltuintjes. Een belangrijk element op mesoniveau is het verbinden van de diverse kinderbestemmingen in de wijk en buurt in een samenhangend netwerk van kindveilige routes mèt belevingswaarde: loop- en fietsroutes naar school, speelplekken, het tienerhuis, de skatebaan, het winkelcentrum, verenigingen, sportvelden enz. Microniveau Op microniveau tenslotte wordt op locatieniveau gekeken naar het daadwerkelijke ontwerp en kindvriendelijke inrichtingsmaatregelen in straten en op plekken. Sta af en toe eens stil bij hoe je vroeger zelf als kind speelde. 23 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

26 Van A naar A Kinderen maken net als volwassenen op diverse manieren gebruik van de openbare ruimte: ze bewegen zich van A naar B, ze vertoeven in de openbare ruimte, ze spelen, ze sporten. In theorie kun je voor het invullen van het wat en hoe van een kindvriendelijke inrichting uitgaan van twee elementen: doelgerichte verplaatsingen en doelgericht verblijf van kinderen in de openbare ruimte. Dit vraagt aandacht voor verkeersveilige en sociale veilige routes, voor overzichtelijke en veilige oversteekplaatsen, maar ook voor voldoende speelplekken en sportveldjes in de buurt. Voor kinderen is echter, anders als bij volwassenen, de grens tussen het zich verplaatsen in de openbare ruimte en het spelen in diezelfde openbare ruimte flinterdun. Kinderen spelen feitelijk altijd. Zij ervaren kleuren, vormen en geluiden anders als volwassenen. Beestjes zijn voor kleine kinderen veel belangrijker dan auto s en fietsen. Een stippellijn langs een fietsstrook is in de beleving van een jonge tiener gemaakt om te slalommen. Een fietsenrek om op te klimmen. Kinderen bereiden zich door hun spel onbewust voor op het volwassen leven. Spelenderwijs verinnerlijken zij zich de normen en waarden van de samenleving en leren op een creatieve manier om te gaan met de dingen om zich heen. Kort gezegd: van spelen worden kinderen mens! Voor het realiseren van een kindvriendelijke inrichting is het daarom belangrijk ook aandacht te besteden aan minder grijpbare inrichtingselementen zoals de aantrekkelijkheid en de belevingswaarde van de openbare ruimte. Door wat vaker op de hurken te gaan zitten, letterlijk en figuurlijk, kunnen we de wereld voor kinderen zo inrichten dat zij daadwerkelijk aan hun trekken komen (bron: Kinderen onderweg, Kinderen Voorrang, 1997). Een aansprekende inrichting voor zowel verkeren als verblijven vergt een goede en tijdige samenwerking tussen verkeerskundigen en stedenbouwkundigen. Deze samenwerking en afstemming kan beslist beter dan nu vaak het geval is. 24 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

27 3.2 Visies en concepten Aan het (kindvriendelijk) inrichten van de openbare ruimte liggen vele visies en concepten ten grondslag. Het is aan de lokale beslissers en uitvoerders welke visie als uitgangspunt wordt gekozen en richting geeft aan het denkproces over kindvriendelijk inrichten. Enkele voorbeelden zijn: Design for all, Duurzaam Veilig, Childstreet, Shared Space en Reclaiming streets. Design for all Een openbare ruimte die geschikt is voor kinderen is meestal goed voor iedereen of a city friendly to children is a city friendly to all. Deze zinsnede gaat vooral op als naar de openbare ruimte als verkeersruimte gekeken wordt: een verkeersruimte die ontworpen wordt op de beperkingen van kinderen zal ook vriendelijk zijn voor andere kwetsbare verkeersdeelnemers. Het onderliggend ontwerpprincipe Design For All gaat uit van de gedachte dat de omgeving zodanig ontworpen kan worden dat ten minste 95% van de bevolking probleemloos in de omgeving kan functioneren. Niet de gemiddelde mens is de maat der dingen maar de kwetsbaarste mens. Doelstelling is dat zoveel mogelijk mensen op een goede en veilige manier gebruik kunnen maken van de openbare ruimte en dat niemand onnodig wordt buitengesloten. Door rekening te houden met de noden en behoeften van de groep kwetsbare verkeersdeelnemers, wordt breed ingezet op de geschiktheid van de openbare ruimte voor zowel kinderen, oudere verkeersdeelnemers, mensen met een beperking, jonge ouders met een kinderwagen etc. Dit scheelt uiteindelijk tijd en geld! Een kindvriendelijke buurt is een mensvriendelijke buurt. 25 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

28 Geschikt Wonen voor Iedereen. Zelfstandig blijven wonen waar je je prettig voelt, ook als je wat ouder bent of een beperking hebt. Maar dan wel met de nodige voorzieningen in de buurt. Dat is in een notendop de doelstelling van het Bredase project Geschikt Wonen voor Iedereen. Daarbij is Design For All een belangrijk uitgangspunt: iedereen, oud of jong, met of zonder beperking moet onbekommerd kunnen wonen in Breda. Voor de woonomgeving is onder andere het streven dat elke wijk gemarkeerde, veilige en toegankelijk wandelroutes kent met voldoende speel- en ontmoetingsplekken voor jong en oud. De routes zijn gemarkeerd met gele voetstappen en zo voor iedereen duidelijk herkenbaar in het straatbeeld. Anno 2007 telt Breda 55 straten met gele voetgangersstappen (bron: GWI Beleid , gemeente Breda, 2007). In de dagelijkse ontwerppraktijk zal overigens ook op z n tijd naar oplossingen op maat en compromissen gezocht moeten worden als de wensen van verschillende doelgroepen te ver uiteenlopen om tot een gezamenlijk antwoord te komen. Design For All komt met name in het gedrang als het om de gewenste extra belevingswaarde van de openbare ruimte voor kinderen gaat. Zo is het voor mensen die slecht ter been zijn prettig om dicht bij huis te kunnen parkeren, terwijl het voor kinderen evenzo prettig is als de auto s wat verder weg geparkeerd staan ten gunste van speelruimte in de directe buurt. En is het voor kinderen leuk en spannend als de voetgangersroute zich als een oversteekfant over de weg buigt, voor ouderen en mensen met lichamelijke beperkingen is dit niet de ideale oversteekoplossing.. Oversteekfant Bron: SOAB Adviseurs voor Woning en Leefomgeving, Breda 26 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

29 Duurzaam Veilig In een duurzaam veilig wegverkeerssysteem is de kans op ongevallen door de vormgeving van de infrastructuur bij voorbaat al drastisch beperkt. Voor zover er nog ongevallen gebeuren is het proces dat de ernst van de ongevallen bepaalt, zodanig geconditioneerd dat ernstig letsel nagenoeg uitgesloten is. Zo luidt de omschrijving van Duurzaam Veilig, dat in 1997 in een convenant Startprogramma Duurzaam Veilig tussen verschillende publieke partijen (Vereniging Nederlandse Gemeenten, Unie van Waterschappen, Inter Provinciaal Overleg en het ministerie van Verkeer en Waterstaat) is afgesloten. Het ontwerpprincipe Duurzaam Veilig richt zich op een verbetering van de verkeersveiligheid door in te zetten op: - Een omgeving die qua inrichting afgestemd is op de (beperkingen) van de menselijke vermogens (vorm en functie = gedrag); - voertuigen die voorzien zijn van middelen om taken van mensen te vereenvoudigen en die geconstrueerd zijn om de kwetsbare mens zo goed mogelijk te beschermen; - Verkeersdeelnemers die adequaat worden opgeleid en geïnformeerd. Straat voor straat wordt bij Duurzaam Veilig duidelijk gekozen of de prioriteit ligt bij verkeer (verplaatsing door middel van voertuigen) of bij verblijf (bron: Childstreet Childstreet is een concept dat de stedelijke openbare ruimte beschouwt vanuit de zelfstandige mobiliteit van kinderen. De basis voor dit concept is gelegd op de internationale conferentie Childstreet2005 in Delft, die werd georganiseerd door het IIUE, de gemeente Delft en Veilig Verkeer Nederland (toen 3VO), in nauwe samenwerking met de Nederlandse tak van het internationale netwerk Child Friendly Cities. Kinderen hebben (wereldwijd) het grootste deel van hun traditionele natuurlijke bewegingsvrijheid in de buitenruimte verloren, in belangrijke mate veroorzaakt door de toename van het gemotoriseerd verkeer. Zelfstandige mobiliteit van kinderen is van essentieel belang voor de gezonde ontwikkeling van kinderen, zowel lichamelijk als geestelijk. Een toekomstgerichte samenleving hecht hier belang aan. Dit stelt nadrukkelijk voorwaarden aan de inrichting van de stedelijke openbare ruimte en aan het verkeer in het bijzonder. Het Delft Manifesto, de slotverklaring van de conferentie, heeft handreikingen gegeven voor een integraal beleid voor een kindvriendelijke stedelijke buitenruimte ( Hierop gebaseerd levert Childstreet voor de Nederlandse situatie aanbevelingen voor het (her)ontwerp van de openbare en verkeersruimte, die aanvullend zijn op Duurzaam Veilig binnen de bebouwde kom. Om het Childstreet concept tastbaar te maken is KiSS, de Kinder Straat Scan, ontwikkeld. Straten worden aan de hand van indicatoren op zes aspecten beoordeeld: Bescherming, Bewegingsvrijheid, Beloopbaarheid, Befietsbaarheid, Bespeelbaarheid en Belevingswaarde. Elk aspect levert een rapportcijfer op (zie ook paragraaf 3.3). 27 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

30 Het Childstreet concept is niet alleen aantrekkelijk voor kinderen maar is evenzeer in het belang van de zelfstandige mobiliteit van andere kwetsbare straatgebruikers. Dit wordt geïllustreerd door het motto van Child Friendly Cities: A city friendly to children is a city friendly to all. Naast de individuele voordelen voor kinderen op het gebied van lichamelijke en geestelijke gezondheid, heeft de maatschappij er baat bij op het vlak van de bereikbaarheid, leefbaarheid en milieu. Het concept past tevens naadloos in het beleid van de overheid om het gebruik van de fiets voor de kortere (< 7,5 km) verplaatsingen te stimuleren (Nota Mobiliteit, 2005) door het reduceren van breng- en haalkilometers per auto (bron: netwerk Child Friendly Cities). Shared Space Shared Space (oftewel gedeelde ruimte) is geen nieuwe uitvinding. Het delen van de straat door alle vervoerswijzen was tot 1900 de normale situatie en is op veel plaatsen de traditionele oplossing. Omstreeks 1970 pasten Joost Váhl en anderen deze traditionele Shared Space-gedachte toe bij de ontwikkeling van woonerven en andere straten. Shared Space Drachten Vanuit de Shared Space-gedachte heeft in 1998 een ingrijpende reconstructie plaatsgevonden van het kruispunt De Drift/Torenstraat-Noord/Zuidkade in het centrum van Drachten. Voor de reconstructie betrof het kruispunt een met verkeerslichten geregelde kruising. Bij de reconstructie is het kruisingsvlak als plein vormgegeven. Aanduidingen voor rijloper, fietser en voetganger ontbreken. Verkeersborden zijn volgens het Shared Space-principe overal weggelaten. Op het plein geldt de regel dat alle verkeer van rechts voorrang heeft. Zie praktijkvoorbeeld Micro 10. De laatste 10 jaar heeft een wat andere vorm van Shared Space van de verkeerskundige Hans Monderman de aandacht gekregen. Kenmerkend voor deze benadering 28 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

31 is het onderscheid wat gemaakt wordt tussen verkeersruimte en verblijfsruimte en daarmee samenhangend verkeersgedrag en verblijfsgedrag. Op de overgang tussen verkeersruimte en verblijfsruimte is sociaal verkeersgedrag wenselijk, waarbij sociale omgangsvormen belangrijker zijn dan verkeersregels. Met het concept Shared Space wordt een oplossing gezocht voor de ongewenste ontwikkeling dat steeds meer (verblijfs)gebieden door de groei van het gemotoriseerde verkeer tot verkeersruimte in zijn gericht. Ingezet wordt op een vrijwillige gedragsverandering van alle gebruikers van de openbare ruimte, ondersteund door een aangepaste vormgeving en uitrusting. Een goed zichtbare school met spelende kinderen en met een aangepaste weginrichting bijvoorbeeld heeft een veel sterker effect op het snelheidsgedrag van automobilisten dan een verkeersbord, dat overstekende kinderen aanduidt, zonder dat een kind te zien is. Bij de vormgeving van Shared Space wordt een belangrijke rol toegekend aan de uiteindelijke gebruikers van de ruimte, in die zin wordt gesproken van democratische kwaliteit van de inrichting. Reclaiming Streets Ook het concept Reclaiming Streets van David Engwright gaat uit van het principe dat bewoners zelf een belangrijke rol kunnen spelen in het terugdringen van het autoverkeer in de buurt en het terugvorderen van de straat als leefruimte. Reclaiming Streets is een aanpak die vooral gericht is op het mobiliseren en coachen van bewoners. Het geeft handvatten voor het terugdringen van het autoverkeer (waaronder het eigen gebruik van de auto) in minder dan 7 weken en ontwerpideeën voor het inrichten van de openbare ruimte op een zodanige manier dat gemotoriseerd verkeer voelt dat het te gast is in een verblijfsgebied. Daarnaast wordt veel aandacht besteed aan de samenwerking met de eigen buurtbewoners, de gemeente, politie etc. Soms lijkt het wel alsof mensen meer houden van hun auto dan van hun kinderen 29 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

32 i Meer informatie over Visies en concepten: Shared Space; veilig of onveilig, DVS, Reclaiming Streets, David Engwicht, Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

33 3.3 Hoofdlijnen kindvriendelijk inrichten Ruimtelijke structuur (macroniveau) Als een kapstok geeft de ruimtelijke structuur van een stad of dorp houvast voor de kindvriendelijke inrichting van wijken en buurten. Vanuit het gegeven dat kinderen slechts een beperkte complexiteit aankunnen, wordt liefst gestreefd naar grote verblijfsgebieden. Binnen het verblijfsgebied wordt gewerkt aan een fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers en een zodanige inrichting van de straten dat de snelheid van het verkeer minder dan 30 km/uur bedraagt. 30 is een snelheid waarbij bijna geen ernstige ongelukken gebeuren, maar voor het over de volle breedte gebruiken van de straat voor spelen, lopen en ontmoeten moet de snelheid nog lager liggen (stapvoets rijden betekent 15 km/uur!). Kinder(speel)plekken- en voorzieningen, bijvoorbeeld scholen en jeugdcentra, liggen liefst zoveel mogelijk midden in verblijfsgebieden, ver van de verkeersaders. Buiten de verblijfsgebieden wordt op de 50km-wegen binnen de bebouwde kom gestreefd naar scheiding van verkeer door middel van losse voet- en fietspaden op routes die veel gebruikt worden door kinderen en goede oversteekplekken. Door op deze manier verschillende verblijfsgebieden te koppelen ontstaat een stedelijk netwerk van kindvriendelijke verblijfsgebieden aan elkaar geregen door veilige (kinder)routes. Kindvriendelijk Heerhugowaard Vanuit de startnotitie Heerhugowaard Kindvriendelijke Gemeente werkt de gemeente Heerhugowaard op alle fronten en in samenwerking met alle gemeentelijke afdelingen én betrokken instellingen en bewoners aan een kindvriendelijke inrichting van Heerhugowaard. De gemeente zet daarmee een anticyclisch beleid in om gezinnen met kinderen te behouden voor de stad en aantrekkelijk te blijven voor gezinnen en jongeren. Zie praktijkvoorbeeld Macro Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

34 Uit de vele voorbeelden en initiatieven blijkt dat het vooral het macroniveau is dat de nodige aandacht behoeft. Lokale initiatieven zijn er, maar regionaal of landelijk zijn er nauwelijks voorbeelden te vinden. Idealiter wordt zowel gewerkt aan de brede integrale aanpak op gemeentelijk niveau als aan de concrete praktische uitwerking op wijk-, buurt- en straatniveau. Routes en netwerken (mesoniveau) In de verblijfsgebieden wordt gewerkt aan een op mensen toegesneden omgeving met een diversiteit aan inrichtingsvormen: 30km-gebieden, woonerven, autovrije gebieden, fietsstraten en voetpaden. Binnen de verblijfsgebieden is voor het veilig verplaatsen en spelen van kinderen behoefte aan routes, die belangrijke voorzieningen in de buurt of wijk met elkaar verbinden: voor kinderen zijn dit bijvoorbeeld speelplekjes in de buurt, de school en de sportvereniging- en velden. Het streven daarbij is verkeers- en sociaal veilige, herkenbare en speelvriendelijke routes met zo min mogelijk conflictsituaties met andere weggebruikers. Kindlint Een oplossing die kinderen een veilige plek in het verkeer (terug) kan geven is het Kindlint. Dit is een speciaal aangepast of ontwikkelde route waarlangs kinderen zelfstandig, veilig en prettig naar allerlei speel,- school,- vrijetijds- en opvangvoorzieningen kunnen lopen of fietsen. Een Kindlint combineert zowel ruimtelijke inrichting, verkeersveiligheid en (verkeers)educatie als gedifferentieerdheid in speelvoorzieningen vanuit de beleving van kinderen. Zie praktijkvoorbeelden Meso 2 en Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

35 Passewaaij Tiel Een wijk die in de volksmond het predikaat kindvriendelijke wijk heeft verdiend is de Tielse wijk Passewaaij. Hier zijn met name de ruime opzet, het weren van doorgaand verkeer door de wijk en het geringe aantal verkeersproblemen de oorzaak van. Ook kent de wijk in potentie een aansprekende en spannende speel- en ontmoetingsplek op de vindplaats van een tweetal Bataafse nederzettingen. Bij de ontwikkeling van de nieuwe woonbuurt is deze unieke vondst de start van een integrale en eensgezinde samenwerking voor het realiseren van een speelplek in de wijk. Zie praktijkvoorbeeld Meso 4. Straten en plekken (microniveau) Voor het kindvriendelijk inrichten op straat- en plek niveau is met name het creëren van ruimte en de aantrekkelijke inrichting daarvan van belang. Voor kinderen moet de openbare ruimte bruikbaar, bereikbaar en toegankelijk zijn. Buiten spelen moet vanaf de voordeur mogelijk zijn! Kinderen moeten langzaam hun actieradius kunnen uitbreiden over veilige stoepen en veilige oversteken naar vrienden en verder weg gelegen speelplekken. Enkele concrete ontwerpaanbevelingen zijn dat 30km-straten altijd voldoende trottoir hebben. Bij schaarste aan ruimte in 30km-straten heeft voldoende trottoir een hogere prioriteit dan parkeerruimte. En is er onvoldoende ruimte voor trottoirs beschikbaar dan verdient een woonerf de voorkeur. Omdat de toegestane snelheid daar lager ligt is het er veiliger, is er een hogere ontmoetingskwaliteit en is het er daardoor aantrekkelijker om te spelen. Straten kunnen ook plekken zijn. Verschillen tussen (woon)erven en 30km-straten Het is een misvatting dat er geen verschil (meer) zou bestaan tussen (woon)erven en 30km-straten. Voor straten die zijn aangeduid met het speciale verkeersbord erf gelden bijzondere verkeersregels. Het belangrijkste onderscheid is de maximale snelheid. De snelheidslimiet voor (woon)erven is omschreven als stapvoets : de snelheid van een paard dat stapt, wat in jurisprudentie gelijkgesteld is aan maximaal 15 km/uur. Ten tweede is uitdrukkelijk bepaald dat de straat over de volle breedte gebruikt mag worden om te lopen en te spelen, zij het dat het rijverkeer wel doorgang verleend moet worden. Tenslotte geldt dat parkeren uitsluitend is toegestaan in parkeervakken die zijn aangeduid met een P op een tegel in de bestrating of op een bord naast het parkeervak. Overigens moet, voordat het verkeersbord erf geplaatst mag worden, de inrichting van de straat en zijn omgeving wel aan bepaalde eisen voldoen (zie daarvoor de Uitvoeringsvoorschriften BABW), zodat het vanzelfsprekend is om langzaam en voorzichtig te rijden en om over de hele breedte van de straat te lopen en te spelen. 33 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

36 Voor het toetsen en verbeteren van de kindvriendelijkheid van straten kan gebruik gemaakt worden van de KinderStraatScan (KiSS) van Childstreet, waarin getoetst wordt op een zestal aspecten van kindvriendelijkheid. Ook de Kindertoets van Mobiel 21 geeft in 10 zinnen inspiratie voor een kindvriendelijke inrichting KiSS 3.0: een meetinstrument om de kindvriendelijkheid van straten vast te stellen Het instrument KiSS 3.0 toetst een zestal aspecten van de kindvriendelijkheid van de straat (de 6 B s): Bescherming, Bewegingsvrijheid, Belevingswaarde, Beloopbaarheid, Befietsbaarheid en Bespeelbaarheid. Elk aspect of dimensie van het begrip kindvriendelijkheid is meetbaar gemaakt door de vaststelling van een aantal indicatoren. Voor elk aspect zijn maximaal 100 punten beschikbaar. Dit resulteert per straat in een zestal rapportcijfers. KiSS Versie 3.0: Hoe kindvriendelijk is deze straat? is uitgegeven als werkschrift bij VVN en te vinden op De kindertoets van Mobiel 21: 1. Lopen op en langs een lijn, de kantjes ervan aflopen. 2. Niveauverschillen om te springen en te klauteren. 3. Een overzichtelijk gebied. 4. Ergens kunnen rondlopen. 5. Ergens een vlak stuk voor wielen en tekeningen, 6. Duidelijke grenzen voor afspraken tussen ouders en kinderen: boordstenen en ruimtelijke geledingen. 7. Water. 8. Verrassende elementen. 9. Ergens kunnen liggen. 10. Ergens kunnen zitten. Voor kinderen hoeft niet alles gepland. Lege ruimte is ook ruimte! 34 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

37 De kunst bij het ontwerpproces voor kinderen is integraal samen te werken met diverse disciplines. Dus niet alleen met verkeerskundig ontwerpers maar ook met stedenbouwkundigen, jeugdwerkers, ouders en niet te vergeten kinderen zelf. Dit leidt vaak tot verrassende inzichten en nieuwe ideeën. De basis hiervoor kan al op macroniveau gelegd worden. Voor een goede kindvriendelijk inrichting van de ruimte moeten we veel meer kijken met de ogen van een kind. Sprankelplekken Jantje beton In diverse buurten is buiten spelen niet altijd vanzelfsprekend. De Jantje Beton Sprankelplekken zijn kunstwerken, die geplaatst worden op plaatsen waar het speelaanbod klein is en de vraag groot, om zo een positieve impuls te geven aan het spelen en ontmoeten in de wijk. Kinderen, maar ook jongeren en volwassenen, kunnen zelf bedenken hoe ze het kunstwerk gaan gebruiken. Bovendien kunnen de sprankels versierd worden met tekeningen van buurtkinderen. Iedere Sprankelplek is op deze manier uniek voor de buurt waarin hij staat. Inmiddels zijn over heel Nederland 25 Sprankelplekken gerealiseerd. Zie praktijkvoorbeeld Micro Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

38 Tijdelijke landschappen Groen Links wil braakliggende terreinen in Utrecht tijdelijk veranderen in plekken voor tuinders, kunstenaars en kinderen. Buurtbewoners worden daarbij verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van de plek. Momenteel gebeurt dit al in Rotterdam en Gent (in Gent onder de noemer tijdelijke landschappen ). Bewoners hebben locaties geadopteerd en ingericht als tijdelijke parken, speelplekken voor kinderen of werkplekken voor kunstenaars. De tijdelijke invulling geeft levendigheid en kleur aan de stad. Voorheen troosteloze plekken krijgen op deze manier een positieve uitstraling (bron: www. levende-stad.nl). Van blijvende waarde: het woonerf Erven hebben primair een verblijfsfunctie en zijn vooral ontworpen voor voetgangers, spelende kinderen, ontmoeting van buurtbewoners etc. In woonerven is het overige verkeer te gast en moet zich aanpassen aan de voetgangers en spelende kinderen. Stapvoets rijden is daarom verplicht (15 km/uur). Met de opkomst van 30km-gebieden is het woonerf enigszins in de verdrukking geraakt. Dit terwijl het erf vanuit het oogpunt van kind- en mensvriendelijkheid verschillende voordelen ten opzichte van de 30km-straat biedt. Veilig Verkeer Nederland pleit dan ook voor het toepassen, waar nodig en gewenst, van woonerven met een maximum snelheid van 15 km/uur binnen grotere 30km-gebieden. Zie praktijkvoorbeeld micro Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

39 4. Werken aan een kindvriendelijke inrichting In de praktijk van alledag krijgen gemeentes op diverse manieren en in diverse stadia te maken met het uitwerken en oppakken van een kindvriendelijke inrichting. Voor bestuurders gaat het vooral om de ontwikkeling van kindvriendelijk beleid en de implementatie daarvan. Voor de betrokken ambtenaren zal het, naast het ontwikkelen van beleid, vooral ook gaan om de daadwerkelijke beleidsuitvoering en de praktische inbedding van eisen en wensen vanuit kindvriendelijkheid bij herstructurering, nieuwbouwlocaties, inbreidingen etc. Het werken aan een kindvriendelijke inrichting kan op verschillende manieren opgepakt worden, zo leert de praktijk: - Een proactieve aanpak: structureel-integraal of structureel-sectoraal. - Een reactieve aanpak: incidenteel op plekniveau ( piepsysteem ). 37 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

40 In het meest ideale scenario is sprake van een integrale samenwerking en afstemming tussen een aantal beleidsterreinen en wordt er zowel gewerkt aan een goede ruimtelijke structuur en afstemming tussen de diverse beleidsplannen (het macroniveau), als aan samenhangende netwerken (het mesoniveau), en een goede inrichting op straatniveau (het microniveau). In het hierna volgende stappenplan worden de belangrijkste stappen op een rijtje gezet om deze integrale en structurele aanpak vorm te geven binnen de gemeente. Echter: om uiteenlopende redenen zal het in de dagelijkse gemeentelijke praktijk niet altijd even goed mogelijk zijn dit ideaalscenario op te pakken en vorm te geven. Aansluitend worden daarom een tweetal afgeleide en ingedikte stappenplannen weergegeven voor een structurele, maar sectorale aanpak en een incidentele aanpak. Een structurele sectorale aanpak behelst het enkel ruimtelijk oppakken van de kindvriendelijke inrichting zonder linken te leggen met bijvoorbeeld onderwijs, welzijn, gezondheid e.d. Daarnaast komt het ook voor dat de gemeente geconfronteerd wordt met een roep, van bijvoorbeeld bewoners of een projectontwikkelaar, om een kindvriendelijke inrichting in bestaande lopende herstructurerings- of herinrichtingsprojecten. In dat geval wordt liever gekozen voor een snelle incidentele aanpak dan een brede integrale aanpak. De incidentele aanpak(ken) kan vervolgens wel een opstap zijn naar de ontwikkeling van kindvriendelijk beleid! 38 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

41 De omslag naar kindvriendelijk beleid vraagt zowel ambtelijk als bestuurlijk draagvlak en inzet. Stappenplan 1: Structurele, integrale aanpak. Oriëntatie en inventarisatie - Stel een integrale projectgroep samen met leden vanuit verschillende afdelingen (groen, ruimtelijke ordening, mobiliteit, onderwijs, jeugd, sport, communicatie/educatie), liefst onder leiding van een coördinerend wethouder. - Benoem één persoon tot motor en boegbeeld/trekker/gezicht. - Stem verschillende budgetten en geldstromen af en reserveer voldoende personele capaciteit. - Inventariseer wat al gedaan is in het verleden: liggen er visies, spelen zich op andere beleidsterreinen relevante ontwikkelingen en projecten af, welke wetten, regels en normen zijn er? - Zoek naar subsidies buiten de gemeente voor extra plannen/planvorming. Visievorming - Stel een gezamenlijke visie op voor integraal en intersectoraal beleid Kindvriendelijke Wijken en stel dit vast als beleid. Besteed aandacht aan inhoud, doelgroepen, werkwijze en participatie, uitvoering en beheer. - Werk aan meer beleidsniveaus: van macro tot en met micro, lever voor alle niveaus steeds pragmatische voorbeelden. - Schuw publiciteit - ook in de beginfase - niet: organiseer een startconferentie met inbreng van binnen en buiten de gemeente voor het verkrijgen van draagvlak en het uitdragen van de visie/aanpak. 39 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

42 Plan van Aanpak - Stel een Plan van Aanpak op voor het inrichten van Kindvriendelijk Wijken - Begin met kleine, korte termijnprojecten, maar werk tegelijkertijd ook aan lange termijn projecten. - Zoek aansluiting bij andere geplande werkzaamheden in de openbare ruimte of aan het wegennet: werk met werk maken. - Stel elk jaar een (voortschrijdend) werkplan voor Kindvriendelijke Wijken op, waarin opgenomen wordt waar een ieder aan werkt. Uitvoering - Overleg regelmatig over de stand van zaken, maar ook over problemen. - Werk samen met burgers, betrokkenen en belanghebbenden. - Bedenk steeds, dat tijdig meedenken niets extra's hoeft te kosten: beter tijdig meegedacht, dan te laat en achteraf nog iets proberen op te lossen. - Betrek de politiek regelmatig om ze achter je plannen te krijgen en te houden, nodig bijvoorbeeld regelmatig raadscommissieleden uit. - Zoek ook kennis/informatie op hoger dan lokaal niveau: sluit je aan bij regionale of landelijke netwerken rondom kindvriendelijk inrichten. - Houd de werkgroep enthousiast door één keer per jaar op werkbezoek te gaan bij een andere gemeente of organisatie, waar iets te zien of te leren valt. - Draag je plannen uit: het gaat niet alleen om ruimtelijke netwerken, maar ook om samenwerkingsnetwerken. Evaluatie - Voer onderzoek uit naar feiten en cijfers. - Evalueer en monitor projecten steeds en stel je beleid (en visie) zo nodig bij. 40 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

43 Stappenplan 2: Structurele, sectorale aanpak. Oriëntatie en inventarisatie - Stel een projectgroep samen met leden vanuit de betrokken afdeling ruimtelijke ordening/verkeer/groen. - Benoem één persoon tot motor en boegbeeld/trekker/gezicht. - Stem verschillende budgetten en geldstromen af en reserveer voldoende personele capaciteit. - Inventariseer wat al gedaan is in het verleden: liggen er visies, welke wetten, regels en normen zijn er? - Zoek naar subsidies buiten de gemeente voor extra plannen/planvorming. Visievorming - Stel een visie op voor het inrichten van Kindvriendelijke wijken en stel dit vast als beleid. Besteed aandacht aan inhoud, doelgroepen, werkwijze en participatie, uitvoering en beheer. Plan van Aanpak - Stel een Plan van Aanpak op voor het inrichten van Kindvriendelijk Wijken. - Begin met kleine, korte termijnprojecten, maar werk tegelijkertijd ook aan lange termijn projecten. - Zoek aansluiting bij andere geplande werkzaamheden in de openbare ruimte of aan het wegennet: werk met werk maken. Uitvoering - Overleg regelmatig over de stand van zaken, maar ook over problemen. - Werk samen met burgers, betrokkenen en belanghebbenden. - Betrek regelmatig de politiek om ze achter de plannen te krijgen en te houden, nodig bijvoorbeeld regelmatig raadscommissieleden uit bij project/werkgroepen of werkbezoeken. - Houd de projectgroep enthousiast door één keer per jaar op werkbezoek te gaan bij een andere gemeente of organisatie, waar iets te zien of te leren valt. Evaluatie - Voer onderzoek uit naar feiten en cijfers. - Evalueer en monitor projecten steeds en stel je beleid (en visie) zo nodig bij. Gebruik wijkbudgettten als smeerolie. Bewoners blijken vaak veel zuiniger en creatiever om te gaan met een budget dan de gemeente. 41 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

44 Stappenplan 3: Incidentele aanpak. Oriëntatie en inventarisatie - Stel een werkgroep samen of stel een verantwoordelijk aan vanuit de betrokken afdeling ruimtelijke ordening/verkeer/groen. - Kijk of er binnen de gemeente vergelijkbare inrichtingvragen zijn (geweest); maak gebruik van de opgedane ervaring. - Formuleer het probleem en de gewenste oplossingsrichting en link dit zo mogelijk aan bestaand beleid. - Stel de hoogte van het beschikbare budget vast en kijk of er aangesloten kan worden op andere werkzaamheden in de openbare ruimte/wegennet: werk met werk maken. Programma van eisen - Stel een duidelijk programma van eisen voor de kindvriendelijke herinrichting op - Betrek bewoners en andere betrokkenen bij het inrichtingsplan. Uitvoering en evaluatie - Evalueer en monitor het inrichtingsplan na de uitvoering Succesfactoren op weg naar kindvriendelijke wijken - Integraal overleg op de gemeentelijke werkvloer. - Goede samenwerking en afstemming met andere gemeentelijke afdelingen/diensten. - Contact zoeken en blijven houden met de doelgroep: kinderen. - Samenwerking met kindgerichte partners: bibliotheek, muziekschool, opvang, school etc. - Een duidelijke inspirator en motor (liefst de gemeente). - Aanstellen van een verbindingsofficier : legt verbindingen tussen verschillende afdelingen, organisaties, werelden (methode gemeente Delft). - Bestuurlijke ondersteuning. - Organiseren van thema-avonden rondom kindvriendelijkheid voor bestuurders, commissieleden etc. - Tijdig oog hebben en inspringen op plannen en ontwikkelingen vanuit projectontwikkelaars. - Strategische aanpak: werken aan een totaalvisie, kiezen van gemeenschappelijk thema en benoemen van goede argumenten voor de diverse betrokkenen. - Streven naar continuïteit: zaken verankeren in het beleid en niet persoonsafhankelijk maken. - Geen ellenlange nota s schrijven, maar op tijd uitvoeren. - Opstellen van een gemeentelijk inrichtingshandboek, waarin goede inrichtingsoplossingen worden vastgelegd en waaruit iedereen kan putten. - Budgetten, potjes bundelen, werk met werk maken. - Gebruik normen als opmaat voor een inhoudelijke discussie; normen zijn niet zaligmakend en zeker geen excuus. - Lange adem hebben, vasthoudend zijn. - Gezamenlijk benoemen en vieren van successen, hoe klein ook! Bron: Brede (bestuurlijk/ambtelijke) Werksessie Kindvriendelijke wijken, 10 januari Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

45 43 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken Praktijkvoorbeelden

46 44 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

47 45 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken Macro

48 46 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

49 Van lokaal jeugdbeleid naar integraal jeugdbeleid Macro 1 Heerhugowaard Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen x Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid x Scholing en opvoeding x Dagindeling x Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Heerhugowaard ziet in de toekomst een probleem ontstaan door een combinatie van vergrijzing, stagnatie van (bouw en) bevolkingsgroei. Voor de wethouder Jeugd was dit in oktober 2006 aanleiding om met een ambtelijke delegatie het congres Child in the City in Stuttgart te bezoeken. Terwijl Stuttgart probeert gezinnen terug te lokken naar de stad, staat Heerhugowaard voor de taak gezinnen met kinderen te behouden. Heerhugowaard wil anticyclisch beleid inzetten om nog aantrekkelijker te worden als vestigingsplaats voor samenlevingsverbanden met kinderen of een kinderwens. Dit kan door middel van het ontwikkelen en uitvoeren van integraal beleid gericht op kindvriendelijkheid. Kindvriendelijkheid wordt daarbij niet alleen beperkt tot het kindvriendelijk inrichten van wijken, maar wordt veel breder benaderd. Voor een kindvriendelijke inrichting van de gemeente is binnen elk beleidsterrein aandacht voor jeugd en gezin vereist. Doel Heerhugowaard (nog) aantrekkelijker maken voor gezinnen met kinderen, jonge mensen die zich ergens willen vestigen en jongeren die na hun studie terugkeren. Doelgroep Gezinnen met kinderen, jongeren. Resultaat Vanuit de startnotitie Heerhugowaard Kindvriendelijke Gemeente (2007) wordt gewerkt aan een uitvoeringsprogramma met diverse deelprojecten rondom een 6-tal thema s: Scholing, Jeugd en vermaak, Huisvesting en (buiten)speelruimte, Gezondheid en veiligheid, Combinatie werk-gezin en Jong versus oud. Belangrijkste succesfactoren Integrale aanpak, samenwerking en afstemming tussen diverse beleidsterreinen, brede startbijeenkomst in oktober 2007 met betrokken instellingen, inwoners en externe deskundigen, aandacht voor continue dialoog tussen alle betrokkenen: beleidsmakers, kinderen en jongeren, ouders, projectontwikkelaars, scholen, bedrijven, kinder- en jongerenwerkers en corporaties. 47 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

50 48 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

51 Gezinnen gezocht, wijken in de aanbieding Macro 2 Rotterdam Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen x Gezondheid x Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid x Scholing en opvoeding x Dagindeling x Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Rotterdam is een stad die verjongt en tegelijkertijd vertrekken te veel gezinnen, zodra zij zich dit financieel kunnen veroorloven, uit de stad. Dit betekent dat de voorzieningen voor gezinnen in de stad onder druk komen te staan. Vanuit de gedachte dat gezinnen een opbouwende functie voor de stedelijke samenleving hebben streeft Rotterdam er naar gezinnen voor de stad te behouden. Een tweede zorg in Rotterdam is dat niet alle kinderen in de stad automatisch opgroeien tot actieve en constructieve burgers. Rotterdam voert al jaren een actief jeugdbeleid, maar het verbeteren van het opvoedklimaat is nog steeds een punt van aandacht. Het college van B&W laat het niet zitten bij de uitstroom van kinderen en de zorgen over het opgroeien. In het collegeprogramma staat dan ook dat Rotterdam kindvriendelijker moet worden. Doel Een kindvriendelijker Rotterdam. Als meetbaar resultaat is gesteld dat in 2010 zeven Rotterdamse wijken aantoonbaar kindvriendelijker zijn. Doelgroep Kinderen in het algemeen en meer specifiek kinderen in achterstandsituaties, gezinnen met kinderen. Resultaat Een breed gedragen voorstellenboek voor een kindvriendelijker Rotterdam, uiteengezet in wensenboeken voor 11 qua woonmilieu verschillende wijken. De wensenboeken en voorstellen voor een kindvriendelijker Rotterdam zijn opgesteld aan de hand van een quickscan van de wijk, wijkbijeenkomsten met bewoners (inclusief kinderen) en diverse wijkpartners en een megabrainstorm op stedelijk niveau.. Belangrijkste succesfactoren Integrale aanpak, samenwerking en afstemming tussen diverse beleidsterreinen, instelling van een Jonge Hondenclub (jonge ambtenaren uit alle gemeentelijke diensten hebben in samenspraak met betrokkenen in 9 maanden tijd het plan voor een kindvriendelijker Rotterdam opgesteld), veel aandacht voor kinder- en jeugdparticipatie, wijkgerichte aanpak-op-maat. 49 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

52 50 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

53 Kindvriendelijk speelruimtebeleid Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Macro 3 Gent (B) Aanleiding Spelen is belangrijk voor de evenwichtige ontwikkeling van kinderen. Al spelend doen kinderen ervaringen op en leren ze. Om te kunnen spelen hebben ze ruimte nodig: speelruimte! De stad Gent ziet het als één van haar opdrachten om in de woonomgeving voldoende speelruimte te bieden. De laatste jaren is dan ook flink geïnvesteerd in de aanleg of renovatie van speelterreinen in Gent. Speelruimtebeleid is echter meer dan de aanleg en het onderhoud van speelterreinen alleen. Het is een geïntegreerd beleid: wie over speelruimte spreekt heeft het ook over verkeersveiligheid, groenaanleg en ruimtelijke ordening. Binnen het Gentse speelruimtebeleid is aandacht voor diverse zaken, waaronder speelstraten, Speelweefsel, bespeelbare kunst, skatebeleid, speelbossen, avontuurlijke speelterreinen en inrichting van tijdelijke landschappen (braakliggend terrein als speelterrein). Doel Het aanleggen, onderhouden en waar nodig uitbouwen van een goed bespeelbare woonomgeving, waarin zowel jong als oud zich thuis voelt. Doelgroep Alle gebruikers van de openbare ruimte, met het accent op de zwakste schakel: (spelende) kinderen. Resultaat Gent telt anno speelterreinen die op diverse manieren worden verbonden door het Speelweefsel. Het concept Speelweefsel richt zich op het benoemen van formele en informele speelplekken, die voor kinderen en jongeren belangrijk zijn, en de routes die deze plekken verbinden. Het uit zich in diverse knooppunten (school, speelterrein, sportcentrum etc.) en routes (weggetjes, straten, voetpaden etc.). Het weefsel heeft naast (verkeers)veiligheid ook een sociaal aspect: alle bewoners in de wijk maken er gebruik van, zowel jong als oud. Door de diverse inspanningen staat Gent tegenwoordig steeds meer bekend als een kindvriendelijke stad en wordt Gent vaak genoemd als een voorbeeld van kindvriendelijk inrichten. Belangrijkste succesfactoren Een integrale Plangroep Speelruimtebeleid met inbreng vanuit verschillende diensten, werken aan continuïteit in de aanpak, aanpak verankeren in beleid, oog voor en contact blijven houden met de uiteindelijk doelgroep. 51 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

54 52 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

55 Kinder Wilkommen Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen x Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid x Scholing en opvoeding x Dagindeling x Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Macro 4 Stuttgart (D) Aanleiding Stuttgart heeft al langere tijd te maken met een krimpende beroepsbevolking. In 2004 presenteerde de burgemeester van Stuttgart een actieplan om deze trend, de zogeheten stadsvlucht, tegen te gaan. Stuttgart moet een kindvriendelijke stad worden waar gezinnen zich door aangetrokken voelen. Doel Het realiseren van een kindvriendelijk Stuttgart, waarmee de negatieve spiraal waar Stuttgart in terecht is gekomen, doorbroken wordt en de stad weer demografisch leefbaar wordt. Doelgroep Kinderen, gezinnen met kinderen, jongeren. Resultaat In 2007 is een Actieplan opgesteld door de burgemeester van Stuttgart met als doelstelling het behouden van de huidige gezinnen met kinderen en jongeren voor de stad en het aantrekken van nieuwe gezinnen met kinderen. Om dit actieplan te realiseren wordt ingezet op 5 thema s: 1. Onderwijs: taalonderwijs, aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt. 2. Gezinshuisvesting en speelruimte voor kinderen: betaalbare huisvesting, toegankelijke en veilige openbare ruimte. 3. Gezondheid en veiligheid: gezond eten, bescherming tegen criminaliteit. 4. Het combineren van carrière en kind: kinderopvang, werkvoorzieningen. 5. Jong en oud: buurtcentra gericht op bevorderen contact jong en oud, manifest contact jong en oud. Al in 2004 is voor het werken aan een kindvriendelijk Stuttgart een Kuratorium Kinderfreundliches Stuttgart in het leven geroepen. Hierin hebben allerlei invloedrijke personen vanuit de Stuttgartse politiek, gezondheidszorg, media, culturele wereld etc. zitting. Zij buigen zich van tijd tot tijd in verschillende werkgroepen over thema s rondom kindvriendelijkheid en ondersteunen op deze manier het plaatselijke beleid. Tevens is de Forderverein Kindfreundlichtes Stuttgart opgericht, van waaruit financiële ondersteuning wordt gegeven aan het realiseren van een kindvriendelijk Stuttgart. De gemeente zelf investeerde vanaf 1997 tot 2007 reeds 470 miljoen euro in kindvriendelijke maatregelen, projecten en acties. De Stuttgartse aanpak won in 2006 de Konrad Adenauer Preis fur Komunalpolitik op basis van de goede samenwerking tussen de partijen in de samenleving en de gemeente. Belangrijkste succesfactoren Integrale en brede aanpak van de kindvriendelijke stad, samenwerking tussen diverse sectoren, maatschappelijk partners en gemeente. 53 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

56 54 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

57 Stervormig fiets-voetnetwerk als drager van stedenbouwkundig plan Macro 5 Houten Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Met de aanwijzing als groeikern in 1979 moest het oorspronkelijke dorp Houten ongeveer vijf keer zo groot worden. Vooruitlopend op het mobiliteitsvraagstuk heeft de gemeente Houten gekozen voor de ontwikkeling van een verkeerssysteem, waarbinnen fietsers en voetgangers een prominente plaats hebben gekregen. Doel Het vergroten van de aantrekkelijkheid van Houten voor fietsers en voetgangers, waaronder kinderen en jongeren, en het terugdringen van de prominente rol van het autoverkeer in de openbare ruimte. Doelgroep Fietsers, waaronder fietsende kinderen. Resultaat Aansluitend op de buurtwegen kent Houten een uitgebreid stervormig netwerk van fiets- en voetroutes, dat de drager is van de stedenbouwkundige invulling van Houten. Langs deze drager liggen alle voorzieningen die veel publiek trekken: scholen, bibliotheek, sportaccommodaties. Eenmaal op het fiets-voetnetwerk hebben fietsers en voetgangers voorrang op automobilisten. Dit is op alle mogelijke manieren goed en tijdig aangegeven voor automobilisten die een fiets-voetroute kruisen. Auto s worden via een rondweg om en in Houten geleid. Onderzoek vanaf begin jaren negentig geeft aan dat er jaarlijks ruim 30% minder ongevallen in Houten zijn dan in steden van vergelijkbare omvang. Volgens de gemeente is het geringe aantal fietsslachtoffers niet alleen te danken aan de ver doorgevoerde scheiding van auto- en fietsverkeer, maar ook aan het geringe autogebruik binnen de rondweg. Nog geen 20% van het woon-winkelverkeer in Houten verplaatst zich met de auto (tegen 28% in vergelijkbare gemeenten). Ook onderzoek op basisscholen in Houten toont aan dat het aantal verplaatsingen met de auto naar school vele malen lager ligt dan gemiddeld. Kinderen blijken in Houten al op jonge leeftijd zelfstandig, dat wil zeggen zonder begeleiding of onder begeleiding van oudere broers/zussen, lopend of fietsend naar school te gaan. Belangrijkste succesfactoren Aantrekkelijkheid van het fietsnetwerk, goede onderlinge samenhang en consequente doorvoering van de opzet van het netwerk, goede geleiding en waarschuwing van automobilisten 55 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

58 56 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

59 57 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken Meso

60 58 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

61 Goilberdingen: een (kind)vriendelijke woonwijk Meso 1 Culemborg Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 x jaren 90 x nieuwbouw Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding In de wijk Goilberdingen is gewerkt aan een wijk met een fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers, veel nadruk op de gebruiks- en verblijfskwaliteit van de openbare ruimte, gemengd ruimtegebruik, parkeren op eigen erf en meer spreiding dan bundeling van het verkeer. Gekozen is voor sobere stedenbouw en een eenvoudige planopzet. Dit heeft overigens ook deels te maken met de in aanvang bestaande tekorten in de exploitatieopzet van de wijk. De wijk is opgebouwd uit een raster van straten, lanen en singels. Het is feitelijk een verzameling van kleine clusters straten (carrés) die van elkaar gescheiden worden door singels en lanen. Doel Het creëren van een woonwijk, waar door een slimme inrichting en vormgeving een (verkeers)omgeving wordt gerealiseerd waar voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer in goed evenwicht naast elkaar gebruik maken van de openbare ruimte. Doelgroep Alle gebruikers van de openbare ruimte, met een accent op voetgangers, fietsers en zwakkere verkeersdeelnemers (kinderen, ouderen, mensen met beperkingen). Resultaat Onder andere voor de doelgroep kinderen (maar ook voor andere doelgroepen) is in Goilberdingen een (kind)vriendelijke woonomgeving gecreëerd, waar de auto als het ware te gast is. De vormgeving van de woonomgeving is zo gemaakt dat het normaal gevonden wordt dat men overal midden op straat kan lopen of fietsen. Er zijn zoveel mogelijk aanleidingen gezocht om het logisch te maken, dat men in de hele wijk rustig moet rijden. De wijk kent geen specifieke verkeerswegen. De aanwezige bredere lanen, singels en randwegen in de wijk zijn zo gemaakt dat ze een onderdeel vormen van de directe woonomgeving. Aan de drukkere straten liggen parallelle paden voor het fietsen en wandelen. Een markant onderdeel van de wijk is het gebruik van schapen voor het grasonderhoud. Om de schapen meer bewegingsruimte te geven zijn de straten, die de singels doorkruisen, voorzien van wildroosters. Zo kan het zijn dat een automobilist even moet wachten of omrijden omdat er een schaap op de dam staat. Belangrijkste succesfactoren Tijdige en goede samenwerking tussen de disciplines Stedenbouw en Verkeer, creatieve omgang met ideeën, denkwijzen en zienswijzen, een maximale oppervlakte aan uitgeefbare grond door parkeren op eigen erf en een minimale breedte van straten (5 meter). Door het parkeren op eigen erf kan iedereen één of twee parkeerplaatsen maken. Hierdoor zijn de traditionele parkeerproblemen veel minder aanwezig dan in een standaard Vinexwijk. Rondom elke cluster van woonstraten zijn verzamelparkeerplaatsen gemaakt. 59 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

62 Een gewone wijk Een wijk met Kindlint Zwembad Zwembad Basisschool Basisschool Kinderboerderij Gymzaal Kinderboerderij Gymzaal Speelplek Speelplek Speelplek Trapveld Speelplek Trapveld Basisschool Basisschool 60 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

63 Kindlint in Buitenhof en Voordijkshoorn Meso 2 Delft Wijktypologie 0 vooroorlogs x jaren 50/ 60 x jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen 0 Overig. Aanleiding In 2004 is Delft gestart met het project Kinderen veiliger door Delft om meer nog dan voorheen aandacht te besteden aan de verkeersveiligheid rond scholen, peuterspeelzalen en bso s, kindveilige routes en de bereikbaarheid van sportparken. Dit streven past binnen het ambitieniveau van de gemeente om het fietsgebruik te stimuleren en levert een bijdrage aan de realisatie van het beleid om kinderen aan de Norm Gezond Bewegen te laten voldoen. In het kader van Kinderen Veiliger door Delft wordt gewerkt aan de realisatie van twee Kindlinten. Doel Het concept Kindlint staat voor veilige verbindingen voor kinderen die zich te voet en per fiets willen bewegen tussen verschillende plekken. Er zijn weliswaar locaties in wijken en buurten waar kinderen zich vrij kunnen bewegen (denk aan speelplekken, zebra s, pleinen, stoepen en 30km-gebieden), maar vaak kunnen kinderen zich niet veilig en prettig van de ene naar de andere plek verplaatsen. Via een Kindlint kunnen kinderen al op jonge leeftijd zelfstandig naar school, sportveld en speelplek. Kinderen kunnen zich zo veiliger, vaker, verder en op een gezondere en leukere manier bewegen in hun eigen buurt. Doelgroep Kinderen Resultaat Gekozen is voor het uitwerken van twee Kindlinten: een fiets-kindlint in de wijk Buitenhof, waar onder andere ook een vaardigheids-fietsparcours in opgenomen zal worden, en een loop-kindlint in de wijk Voordijkshoorn. De uitvoering van beide plannen is in 2007 van start gegaan. Belangrijkste succesfactoren Betrokkenheid van kinderen en hun ouders als deskundigen bij de opzet van het Kindlint in hun buurt, ambities zijn politiek goed verankerd in het collegeprogramma, commitment van wethouders, afspraken zijn helder en duidelijk vastgelegd in convenanten en actieprogramma s, behaalde successen worden gevierd en iedereen deelt hierin mee. 61 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

64 62 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

65 Een kindvriendelijke nieuwbouwwijk: De Verwondering Meso 3 Almere Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 x nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid x Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Almere beoogt met de woonwijk De Verwondering een woonwijk te realiseren waar kinderen veilig, maar ook avontuurlijk, kunnen spelen en zich door de wijk kunnen bewegen. Het motto van de wijk is: duizenden-een spannende speeldagen. Doel Het realiseren van een groene en kindvriendelijke woonwijk met een aantrekkelijke en op kinderen toegespitste openbare ruimte. Doelgroep Kinderen, gezinnen met kinderen. Resultaat In het inrichtingsplan voor woonwijk De Verwondering geven tien thema s invulling aan een kindvriendelijke woonomgeving. Via het door de wijk slingerende Kinderpad kunnen kinderen naar school en andere voorzieningen lopen. Tien themagebieden geven invulling aan het spelen van kinderen. Een kleine greep: de Elementerij (spelen met lucht, water, vuur en aarde), de Natuurij (natuur ontdekken en beleven), de Zonnerij (spelen met warmte en energie) en de Spelerij. December 2007 is de eerste fase van De Verwondering, de Zonnerij, van start gegaan. Belangrijkste succesfactoren Aandacht voor veilig verplaatsen en spelen van kinderen, aansprekend inrichtingsplan en weergave op website, marketing (appelleren aan het spelen van weleer). 63 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

66 64 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

67 Kindvriendelijkheid in Passewaaij Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 x jaren 90 x nieuwbouw Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Meso 4 Tiel Aanleiding Sinds het eind van de jaren 80 van de vorige eeuw is in Tiel gebouwd aan de nieuwbouwwijk Passewaaij. De wijk Passewaaij is opgebouwd volgens het model Houten en bestaat uit acht buurten rondom een centrumgebied. Door het beperkt aantal verkeersproblemen en door de ruime opzet heeft de wijk in de volksmond het predikaat kindvriendelijk gekregen. Doel Het realiseren van een leefbare woonwijk in de gemeente Tiel. Doelgroep Alle wijkbewoners, met daarbinnen veel aandacht voor de routing van fietsers, voetgangers en andere kwetsbare verkeersdeelnemers. Resultaat De 8 buurten van Paasewaaij worden gescheiden door fietsroutes, waarbij tussen de wijken voor het autoverkeer alleen via de randweg een verbinding is, terwijl fietsers en voetgangers gebruik kunnen maken van een radiaal netwerk van fietspaden. Verdere uitgangspunten van de wijk zijn: hele wijk 30 km/uur, buurtontsluiting met behulp van minirotondes, alle kruispunten beveiligd met plateaus, een smal profiel van de randwegen (geen fietsers), snelheidsremmers op de kruising van fietsers en auto s en geen doorgaand verkeer door het wijkcentrum. Belangrijkste succesfactoren Verkeersveilige en leefbare wijk door de ruime opzet, fietsvriendelijke wijk door het systeem van fietspaden zonder kruisend autoverkeer in de wijk zelf. Bij de nieuwe uitbreidingsplannen (buurt zeven) wordt zeer kindvriendelijk te werk gegaan. De onverwachte vondst van twee nederzettingen van Bataven uit de vierde eeuw in het uitbreidingsgebied, heeft ongepland geleid tot een eensgezinde inrichtingswens van deze plek van zowel de gemeentelijke vakdisciplines als de projectontwikkelaars. Het ontwerp gaat richting een spannende verblijfsruimte en speelplek in de wijk met onder andere een tijdscapsule, waterelementen, heuvels, boomgaarden, dijkjes. Het voorbeeld laat zien dat er veel mogelijk is met voldoende draagvlak en neuzen die dezelfde kant opwijzen! Naar verwachting wordt met de bouw van de buurt in de tweede helft van 2008 gestart. 65 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

68 66 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

69 Avontuurlijk spelen Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Meso 5 Heerenveen Aanleiding Het attractiebesluit met strengere normen voor speelvoorzieningen gecombineerd met een ontoereikend budget van de gemeente Heerenveen voor het vervangen van speeltoestellen leidde in 2001 in de gemeente Heerenveen tot een nieuw speelbeleid. Centraal daarin staat dat de gemeente de inwoners van Heerenveen meer bij hun leefomgeving wil betrekken. Bovendien moest er meer aandacht komen voor het prikkelen van de fantasie van kinderen: er moest meer gedacht worden in spelaanleidingen dan in kant-en-klare speeltoestellen. Doel Het realiseren van avontuurlijke en uitdagende speelplaatsen voor kinderen, ter vervanging van uniforme en weinig verrassende standaard ingerichte speelplekken. Doelgroep Spelende kinderen. Resultaat In 2002 startte het project Circus, fort of heksenkring waarbij de fantasie van kinderen leidraad was bij het ontwerpen van speelruimte. Kinderen werd gevraagd hoe en waar zij het liefst zouden willen spelen, ouders werd gevraagd naar hun speelervaringen van vroeger. Voor de inrichting van de speelplekken werd vervolgens een budget beschikbaar gesteld aan bewonersgroepen. De ervaring leert dat de bewonersgroepen vaak veel zuiniger omspringen met hun budget dan een gemeente. De aanpak heeft geleid tot een grote diversiteit aan speelplekken in Heerenveen. Door de mening van kinderen over spelen centraal te stellen bleek het mogelijk om met bescheiden middelen veel meer te realiseren dan met een traditionele aanpak het geval zou zijn geweest: bouwsels van boomstammen in plaats van wipkippen, houten wigwams of een zandskelterbaan. Voor kinderen hoeft een speelterrein niet persé met speeltoestellen te worden ingericht. Belangrijkste succesfactoren Betrokkenheid van kinderen en ouders bij de ontwikkeling of verbetering van speelplekken, breder denken dan standaard speeltoestellen ( speelterrein is meer dan een verzameling wipkippen ), denken in spelaanleidingen in plaats van speeltoestellen. 67 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

70 68 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

71 Meeliften op de herstructurering in Zoetendaal Meso 6 Zevenbergen Wijktypologie 0 vooroorlogs x jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid x Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling x Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Aanleiding In het kader van de herstructurering van de wijk Zoetendaal in Zevenbergen is gekeken hoe het schoolplein in de buurt zodanig ingericht en bij de openbare ruimte betrokken kan worden, dat het plein een bredere speel- en ontmoetingsfunctie krijgt dan enkel schoolplein voor schoolgaande kinderen. Doel Het geven van een bredere speel- en ontmoetingsfunctie aan het schoolplein in het kader van de herstructurering van de wijk. Doelgroep Alle inwoners van de wijk, in het bijzonder schoolgaande en spelende kinderen in de wijk. Resultaat Onder de naam SERENA, naar een oude Zevenbergse legende, is een inrichtingsplan voor de wijk ontwikkeld waarin belangrijke visies over kindvriendelijkheid en kindveiligheid, openheid en gedifferentieerd wonen meegenomen zijn. Belangrijk onderdeel van het plan is het schoolplein voor de nieuwe school in de wijk. Door op een slimme manier schoolplein en autovrije openbare ruimte te combineren, ontstaat een voor ieder toegankelijk openbaar gebied met een brede ontmoetingsfunctie voor alle wijkbewoners. De uitvoering van het plan is voorzien voor de periode Belangrijkste succesfactoren Slim omgaan met 3%-norm speelruimte, combineren van semi-openbare en openbare ruimte, autovrije inrichting. 69 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

72 70 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

73 Stad van de zon: kindvriendelijke VINEX-wijk Meso 7 Heerhugowaard Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 x nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid x Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding In het kader van het streven van Heerhugowaard naar kindvriendelijkheid gemeentebreed en over alle sectoren (zie ook macro 1) wordt voor de nieuwe Vinexlocatie Stad van de Zon, aan de zuidkant van Heerhugowaard, gewerkt aan een kindvriendelijke inrichting van de wijk. De Vinexlocatie, met ruim geplande woningen en tal van wijkvoorzieningen, wordt vervlochten in een recreatiegebied dat ruim 177 hectare groot is. Gestreefd wordt naar zowel een milieuvriendelijke en kindvriendelijke invulling van de nieuwe Vinexlocatie. Inspiratiebron bij de architectuur en verkaveling van de wijk is de zon. Er wordt optimaal gebruik gemaakt van zonne-energie en 80% van de woningen in de centrale wijk in de Stad van de Zon is noord-zuid georiënteerd. Doel Het realiseren van een milieuvriendelijke en kindvriendelijke Vinex-wijk, waarin behalve woningen ook voldoende voorzieningen, speelruimte en recreatiemogelijkheden aanwezig zijn. Doelgroep Alle leeftijdsgroepen, meer specifiek gezinnen met kinderen. Resultaat Het meest bijzondere aan de milieuvriendelijke wijk is dat het overgrote deel van de wijk op zonnecellen zal draaien en hiermee CO2 neutraal is. De combinatie met het recreatiegebied en de gevarieerde groene opzet van de inrichting van de wijk gekoppeld aan de planning van de voorzieningen binnen de wijk, zorgt ervoor dat de wijk bovendien zeer kindvriendelijk is. De Stad van de Zon is opgedeeld in vier plandelen, waarbij tussen de 2007 en 2010 de eerste twee plandelen verkocht zijn of gaan worden. In plandeel 1 ligt het merendeel van de woningen aan het water en is gebruik gemaakt van centrale parkeervoorzieningen in de vorm van parkeerdijken. In plandeel 2, het centrale deel van de wijk (het Carré), zijn veel woonstraten autovrij door gebruik te maken van parkeren in speciale binnengebiedjes, op achtererven of in parkeerkelders. De autovrije straten worden ingericht met extra veel groen, speciale bestrating en speelvoorzieningen. De gehele wijk is 30km-zone. In het Carré krijgt de wijk veel eigen wijkvoorzieningen, waaronder (basis)scholen, kinderdagverblijven, een supermarkt, gezondheidscentrum en een wijkcentrum. Belangrijkste succesfactoren Aandacht voor ruimtelijke kwaliteit van de wijk, aandacht voor kindvriendelijkheid en milieuvriendelijkheid van de wijk. 71 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

74 72 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

75 Pleinrenovatie als centrale pijler in buurtaanpak Meso 8 Amsterdam Wijktypologie x vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid x Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding In de afgelopen tientallen jaren zijn in Amsterdam op grote schaal stadsvernieuwingsprojecten uitgevoerd. In een deel van deze buurten start alweer de volgende fase: het opwaarderen van de buurt. Zo ook in de Spaarndammerbuurt. In de komende jaren verrijst aan de rand van de buurt een nieuwe wijk met ongeveer 2000 woningen. Het stadsdeelbestuur wil graag beide buurten versmelten. Dit gebeurt in het project Spaarndammerhout, waarbinnen de renovatie van het Zaandammerplein valt. De renovatie sluit bovendien mooi aan op de realisatie van een Kindlint in het stadsdeel Westerpark (zie meso 2 voor meer informatie over Kindlint). Doel Het herinrichten en opwaarderen van het donkere, verwaarloosde en moeilijk bereikbare Zaandammerplein en het renoveren van het nabijgelegen buurtcentrum, als centrale pijlers in een proces van opwaardering van de hele buurt en verbetering van de leefbaarheid, zowel fysiek als sociaal-economisch. Doelgroep Buurtbewoners, spelende kinderen, jongeren. Resultaat Met de opening van het plein in april 2005 is de sociale functie van het plein sterk uitgebreid. Het biedt de mogelijkheid tot spelen, sporten, buurtmanifestaties en- feesten, bijeenkomsten, lessen en verhuur van het speeltuingebouw. In het gerenoveerde buurtcentrum is het aanbod aan kinderactiviteiten sterk uitgebreid en daar wordt veelvuldig gebruik van gemaakt. De speeltuin heeft een nieuw gebouw, dat van de schaduwkant naar een zonnige plek op het plein is verhuisd. Ook de aankleding, inrichting en verlichting van het plein is optimaal verbeterd. Het plein is een goed resultaat van samenwerking tussen vele partijen en dat heeft uiteindelijk geleid tot de omtovering van het plein tot huiskamer van de buurt. Het is dan ook verkozen tot Voorbeeldproject van Kindvriendelijke Projecten in Nederland (netwerk Child Friendly Cities). Belangrijkste succesfactoren Draagvlak en betrokkenheid vanuit de buurt, participatie van kinderen, samenwerking tussen vele partijen en daarmee financiering vanuit diverse bronnen 73 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

76 74 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

77 75 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken Micro

78 76 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

79 Het woonerf Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling x Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Micro 1 Rijswijk Aanleiding De term woonerf wordt begin jaren zestig geïntroduceerd. De ontwikkeling wordt gezien als een reactie op het verdwijnen van de ontmoetingsfunctie van de jaren vijftig-straat met het oprukken van de auto. Vooral in de jaren zeventig/tachtig zijn vele woonerven gerealiseerd. Met de opkomst van 30km-gebieden is het woonerf enigszins in de verdrukking geraakt. Dit terwijl het erf vanuit het oogpunt van kind- en mensvriendelijkheid verschillende voordelen ten opzichte van de 30km-straat biedt. Veilig Verkeer Nederland pleit dan ook voor het toepassen, waar nodig en gewenst, van woonerven met een maximum snelheid van 15 km/uur binnen grotere 30 km/uur-verblijfsgebieden Doel Het ontwikkelen van 15 km/uur-gebieden waar de auto te gast is en waar gezocht wordt naar een zodanig ruimtegebruik dat er veel ruimte ontstaat voor groen, speelruimte, spelende kinderen, buurtbewoners die een praatje maken, voetgangers en fietsers. Doelgroep Buurtbewoners, spelende kinderen, voetgangers en fietsers. Resultaat Erven hebben primair een verblijfsfunctie en zijn vooral ontworpen voor voetgangers, spelende kinderen, ontmoeting van buurtbewoners etc. In woonerven is het overige verkeer te gast en moet zich aanpassen aan de voetgangers en spelende kinderen. Stapvoets rijden is daarom verplicht (15 km/uur). Met de introductie van de 30km-gebieden is in de afgelopen jaren verwarring ontstaan over het bestaansrecht en de gestelde eisen aan een woonerf. In vergelijking met 30km-gebieden biedt een erfoplossing echter wel degelijk een aantal voordelen. De automobilist zal nadrukkelijker spelende kinderen, voetgangers etc. verwachten en deze zijn bovendien ook beter zichtbaar dan in een 30km-straat. Daarnaast is op het erf door het meervoudig ruimtegebruik vaak vele malen meer ruimte beschikbaar dan in een gangbare straat in een 30km-gebied. Belangrijkste succesfactoren Mens- en kindvriendelijke inrichting, meervoudig ruimtegebruik, vergroting van de sociale functie van de straat, verkeersveiligheid. 77 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

80 78 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

81 Natuurspeeltuin De Speeldernis Wijktypologie x vooroorlogs x jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid x Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Micro 2 Rotterdam Aanleiding Kinderen spelen minder buiten, groene speelplekken worden schaarser, het overgewicht onder kinderen neemt toe en de vertrouwdheid met de natuur verdwijnt steeds meer. Speelbossen bieden nieuwe kansen voor kinderen, de natuur en de leefbaarheid van stedelijke gebieden. In een speelbos spelen kinderen in en met de natuur. De natuur is extra aantrekkelijk gemaakt om te spelen en sluit aan op het landschap in de omgeving. Doel Het bieden van een avontuurlijke speelplek aan kinderen. Kinderen op een spelende manier kennis laten maken met de natuur. Doelgroep (Spelende) kinderen. Resultaat Nederland telt anno 2008 ruim 40 speelbossen en beleefpaden (brochure Speelbossen via zie werkterreinen/natuur). De ervaringen leren dat speelbossen goed worden bezocht. Niet alleen door kinderen uit de buurt maar ook door schoolgroepen, de scouting en vakantiegangers. Natuurspeeltuin De Speeldernis in Rotterdam is in 2001 omgetoverd van avonturen-bouwspeelpaats in een natuurspeeltuin in de wildernis, wat tot de naam Speeldernis heeft geleid. Het terrein kent een voorterrein voor kinderen tot 7 jaar en een achterterrein voor kinderen van 7 jaar en ouder. De Speeldernis is op dit moment al een begrip en het voorbeeld in natuurrijke, speelse wildernissen. In de afgelopen jaren bezochten jaarlijks meer dan kinderen en hun ouders de Speeldernis. Belangrijkste succesfactoren Appelleren aan de avontuurlijke spelbehoefte van kinderen, koppelen van spelen en leren over de natuur, aantrekkelijke vormgeving van speelbossen, wensen van kinderen staan centraal en worden meegenomen in de ontwikkeling van speelbossen. 79 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

82 80 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

83 Van autokruispunt naar pleintje in 30km-straten Micro 3 Tiel Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw 0 gemeentebreed Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen 0 Overig. Aanleiding Bij de vormgeving van kruisingen vormt de geleiding van het autoverkeer vaak het hoofduitgangspunt. In de gemeente Tiel is met de introductie van het carré gewerkt aan de inrichting van het kruispunt vanuit de doelgroep voetgangers en fietsers. Doel Het verbeteren van de toegankelijkheid van kruispunten voor voetgangers en fietsers en het verminderen van de dominantie van het autoverkeer in zowel inrichting(selementen) als gebruik van kruispunten. Doelgroep Alle verkeer, met nadruk op voetgangers, fietsers, kinderen, ouderen. Resultaat Het Tielse carré is, in tegenstelling tot standaard ontworpen kruispunten, ontworpen als plein waarbij de looplijnen voor voetgangers extra benadrukt zijn. Nadrukkelijk is geprobeerd alle verwijzingen naar het autogebruik te mijden. Het ontwerp is gebaseerd op de looplijnen, die letterlijk in het ontwerp gemaakt worden. Hierdoor wordt de logica van de omgeving weer hersteld. Doordat de rijlijnen verdwijnen is de auto als het ware te gast en wordt het karakter van het verblijfsgebied beter ondersteund. Vanuit deze denkwijze ligt het vervangen van de traditionele taluudstrepen door een ander symbool voor de hand. In verblijfsgebieden is er veel voor te zeggen om de taal van de rijsnelheid en auto te vervangen door de taal van de mens en vorm. Het vervangen wordt op dit moment nog niet overwogen, omdat de taluudstrepen een herkenbare en duidelijke aanduiding van de drempels ( hobbels en bobbels ) zijn. In het algemeen is het carré een goede maatregel die gebruikt kan worden in de zone 30. Het kan eenvoudig worden toegepast bij herinrichtingen en onderhoudsplannen. Ook als de wegvakken zelf niet ingrijpend aangepast kunnen worden, krijgt het verblijfsgebied door deze vorm een ander gezicht en een andere sfeer. Zo kan zonder een al te grote aanpassing het verblijfskarakter tot stand gebracht worden. Met het carré kan door middel van de hoogte van het plateau, de kleur, kleinschalig gespeeld worden. Belangrijkste succesfactoren Aandacht voor fietsers en voetgangers, tegengaan van autodominantie, verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. 81 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

84 Voor Na 82 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

85 Herinrichting van een 50 km/uur traverse Micro 4 Werkendam Wijktypologie 0 vooroorlogs x jaren 50/ 60 x jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding De gemeente Werkendam heeft in het kader van de pilot Traversen heringericht van het POV Noord Brabant gewerkt aan een herinrichtingsplan van de 50 km/uur traverse in Werkendam (Sportlaan, Raadhuislaan, Van Randwijklaan en Sigmondstraat). Aanleiding is het niet voldoen van de traverse aan de geldende richtlijnen van Duurzaam Veilig. Dit soort doorgaande 50 km/uur-straten, die veelal vanwege politieke keuzes niet omgevormd (kunnen) worden tot 30 km/uur-straten, zijn geen geschikt (speel)terrein voor kinderen. Er zijn echter veel van dit soort straten en ook veel kinderen die aan deze straten wonen. Veiligheid is in deze straten dan ook de grootste zorg. Doel Het ontwerpen van een herinrichtingsplan voor de 50 km/uur traverse, met een optimale afstemming tussen het verkeerskundig ontwerp en de ruimtelijke inpasbaarheid hiervan en veel aandacht voor de thema s verkeer versus verblijven, doorstroming, bereikbaarheid en leefbaarheid voor alle doelgroepen. Doelgroep Alle buurtbewoners en verkeersdeelnemers, waaronder spelende en verplaatsende kinderen. Resultaat De pilotstudie Traverse Werkendam heeft geleid tot een uitgebreid herinrichtingsplan met veel aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers uitmondend in voorstellen voor ideale oplossingen èn compromissen om tegemoet te komen aan de behoeften en beperkingen van kwetsbare verkeersdeelnemers. Er is zowel aandacht besteed aan herinrichtingsmaatregelen (oversteekvoorzieningen, vrijliggende fietspaden, fietsstroken, herinrichting kruispunten, verbetering van zichtbaarheid etc.) als aan maatregelen op het vlak van verkeerseducatie, verkeersacties, communicatie met ouders, kinderen en ouderen, handhaving, afspraken routing vrachtverkeer en bussen. In het algemeen zijn goede maatregelen in 50 km/uur-straten: trottoirs aan beide zijden, breed genoeg (2 meter) en liefst gescheiden van de rijbaan door bijvoorbeeld een heg, vrijliggende fietspaden, goede oversteekplekken voor voetgangers en fietsers op een 30km-plateau en prioriteit voor trottoirs en gescheiden fietspaden (bij ruimtegebrek komt parkeerruimte op de tweede plek). Belangrijkste succesfactoren Multidisciplinaire samenwerking met betrokken lokale partijen, betrokkenheid/inbreng van buurtbewoners, zowel aandacht voor verkeerskundige aspecten als ruimtelijke inpasbaarheid. 83 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

86 84 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

87 Koekoeksplein: van verkeersinfarct naar spelen en ontmoeten Micro 5 Utrecht Wijktypologie x vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid x Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Begin jaren negentig kampt het Utrechtse Koekoeksplein in de Vogelenbuurt met diverse problemen: parkeeroverlast, overlast van zoekverkeer, weinig ruimte voor spelende kinderen en andere buurtbewoners, wegtrekken van draagkrachtige gezinnen naar elders en het wegkwijnen van de binnenstadsschool. In het kader van het bredere project Votulast, van autowijk naar de auto wijkt is samen met bewoners en middenstand gewerkt aan een plan voor het verbeteren van de leefbaarheid van het plein. Doel Het realiseren van een autovrij, dan wel auto-arm of autoluw plein gericht op een verbetering van de leefbaarheid (verkeersveiligheid, milieuaspecten, kwaliteit van het woonmilieu) en bereikbaarheid (parkeeroverlast van niet-wijkgebonden parkeerders, verkeersinfarct, klachten van nood- en reddiensten) van het plein. Doelgroep Buurtbewoners, kinderen, middenstand. Resultaat De samenwerking heeft geleid tot een ontwerp voor het plein met meer ruimte voor verblijven, groen en spelen, minder parkeerruimte (maar wel parkeerplekken voor eigen bewoners) en een selectieve bereikbaarheid van de woningen, school, winkels en bedrijven. De sociale cohesie in de buurt is vergroot: bewoners zitten meer buiten op straat ( klapstoelenconcert ), er wordt veel meer buiten gespeeld en de uitstroom van draagkrachtige bewoners is een halt toegeroepen. De waarde van de aangrenzende koopwoningen is na de herinrichting flink gestegen. Op het plein heeft zich bovendien een kinderdagverblijf gevestigd vanwege de aanwezige speelruimte. Economisch gezien heeft de herinrichting van het plein dan zeker ook z n vruchten afgeworpen. Belangrijkste succesfactoren Samenwerking met buurtbewoners en middenstand (bewoners voelden zelf een probleem), met kleine stapjes werken aan een uiteindelijk prima eindresultaat, aanstelling van een duidelijke kartrekker. 85 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

88 86 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

89 Sprankelplekken: kunstige speel- en ontmoetingsplaatsen Micro 6 25 over heel Nederland Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling x Sociale cohesie x Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Juist in aandachtswijken zijn er vaak maar weinig plekken voor kinderen in de openbare ruimte. Jantje Beton Sprankelplekken zijn speel- en ontmoetingsplaatsen waar buurtkinderen met elkaar kunnen spelen en waar jongeren of volwassenen elkaar kunnen ontmoeten. In het kader van het 25-jarig regeringsjubileum van haar beschermvrouwe H.M. Koningin Beatrix plaatste Jantje Beton 25 Sprankelplekken door heel Nederland. Kunstenaar en speeldeskundige Jos Spanbroek, van de Spelerij in Dieren, tekende voor het ontwerp. Doel De Jantje Beton Sprankelplekken zijn geplaatst in aandachtswijken om zo een positieve impuls te geven aan het spelen en ontmoeten van andere buurtkinderen en bewoners. Kunstenaar Jos Spanbroek wil met de vormgeving van de sprankels vooral de fantasie van kinderen prikkelen. Je kunt er tikkertje spelen, voetje van de vloer of de kroon gebruiken als indianentent, wat je maar wilt. Ook kun je er gewoon lekker zitten kletsen met elkaar. Doelgroep Bewoners van de buurt met de nadruk op de jeugd (6-16 jaar). Alle Sprankelplekken staan in aandachtswijken. Resultaat Zowel in het ontwerp als in de projectopzet is gekozen voor nauwe samenwerking met de gemeente, basisscholen en buurthuizen in de betreffende wijken. Belangrijk onderdeel was het scheppen van voorwaarden om de Sprankelplek van de buurt te laten zijn. Zo werd er in iedere buurt, meestal op de scho(o)l(en), een tekenwedstrijd georganiseerd. De mooiste tekeningen zijn permanent op het kunstwerk geplaatst. Ook werden jongeren betrokken om samen met de kunstenaar de sprankels op de grond te versieren met graffiti. Door iedere gemeente werd bij de opening een feestje georganiseerd waarin de kinderen uit de buurt centraal stonden. Deze aanpak heeft ertoe geleidt dat de sprankelplek in iedere buurt waar hij staat een eigen verhaal heeft gekregen. Bij plaatsing zijn de sprankelplekken formeel overgedragen aan de betreffende gemeente. (zie Belangrijkste succesfactoren Plaatsing in aandachtsbuurten, betrokkenheid van kinderen, gebruik als speel- en ontmoetingsplek. 87 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

90 88 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

91 Een middeleeuwse waterloop als basis voor een waterspeelplaats Micro 7 Leeuwarden Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x meerdere omliggende wijken Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling x Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Aanleiding Het project Blauwe Diamant in Leeuwarden bewijst dat elke vernieuwing of restauratie in de ruimtelijke omgeving mogelijkheden biedt om ruimte voor kinderen en jongeren te maken. De aanleg van een nieuwe persleiding en de daarvoor noodzakelijke werkzaamheden zijn aangegrepen om de Potmarge, één van de oudste middeleeuwse waterlopen in Friesland, in ere te herstellen en onder andere een waterspeelplaats voor kinderen aan te leggen. Doel Het ontwikkelen van een waterspeelplaats voor kinderen binnen het totaalproject de Blauwe Diamant, dat gericht is op het verbeteren van de waterkwaliteit, de ecologische potentie, de recreatieve waarde en ruimtelijke kwaliteit van de waterloop De Potmarge. Het realiseren van een ontmoetingsplek voor bewoners van de omliggende wijken van de Potmarge, waartussen in de oude situatie weinig tot geen contact bestond. Doelgroep Spelende kinderen, buurtbewoners van verschillende omliggende wijken Resultaat De waterspeelplaats, die september 2004 speelklaar was, biedt een prima speelplek voor kinderen vanaf 7 jaar met de eenvoudige en meest begeerde speelattributen: water en zand. Voor elke leeftijd is er iets te doen en kinderen kunnen hun fantasie de vrije loop laten. De waterspeelplaats draagt dan ook een belangrijk steentje bij aan de verbetering van de kwaliteit van het leven en spelen in de omliggende wijken. Voor de start van het project bood de omgeving weinig speelruimte voor de jeugd. Ook de stedelijke vernieuwing in de omliggende wijken kon daar weinig aan toevoegen. De waterspeelplaats en de herinrichting van de Potmarge biedt kinderen nu volop buitenruimte, ontspanning en speelmogelijkheden. De waterspeelplaats draagt bovendien bij aan meer ontmoeting tussen buurtbewoners uit omliggende wijken. Het is dan ook verkozen tot Voorbeeldproject van Kindvriendelijke Projecten in Nederland (netwerk Child Friendly Cities). Belangrijkste succesfactoren Werk met werk maken, inspelen op basis-speelbehoefte van kinderen (spelen met water en zand), opstellen en uitwerken van de plannen in samenspraak met een denktank van vertegenwoordigers van de omliggende wijken, organisaties en diverse belangengroepen, consultatie van de denktank door de beheerder van het gebied ook na voltooiing van de waterspeeltuin. 89 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

92 90 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

93 Inrichting van tijdelijke speelstraten Wijktypologie 0 vooroorlogs 0 jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw x gemeentebreed Thema x Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak 0 Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling x Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Micro 8 Den Bosch Aanleiding De straat heeft van oudsher een sociale functie. Met de opkomst van het gemotoriseerd verkeer komt deze functie op veel plekken steeds meer in de verdrukking. De Stichting Speelstraten heeft zich ten doel gesteld de straat te herontdekken en herwaarderen. De stichting wil door middel van het project Speelstraten bewoners weer bewust maken van de maatschappelijke functie van de woonstraat. Proefstad is de stad Den Bosch. Doel Het aanwijzen van straten als tijdelijke speelstraten, waar veilige zones voor spelende kinderen gemaakt worden en de van oudsher sociale functie van woonstraten nieuw leven in wordt ingeblazen. Doelgroep Alle buurtbewoners, met een accent op spelende kinderen. Resultaat Jaarlijks worden in Den Bosch zo n 50 à 60 straten Speelstraat. De gemeente verstrekt hiertoe gratis vergunningen aan deelnemende straten. De bewoners kunnen op alle zon- en feestdagen een veilige speelstraat maken van hun straat of een deel daarvan. Straten bepalen zelf hoe vaak zij gebruik maken van de vergunning (zie en Belangrijkste succesfactoren Initiatief ligt bij bewoners zelf, kosten zijn laag, aanwezige ruimte wordt flexibel ingezet. 91 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

94 92 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

95 Herinrichting drukke verkeersader Wijktypologie 0 vooroorlogs x jaren 50/ 60 0 jaren 70 0 jaren 80 0 jaren 90 0 nieuwbouw Thema 0 Buitenspeelruimte en groen 0 Gezondheid 0 Integrale wijkaanpak x Bereikbaarheid en veiligheid 0 Scholing en opvoeding 0 Dagindeling 0 Sociale cohesie 0 Communicatie/participatie kinderen Micro 9 Tiel Aanleiding De gemeente Tiel heeft in het kader van het Tiels Stedelijk Ontwikkelingsbeleid TSOB een verkeersader heringericht. De Grotebrugse Grintweg ligt midden in een woonwijk en verwerkt ca voertuigen per etmaal. Naast verkeersonveiligheid is er last van geluid, trilling en emissie van de voertuigen waaronder vrachtverkeer. Bij het aanpakken van de route is gezocht naar een mix van maatregelen gericht op het verbeteren van de verkeersveiligheid, leefbaarheid en het milieu. Doel Het vergroten van de verkeersveiligheid en leefbaarheid door het herinrichten van een 50 km/uur traverse, waarbij er een optimale afstemming is tussen het verkeerskundige ontwerp en de ruimtelijke inpasbaarheid. Doelgroep Bewoners van de Grotebrugse Grintweg, wijkbewoners, kinderen die er wonen en over de weg naar school gaan en de gebruikers van de traverse, waaronder veel fietsers. Resultaat De herinrichting transformeert een verkeersroute naar een weg die veiliger is geworden, die meer sfeer heeft en waar op de belangrijkste oversteekpunten langzamer wordt gereden. Uitgangspunt voor het ontwerp is het idee dat als het ontwerp meer rust uitstraalt, de gebruikers ook rustiger zijn. Op de kruisingsvlakken is bijvoorbeeld gebruik gemaakt van de ruimtelijke werking. Door niet de boogstraal bepalend te laten zijn, maar juist de randen, wordt de rijgoot voor auto s niet geaccentueerd. Wel is er voor gezorgd dat er een afgeschermde loopzone is en langs de wegvakken zijn fysiek de voetpaden vormgegeven. Door de transparante uitstraling en de gekozen cirkelvorm in de bestrating, hebben de kruispunten een pleinachtige allure. Er is zelfs sprake van een bescheiden shared space. De wegvakken zelf zijn uitgerust met een standaardprofiel. Aan weerszijden van de rijbaan zijn fietssuggestiestroken. Op regelmatige afstand zijn rustpunten gecreëerd door de fietsstroken te onderbreken met een vierkante plek. De belangrijkste reden voor het aanbrengen van de plekken is het doorbreken van het lengteprofiel. Dit is nodig om de automobilist te bewegen zich niet op het einde van de route te focussen, maar op het wegbeeld vlak voor hem of haar. In het profiel zijn ook bomen opgenomen, zodat de leefbaarheid niet alleen door de gekleurde straatstenen en asfalt wordt bepaald. Ook is er speciale aandacht uitgegaan naar de verlichting en gebruikte type lichtmasten. Belangrijkste succesfactoren Integrale aanpak, samenwerking en afstemming tussen diverse beleidsterreinen, brede startbijeenkomst, betrokkenheid van de hulpdiensten, inwoners en externe deskundigen, aandacht voor kinderparticipatie via de drie basisscholen in de wijk. 93 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

96 94 Inspiratieboek Kindvriendelijke Wijken

Verkeren in verblijfsgebieden

Verkeren in verblijfsgebieden Verkeren in verblijfsgebieden Samenvatting Veel straten in verblijfsgebieden zijn niet veilig en aantrekkelijk genoeg om hun verblijfsfunctie waar te kunnen maken. Daarom wordt in dit paper gepleit voor

Nadere informatie

Kansen voor kwaliteit en leefbaarheid in de openbare ruimte

Kansen voor kwaliteit en leefbaarheid in de openbare ruimte Kansen voor kwaliteit en leefbaarheid in de openbare ruimte Dielde Romte 1. Ontwikkelingen in verkeersbeleid Jarenlang is in het verkeerskundig denken voorrang gegeven aan de doorstroming van het gemotoriseerd

Nadere informatie

KINDVRIENDELIJKE LOOPROUTES

KINDVRIENDELIJKE LOOPROUTES KINDVRIENDELIJKE LOOPROUTES Marjolein Sprado Onderzoek naar fysieke kenmerken van veilige, herkenbare en aantrekkelijke looproutes voor kinderen van 7 9 jaar INTRODUCTIE Onderzoek Ontwerp Conclusie Marjolein

Nadere informatie

Verschillende straten, verschillende regels

Verschillende straten, verschillende regels Leve de straat! Soms lijkt het erop dat straten het exclusieve domein zijn van in- en uitparkerende auto s, snel optrekkende scooters en ronkende vrachtwagens. Vreemd eigenlijk, want straten zijn natuurlijk

Nadere informatie

Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels

Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels Wijken voor de Fiets: PRACHTwijken: PRACHTplekken en PRACHTverbindingen als Parels Klapstoelconcert Koekoeksplein, Utrecht Ineke Spapé, SOAB adviseurs Lector NHTV/CROW Verkeer en Stedenbouw 1. Waarom aandacht

Nadere informatie

Met vriendelijke groeten, verblijf ik...

Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Over erven, 30 km en 60 km zones Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum 1 Langzamer rijden waar mensen verblijven In het verkeer

Nadere informatie

Korte conclusies van het winteratelier

Korte conclusies van het winteratelier Korte conclusies van het winteratelier De autonome mobiliteit van kinderen onder druk 14 december 2018 @info@k-s.be www.k-s.be Autonome mobiliteit van kinderen Wat maakt dat kinderen zullen zeggen oké,

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: D1509 1512 3044 0384. Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: D1509 1512 3044 0384. Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: D1509 1512 3044 0384 Locatie: Gemeente Zwolle: Havezathenallee Datum uitgifte advies: Oversteekbaarheid fietsers en voetgangers

Nadere informatie

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Woning en straat: veilig, stil en aangenaam Bij woningen geluid beperkt tot af en toe een auto. Stroomwegen (50 km/uur

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: veiligverkeer.nl. Naam dossier: Rotterdam-Vredenoordplein

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies:  veiligverkeer.nl. Naam dossier: Rotterdam-Vredenoordplein Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: 20161027-Rotterdam-Vredenoordplein Locatie: Vredenoordplein in rotterdam Datum uitgifte advies: Oktober 2016 Rol Veilig

Nadere informatie

VERKEERSVEILIGE. SCHOOLZONE Maatwerkoplossingen voor iedere schoolomgeving

VERKEERSVEILIGE. SCHOOLZONE Maatwerkoplossingen voor iedere schoolomgeving VERKEERSVEILIGE SCHOOLZONE Maatwerkoplossingen voor iedere schoolomgeving Verkeersveilige schoolzone 83 procent van de basisscholen kampt met gevaarlijke verkeerssituaties binnen de schoolomgeving. Dit

Nadere informatie

UITGANGSPUNTEN HERINRICHTING INGENIEUR SMEDINGPLEIN WIERINGERWERF

UITGANGSPUNTEN HERINRICHTING INGENIEUR SMEDINGPLEIN WIERINGERWERF UITGANGSPUNTEN HERINRICHTING INGENIEUR SMEDINGPLEIN WIERINGERWERF Bewoners hebben op de bewonersavond op 11 juli 2017 aangegeven de dorpskern van Wieringerwerf graag het karakter te geven van een verblijfsgebied

Nadere informatie

Van wie is de schoolomgeving?

Van wie is de schoolomgeving? Veilig naar school! Wat maakt dat dit een veilige schoolomgeving voor kinderen is? -Praktijkvoorbeelden van de inrichting van een veilige schoolomgeving- Van wie is de schoolomgeving? Kernvraag bij (her-)inrichting

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP)

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) GEMEENTE HILLEGOM Hoofdstraat 115 2181 EC Hillegom T 14 0252 Postbus 32, 2180 AA Hillegom F 0252-537 290 E info@hillegom.nl I www.hillegom.nl Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) Onderdeel

Nadere informatie

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Wat betekenen al die strepen toch? In Nederland verplaatsen zich dagelijks miljoenen personen lopend, fietsend en rijdend in het verkeer.

Nadere informatie

Protocol leerlingenvervoer en veiligheid. Samen lopen in een groep

Protocol leerlingenvervoer en veiligheid. Samen lopen in een groep Veel kinderen gaan in Nederland lopend of fietsend naar school. Toch is er een aanzienlijk aantal ouders dat hun kinderen met de auto naar school brengt. Hierdoor ontstaan onveilige situaties, parkeerproblemen

Nadere informatie

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Wat betekenen al die strepen toch? In Gelderland verplaatsen

Nadere informatie

Verslag van inspraak

Verslag van inspraak Verslag van inspraak Project : Herinrichting Koedijk Lochem Aanleiding : Opstellen schetsontwerp Datum: 1 juli 2016 2 Inleiding Op 8 juni 2016 werd een inloopavond gehouden waarop werd gepresenteerd dat

Nadere informatie

Figuur 1: Wegencategorisering gemeente Vlissingen

Figuur 1: Wegencategorisering gemeente Vlissingen Beleid Het verkeersbeleid van de gemeente is vastgelegd in het Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan (GVVP). Het GVVP beschrijft het kader rondom bereikbaarheid- en verkeersveiligheidsvraagstukken binnen

Nadere informatie

Enquête verkeersveil Enquête igheid school - thuis route

Enquête verkeersveil Enquête igheid school - thuis route Enquête verkeersveiligheid school - thuis route Inleiding Bij het maken van ons nieuwe schoolplan 2011-2015 is er onder de ouders van onze kinderen een tevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Bij dit onderzoek

Nadere informatie

Uitvoeringsnotitie Speelruimtebeleid Gemeente Hoogeveen Afdeling Mens en Werk

Uitvoeringsnotitie Speelruimtebeleid Gemeente Hoogeveen Afdeling Mens en Werk Uitvoeringsnotitie Speelruimtebeleid 2007-2010 Gemeente Hoogeveen Afdeling Mens en Werk 1. Inleiding...2 2. Het belang van een gemeentelijk integraal speelruimtebeleid...2 3. Missie en doelstellingen van

Nadere informatie

Buitenspelen. Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt

Buitenspelen. Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Buitenspelen Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Index 1. Opzet onderzoek p. 3 2. Buitenspelen p. 5 3. Favoriete speelplekken en spellen p. 10 4. Buitenspelen in de buurt p. 15 5. Wat maakt

Nadere informatie

Memo. Inleiding. (bron CROW publicatie 216 Fietsstraten in hoofdfietsroutes). datum 08 oktober 2014 referentie BT/011/141737 pagina 1 van 5

Memo. Inleiding. (bron CROW publicatie 216 Fietsstraten in hoofdfietsroutes). datum 08 oktober 2014 referentie BT/011/141737 pagina 1 van 5 Memo Ter attentie van Gemeente Utrecht T.a.v. dhr. R. Hilhorst Datum 8 oktober 2014 Distributie R. Hilhorst, A. Wenning, J. Blok Projectnummer 141737 VVA Fietsstraat Leidseweg Onderwerp Fietsstraat Leidseweg:

Nadere informatie

Herinrichting Beusichemseweg. Binnen bebouwde kom t Goy

Herinrichting Beusichemseweg. Binnen bebouwde kom t Goy Binnen bebouwde kom t Goy Programma 19.45 Inloop 20.00 Opening door Wethouder Kees van Dalen 20.15 Toelichting verkeerskundigen 20.45 Kosten 20.50 Informatie aan tafels en invullen formulieren 21.25 Slotwoord

Nadere informatie

Verkeersveilige schoolomgeving: ook nodig voor uw kind!

Verkeersveilige schoolomgeving: ook nodig voor uw kind! CBS De Rietzanger & OBS Ter Borch Februari/maart 2015 Verkeersveilige schoolomgeving: ook nodig voor uw kind! In het jaar 2009 werd het Borchkwartier gebouwd. Al snel bleek dat beide scholen te maken hadden

Nadere informatie

Fietsstrategie voor Rotterdam

Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Het fietsgebruik in Rotterdam zit in de lift. Het aantal fietsers op een gemiddelde dag is in de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld van 40.000

Nadere informatie

Kinderen en jongeren als medegebruiker van de publieke ruimte Een goede stad is een school voor het leven

Kinderen en jongeren als medegebruiker van de publieke ruimte Een goede stad is een school voor het leven Kinderen en jongeren als medegebruiker van de publieke ruimte Een goede stad is een school voor het leven Koen Stuyven Kinderen en jongeren als medegebruiker van de publieke ruimte / 29 april 2009 / 1

Nadere informatie

DOOR HET SAMEN TE DOEN, MAAK JE GEWOON EEN BETER PLAN

DOOR HET SAMEN TE DOEN, MAAK JE GEWOON EEN BETER PLAN DOOR HET SAMEN TE DOEN, MAAK JE GEWOON EEN BETER PLAN Placemaking verankerd in de nieuwe Groningse leidraad De gemeente Groningen was na drie decennia toe aan een herijking van het beleid voor de inrichting

Nadere informatie

Reconstructie Hazerswoude-Dorp (West)

Reconstructie Hazerswoude-Dorp (West) Reconstructie Hazerswoude-Dorp (West) Plan Zuid 1extra bewonersavond 15 mei 2017 Welkom 19:30 Opening 19:35 Terugblik 19:45 Presentatie ontwerp & uitleg gemaakte keuzes 20:15 Uw vragen over het ontwerp

Nadere informatie

Via nieuwe normmens naar inclusiviteit Van nul verkeersslachtoffers een punt maken voor alle verkeersdeelnemers

Via nieuwe normmens naar inclusiviteit Van nul verkeersslachtoffers een punt maken voor alle verkeersdeelnemers Via nieuwe normmens naar inclusiviteit Van nul verkeersslachtoffers een punt maken voor alle verkeersdeelnemers Ragnhild Davidse Den Haag donderdag 1 maart 2018 De Nieuwe Normmens Er is te lang ontworpen

Nadere informatie

Wat een feiten! Wist u dat.

Wat een feiten! Wist u dat. Kinderen in het verkeer de Mariaschool 24 september 2018 Wat een feiten! Wist u dat. Kinderen minstens twee keer per dag, 5 dagen in de week 40 weken in een schooljaar 8 jaar lang naar school gaan -----------------------------------

Nadere informatie

Aansluiting Dorpsstraat: Voetgangersoversteekplaats: Voetgangers op parkeerterrein: Parkeerplaatsen: Oversteekplaats fietsers: Verkeerskundig

Aansluiting Dorpsstraat: Voetgangersoversteekplaats: Voetgangers op parkeerterrein: Parkeerplaatsen: Oversteekplaats fietsers: Verkeerskundig De herinrichting heeft betrekking op de openbare inrichting van de locatie ter plaatse van de toekomstige supermarkt. De herinrichting houdt voornamelijk het realiseren van een toegang van de supermarkt

Nadere informatie

Stiller verkeer = gezondere leefomgeving

Stiller verkeer = gezondere leefomgeving Stiller verkeer = gezondere leefomgeving Aanpak wegverkeerslawaai groot potentieel voor verbeteren leefomgeving Over dit document Wegverkeerslawaai vormt in toenemende mate een probleem in binnenstedelijk

Nadere informatie

Waarom niet? - H5 Conclusies en Samenvatting

Waarom niet? - H5 Conclusies en Samenvatting Waarom niet? - H5 Conclusies en Samenvatting 5.1 Inleiding Dit onderzoek richt zich op het keuzeproces van gemeentes rond kindvriendelijke openbare ruimte en de factoren die van invloed zijn op het maken

Nadere informatie

Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee

Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september 2016 Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee Goedkeuring Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK, 1989).

Nadere informatie

Lopen op / naar / van / over Prettige Plekken. Bureau KM Kyra Kuitert

Lopen op / naar / van / over Prettige Plekken. Bureau KM Kyra Kuitert 04-07 - 2017 Lopen op / naar / van / over Prettige Plekken Bureau KM Kyra Kuitert Programma Kennismaken Hoe en waarom van Prettige Plekken Visie: de vier V s Voorbeelden van richtlijnen in relatie tot

Nadere informatie

Verkeersbulletin. Inleiding De herfstvakantie is al weer voorbij. De tijd vliegt Ook op het gebied van verkeer hebben we niet stilgezeten.

Verkeersbulletin. Inleiding De herfstvakantie is al weer voorbij. De tijd vliegt Ook op het gebied van verkeer hebben we niet stilgezeten. 3e jaargang, nr. 1 Verkeersbulletin Inleiding De herfstvakantie is al weer voorbij. De tijd vliegt Ook op het gebied van verkeer hebben we niet stilgezeten. De samenstelling van de werkgroep Verkeer is

Nadere informatie

TUSSEN DE TORENS VAN DE MIDDELEEUWSE STAD

TUSSEN DE TORENS VAN DE MIDDELEEUWSE STAD Vooraf De ideale stad is veelzijdig en evenwichtig. In de ideale stad is het verkeer geen doel op zich, maar een middel om verschillende doelen te bereiken: de woning, de werkplek, het theater, het terras,

Nadere informatie

Buitenspelen 2013 Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt

Buitenspelen 2013 Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Inhoudsopgave 1 Opzet onderzoek 5 2 Buitenspelen 7 3 Favoriete speelplekken en spellen 13 4 Geschiktheid buurt voor buitenspelen 18 5 Wat maakt buitenspelen

Nadere informatie

Voel je thuis op straat!

Voel je thuis op straat! Voel je thuis op straat! 0-meting onder kinderen, jongeren en volwassenen in Bergen op Zoom Centrum Ron van Wonderen Nanne Boonstra Utrecht, september 2007 Verwey- Jonker Instituut 1 Samenvatting en conclusies

Nadere informatie

Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom

Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom (Bijdragenr. 25) Wanneer wel een zebra, wanneer niet? nieuw kader voor oversteekvoorzieningen binnen de bebouwde kom J.A.G. de Leur M.Sc. Gemeente Heerhugowaard F.J.Wildenburg Gemeente Heerhugowaard 1.

Nadere informatie

ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG

ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG Den Haag, december 2009 Voorall Van Diemenstraat 196 2518 VH Den Haag 070 365 52 88 info@voorall.nl www.voorall.nl Inleiding Voor een groot deel van de bevolking kan het

Nadere informatie

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan *1024661* Gemeenteraad Gemeente Hengelo Postbus 18 7550 AA Hengelo Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Verkeerskundige analyse Torenlaan 1010707 Geachte gemeenteraad, In de commissie Fysiek zijn vragen

Nadere informatie

Het Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer wordt gewijzigd als volgt:

Het Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer wordt gewijzigd als volgt: Concept tbv internetconsultatie november 2016 Besluit van tot wijziging van het Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer en het RVV 1990 ter invoering van de mogelijkheid snorfietsers in

Nadere informatie

GEMEENTE HARENKARSPEL afdeling Ruimte CONCEPT november 2011- maart 2012

GEMEENTE HARENKARSPEL afdeling Ruimte CONCEPT november 2011- maart 2012 VERKENNING MOGELIJKHEDEN MAATREGELEN / INRICHTEN 30 KM-GEBIED Delftweg Koorndijk - Kalverdijk Fragment Grote Historische topografische Atlas Noord-Holland 1894/1933 Bestaande situatie GEMEENTE HARENKARSPEL

Nadere informatie

Resultaten atelier 2 oktober 2009. IS Maatwerk

Resultaten atelier 2 oktober 2009. IS Maatwerk Resultaten atelier 2 oktober 2009 A1-1 Bouwen aan het Robert Scottplein, maar niet te hoog (maximaal 3 lagen). Bouwen aan de Jan van Galenstraat maximaal 5 lagen met parkeren. Let op rust in de buurt.

Nadere informatie

De fietsstraat: concept & aanpak van een proefproject in de Brusselse Louizalaan. Marc Broeckaert Fietscongres 24 maart 2014

De fietsstraat: concept & aanpak van een proefproject in de Brusselse Louizalaan. Marc Broeckaert Fietscongres 24 maart 2014 De fietsstraat: concept & aanpak van een proefproject in de Brusselse Louizalaan Marc Broeckaert Fietscongres 24 maart 2014 inleiding Fietsstraat Vaak gevraagd Als infrastructuurmaatregel = instrument

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij Verkeersexamen 2011 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard aan

Nadere informatie

Fietsroute Apeldoorn - Deventer

Fietsroute Apeldoorn - Deventer Fietsroute Apeldoorn - Deventer Het proces Tijdens de inloopavonden op 19 en 20 januari zijn eerste ideeën in schetsontwerpen getoond. Naar aanleiding van reacties uit de Zonnewende is het verbeteren van

Nadere informatie

VERKEER OP SCHOOL VERKEERS- EN MOBILITEITSEDUCATIE

VERKEER OP SCHOOL VERKEERS- EN MOBILITEITSEDUCATIE VERKEER OP SCHOOL VERKEERS- EN MOBILITEITSEDUCATIE 18+ (bedrijven) 18+ Secundair onderwijs Basisonderwijs 12 6 8 10 4 2 HOGER! LAGER! Jonge kinderen in het verkeer, wat weet jij erover? WAT MOETEN SCHOLEN

Nadere informatie

Veilig in het verkeer

Veilig in het verkeer Veilig in het verkeer Hoe begeeft iemand met een visusbeperking zich in het verkeer en hoe ga je daar als fietser mee om? Met dank aan Blindenzorg Licht en Liefde voor de inbreng en beide personen met

Nadere informatie

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Kopie aan Onderwerp 19 mei 2016 2016/09 S.K. Augustin

Nadere informatie

Checklist fysieke wijkkenmerken van de gebouwde omgeving

Checklist fysieke wijkkenmerken van de gebouwde omgeving Checklist fysieke wijkkenmerken van de gebouwde omgeving Deze checklist is tot stand gekomen ten behoeve van het onderzoeksproject Wijk en Jeugd, waar gekeken wordt naar de fysieke (in)activiteit van kinderen

Nadere informatie

Huis van het Kind sleutelactor in een kindvriendelijke stad of gemeente?

Huis van het Kind sleutelactor in een kindvriendelijke stad of gemeente? Huis van het Kind sleutelactor in een kindvriendelijke stad of gemeente? Didier Reynaert Hogeschool Gent Sarah Vanden Herrewegen Huis van het Kind Geraardsbergen Inhoud Voorstelling Sarah en Didier Duiding

Nadere informatie

Basisschool Maria Goretti Gennep

Basisschool Maria Goretti Gennep Basisschool Maria Goretti Gennep Verkeer-, Haal- en brengconvenant (versie 2.1 apr 2014) Verkeersafspraken tussen ouders, leerlingen en school. Voor onze ouders Rond veel basisscholen is sprake van een

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: veiligverkeer.nl. Naam dossier: verkeersveiligheid nieuwbouw dorpsschool Rozendaal

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies:  veiligverkeer.nl. Naam dossier: verkeersveiligheid nieuwbouw dorpsschool Rozendaal Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: verkeersveiligheid nieuwbouw dorpsschool Rozendaal Locatie: De dorpsschool wordt gesitueerd op de hoek van de Bremlaan en

Nadere informatie

Een KiSS voor Childstreet. KiSS. een verkenning van de kindvriendelijke straat

Een KiSS voor Childstreet. KiSS.   een verkenning van de kindvriendelijke straat KiSS Van duurzaam veilig naar kindvriendelijke straten Alle resultaten van de internationale conferentie Childstreet2005 in Delft Nu als boek en CD-rom te koop conferentieprijs 10 Euro Poster voor NVVC

Nadere informatie

Goede straten en fijne plekken in Engboogerd

Goede straten en fijne plekken in Engboogerd Goede straten en fijne plekken in Engboogerd 28 en 30 augustus 2018 10 september 2018 Aanscherping en aanvulling ontwerpprincipes Basisprofiel wijk Engboogerd Wijkprogramma 7 ONTWERPPRINCIPES Verbeterpunten

Nadere informatie

Verkeersplan Open Vld Wervik- Geluwe

Verkeersplan Open Vld Wervik- Geluwe Verkeersplan Open Vld Wervik- Geluwe Voor een veilige en bereikbare stad. Uit de bevraging van de laatste maanden in de straten en wijken van Wervik, Geluwe en Kruiseke blijkt dat inwoners veel belang

Nadere informatie

Korte termijn visie 2014 2018

Korte termijn visie 2014 2018 Korte termijn visie 2014 2018 Wij willen een dorp met een constant of licht groeiend bewonersaantal, waarin alle basisvoorzieningen minimaal op het huidige peil blijven. Wij willen dat jong en oud elkaar

Nadere informatie

Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West

Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West 2030 Station Nieuwe Meer is niet alleen een nieuwe metrostation verbonden met Schiphol, Hoofddorp, Zuidas en de Amsterdamse

Nadere informatie

Zonder U geen speeltuin!

Zonder U geen speeltuin! Zonder U geen speeltuin! Het belang van een speeltuin 22 september 2012 Speeltuinwerk Limburg 1 Pilot renovatie speeltuin t Heksenpretje Project omschrijving Huidige stand van zaken Wat is er al gebeurd?

Nadere informatie

Verkeersveiligheid. in de buurt

Verkeersveiligheid. in de buurt Verkeersveiligheid in de buurt Verkeersveiligheid in de buurt Eén van de grootste ergernissen van burgers in Leeuwarden is het te hard rijden in de woonbuurten. In de enquête over verkeersveiligheid die

Nadere informatie

Verkeersveiligheidsplan. Veilig verkeer rond de Godelindeschool

Verkeersveiligheidsplan. Veilig verkeer rond de Godelindeschool Verkeersveiligheidsplan Veilig verkeer rond de Godelindeschool Inhoudsopgave Voorwoord 3 Hoofdgebouw 4 -Ingang Gerard Doulaan 4 -Ingang Godelindeweg 7 -Ingang Rotonde 8 Dependance 12 -Fietsers 12 -Automobilisten

Nadere informatie

Verbeterideeën digitale consultatie Utrecht Aantrekkelijk en Bereikbaar

Verbeterideeën digitale consultatie Utrecht Aantrekkelijk en Bereikbaar Verbeterideeën digitale consultatie Utrecht Aantrekkelijk en Bereikbaar UTRECHT Maart 2015 Gebiedsagenda West Overzichtskaart verbeterideeën Nummer Titel van het Omschrijving 90 Ik woon sinds kort in lombok

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

Binnenstadsvisie Eindhoven

Binnenstadsvisie Eindhoven Binnenstadsvisie Eindhoven Raadscie. EM 20.09.16 Vera Gielen Gebiedsmanager Centrum @GielenVera Waarom visie Geeft richting voor ontwikkeling binnenstad om ervoor te zorgen dat we in 2025 de binnenstad

Nadere informatie

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Woning en straat: veilig, stil en aangenaam Geluid beperkt tot af en toe een auto. Stroom van auto s met 50 km/uur of meer

Nadere informatie

De visie voor de Zandweg

De visie voor de Zandweg Zandweg 2.0 Agenda Aftrap door de wethouder. Presentatie van de visie, uitgangspunten en algemene maatregelen. Uitleg van het shared space concept. Het groenplan. Een animatie van de nieuwe inrichting.

Nadere informatie

Advies blok Wonen en buitenruimte

Advies blok Wonen en buitenruimte Als Kindergemeenteraad hebben we ons twee jaar lang verdiept in verschillende beleidsterreinen. We werden hierbij ondersteund door drie adviescommissies: Milieu, Economie en Veiligheid. Ook hebben er ruim

Nadere informatie

Fietsas door Wijk Osseveld via Zonnewende

Fietsas door Wijk Osseveld via Zonnewende Fietsas door Wijk Osseveld via Zonnewende Op 20 januari jl. is er een informatie avond verzorgd in Het Bolwerk bij ons in de wijk. Tot onze verrassing bleek er een snelfietsroute over de Zonnewende te

Nadere informatie

Meldpunt verkeerslichten gemeente Utrecht

Meldpunt verkeerslichten gemeente Utrecht Meldpunt verkeerslichten gemeente Utrecht Hier Studiedag komt tekst verkeerslichten Jonathan de Vries Hier komt ook tekst Adviseur verkeersmanagement Patricia Stumpel-Vos Adviseur mobiliteitsbeleid Inhoud

Nadere informatie

Discussienotitie Haagse Mobiliteitsagenda

Discussienotitie Haagse Mobiliteitsagenda Discussienotitie Haagse Mobiliteitsagenda Kiezen om ruimte te maken Den Haag 2040 Den Haag is volop in beweging, de stad is in trek. Verwacht wordt dat Den Haag groeit, van 530.000 inwoners in 2017 naar

Nadere informatie

Rol Veilig Verkeer Nederland. Algemeen. Situatie 3/7

Rol Veilig Verkeer Nederland. Algemeen. Situatie 3/7 Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Locatie: Heerde Brinklaan en Veerstraat Marktstraat Datum uitgifte advies: 3 februari 2016 2/7 Rol Veilig Verkeer Nederland Veilig Verkeer

Nadere informatie

Veilig oversteken in Haren

Veilig oversteken in Haren Veilig oversteken in Haren Ondertitel: Beleidsnota oversteekvoorzieningen voetgangers Veilig oversteken in Haren Wat: Notitie waarin vastgelegd wordt op welke manier in de toekomst omgegaan wordt met aanvragen

Nadere informatie

Shared Space. DIELDE ROMTE: DE NIJE WEI? Boarnburgum - 29 maart 2011 Sjoerd Nota

Shared Space. DIELDE ROMTE: DE NIJE WEI? Boarnburgum - 29 maart 2011 Sjoerd Nota Shared Space DIELDE ROMTE: DE NIJE WEI? Boarnburgum - 29 maart 2011 Sjoerd Nota Dielde Romte DIELDE ROMTE: DE NIJE WEI? Boarnburgum - 29 maart 2011 Sjoerd Nota Dielde Romte? Sjoerd Nota Ruimte voor iedereen

Nadere informatie

Aan de ouders / verzorgers van de toekomstige leerlingen van Basisschool Schinveld

Aan de ouders / verzorgers van de toekomstige leerlingen van Basisschool Schinveld Aan de ouders / verzorgers van de toekomstige leerlingen van Basisschool Schinveld Geachte ouders/verzorgers, In de bijlage treft uw een vragenlijst aan omtrent de verkeersveiligheid in de nabijheid van

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

27 De leerlingen kennen de verkeersregels en de betekenis van de verkeersborden en kunnen die kennis toepassen als ze deelnemen aan het verkeer.

27 De leerlingen kennen de verkeersregels en de betekenis van de verkeersborden en kunnen die kennis toepassen als ze deelnemen aan het verkeer. 2008: 28 mei Elk jaar in mei Nationale Straatspeeldag De Nationale Straatspeeldag is de dag waarop straten worden afgesloten voor het verkeer. Kinderen spelen die dag op straat als protest tegen de gevaren

Nadere informatie

RESPONS Er zijn panelleden benaderd. Van hen hebben er de vragenlijst ingevuld. Dit resulteert in een respons van 66%.

RESPONS Er zijn panelleden benaderd. Van hen hebben er de vragenlijst ingevuld. Dit resulteert in een respons van 66%. Samenvatting mobiliteit, 4-meting 2014 Het Delft Internet Panel (DIP) is ingezet om een beeld te krijgen van de door Delftenaren gebruikte vervoersmiddelen voor verplaatsingen binnen de stad en de regio.

Nadere informatie

PROJECTPLAN HERINRICHTING

PROJECTPLAN HERINRICHTING PROJECTPLAN HERINRICHTING Emmen, 7 augustus 2017 Inleiding Het openbare gebied in de omgeving van de basisscholen o.b.s. t Swarte Meer en De Banier, kinderopvang Het Blokje en het dorpshuis de Meerstal

Nadere informatie

Peter Smulders Ruimtelijke Ordening en Planologie Juni 2010

Peter Smulders Ruimtelijke Ordening en Planologie Juni 2010 Peter Smulders Ruimtelijke Ordening en Planologie Juni 2010 Bedrijfsbegeleider: Harro Verhoeven, projectleider leefomgeving, CROW nationale kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad. Geachte leden van de raad,

Aan de gemeenteraad. Geachte leden van de raad, Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl Aan de gemeenteraad Behandeld door M. Kikkert Doorkiesnummer 030-28 61151 E-mail margreet.kikkert@utrecht.nl Onderwerp Verkeersroute

Nadere informatie

Kinderen en verkeersveiligheid: hoe kijken ze er zelf tegen aan?

Kinderen en verkeersveiligheid: hoe kijken ze er zelf tegen aan? Kinderen en verkeersveiligheid: hoe kijken ze er zelf tegen aan? Samenvatting In het kader van een belevingsonderzoek gaven 2500 Vlaamse jongeren tussen 10 en 13 jaar hun mening over mobiliteit en hun

Nadere informatie

Sabine Lutz. 1. Shared Space, maar niet heus 2. Al ietsje beter 3. Helemaal goed 4. Definite 5. Hoe realiseren?

Sabine Lutz. 1. Shared Space, maar niet heus 2. Al ietsje beter 3. Helemaal goed 4. Definite 5. Hoe realiseren? Sabine Lutz 1. Shared Space, maar niet heus 2. Al ietsje beter 3. Helemaal goed 4. Definite 5. Hoe realiseren? 2 SHARE SPACE 1. Shared Space, maar niet heus Voorbeeld 1: Drachten Laweiplein Voor Na 1 Na

Nadere informatie

gevraagd om een bushokje richting Etten-leur voor de nonnen en overige bezoekers en gebruikers richting Ettenleur

gevraagd om een bushokje richting Etten-leur voor de nonnen en overige bezoekers en gebruikers richting Ettenleur Stichting Wijkraad Buitengebied Breda Zuid-West Secretariaat Rithsestraat 187 4838 GA Breda + 31 765200785 www.wijkraadbredazw.nl info@wijkraadbredazw.nl wijkschouw 2007 Liesbos Probleem suggestie Wateroverlast

Nadere informatie

Verkeer in het schoolwerkplan

Verkeer in het schoolwerkplan Verkeer in het schoolwerkplan Voorheen was ons verkeer best overzichtelijk: de voetganger, fietser, brommer, auto, bus, vrachtwagen. Slechts bij uitzondering andere voertuigen. Tegenwoordig zijn de voertuigen

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie. Gevraagde Beslissing:

Raadsvoorstel. Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie. Gevraagde Beslissing: Raadsvoorstel Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie Gevraagde Beslissing: Te besluiten om: 1. Voor de komende twee jaar bij wijze van

Nadere informatie

Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg

Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg Vragen Vraag 1a Welke plek in Theresia en Spoorzone vindt u voor de fietser qua verkeer het gevaarlijkst. Kunt u ook aangeven waarom? Vraag 1b

Nadere informatie

Duurzaam Veilig(e) Wegen

Duurzaam Veilig(e) Wegen Duurzaam Veilig(e) Wegen Categoriseringskaart (2015) Kaart met de belangrijkste wegen in onze provincie. Dit is het wensbeeld van de wegcategorisering zoals wij dat graag zien. Provinciale wegen Duurzaam

Nadere informatie

Buurtenquête Stevenfenne

Buurtenquête Stevenfenne Buurtenquête Stevenfenne Aanleiding De gemeente Enschede wil bewoners meer zeggenschap geven over het onderhoud en de veiligheid in de eigen buurt. Daarom is besloten om voor alle buurten in Enschede een

Nadere informatie

Straten in Groningen

Straten in Groningen Straten in Groningen Laura de Jong Januari 2017 Marjolein Kolstein www.os-groningen.nl Inhoud Inhoud... 1 Samenvatting... 2 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Verschillende groepen... 4 2.2 Tevredenheid

Nadere informatie

Samen maken we Groningen

Samen maken we Groningen Verkiezingsprogramma in eenvoudig Nederlands - D66 Groningen 2018-2022 Samen maken we Groningen D66 krijgt het voor elkaar Samen maken we Groningen 2 Op 21 november 2018 gaan we in Groningen naar de stembus.

Nadere informatie

VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT

VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT Rapport BUR^.AUBUITEN econo nie Si omgeving SAMENVATTING Opzet onderzoek en respons SRE en ANWB zijn gezamenlijk opdrachtgever voor dit onderzoek naar het gebruik

Nadere informatie

BUITENSPELEN ONDERZOEK 2018

BUITENSPELEN ONDERZOEK 2018 BUITENSPELEN ONDERZOEK 2018 ONDERZOEK BUITENSPELEN 2018 In opdracht van Jantje Beton heeft Kantar Public (voorheen TNS Nipo) onderzoek uitgevoerd naar het speelgedrag van kinderen. In dit onderzoek stonden

Nadere informatie

Koopstromenonderzoek Herinrichting Kerkbuurt-Oost Sliedrecht

Koopstromenonderzoek Herinrichting Kerkbuurt-Oost Sliedrecht Koopstromenonderzoek Herinrichting Kerkbuurt-Oost Sliedrecht Opdrachtgever : Gemeente Sliedrecht Opdrachtnemer : Ruimte in Advies Auteur : Jeroen Langeweg Plaats, datum : Heerlen, 27 juli 2017 Inhoud 1.1

Nadere informatie

Verkeersveiligheid. Hans Godefrooij

Verkeersveiligheid. Hans Godefrooij Verkeersveiligheid Hans Godefrooij fietsen en lopen innovatie internationaal milieu mobiliteits- openbaar openbare ruimte parkeren procesbegeleiding verkeerslichten verkeers- verkeersmanagement vervoer

Nadere informatie

Addendum bij nota Fietsen in Lelystad: Voldoen de gestelde voorrangsregels aan CROW-richtlijnen

Addendum bij nota Fietsen in Lelystad: Voldoen de gestelde voorrangsregels aan CROW-richtlijnen Addendum bij nota Fietsen in Lelystad: Voldoen de gestelde voorrangsregels aan CROW-richtlijnen Aanleiding Tijdens de raadsbehandeling van de nota Fietsen in Lelystad op 15 maart 2016 is door het college

Nadere informatie

B en W. nr d.d

B en W. nr d.d B en W. nr. 12.0866 d.d. 2-10-2012 Onderwerp Verkeersbesluit Diamantlaan Besluiten:Behoudens advies van de commissie 1. Het verkeersbesluit Diamantlaan met de bijbehorende tekening ST 12066 ongewijzigd

Nadere informatie