Echtscheiding protocol

Transcriptie

1 Echtscheiding protocol Stimenz Brinklaan JD Apeldoorn

2 Protocol Echtscheiding Eén op de drie huwelijken eindigt in een scheiding. Dit is voor de betrokken gezinsleden een ingrijpende gebeurtenis, maar in de meeste gevallen worden de zaken goed geregeld en pakt men na verloop van tijd de draad weer op. Er zijn ook situaties waarin het de betrokken partijen niet lukt om op een goede manier met elkaar te communiceren, met als gevolg een zogenaamde vechtscheiding. De gevolgen hiervan kunnen voor het kind dramatisch zijn. Dit protocol is een poging deze gevolgen zoveel mogelijk in goede banen te leiden. Anders dan anders Bij een dreigende scheiding kan bij ouders en kinderen schaamte, onzekerheid en schuldgevoel een rol spelen. Problemen worden vaak zo lang mogelijk binnenskamers gehouden. Dit doen ouders, maar ook het kind, solidair als het is met zijn vader en moeder. Immers het fundament, vader en moeder samen, dreigt ineen te storten. Er zullen maar weinig kinderen én ouders zijn die daar in een vroeg stadium erg openhartig over zullen communiceren. Desondanks zal de onzekerheid, de spanning thuis en de aanstaande scheiding ingrijpende gevolgen hebben die zich kunnen vertalen in velerlei gedragingen. Gedrag dat anders is dan normaal. Symptomen geven aan dat er iets aan de hand is. Uiteraard zijn deze symptomen niet onlosmakelijk verbonden met de scheiding van ouders. Er kan natuurlijk iets anders aan de hand zijn. De leerkracht en het kind De leerkracht is van wezenlijk belang, want het kind zit een groot deel van de dag op school en bij hem/haar in de klas. Als het goed is, is dit een veilige omgeving waarin regelmaat en zekerheid bestaan en waarin betrouwbare mensen werken. Het kind moet weten dat het zijn problemen kan 'weg-parkeren' bij de leerkracht. Daarvoor is het voorwaarde dat deze leerkracht betrokkenheid toont. Het kind moet zich gesteund voelen omdat de leerkracht begrip heeft voor de situatie waarin het kind en het gezin zich bevinden. Een kind dat geconfronteerd wordt met een scheiding van zijn ouders, deelgenoot is van een relatie-/huwelijkscrisis, zal veel (impliciete) vragen hebben, zijn situatie is onzeker en misschien heeft hij last van schuldgevoelens. Ga daar voorzichtig mee om en maak het vooral niet zwaarder dan het al is. Kies geen partij tussen de vader en moeder en geef geen oordeel, want dat kan het loyaliteitsprobleem bij het kind alleen maar versterken. Geef de kinderen aan dat ze van beide ouders mogen houden, dat ze geen keuze hoeven te maken. De vraag is of het loyaliteitsprobleem door de ouders en familie juist geremd of gestimuleerd wordt. Helaas betrekken ouders hun kinderen dikwijls in de strijd en geven ze van elkaar een negatief beeld door aan de kinderen.

3 Daarom is het van belang voor de leerkracht te beseffen dat hij naar gelang de leeftijd van het kind een bron van identificatie kan zijn, iemand waar rust en veiligheid vanzelfsprekend is. Belangrijk is dat je als leerkracht de signalen onderkent bv: Het kind trekt zich terug, is stil en afwezig, angstig Het tegenovergestelde: het kind is overactief, te druk Agressief en prikkelbaar, overal kwaad om worden Het tegenovergestelde: het kind is introvert, ongeïnteresseerd Schoolprestaties zijn minder Overgevoelig, snel huilen, bedroefd Terugval in ontwikkeling (bijv. duimzuigen, niet meer zindelijk, stotteren) Slechte lichamelijke conditie (slaapproblemen, vaak ziek en kwaaltjes) Niet samen met de andere kinderen aan het einde van de dag naar buiten gaan, maar achterblijven U vindt een uitgebreidere signalenlijst als bijlage 1 toegevoegd. (Een echtscheidingssituatie die uitmondt in een vechtscheiding vergroot het risico op mogelijke kindermishandeling. Wees hier als school alert op! Zie bijlage 2) Een leerkracht die zijn kinderen kent zal misschien eerder dan deze symptomen al zien en merken dat het kind een andere uitstraling heeft, zich anders voordoet dan 'normaal'. De bovengenoemde signalen zijn dan een bevestiging dat er werkelijk iets aan de hand is. Wat te doen? Oorzaken vinden. Het is zaak én vanzelfsprekend dat de leerkracht de oorzaak van de gesignaleerde veranderingen bij het kind opspoort. Ongeacht wat die oorzaak ook zal zijn moet de leerkracht zijn eigen rol niet onderschatten, zowel in het zoeken naar die oorzaak als wel in het helpen oplossen van een probleem. Het kind zit een groot deel van de tijd op school en bij hem/haar in de klas. De regelmaat en de betrouwbare mensen waarmee het kind te maken heeft zorgen voor een omgeving waarin een gesprek mogelijk moet zijn. Geef het kind het gevoel dat het gezien wordt en praat met het kind! U kunt uw betrokkenheid op het kind tonen, door in een afzonderlijk gesprek te zeggen dat u de indruk heeft dat het kind ergens mee zit. Het kind zal misschien ontkennend of ontwijkend antwoorden. Laat hem daar vrij in, laat het kind weten dat u veranderingen waarneemt maar hecht er geen oordeel aan. Zeg dat u er een andere keer op terugkomt. De leerling heeft tijd en ruimte erover na te denken. Laat merken dat u er bent voor hem, toon betrokkenheid zodat het weet dat hij met problemen bij u terecht kan.

4 Suggesties voor een gesprek met het kind. Als u als docent een goed contact met de betreffende leerling heeft en u wilt in gesprek gaan met de leerling, zijn onderstaande aandachtspunten een richtlijn. U kunt uiteraard ook een Intern Begeleider of Schoolmaatschappelijk werker inschakelen. Maak het kind duidelijk dat het de ruimte heeft om verdriet (en andere gevoelens) te uiten. Vraag het kind wat voor hulp/steun het wil. Maak het kind duidelijk dat het 'altijd' terecht kan bij de leerkracht. (maak hierover duidelijke afspraken). Neem tijdens het gesprek tijd en geef aandacht. Laat u niet storen! Ga onderwerpen die moeilijk zijn niet uit de weg. Benoem eerlijk de situatie. Bespreek met het kind dat u ook met zijn ouders in gesprek moet gaan om samen hem te kunnen helpen. Informeer bij ouders en collega's. Als het niet lukt om van het kind duidelijk te krijgen wat de oorzaken van de gedrags- en stemmingsveranderingen zijn is het voor de hand liggend om bij collega s te informeren. Misschien dat zij informatie hebben die het een en ander kunnen verklaren. Tegelijkertijd komen de ouders in beeld. Als ze zelf nog niet aan de bel hebben getrokken is het uw taak bij hen te achterhalen waarom hun kind anders is dan normaal. Maak dus een afspraak met hen. In ieder geval is het van belang op de hoogte te zijn van de thuissituatie van de kinderen. Kinderen ervaren dit als positief en veilig. Het kan zijn dat de ouders niet graag vertellen dat ze in scheiding zijn en dat de stemming thuis er onder lijdt. Het is aan de ouders om samen of apart naar de afspraak te komen. Geef de ouders de vrijheid te reageren op uw zorg betreffende hun kind. Mocht de scheiding wel expliciet ter sprake komen dan is het aan u om de aandacht te richten op de kwetsbare positie van hun kind. Probeer samen met hen te bedenken en concrete, praktische afspraken te maken hoe in deze situatie het kind het best opgevangen kan worden. Hun kind is in deze tijden van verwarring en onzekerheid het meest gebaat bij (praktische) zekerheden. Doordat de signalen vroeg zijn opgemerkt, kan een schoolmaatschappelijk werker betrokken worden in dit gesprek of om advies gevraagd worden. Hij kan met een objectieve blik mee kijken naar de situatie zonder een oordeel te vellen. Daarnaast kan hij zowel ouders als het kind verwijzen naar eventuele laagdrempelige hulpverlening. Hierbij valt te denken aan de K.I.E.S. groepen voor kinderen en de relatiedesk voor ouders.

5 Het is belangrijk te weten wat je vooral niet moet doen. Zoals: Zeggen hoe ze met hun gevoelens om moeten gaan. Valse hoop geven ('het komt misschien wel goed'). Een oordeel geven over de situatie (en dus over de ouders). Zeggen: 'Zo heeft het moeten zijn.' Alle gedragingen van het kind herleiden tot de scheiding. Als het klassikaal ter sprake komt er overdreven en dramatische aandacht aan schenken. Niet, zonder overleg met het kind, klassikaal mededelen dat ouders gaan scheiden. Meer informatie kunt u vinden op:. De leerkracht en de groep. Afhankelijk van de leeftijd en de ontwikkelingsfase van de kinderen kan het zinvol zijn om het onderwerp scheiding in de groep ter sprake te brengen. Wees daarbij echter bewust van het effect dat het kinderen ook angstig kan maken met een scheiding van hun ouders te maken te krijgen, terwijl er niets aan de hand is. Wees hierin voorzichtig. Het is echter een realiteit waar iedereen op een of andere manier wel eens mee te maken heeft gehad. In de familiekring, bij vriendjes en vriendinnetjes hun ouders, bij de buren, of via televisie (series) kan het een gebeurtenis zijn waar iedereen een mening over heeft. Geef daarom informatie, laat kinderen weten wat het is, maak het bespreekbaar. Er zullen ongetwijfeld meer kinderen zijn die er mee te maken hebben (gehad). Voor kinderen is het belangrijk te weten dat ze niet de enigen zijn. Het kringgesprek is een goed middel. Laat kinderen vertellen over hun weekend bij papa of mama, of over het co-ouderschap, d.w.z. de ene helft van de week hier, de andere helft daar. Voorkom dat 'scheiden' een te dramatische, zware en negatieve kant krijgt. In individuele gevallen van scheiding waarin het kind heen en weer geslingerd wordt, zich onzeker en verlaten voelt is het niet verstandig de vertrouwensband tussen u en het kind in de groep open te breken en te schenden. Maak van te voren afspraken met de desbetreffende kind waarvan de ouders gaan scheiden. Bespreek met hem hoe hij de klas op de hoogte wilt stellen van de situatie. Doe dit absoluut niet zomaar en besteed hier echt aandacht aan. Het kan een kind verder helpen in het verwerkingsproces als het op een goede manier wordt gecommuniceerd. Voorbeeld: Kind P. komt op school en vertelt aan juf dat zijn ouders gaan scheiden. De juf zegt tegen het kind P. dat het een vervelende situatie is en dat zij gaan beginnen met de kring. In de kring vertelt de juf direct aan alle andere kinderen dat de ouders van P. gaan scheiden. P. voelt zich niet op zijn gemak want alle andere kinderen kijken hem aan. De juf zegt nog tegen P. hoe vervelend zij het vindt het gaat door met de kring. Met P s gevoelens wordt op deze manier geen rekening gehouden. En van deze ervaring kan hij nog heel lang last hebben.

6 Met behulp van kinderboeken en -films kunnen de belevenissen bespreekbaar gemaakt worden en even boven de dagelijkse realiteit getild worden. Wat er over dit onderwerp ook passeert in de klas en met het kind in kwestie: blijf respectvol ten aanzien van de beide ouders. Informatieplicht De school moet actief de gezaghebbende ouder(s) informeren over de ontwikkeling en voortgang van hun kind(eren). Iedere ouder heeft recht op informatie over zijn kind. Er zijn echter wel verschillen. Voor ouders die met elkaar getrouwd zijn of samenwonen en die het gezag over hun kinderen hebben, is de situatie het gemakkelijkst. Ze krijgen steeds gezamenlijk alle informatie over hun kind. Voor ouders die gescheiden zijn, die niet meer bij elkaar wonen en die wel het gezag hebben, ligt het niet anders. Zij hebben allebei recht op alle informatie over hun kind. Ouders die geen gezag (meer) hebben over het kind, hebben ook recht op informatie over hun kind. *(artikel 1:377 C van het burgerlijk wetboek) De ouder zal daar echter wel zelf om moeten vragen. De school hoeft uit zichzelf geen informatie te geven aan deze ouders. Als het om de vader gaat, moet deze bovendien het kind hebben erkend, anders heeft hij helemaal geen recht op informatie, ook niet als hij erom vraagt. Deze ouders hebben beperkt recht op informatie over hun kind. Het betreft alleen belangrijke feiten en omstandigheden, dus informatie over schoolvorderingen en evt. sociaalpedagogische ontwikkelingen op school. Zie onderstaande stroomdiagram voor verder informatie. Artikel 1: 377c van het burgerlijk wetboek Lid 1. De niet met gezag belaste ouder wordt desgevraagd door derden die beroepshalve beschikken over informatie inzake belangrijke feiten en omstandigheden die de persoon van het kind of diens verzorging en opvoeding betreffen, daarvan op de hoogte gesteld, tenzij die derde de informatie niet op gelijke wijze zou verschaffen aan degene die met het gezag over het kind is belast dan wel bij wie het kind zijn gewone verblijfplaats heeft, of het belang van het kind zich tegen het verschaffen van informatie verzet. Lid 2. Indien de informatie is geweigerd, kan de rechter op verzoek van de in het eerste lid van dit artikel bedoelde ouder bepalen dat de informatie op de door hem aan te geven wijze moet worden verstrekt. De rechter wijst in ieder geval af, indien het belang van het kind zich tegen het verschaffen van informatie verzet.

7 Ouders gaan scheiden of zijn gescheiden. (situatie vader en moeder) Ja Nee De vader heeft wel het kind erkend maar geen gezag. De vader (heeft het kind erkend en) heeft ook gezag. Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Eenhoofdiggezag Tweehoofdiggezag Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Ouders hebben beide recht op informatie over: - De leerresultaten van alle vakken; - Toets-resultaten; - Sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind; - Verzuim van het kind; - Eventuele onderzoeken van het kind. Beperkte informatie* voor niet gezaghebbende ouder. Ouder belast met gezag, is gehouden de niet gezaghebbende ouder op de hoogte te stellen. Geen informatie geven die mogelijk gebruikt kan worden om voordeel ten koste van de andere ouder te behalen. Bijvoorbeeld: kind vindt het leuker bij papa. School hoeft niet uit zichzelf informatie te geven aan de niet gezaghebbende ouder. De niet gezaghebbende ouder moet hier zelf om vragen. De school is niet verplicht informatie te verstrekken aan de niet gezaghebbende ouder als door de rechtbank is vastgesteld dat het geven van informatie in strijd is met het belang van het kind. De gezaghebbende ouder moet dezelfde informatie ontvangen.

8 Ouders gaan scheiden of zijn gescheiden. (in situatie van twee vaders) Ja Nee Biologische moeder in beeld. Eén van de vaders is biologische vader met alleen erkenning. Eén vader heeft gezag Beide vaders hebben gezag. Tweehoofdiggezag Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Eenhoofdiggezag Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Beperkte informatie* voor niet gezaghebbende ouder. Ouder belast met gezag, is verplicht de niet gezaghebbende ouder op de hoogte te stellen. Ouders hebben beide recht op informatie over: - De leerresultaten van alle vakken; - Toets-resultaten; - Sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind; - Verzuim van het kind; - Eventuele onderzoeken van het kind. School hoeft niet uit zichzelf informatie te geven aan de niet gezaghebbende ouder. De niet gezaghebbende ouder moet hier zelf om vragen. De gezaghebbende ouder moet dezelfde informatie ontvangen. De school is niet verplicht informatie te verstrekken aan de niet gezaghebbende ouder als door de rechtbank is vastgesteld dat het geven van informatie in strijd is met het belang van het kind.

9 Ouders gaan scheiden of zijn gescheiden. (in situatie van twee moeders) Ja Nee De 2 e moeder heeft wel het kind erkend maar geen gezag. De 2 e moeder (heeft het kind erkend en) heeft ook gezag. Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Eenhoofdiggezag Tweehoofdiggezag Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Ouders hebben beide recht op informatie over: - De leerresultaten van alle vakken; - Toets-resultaten; - Sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind; - Verzuim van het kind; - Eventuele onderzoeken van het kind. Beperkte informatie* voor niet gezaghebbende ouder. Ouder belast met gezag, is gehouden de niet gezaghebbende ouder op de hoogte te stellen. Geen informatie geven die mogelijk gebruikt kan worden om voordeel ten koste van de andere ouder te behalen. Bijvoorbeeld: kind vindt het leuker bij papa. School hoeft niet uit zichzelf informatie te geven aan de niet gezaghebbende ouder. De niet gezaghebbende ouder moet hier zelf om vragen. De school is niet verplicht informatie te verstrekken aan de niet gezaghebbende ouder als door de rechtbank is vastgesteld dat het geven van informatie in strijd is met het belang van het kind. De gezaghebbende ouder moet dezelfde informatie ontvangen.

10 Eén ouder is uit het ouderlijk gezag gezet. Ja Nee De vader of moeder is door de rechter uit het ouder gezag Eenhoofdiggezag Beperkte informatie* voor niet gezaghebbende ouder. Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. Ouders hebben beide recht op informatie over: - De leerresultaten van alle vakken; - Toets-resultaten; - Sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind; - Verzuim van het kind; - Eventuele onderzoeken van het kind. Ouder belast met het gezag, is gehouden de niet gezaghebbende ouder op de hoogte te stellen. School hoeft niet uit zichzelf informatie te geven aan de niet gezaghebbende ouder. De niet gezaghebbende ouder moet hier zelf om vragen. De school is niet verplicht informatie te verstrekken aan de niet gezaghebbende ouder als door de rechtbank is vastgesteld dat het geven van informatie in strijd is met het belang van het kind. De gezaghebbende ouder moet dezelfde informatie ontvangen.

11 Beide ouders zijn uit het ouderlijk gezag gezet. Ja Nee Er is een voogd aangewezen door de rechter. Beide ouders hebben recht op dezelfde informatie. De voogd heeft recht op alle informatie over het kind. Beperkte informatie* voor niet gezaghebbende ouder. Ouders hebben beide recht op informatie over: - De leerresultaten van alle vakken; - Toets-resultaten; - Sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind; - Verzuim van het kind; - Eventuele onderzoeken van het kind. School hoeft niet uit zichzelf informatie te geven aan de niet gezaghebbende ouders. De niet gezaghebbende ouder moet hier zelf om vragen. Bij twijfel neem altijd contact op met de voogd. De school is niet verplicht informatie te verstrekken aan de niet gezaghebbende ouders als door de rechtbank is vastgesteld dat het geven van informatie in strijd is met het belang van het kind. De gezaghebbende ouder moet dezelfde informatie ontvangen. *Beperkte informatieplicht: het gaat om belangrijke feiten en omstandigheden, bijv. informatie over schoolvorderingen en sociaal-pedagogische ontwikkelingen op school.

12 Ouders krijgen automatisch gezag over hun kind(eren) als ze getrouwd zijn of een geregistreerde partnerschap hebben. Op het moment dat twee mannen gehuwd of een geregistreerd partnerschap hebben dan krijgen zij alleen gezamenlijk gezag over een kind na een beslissing van de rechter. Is een van de vaders de biologische vader van het kind, dan kan hij het kind erkennen en na een beslissing van de rechter ook het ouderlijk gezag krijgen. Als 2 mannen een kind adopteren, krijgen zij automatisch allebei het gezag. Op het moment dat twee vrouwen gehuwd of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgen zij automatisch het gezag als er volgens de wet geen vader is. Dit is het geval bij een anonieme donor of een bekende donor die het kind niet erkent. Hebben twee vrouwen een kind geadopteerd waarvan de andere vrouw de moeder is (partneradoptie). Dan krijgen beide vrouwen automatisch gezag. Gezag (wanneer hebben ouders het gezag over hun kind) Heeft iemand anders dan de ouders het gezag over een kind? Dan is er sprake van voogdij. Bijvoorbeeld als de ouders allebei zijn overleden. Een gecertificeerde instelling (een stichting jeugdbescherming bijvoorbeeld), kan de voogdij over een kind hebben. Ouders die na de geboorte van hun kind gaan trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan krijgen automatisch het ouderlijk gezag met als voorwaarde dat de vader of duomoeder het kind heeft erkend. Is de moeder alleenstaand en wel meerderjarig? Dan krijgt zij automatisch het ouderlijk gezag. Ze mag dan niet onder curatele staan of een geestelijke stoornis hebben. Een minderjarige die een kind verwacht heeft niet automatisch het gezag. Er wordt een voogd benoemd door de rechter. Wordt de moeder 18 jaar dan kan zij de rechter vragen om het ouderlijk gezag aan haar over te dragen. Is de moeder 16 of 17 jaar bij de geboorte van haar kind dan kan de rechter haar onder bepaalde voorwaarden meerderjarig verklaren en het ouderlijk gezag geven.

13 Rol van school In het team moeten collega's van elkaar weten dat er een scheiding speelt en wie daarin actie onderneemt. Dit om te voorkomen dat er allerlei mengers gaan optreden. Wie is er voor het kind de meest voor de hand liggende vertrouwenspersoon? Hij is degene die de collega's informeert, deze centrale figuur weet wat en wanneer er gedaan is en wordt. ( dit hoeft niet persé de leerkracht te zijn). Deze figuur is ook degene die het contact met ouders onderhoudt, eventueel hulp inroept van de schoolpsycholoog of -maatschappelijk werker. Het is belangrijk dat hierover goede afspraken worden gemaakt. De ouderavond en informatie Voor een ouderavond worden beide ouders uitgenodigd voor een gezamenlijk gesprek. Informatie zoals rapport, schoolgids etc. wordt in principe 1 x meegegeven. Tenzij anders afgesproken.

14 Vragenlijst voor gescheiden ouders Vader: gegevens (naam, adres, , telefoonnummer) Moeder: gegevens (naam, adres, , telefoonnummer) Kind(eren): De gezag situatie over ons kind/onze kinderen is als volgt geregeld: 0 Het gezag berust bij beide ouders 0 Alleen de moeder heeft gezag 0 Alleen de vader heeft gezag 0 Anders, nl. De gewone verblijfplaats van het kind/de kinderen is volgens de gemeentelijke basisadministratie bij: 0 De moeder 0 De vader 0 Anders, nl Is er sprake van een omgangsregeling met de ouder waarbij het kind/de kinderen niet wonen? 0 Ja 0 Nee Is deze omgangsregeling: 0 bepaald door de rechter 0 onderling afgesproken 0 Anders, nl.. Hoe ziet deze omgangsregeling eruit? Eventueel kopie toevoegen aan dossier van het kind.

15 Beide de ouders hebben volgens het Burgerlijk wetboek recht op informatie over de schoolontwikkeling van hun kind/kinderen. Ook als er maar één ouder is belast met het gezag. Zijn er redenen in het belang van uw kind/kinderen om vanuit school één van de ouders informatie te onthouden? 0 Nee 0 Ja, namelijk Zijn er specifieke afspraken gemaakt over het halen en brengen van de kinderen naar school? Zo ja, welke afspraken? Gesprekken met de leerkracht over de schoolontwikkeling van uw kind/kinderen worden bij voorkeur met beide ouders gemaakt. Is er reden om hiervan af te wijken? 0 Nee 0 Ja, namelijk Akkoord: Vader Moeder Datum Gezien school (functie)

16 Wederzijdse verwachtingen school en ouders Wat kunnen de ouders van de school verwachten? De school streeft een positief contact na met ouders, vanzelfsprekend ook ten tijde van een echtscheiding. De school onderhoudt op een positieve manier met beide ouders contact over de dagelijkse gang van zaken en de ontwikkeling van het kind en over alle belangrijke gebeurtenissen op school. De school stelt het welzijn en de ontwikkeling van het kind voorop, is geen partij in een echtscheiding en blijft neutraal tegenover beide ouders. Er kunnen zich altijd situaties voordoen waarin ouders botsen met dat wat de school in het belang van het kind acht. In die gevallen zal de school eventueel in samenwerking met het Zorgteam / Kernteam proberen dat conflict op te lossen. Er zal alles aan worden gedaan om te voorkomen dat de school betrokken wordt in een conflict tussen ouders. Mocht blijken dat ouders hun onderlinge relationele problemen op school of via de school beslechten, dan zal de school de ouders het dringende advies geven hulp in te schakelen of de ouders zo nodig doorverwijzen naar een (psycholoog-) mediator of (school-) maatschappelijk werker. Indien nodig is de school verplicht om een zorgmelding te doen bij Veilig Thuis. De school heeft informatieplicht naar ouders. Ook na een scheiding houden ouders allebei het recht op informatie over hun minderjarig kind. Als beide ouders met het gezag belast zijn, moet de school hen gelijk behandelen en van dezelfde informatie voorzien. Als slechts één ouder met het gezag belast is, heeft deze ouder de verplichting de andere ouder op de hoogte te houden van belangrijke zaken rondom het kind. Op basis hiervan gaat de school ervan uit dat gescheiden ouders de informatie die zij ontvangen van de school aan elkaar doorgeven. De school verstrekt alle informatie eenmalig aan de verzorgende ouder met gezag. Mochten de ouders het hier niet mee eens zijn, dan kunnen zij contact opnemen met de groepsleerkracht van het kind. Het komt voor dat de ouder met gezag liever niet heeft dat de informatie over het kind naar de ouder zonder gezag gaat. De school moet echter op basis van de informatieplicht ook in contact treden met de ouder zonder gezag als deze daarom vraagt, tenzij door de rechter anders bepaald is. De andere partij zal hiervoor eerst moeten instemmen. De school rapporteert op deze wijze gescheiden ouders op dezelfde manier als niet gescheiden ouders via - Website - Ouderkrant - Informatieavonden - Inloopavonden - Gesprekken naar aanleiding van het rapport - - What s App

17 Beroepsmatige informatie over het kind omtrent zijn verzorging en opvoeding zal de school niet uit zichzelf verstrekken aan de ouder zonder gezag. Deze moet hierom uitdrukkelijk vragen aan de directeur of de leerkracht. Dit kan anders zijn als de rechter anders besloten heeft: de school hoeft geen informatie te verstrekken aan de ouder zonder gezag als een rechterlijke beschikking kan worden getoond waarin het recht op informatie is beperkt. Zonder tegenberichten van één of beide ouders zal de school alle informatie omtrent de ontwikkeling van het kind aan beide ouders mededelen. De school zal nieuwe partners of stiefouders niet beschouwen als gesprekspartner van de school tenzij beide ouders schriftelijk kenbaar maken aan de school dat dit akkoord is. In de regel worden rapportgesprekken twee keer per jaar gevoerd voor beide ouders tegelijk. Indien uitdrukkelijk en aantoonbaar gewenst door de ouders, kan de school besluiten de oudergesprekken met elke ouder apart te voeren. De school blijft tijdens de echtscheiding het belang van het kind voorop stellen en altijd handelen in het belang van de ontwikkeling van het kind. De school komt niet in de rol van hulpverlener, maar zal wel contact opnemen met of doorverwijzen naar hulpverlening als dit nodig blijkt. De school verwacht van beide ouders dat ze contact opnemen met de leerkracht van het kind als ze vermoeden dat het kind zich niet goed ontwikkelt of als zich op andere wijze problemen voordoen. Doorgaande zorg lijn naar voortgezet onderwijs Om continuïteit te borgen in de zorg en begeleiding van leerlingen bieden wij een doorgaande zorglijn van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs. Belangrijke informatie over de ontwikkeling van een kind en belangrijke handelingsadviezen voor bijvoorbeeld kinderen bij wie ontwikkelingsproblemen vastgesteld zijn als gevolg van een echtscheiding, dragen we over naar het voortgezet onderwijs. We onderhouden een goed contact met het voortgezet onderwijs in de regio over de overdracht van de gegevens. Naast een schriftelijke overdracht, zorgen we ook voor een warme, persoonlijk toegelichte overdracht.

18 Tips voor ouders. Wat helpt kinderen bij een scheiding? Voor ouders is een echtscheiding vaak een zware en emotionele tijd. Een echtscheiding kan vergeleken worden met een rouwproces. Het is als ouder dan niet altijd makkelijk om oog voor de kinderen te hebben en op een goede manier met de ex-partner te blijven opvoeden. Toch kun je als ouders een aantal dingen doen om je kind te helpen zo goed mogelijk met de scheiding om te gaan. Het is belangrijk om te weten dat kinderen gehecht zijn aan beide ouders en met hen een band hebben voor het leven. Dat verdwijnt niet doordat hun ouders gaan scheiden. Kinderen kunnen en willen niet kiezen tussen hun ouders. Probeer het dus samen zo te regelen dat kinderen ook niet hoeven te kiezen. Kinderen verwerken de scheiding beter als beide ouders een goede band met hen houden. Tips die in daarbij kunnen helpen zijn: -Vertel samen aan de kinderen dat jullie uit elkaar gaan -Geef elkaar daarbij niet de schuld -Vertel de kinderen dat de scheiding niet hun schuld is. -vertel de kinderen dat jullie als ouders de zaken goed zullen regelen -Geef je kind het gevoel dat het er niet alleen voor staat -Stop met ruzie maken waar de kinderen bij zijn -Spreek geen kwaad over de andere ouder. -Vertel de kinderen dat het heel normaal is als ze zich boos, verdrietig of bang voelen -Probeer het gewone leven van de kinderen met school, sport en vrienden zoveel mogelijk door te laten gaan. -Zorg dat je als ouder je verhaal bij andere volwassenen kwijt kunt. Deel je emoties niet teveel met je kind. Boekentips Voor kinderen -Bij papaboot, Elisabeth Marain -Ik woon in twee huizen, Marian de Smet -Het fenomeen, Christina Guirlande -Regentijd, Kolet janssen -Allebei even lief, Jacques Vriens -Kas kookt, René Berends -Van alles twee, over de betekenis van echtscheiding voor jonge kinderen, Martine Delfos -Het drakenpad, Carry Slee Voor ouders -En de kinderen scheiden mee.. Het zandkastelenprogramma, Gary Neuman -Kinderen en hun ouders na een scheiding, Jaqueline van Swet -Echtscheiden: waar krijg je mee te maken? Anne Bijvoet -Scheiden doe je samen, Albert Rozendal -Regel zelf je scheiding, Saskia Knaven

19 Websites De website van de gemeente over kinderen & scheiding: Hulp School maatschappelijk werk en Algemeen maatschappelijk werk Stimenz Brinklaan JD Apeldoorn Huisarts, ook voor eventuele verwijzing naar psychologische hulp Centrum voor Jeugd en Gezin Tel (dit mailadres is niet bestemd voor afspraken!) Bezoekadres: CJG West CJG Noord Asselsestraat 280 Pythagorasstraat DD Apeldoorn 7323 HE Apeldoorn CJG Zuid CJG Oost 1e Wormenseweg 460 (dok Zuid) Eglantierlaan GZ Apeldoorn 7329 AN Apeldoorn

20 K.I.E.S.- Groep KIES staat voor Kinderen In Echtscheiding Situaties. Kinderen willen na de scheiding van hun ouders helemaal niet kiezen, zeker niet tussen hun ouders. KIES helpt kinderen en ouders weer sterk te worden na een scheiding. KIES is preventieve hulp voor álle kinderen en jongeren die een scheiding van hun ouders meema(akt)en. Daarnaast biedt KIES informatie en ondersteuning aan ouders en school. Doel is dat kinderen zich weer kunnen richten op het alledaagse leven en zich verder kunnen ontwikkelen op school. KIES is een spel- en praatgroep voor kinderen van gescheiden ouders. Het programma bestaat uit zes bijeenkomsten waarin, aan de hand van spel en opdrachten, gewerkt wordt aan het verwerken van de scheiding. Kinderen leren de scheiding beter te begrijpen en om te gaan met de veranderde leefsituatie. Daarnaast helpt KIES ouders communiceren in het belang van de ontwikkeling van het kind. Deze KIES groepen worden op verschillende plekken gegeven, zoals op scholen. Piep zei de muis en Billy Boem Steun voor kinderen van 4 t/m 7 jaar en van 8 t/m 11 jaar die thuis of in hun directe omgeving te maken hebben met stress en spanningen. Soms gebeuren er dingen in een gezin waar een kind zich geen raad mee weet. Een ouder die ziek is, een scheiding, verdriet, ruzie of geweld. Herken je dit? Mogelijk kan jouw kind dan een steuntje in de rug gebruiken. Piep zei de muis en Billy Boem bieden dat ruggensteuntje aan ouders en kinderen van 4 t/m 11 jaar. Het doel van Piep zei de Muis en Billy Boem is dat de kinderen meer zelfvertrouwen ontwikkelen en vaardigheden leren om met de thuissituatie om te gaan. Veel kinderen hebben sinds 2015 al met veel plezier en succes meegedaan aan Piep. In 2017 zijn we gestart met hetzelfde aanbod voor de iets oudere kinderen, namelijk Billy Boem. Tijdens de bijeenkomsten worden kinderen uitgenodigd om met elkaar voor allerlei problemen een oplossing te zoeken. Zo leert je kind op een speelse manier met zijn gevoelens om te gaan. Daardoor krijgt hij meer zelfvertrouwen en leert hij beter om te gaan met de situatie thuis. Op een stoere en leuke manier leert je kind in vaardigheden als: contact leggen met andere kinderen, opkomen voor jezelf en omgaan met emoties. Aanmeldingen via [email protected]

21 Bijlage 1. Signalenlijst 4-12 jaar Psychosociale signalen Ontwikkelingsstoornissen achterblijven in taal-,spraak-, motorische-, emotionele en/of cognitieve ontwikkeling schijnbare achterstand in verstandelijke ontwikkeling regressief gedrag niet zindelijk Relationele problemen t.o.v. de ouders totale onderwerping aan de wensen van de ouders sterk afhankelijk gedrag t.o.v. de ouders onverschilligheid t.o.v. de ouders kind is bang voor ouder kind vertoont heel ander gedrag als ouders in de buurt zijn Relationele problemen t.o.v. andere volwassenen bevriezing bij lichamelijk contact allemansvriend lege blik in de ogen en vermijden van oogcontact waakzaam, wantrouwend Relationele problemen t.o.v. andere kinderen speelt niet met andere kinderen is niet geliefd bij andere kinderen wantrouwend terugtrekken in eigen fantasiewereld Gedragsproblemen plotselinge gedragsverandering labiel, nerveus, gespannen depressief angstig passief, in zichzelf gekeerd, meegaand, apathisch, lusteloos agressief hyperactief destructief geen of nauwelijks spontaan spel, geen interesse in spel vermoeidheid, lusteloosheid niet huilen, niet lachen niet tonen van gevoelens, zelfs niet bij lichamelijke pijn schuld- en schaamtegevoelens zelf verwondend gedrag eetproblemen

22 anorexia/boulimia slaapstoornissen bedplassen/broekpoepen 2. Signalen die specifiek zijn voor de schoolsituatie plotselinge achteruitgang in schoolprestaties leerproblemen vaak absent geheugen-en/of concentratieproblemen faalangst niet willen uitkleden voor de gymles altijd heel vroeg op school zijn na schooltijd bij school blijven hangen stipt op tijd thuis moeten zijn buiten school geen contact mogen hebben met andere kinderen 3. Medische signalen Lichamelijke kenmerken (specifiek voor lichamelijke mishandeling) blauwe plekken krab-bijt-of brandwonden botbreuken littekens Verzorgingsproblemen (specifiek voor verwaarlozing) slechte hygiëne onvoldoende kleding onvoldoende geneeskundige en tandheelkundige zorg, veel ongevallen door onvoldoende toezicht herhaalde ziekenhuisopnamen recidiverende ziekten door onvoldoende zorg traag herstel voor onvoldoende zorg Overige medische signalen ondervoeding achterblijven in lengtegroei psychosomatische klachten (buikpijn, misselijkheid, hoofdpijn) 4. Kenmerken ouders/gezin Ouder-kind relatiestoornis ouder troost kind niet bij huilen ouder klaagt overmatig over het kind ouder heeft irreële verwachtingen t.a.v. het kind

23 ouder toont weinig belangstelling voor het kind Signalen ouder geweld in eigen verleden apathisch en (schijnbaar) onverschillig onzeker, nerveus, gespannen onderkoeld brengen van eigen emoties negatief zelfbeeld steeds naar andere artsen, ziekenhuizen gaan (shopping) afspraken niet nakomen kind opeens van school halen aangeven het bijna niet meer aan te kunnen ouder met psychiatrische problemen verslaafde ouder Gezinskenmerken multiprobleemgezin ouder die er alleen voorstaat regelmatig wisselende samenstelling van gezin isolement vaak verhuizen sociaal economische problemen: werkloosheid, slechte behuizing, migratie veel ziekte in gezin draaglast gezin gaat draagkracht te boven geweld wordt gezien als middel om problemen op te lossen 5. Specifieke signalen bij seksueel misbruik Lichamelijke kenmerken verwondingen aan genitaliën vaginale infecties en afscheiding jeuk bij vagina en/of anus problemen bij het plassen recidiverende urineweginfecties pijn in de bovenbenen pijn bij lopen en/of zitten seksueel overdraagbare ziekten Relationele problemen angst voor mannen of vrouwen in het algemeen of voor een man of vrouw in het bijzonder sterk verzorgend gedrag, niet passend bij de leeftijd van het kind (parentificatie)

24 Gedragsproblemen afwijkend seksueel gedrag excessief en/of dwangmatig masturberen angst voor lichamelijk contact of juist zoeken van seksueel getint lichamelijk contact seksueel agressief en dwingend gedrag t.o.v. andere kinderen niet leeftijdsadequaat seksueel spel niet leeftijdsadequate kennis van seksualiteit angst voor zwangerschap angst om zich uit te kleden angst om op de rug te liggen negatief zelfbeeld: ontevredenheid over, boosheid op of schaamte voor eigen lichaam schrikken bij aangeraakt worden houterige motoriek (onderlichaam op slot) geen plezier in bewegingsspel

25 Bijlage 2. Signaleren van verwaarlozing en /of kindermishandeling. Een echtscheidingssituatie die uitmondt in een vechtscheiding heeft een groot risico op mogelijke kindermishandeling. Wees hier als school alert op! Het NJI (2015) (Nederlands Jeugd Instituut) zegt hierover: Er zijn situaties waarin het overduidelijk zal zijn dat er sprake is van verwaarlozing. Maar vanwege het normatieve karakter van verwaarlozing is het bij minder duidelijke situaties van belang zo veel mogelijk samen te werken met ouders en zo nodig andere professionals om een zo volledig beeld te vormen van een situatie. Het is belangrijk om concrete signalen in kaart te brengen. Bij het signaleren van verwaarlozing kunnen onderstaande vragen als hulpmiddel worden gebruikt: Hoe actief zijn ouders in hun opvoeding? Zijn er signalen die wijzen op (pedagogische) nalatigheid door ouders? Is er sprake van te streng opvoeden of juist opvoeden zonder grenzen? Gaat het kind regelmatig naar school, peuterspeelzaal of dagverblijf? Zijn ouders enigszins betrokken bij de dagbesteding van het kind? Hoe is de dagelijkse verzorging (voeding, slaap, kleding)? Is er zo nodig medische verzorging? Is er bijv. sprake van periodiek bezoek aan een tandarts? Hoe is de relatie-ouder kind te kenmerken? Herkennen ouders de behoeften van het kind en beantwoorden zij die adequaat? Met andere woorden: zijn ouders sensitief in hun opvoeding? Zijn zij voorspelbaar in hun opvoeding? Hoe gaat het kind het contact met de ouders aan? Ervaart het kind de ouders als veilig en voorspelbaar? Hoe is de gehechtheidsrelatie te omschrijven? Hoe is het gedrag van het kind te kenmerken? Is er sprake van internaliserende of externaliserende gedragsproblemen? Ga na in welke mate voorgaande punten aan de orde zijn. Voor elk van deze vragen geldt: Is er sprake van chroniciteit: hoe lang zie je dit gedrag/probleem al? Is er sprake van een patroon dat dusdanig lang bestaat dat de kans op ontwikkelingsschade bij het kind toeneemt? Welke risicofactoren spelen hier een rol? Was het vroeger anders? Waardoor is het veranderd? En vervolgens: als dit probleem niet opgelost wordt, welke ontwikkelingsschade zou dat dan op kunnen leveren voor dit kind? Hoe zwaar weeg je die mogelijke schade? Realiseer je, bij zorgelijke observaties, dat het menselijk is dat je hier liever niet bij betrokken raakt. Accepteren dat het écht om een schadelijke situatie gaat, waardoor je daar als professional en als mens bij betrokken en verantwoordelijk voor raakt, is moeilijk (Baartman, 2012). Het zijn situaties die om een lange adem vragen. Meldcode Stappenplan STAP 1: Breng signalen in kaart Breng feitelijke signalen in kaart die je zorg bevestigen of ontkrachten. Leg signalen en vervolgstappen objectief en feitelijk vast in het dossier. Voer indien nodig de kindcheck uit. STAP 2: Overleg met een deskundige collega of anoniem overleg met Veilig Thuis Overleg met een deskundige collega om signalen te duiden. Raadpleeg zo nodig Veilig Thuis of een forensisch arts. Neem bij eergerelateerd geweld, huwelijksdwang of vrouwenbesnijdenis direct contact op met Veilig Thuis.

26 STAP 3: Praat met ouders of verzorgers Bespreek je zorgen zo snel mogelijk met de ouders/verzorgers van het kind. Alleen als jouw veiligheid of die van het kind in gevaar kan komen door een gesprek kan hiervan worden afgezien. Bespreek deze overweging om niet in gesprek te gaan met een collega en noteer duidelijk waarom hiervan wordt afgeweken. STAP 4: Weeg het geweld Maak een inschatting van de aard en de ernst van de situatie op basis van signalen, het overleg met een collega en het oudergesprek. Vraag bij twijfel (anoniem) advies aan Veilig Thuis. Bij een reële kans op schade: melden. STAP 5: Beslis: Is melden nodig? Is hulpverlening nodig? Als je het kind voldoende kunt beschermen, bied of organiseer je de noodzakelijke hulp. Als de situatie acuut of structureel onveilig is, doe je een melding bij Veilig Thuis en beslis je samen welke hulp je zelf kunt organiseren.

27 Bijlage 3. Geraadpleegde bronnen: Bron: Handelingsprotocol (2018). Signalen kindermishandeling. Geraadpleegd op: , van; Bron: NJI (2015). Emotionele en pedagogische verwaarlozing. Geraadpleegd op: , van; Bron: Baartman, H. (2012) Emotionele mishandeling, een lastig te duiden begrip. In tijdschrift Kindermishandeling, december Bron: Adriaenssens, P. (2006) Praten met je tiener. Uitgeverij Lannoo, Tielt