* Hoeveel daalt de luchtdruk als we alleen al de troposfeer doorlopen van onder naar boven?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "* Hoeveel daalt de luchtdruk als we alleen al de troposfeer doorlopen van onder naar boven?"

Transcriptie

1 Samenvatting door een scholier 3364 woorden 13 juni ,7 93 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Aardrijkskunde: de atmosfeer Wat kenmerkt de aardse atmosfeer? Hoe is onze atmosfeer opgebouwd? Atmosfeer = dampkring = een gaslaag rond de aarde, aangetrokken door de zwaartekracht * De indeling van de dampkring is gebaseerd op: het verloop van de temperatuur Sfeer = gaslaag waar de temperatuur ofwel stijgt ofwel daalt. Pauze = overgangszone tussen 2 sferen waar de temperaturen omschakelen. * Waar situeer je in onze atmosfeer alle weersverschijnselen? Troposfeer Luchtdruk = gewicht van een kolom op aarde * Het verloop van de luchtdruk met de hoogte: De druk wordt lager met de hoogte omdat de dikte van de atmosfeer kleiner wordt en de lucht ijler wordt. * Hoeveel daalt de luchtdruk als we alleen al de troposfeer doorlopen van onder naar boven? 1000 hpa => 200 hpa * Vergelijk de dikte van de troposfeer met de andere sferen. Wat stel je vast? 80% zit in een zeer dunne schil * Op 80km hoogte ligt de overgangszone tussen de zeer ijle atmosfeer waar satellieten rondwentelen en de dichtere aardse atmosfeer. * Hoe komt het dat de Space Shuttle begint te gloeien vanaf het binnenkomen in de mesosfeer en niet reeds vroeger in de thermosfeer? Vanaf de mesosfeer begint de dichtere atmosfeer d.w.z. vanaf dier is er wrijving met de lucht * noteer de 2 belangrijkste gassen van onze atmosfeer stikstof en zuurstof * Hoe verandert de samenstelling van de atmosfeer met de hoogte? Met toenemende hoogte worden de gassen lichter vb: He: helium Pagina 1 van 13

2 Onze atmosfeer bestaat uit verschillende lagen = sferen met tussenin de pauzes. SFEER HOOGTE EVOLUTIE TEMP. grens atmosfeer 1000 km thermosfeer stijgt van -80 naar 10 mesopauze 80 km mesosfeer daalt van 10 naar -80 stratopauze 50 km stratosfeer stijgt van -50 naar 10 tropopauze 13 km troposfeer daalt van 10 naar -50 aardoppervlak 0 km Waarom is de atmosfeer levensbelangrijk? * Welke 2 sferen bevatten ozon en in welke van die 2 sferen komt ozon het meest voor? In de stratosfeer en de troposfeer (vooral in de stratosfeer) * Hoe belangrijk is die hoeveelheid ozon in vergelijking met de andere gassen in de stratosfeer? De hoeveelheid is zeer klein * Waar bevindt zich het ozongat?` boven de zuidpool Het ozongat is geen gat in de stratosfeer! Het is de plaats in de stratosfeer waar de concentratie aan ozon klein is ten opzichte van de gemiddelde ozonconcentratie in de stratosfeer. Troposferische ozon Stratosferische ozon Bedreigende of beschermende ozon? Bedreigende Beschermende Waarom bedreigend of beschermend? Door een combinatie van zonlicht met luchtvervuiling ontstaat: Ozonsmog (= zeer schadelijk voor de gezondheid.) De ozonlaag houdt de UV-stralen van de zon tegen. Maar door toedoen door de mens wordt deze laag aangetast. Besluit: ozon is zowel een zegen als een vloek voor de mens Ozon * Beschermt tegen schadelijke UV-stralen => een zegen voor de mens * - Teveel ozon in de troposfeer: ozonsmog een vloek voor de mens - Te weinig ozon in de stratosfeer: ozongat Wat gebeurt er met de inkomende zonne-energie? * De zon zendt energie uit onder de vorm van straling: lichtstralen, UV-stralen, röntgen,.. * Welke stralen spelen een grote rol voor de opwarming van de aarde? De lichtstralen * Wat gebeurt er met het zonlicht als het door de atmosfeer reist? De helft van het zonlicht wordt gereflecteerd, geabsorbeerd of verstrooid in de Pagina 2 van 13

3 Atmosfeer door wolken, stof en gas. De andere helft word geabsorbeerd door de aarde. * Wat gebeurt er met het zonlicht dat door de aardoppervlakte wordt geabsorbeerd (= instraling)? Lichtstralen omgezet door aarde in: warmtestralen, Infraroodstraling * Zonlicht wordt warmte Instraling of insolatie : = de lichtstralen die door het aardoppervlak worden geabsorbeerd. Uitstraling of radiatie: = de warmtestralen of infraroodstraling IR die door de aarde worden uitgezonden. Het zijn deze warmtestralen die zorgen voor de opwarming van de troposfeer. * Van al de uitgestraalde warmte: verdwijnt het grootste deel uiteindelijk in de ruimte. Blijft een klein deel vastgehouden in de atmosfeer door broeikasgassen: o.a. door CO2 en waterdamp * Het natuurlijk broeikaseffect is voor ons van levensbelang Overdag warmen zonnestralen het aardoppervlak op, terwijl de aarde dag en nacht infraroodstralen = warmtestralen uitzendt. Zonder broeikasgassen is de inkomende energie van de zon gelijk van de zon gelijk aan de uitgaande energie van het aardoppervlak. Broeikasgassen absorberen echter warmtestralen en sturen ze terug naar de aarde. Hierdoor ontvangt het aardoppervlak extra energie en bereikt het een gemiddelde van 15 C. Dank zij deze broeikasgassen wordt onze planeet van nature warm genoeg gehouden om leven mogelijk te maken. Zonder deze broeikasgassen zou de gemiddelde temperatuur op aarde veel kouder zijn: -18 C. Dat is 33 kouder dan nu! * Waarom spreekt men van broeikasgassen? Vergelijk ze met het glas van een serre of broeikas Broeikasgassen laten zonlicht door maar houden warmtestralen tegen! * Verklaar hoe het komt dat de temperatuur in de troposfeer daalt met de hoogte? 1. Hoe hoger hoe verder van de warmtebron (aarde dus) 2. Hoe hoger, hoe ijler, de lucht warmt trager op. * Hoe intenser de lichtintensiteit op het aardoppervlak, des te intenser de warmteomzetting. * Waarom is het culminatietijdstip niet het warmste moment van de dag? Omzetten van licht in warmte vraagt tijd. * Welk effect heeft een stijging van broeikasgassen in de atmosfeer op de stralingsbalans? Opwarming van de aarde Bij vergelijking van de hoeveelheid instraling in de atmosfeer en de uitstraling naar de ruimte komen we tot de volgende cijfers: Instraling: 100% Uitstraling naar de ruimte: - 30% reflectie van zonlicht - 70% uitstraling van warmte in de ruimte Besluit: stralingsbalans in evenwicht Kan de mens de stralingsbalans verstoren? Pagina 3 van 13

4 - de gemiddelde jaartemperatuur is sinds het begin van de 20ste eeuw met 0,5 toegenomen - de zeespiegel is gedurende de laatste 100 jaar met 10 tot 25 cm gestegen Wie of wat is hiervoor verantwoordelijk? - natuurlijke factoren - menselijke activiteiten Wat is de menselijke invloed op de stralingsbalans? Menselijke invloed op stralingsbalans Samenstelling van de Aardoppervlakte / atmosfeer atmosfeer wijzigen. Gevolg: veranderende reflectie en absorptie van energie Invloed van de mens op de stralingsbalans Vliegverkeer: - broeikasgassen: opwarming - condensatieslierten van ijskristallen: meer reflectie van zonlicht: afkoeling Ontbossing: - minder CO2-opname door bomen: meer CO2 in de lucht => opwarming - leidt soms tot woestijnvorming: reflectie van zonlicht: afkoeling Stijgend wagenpark: - meer verkeer, meer broeikasgassen: opwarming - meer wegen (asfalt, beton): opwarming Moderne veeteelt; - enorme toename veeteelt: methaan ontstaat: opwarming * Ook natuurrampen kunnen verantwoordelijk zijn voor het plots veranderen van de stralingsbalans. Vb: vulkanen => stoten soms veel as uit => stoten broeikasgassen uit Wat vertellen satellietfoto en weerkaart ons? Bewakers in de ruimte? Weersatellieten: * Geostationaire: bevinden zich boven de evenaar, bewegen mee met de aardrotatie (draaien 360 in 24uur). Voor Europa: Meteosat-satelliet * Polaire: bewegen rond de aarde over de polen, bevinden zich veel dichter bij de aarde en maken meerdere omlopen rond de aarde in 24uur. Amerikaanse: NOAA-satelliet, Europa: Metop Een visuele foto toont de reflectie ven het zonlicht op de aarde * Wit = reflectie van zonlicht, hoe witter het gebied hoe meer zonlicht er wordt gereflecteerd, hoe minder geabsorbeerd. Vb: wolken, woestijn. * Verklaar: De oceanen zijn de belangrijkste energiereservoirs voor de atmosfeer ze nemen 70% in van onze planeet en absorberen bijna al het zonlicht. Een infrarood foto geeft de temperaturen van het aardoppervlak en de bewolking Pagina 4 van 13

5 * Hoe witter hoe kouder het is, zwart = hoge temperatuur. Elementen van een weerkaart. Weergegevens verzamelen Weer = de toestand van de troposfeer op een bepaald moment voor een bepaalde plaats Klimaat = de gemiddelde toestand van de troposfeer berekend over 30jaar geldig voor een lange tijd en een groot gebied. * Welk waarnemingsplatform geeft plaatselijke, zeer gedetailleerde informatie over het weer? Weerstation * Welk waarnemingsplatform geeft een overzicht zonder detail? Weersatelliet Enkele begrippen Luchtdruk = het gewicht van een kolom kucht op de aarde. Normale luchtdruk: 1013 hpa Luchtdruk > 1013 hpa <1013 hpa hoge luchtdruk lage luchtdruk - een hogedrukgebied noemt men ook: - een lagedrukgebied noemt anticycloon men ook: cycloon, storing - hoe noemt men de plaats met de depressie hoogste druk? Het maximum - hoe noemt men de plaats met = kern van hoge druk de laagste druk? Het minimum Op de weerkaart voorgesteld door de = de kern van lage druk letter H. Op de weerkaart voorgesteld door de letter L. * Isobaren: lijnen die de plaatsen met eenzelfde druk met elkaar verbinen hoe dichter de isobaren op elkaar volgen, hoe sterker de wind zal waaien, omdat het drukverschil of het luchtdrukverval er groter wordt. Weerkaarten * Elke weerkaart is een geplotte kaart, omdat het tekenen van zo een kaart gebeurt door computergestuurde tekenmachines (plotters) * Plotjes: de symbolen die men gebruikt om de weerselementen weer te geven. * Hoe worden wolkenbanden voorgesteld op een weerkaart? Blauwe en rode lijnen * Hoe noemt men dus en weerkunde een langgerekte wolkenband? Front Fronten of storingen Pagina 5 van 13

6 * Een warmtefront: meestal een rode lijn met aan één kant halve cirkels. Warme lucht beweegt hier in de richting van de halve cirkels. * Een koufront: meestal een blauwe lijn met aan één kant driehoekjes. Koude lucht beweegt hier in de richting van de driehoekjes * Een occlusiefront: afwisselend driehoeken en halve cirkels langs dezelfde kant van de lijn. Dit front ontstaat als een koufront en warmtefront samenvallen. Wat beïnvloedt de luchttemperatuur in Europa? Hoe is de temperatuur verdeeld over Europa? Zonlicht wordt warmte * Instraling: de lichtstralen die door het aardoppervlak worden geabsorbeerd * Uitstraling: de warmtestralen die door de aarde worden uitgezonden * Wat is een isotherm? Een lijn die plaatsen met dezelfde temperaturen met elkaar verbind * Hoe evolueren de temperaturen van Zuid-Europa naar Noord-Europa? Ze wordt kouder naar het noorden * Welk verband is er tussen de zonshoogte en de instraling per oppervlakte-eenheid? Hoe hoger de zon hoe kleiner het beschenen oppervlakte dus meer licht per vierkante meter => warmte! Omzetting in warmte door de aarde hangt af van de ontvangen lichtintensiteit Wordt bepaald door de zonshoogte Varieert in ruimte en tijd Van plaats tot plaats seizoenen = breedteligging * Hoe verder van de evenaar, hoe lager de zon staat. Invloed breedteligging * Geef twee redenen waarom de instraling op de evenaar groter is dan naar de polen toe. - De zon staat aan de evenaar veel hoger. Daardoor is de weg dat het licht aflegt in de atmosfeer aan de evenaar kleiner dan aan de polen. Er gaat hierdoor minder licht verloren. - Door de hogere zonshoogte is het beschenen oppervlak aan de evenaar kleiner dan aan de polen, hierdoor valt er meer licht per vierkante meter => dus is het warmer! Zonshoogte en reflectie van zonlicht * Hoe lager de zon staat, hoe meer het zonlicht gereflecteerd wordt! Pagina 6 van 13

7 Heeft de Noordzee invloed op de temperatuur? * Maritieme ligging = een plaats die dichtbij de zee ligt * Continentale ligging = een plaats die ver van zee ligt * Hoe verandert de januaritemperatuur op eenzelfde breedte? Het wordt kouder land in-waards * Hoe verandert de julitemperatuur op eenzelfde breedte? Het wordt warmer land in-waards * Hoe veranderd de jaarschommeling op eenzelfde breedte? Groot is het binnenland en klein aan de kust * Hoe bereken je de jaarschommeling? De warmste temp koudste temp * Water warmt trager op dan land en koelt ook trager af dan land! * In de zomer is het op dezelfde breedte warmer boven land dan boven zee * In de winter is het op dezelfde breedte warmer boven zee dan boven land * Welk effect heeft de zee op de zomer- en wintertemperaturen aan de kust? Een matigend effect, temperament effect zorgt ervoor dat het niet extreem warm of koud is. Invloed van de hoogte * Hoe evolueert de temperatuur met de hoogte in het gebergte? Hoe hoger, hoe kouder Verklaring: - hoe verder, hoe verder van de warmte bron - hoe hoger, hoe ijler de lucht: ijlere lucht warmt moeilijker op Invloed van de bewolking * Zal het overdag warmer of kouder zijn als er wolken zijn en waarom? Het zal minder warm zijn omdat de wolken het zonlicht tegenhouden? OVERDAG S NACHTS * Zal het s nachts warmer of kouder zijn als er wolken zijn en waarom? Het zal warmer zijn omdat de wolken de warmtestralen van de aarde tegenhouden. * Op een wolkenloze dag is het koudste moment van de dag vlak voor zonsopgang. Hoe komt dat? Omdat de aarde heel de nacht door de warmte heeft kunnen uitstralen Bewolking leidt tot minder warme dagen en minder koude nachten. Invloed van de windrichting * Hoe verschilt de temperatuur bij zuidenwind en noordenwind zuidenwind: warm noordenwind: koud * Als het bij ons zomer is, zal de oostenwind dan warm of koud aanvoelen en waarom? Warmer omdat het boven land warmer is ZOMER Pagina 7 van 13

8 * Als het bij ons winder is, zal de oostenwind dan warm of koud aanvoelen en waarom? Kouder, het land koelt sneller af WINTER Luchtsoorten in België kunnen bereiken * Luchtsoorten = luchtmassa s met een welbepaalde temperatuur en vochtigheid => ontlenen hun eigenschappen aan hun BRONGEBIED * De vochtigheid: - continent: c : droog - oceaan: m : vochtig * De temperatuur: - TL: tropische lucht (warm) - PL: polaire lucht (Oost-Westen wind) - AL: arctische lucht (koud) temperatuur en vochtigheid samen kenmerken de luchtsoort volledig mtl Vochtig, tropische lucht ctl Droog, tropische lucht mal Vochtig, koud mpl in de zomer Vochtig, koud mpl in de winter Vochtig, warm cpl in de zomer Droog, warm cpl in de winter Droog, koud * Welke luchtsoort is dominant voor ons weer? mtl Van waar komt onze regen? Neerslag: slechts een kleine schakel in een lange ketting? Aggregatietoestanden van water. Zie schema pg 27 Hydrologische cyclus = waterkringloop * Door de inwerking van de zon verdampt er water uit rivieren, meren, oceanen, de vochtige bodem en vegetatie. In de atmosfeer zal de waterdamp op grotere hoogte door afkoeling condenseren: er worden wolken gevormd. Uit deze wolken zal op dezelfde of op een andere plaats (wolken worden door de wind meegevoerd) neerslag vallen. De neerslag komt op het aardoppervlak terecht en vloeit via rivieren, heet grondwater... terug naar de zee. * Wolkenvorming is een vorm van condensatie. Condensatie ontstaat door afkoeling van lucht. Wanneer gaat het regenen? Lucht bevat vochtigheid. * Absolute vochtigheid: A.V. = aantal gram waterdamp per m3 kucht bij een bepaalde temperatuur en druk * Maximale vochtigheid: M.V. = het maximum aantal gram waterdamp per m3 lucht bij een bepaalde temperatuur en druk * Welk verband is er tussen de luchttemperatuur en de hoeveelheid waterdamp die de lucht kan bevatten? Pagina 8 van 13

9 Hoe warmer, hoe meer waterdamp * Relatieve vochtigheid: R.V. = de verhouding tussen de aanwezige waterdamp en de maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht kan bevatten bij de heersende temperatuur en luchtdruk. De R.V. wordt in % uitgedrukt. Formule: Absolute vochtigheid x 100 = AV x 100 Maximale vochtigheid MV Vanaf 80% spreekt men van vochtige lucht < 50% is droge lucht Als de relatieve vochtigheid 100% bereikt, spreken we van verzadigde lucht: er kan geen waterdamp meer worden opgenomen. Als dan de temperatuur daalt, zal de waterdamp overgaan tot condensatie. * Als er dus een pakketje lucht verticaal opstijgt in de troposfeer zal de lucht afkoelen, want hoe hoger hoe kouder. De relatieve vochtigheid neemt daardoor geleidelijk aan toe. Bij een relatieve vochtigheid van 100% kan de lucht overgaan tot condensatie en wolkenvorming. Voorwaarden voor wolkenvorming * In welke sfeer van de dampkring komen wolken voor? Troposfeer Zie schema pg 29 * wolken: zijn een verzameling van waterdruppeltjes en ijskristalletjes, ontstaan door condensatie van waterdamp rond stofdeeltjes. Kenmerken van het weer bij lage druk. De verplaatsing van de lucht in de troposfeer Wind ontstaat door drukverschillen * Hoe beweegt de lucht in een maximum? Ze daalt * Hoe beweegt de lucht in een minimum? Ze stijgt * wind: de horizontale verplaatsing van lucht langs het aardoppervlak van hoog naar laag. Wind ontstaat door drukverschillen. Het teveel aan lucht in het hogedrukgebied wordt als het ware aangezogen door een lagedrukgebied waar er te weinig lucht is. De luchtbeweging rond de drukkern * Beschrijf de verplaatsing van lucht in het noordelijk halfrond t.o.v. de luchtdrukkern. De lucht vertrekt in wijzerszin vanuit het H-gebied en komt in tegenwijzerszin toe in het L-gebied Hoe vind je een depressie? * Waaraan herken je de depressie op: Een satellietfoto? Als bewolking De weerkaart? Als fronten Wat gebeurt er als luchtsoorten botsen? * Fronten: zijn plaatsen waar luchtsoorten botsen! Zie tekening op pg 32 * Welk verschil is er tussen de temperatuur van de lucht die aangevoerd wordt ten noorden en deze die aangevoerd Pagina 9 van 13

10 wordt ten zuiden van de fronten? Ten noorden: koude lucht, ten zuiden: warme lucht * Welke luchtsoorten zijn dit? De warme lucht is MTL de koude lucht kan MPL of MAL Als koude lucht uit het noorden en warme lucht uit het zuiden elkaar ontmoeten, treedt er geen vermenging van lucht op. * Hoe verklaar je dat botsende luchtsoorten een lagedrukgebied veroorzaken? Bij botsende luchtsoorten gaat de warme lichte lucht stijgen boven de koude zwaardere lucht. Het opstijgen van de warme lucht doet de lucht dalen. * Waarom gaat de warme lucht bij een front over tot wolkenvorming en neerslag? Opstijgende warme lucht koelt af, en condenseert tot wolken en neerslag. * Wat gebeurt er bij een koufront? Zie pg 33 Koude lucht duwt da warme lucht weg door eronder te kruipen * Wat gebeurt er bij een warmtefront? Zie pg 33 Warme lucht verdringt de koude lucht door erboven te schuiven * Wat gebeurt er bij een occlusiefront? Zie pg 33 Een koufront botst met een warmtefront` Kenmerken van een frontale depressie of storing - ontstaat boven zee; depressies kunnen 1000 km per dag afleggen - verplaatst zich oostwaarts - leeft ongeveer 5 dagen; sterft ergens uit boven Centraal-Europa samenvatting luchtdruk: laag: warme stijgende lucht windrichting: tegenwijzerszin windkracht: groot bewolking en neerslagkansen: veel bewolking met neerslag Kenmerken van het weer bij hoge druk * Waarom is er bij hogere luchtdruk minder kans op bewolking? De lucht daalt en warmt op: geen condensatie mogelijk * Verklaar aan de hand van de weerkaart de beperkte windsnelheid in België De afstand tussen de isobaren is groot, dit betekend weinig drukverschil dus weinig wind. * Welke invloed zou dit hogedrukgebied boven België gehad hebben op de temperatuur voor een dag in januari en een dag in juli? Verklaar dit! - in de winter: de zon staat laag en de dag is korter dan nacht => bij wolkenloze hemel is de uitstraling s nachts groter dan de instraling overdag => dus zal het kouder zijn (H-druk). - in de zomer: de zon staat hoog en de dag is langer dan nacht => bij wolkenloze hemel is de instraling overdag groter dan de instraling s nachts => dus is het warmer weer. Hoge druk zorgt naast het mooie weer ook soms voor minder aangename toestanden Mistvorming als spelbreker: een winterse hoge luchtdruk kan aanleiding geven tot mistvorming. Pagina 10 van 13

11 Verklaring: bij hoge druk daalt de lucht en lost de bewolking op. Door dalende lucht is er ook een grote concentratie van stofdeeltjes net boven het aardoppervlak. In de winter koelt het aardoppervlak sterk af tijdens de nacht. Doordat de ondersta luchtlagen daardoor ook sterk afkoelen condenseert de waterdamp in deze luchtlagen op de stofdeeltjes: mist. Overdag is de zwakke zon(lage zonnestand laag/korte bestralingsduur) niet in staat door de wolken heen te dringen en het aardoppervlak te verwarmen. Hierdoor wordt de mist overdag niet opgeruimd. In de zomer gebeurd dat wel; dan lost de mist op en volgt er een zonnige dag. Het weer bij hoge druk mooi weer (zonnig) en rustig weer (weinig wind). Het weer bij lage druk bewolkt en regenachtig weer met veel wind. Verticale luchtbeweging Dalend stijgend windrichting In wijzerzin rond de kern In tegenwijzerzin rond de kern Afstand tussen de isobaren Windsnelheid Groot, dus het drukverval is klein Weinig wind Klein,dus het drukverval is groot Veel wind Bewolking/neerslag Verklaring? Vrijwel wolkeloos, dus geen neerslag Dalende lucht warmt op, dus geen condensatie mogelijk Dichtbewolkt met kans op neerslag Lucht stijgt op, koelt af en condenseert Stabiliteit van het weer Stabiel Onstabiel, wisselvallig weer Ecologische voetafdruk Draagkracht = de mate waarin de aarde, een toenemend bevolkingsaantal én een hogere consumptie en vervuiling aankan, zonder dat daardoor het evenwicht van onze planeet wordt verstoord. Ecologische voetafdruk: maat voor de draagkracht van de aarde = de oppervlakte aarde die nodig is om te voorzien in de levensstijl van een persoon, stad of land EVA wordt altijd in hectare uitgedrukt * de EVA werd uitgevonden door 2 Canadezen.Wat wilden de Canadezen meten? Ze zochten een originele manier om sociale rechtvaardigheid en respect voor het milieu te meten. * De briocapaciteit van de aarde: zie pg 2 Er is maar één aarde Oppervlakte van de aarde: zie pg 2 Pagina 11 van 13

12 * Eerlijke aarde-aandeel, EAA = de eerlijke verdeling ven de bio-productieve oppervlakte over alle mensen op aarde * Wanneer kan de aarde het volhouden? Als iedereen een afdruk van 1,8 ha zou hebben * Hoeveel bedraagt de werkelijke gebruikte oppervlakte of EVA per wereldburger? 2,2 ha/pers * Hoe evolueerde de ecologische voetafdruk van de wereldbevolking tussen 1961 en 2003? Stijgend, verdrievoudigend * Welke component is de hoofdverantwoordelijk voor de snelgroeiende EVA van de wereld? Fosiele grondstoffen * In welk jaar consumeerden we evenveel als onze planeet opbracht? 1987 * Hoeveel aardes heeft de mensheid nu (2003) nodig? 1 aardbol + ¼ Momenteel (2007) overschrijden we de capaciteit van de aarde met 30% * Verwoord met eigen woorden de betekenis van World Overshoot Day per jaar de dag dat we over de bio-capaciteit van de aarde gaan dat er over de grens. * Hoe komt het dat de World Overshoot Day steeds vroeger valt in het jaar? 1. de bevolking groeit nog 2. groei van de welvaart globale ongelijkheden inzake ecologische voetafdruk * Welk werelddeel heeft de grootste voetafdruk? Noord-Amerika * Welk werelddeel heeft de kleinste voetafdruk? Afrika * Op welke plaats staat West-Europa? 2e * Vergelijk de EVA van West-Europa met deze van Noord-Amerika. Conclusie? Bijna de helft * Als iedereen zoveel verbruikt als wij, hoeveel aarde-planeten hebben we dan nodig? 3 * We zijn de aarde aan het vernietigen. We halen ze leeg. Er ontstaat zelfs een enorme ecologische schuld. Wat bedoelen ze daarmee? De nooit betaalde kosten voor achterlaten van afval, vervuiling voor de grondstoffen die we van daar zijn gaan halen. Duurzame ontwikkeling = een ontwikkeling die tegemoet komt aan de huidige noden zonder de behoeften van toekomstige generaties te schaden. * Manieren om je voetafdruk te verkleinen: - verwarming - vervoer per auto - vlees- en zuivelproducten - vliegen - verlichting Pagina 12 van 13

13 - verschillende apparatuur - veel papier (kranten, tijdschriften) One Planet Living * Wat moet zeker gebeuren. Door de industrielanden: energie verbruik daalt Door de ontwikkelingslanden: welvaart ontwikkeling op een duurzame manier Pagina 13 van 13

Samenvatting aardrijkskunde H9:

Samenvatting aardrijkskunde H9: Samenvatting aardrijkskunde H9: 1.Opbouw van de atmosfeer: opbouw atmosfeer of dampkring gebaseerd op temperatuursschommelingen. Hoogte atmosfeer Naam atmosfeerlaag Temp.-verloop verschijnsel 80-1000Km

Nadere informatie

Werkblad:weersverwachtingen

Werkblad:weersverwachtingen Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden.

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden. Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde 4.1 t/m 4.6

Samenvatting Aardrijkskunde 4.1 t/m 4.6 Samenvatting Aardrijkskunde 4.1 t/m 4.6 Samenvatting door een scholier 1392 woorden 15 januari 2014 5,9 5 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Wereldwijs AARDRIJKSKUNDE PW 4.1 T/M 4.6 H 4 1 *Reliëfkaart:

Nadere informatie

Wat is Meteorologie?

Wat is Meteorologie? Meteorologie Niek van Andel www.alweeronline.nl Wat is Meteorologie? Latijn: Meteorologia Grieks: Meteorologos metewros (hoog in de lucht) logos (leer van) Leer van iets, hoog in de lucht (abstract) 1

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk en

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk en Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 1.1 1.2 en 4.1 4.2 Samenvatting door een scholier 1402 woorden 5 december 2017 7 21 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Humboldt Aardrijkskunde toetsweek 1

Nadere informatie

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN 54 II. Hoe kunnen we verklaren dat we in België vaak een wisselvallig weer hebben? Wat wordt bedoeld met wisselvallig weer? De verklaring: op ca. 50 NB hebben we een botsing

Nadere informatie

Inspectie Verkeer en Waterstaat

Inspectie Verkeer en Waterstaat Inspectie Verkeer en Waterstaat PPL voorbeeldexamen Meteorologie 1 Waarvan zijn zichtbare weersverschijnselen in de troposfeer voornamelijk het gevolg? A) Van subsidentie. B) Van luchtvervuiling. C) Van

Nadere informatie

Aardrijkskunde samenvatting H2: Klimaat: is een beschrijving van het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar.

Aardrijkskunde samenvatting H2: Klimaat: is een beschrijving van het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Samenvatting door S. 1016 woorden 28 februari 2016 6,2 47 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Aardrijkskunde samenvatting H2: Nadeel tropische klimaten: het vocht, en de insecten/ziektes.

Nadere informatie

Klimaat is een beschrijving van het weer zoals het zich meestal ergens voordoet, maar ben je bijvoorbeeld in Spanje kan het ook best regenen.

Klimaat is een beschrijving van het weer zoals het zich meestal ergens voordoet, maar ben je bijvoorbeeld in Spanje kan het ook best regenen. Samenvatting door Annique 1350 woorden 16 mei 2015 7,3 333 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Klimaten Paragraaf 2.2 Weer en klimaat Klimaat is een beschrijving van het weer zoals het

Nadere informatie

Thema 5 Weer en klimaat

Thema 5 Weer en klimaat Naut samenvatting groep 7 Mijn Malmberg Thema 5 Weer en klimaat Samenvatting Wordt het warm vandaag? De stralen van de zon zorgen voor warmte op aarde. De zon geeft niet altijd dezelfde temperatuur. Doordat

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2 Samenvatting door een scholier 122 woorden 17 juni 2016 6, 75 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Humboldt Samenvatting aardrijkskunde H2 2.1 Het weer: beschrijft

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

7,5. Samenvatting door Anne 867 woorden 12 april keer beoordeeld. Aardrijkskunde. paragraaf 2. klimaten wereldwijd.

7,5. Samenvatting door Anne 867 woorden 12 april keer beoordeeld. Aardrijkskunde. paragraaf 2. klimaten wereldwijd. Samenvatting door Anne 867 woorden 12 april 2017 7,5 15 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand paragraaf 2 klimaten wereldwijd breedteligging: de afstand van een plaats tot de evenaar in

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Antwoorden Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: dinsdag 31 januari 2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15,

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Het Weer 1. Wolken Als je vaak naar buiten kijkt zie je soms wolken. Aan dan vraag jij je soms wel eens af wat er allemaal in een wolk zit. Nou ik zal eens uitleggen hoe een wolk in elkaar zit. Een wolk

Nadere informatie

Van de regen in de drup

Van de regen in de drup Doelen Kerndoel 43: De leerlingen leren hoe je weer en klimaat kunt beschrijven met behulp van temperatuur, neerslag en wind. De leerlingen leren de waterkringloop. Kerndoel 47: De leerlingen leren de

Nadere informatie

Praktische opdracht Economie Broeikaseffect

Praktische opdracht Economie Broeikaseffect Praktische opdracht Economie Broeikaseffect Praktische-opdracht door S. 1631 woorden 7 april 2015 4 4 keer beoordeeld Vak Methode Economie Praktische economie De economische kijk op het broeikaseffect.

Nadere informatie

Een les met WOW - Temperatuur

Een les met WOW - Temperatuur Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Een les met WOW - Temperatuur

Een les met WOW - Temperatuur Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze les is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden 6. Luchtvochtigheid 6.1 inleiding Vocht heeft een grote invloed op het weer zoals wij dat ervaren. Zaken als zicht, luchtvochtigheid, bewolking en neerslag worden er direct door bepaald. Afkoeling kan

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 17, 18, 19,

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5 Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en

Nadere informatie

4. Straling, warmte, temperatuur

4. Straling, warmte, temperatuur 4. Straling, warmte, temperatuur 4.1 Inleiding De zon levert met zijn zonnestraling alle energie die de luchtstromingen op aarde op gang houden. Minder bekend is dat ook de aarde warmte uitstraalt; daarbij

Nadere informatie

Les 5: Factoren van weer en klimaat

Les 5: Factoren van weer en klimaat Les 5: Factoren van weer en klimaat 1 De stand van de zon 1.1 seizoen Zoek de januari- en julitemperatuur van de volgende steden op. AW weerstation (plaats) temperatuur januari temperatuur juli Stockholm...

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

KLIMAAT GLOBAAL. We beginnen met enkele observaties: aardrijkskunde 4 e jaar. De zonnehoogte in Ukkel doorheen de dag, doorheen het jaar.

KLIMAAT GLOBAAL. We beginnen met enkele observaties: aardrijkskunde 4 e jaar. De zonnehoogte in Ukkel doorheen de dag, doorheen het jaar. KLIMAAT GLOBAAL We beginnen met enkele observaties: De zonnehoogte in Ukkel doorheen de dag, doorheen het jaar. Enkele vragen bij de afbeelding: wat is de maximale zonnehoogte (= culminatiehoogte) begin

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2 Samenvatting door J. 181 woorden 13 januari 2016 6,1 48 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Terra 2.1 Klimaten A Waardoor is het bij de evenaar warm? In bron

Nadere informatie

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling 3. De atmosfeer De atmosfeer is het gasvormige omhulsel van de aarde en is door de zwaartekracht aan de aarde gebonden. Zonder atmosfeer zou er op aarde geen leven mogelijk zijn. Zo weten we dat de atmosfeer:

Nadere informatie

1 Inleiding. Derde graad Aardrijkskunde - Atmosfeer 1

1 Inleiding. Derde graad Aardrijkskunde - Atmosfeer 1 1 Inleiding fig.1.1 Onze aarde is ontstaan uit een supernova-explosie Bron:http://images.google.be/imgres?imgurl=http://www.pbs.org/wgbh/nova/gamma/images/cosm_supernova2_large.jpg&imgrefurl= http://www.pbs.org/wgbh/nova/gamma/cosm_supe.html&h=500&w=498&sz=234&hl=nl&start=8&tbnid=vpebv_cam_4srm:&tbnh=

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Die aantrekkingskracht noemt men ook de zwaartekracht.

Die aantrekkingskracht noemt men ook de zwaartekracht. Als we iets uit onze hand loslaten, valt het steeds op de grond. Als we springen, komen we vanzelf weer op de grond terecht. Voorwerpen en lichamen worden als het ware naar de aarde toegetrokken. Die aantrekkingskracht

Nadere informatie

Werkstuk Aardrijkskunde Broeikaseffect

Werkstuk Aardrijkskunde Broeikaseffect Werkstuk Aardrijkskunde Broeikaseffect Werkstuk door een scholier 1310 woorden 20 juni 2006 6,2 45 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Het Broeikaseffect Inhoudsopgave Inleiding 1.0 Wat is het broeikaseffect?

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde H.2 tot paragraaf 8

Samenvatting Aardrijkskunde H.2 tot paragraaf 8 Samenvatting Aardrijkskunde H.2 tot paragraaf 8 Samenvatting door Anouk 747 woorden 19 januari 2018 6,3 7 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand H.2 Klimaat 1 De stralingsbalans van de aarde

Nadere informatie

Klimaatverandering Wat kunnen we verwachten?

Klimaatverandering Wat kunnen we verwachten? Klimaatverandering Wat kunnen we verwachten? Yorick de Wijs (KNMI) Veenendaal - 09 05 2019 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut 1 Klimaatverandering Oorzaken en risico s wereldwijd Trends en

Nadere informatie

Samenvatting Natuurkunde hoofdstuk 4

Samenvatting Natuurkunde hoofdstuk 4 Samenvatting Natuurkunde hoofdstuk 4 Samenvatting door Jel 1075 woorden 17 maart 2018 8 3 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Nova 1 Warmtebronnen en brandstoffen. Warmtebronnen thuis en op school.

Nadere informatie

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12.1 Inleiding In hoofdstuk 10 (Neerslag en buien) is de samenhang besproken tussen neerslag en bewolking; ook zagen we hoe de neerslagsoort

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen Klimaatmodellen Projecties van een toekomstig klimaat Aan de hand van klimaatmodellen kunnen we klimaatveranderingen in het verleden verklaren en een projectie maken van klimaatveranderingen in de toekomst,

Nadere informatie

Les bij klimaatverandering:

Les bij klimaatverandering: Les bij klimaatverandering: Lesdoelen: De leerlingen zijn aan het einde van de les meer te weet gekomen over het gevolg van de opwarming van de aarde. De leerlingen kunnen zich verplaatsen in kinderen

Nadere informatie

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt.

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt. Werken met klimaatgegevens Introductie Weer en klimaatgegevens worden gemeten. Om deze meetgegevens snel te kunnen beoordelen worden ze vaak gepresenteerd in de vorm van grafieken of kaarten. Over de hele

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger Klimaatveranderingstand van de wetenschap Prof Wilco Hazeleger Achtergrond Wetenschap kan nooit absolute zekerheden bieden Het klimaatsysteem is complex Beperkingen in kennis en waarnemingen Beleid wil

Nadere informatie

Soms moet de lucht omhoog omdat er een gebergte ligt. Ook dan koelt de lucht af. Er ontstaan wolken en neerslag. Dit is stuwingsregen.

Soms moet de lucht omhoog omdat er een gebergte ligt. Ook dan koelt de lucht af. Er ontstaan wolken en neerslag. Dit is stuwingsregen. Samenvatting door een scholier 1790 woorden 1 juni 2016 7,9 13 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand samenvatting Aardrijkskunde hoofdstuk 2: KLIMATEN 2.1 Klimaten Waardoor is het niet

Nadere informatie

De algemene luchtcirculatie

De algemene luchtcirculatie De algemene luchtcirculatie De Aarde wordt niet gelijkmatig opgewarmd door de Zon. Bij de polen is het het hele jaar beduidend kouder dan aan de evenaar. Er is dus een effect van de breedteligging op de

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado De aardse atmosfeer Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado Vertaling en tekstbewerking: Gjalt T.Prins Cdß, Universiteit Utrecht Inleiding De ozonlaag

Nadere informatie

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype 11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;

Nadere informatie

Leerlingboekje Sonnenborgh

Leerlingboekje Sonnenborgh Leerlingboekje Sonnenborgh Hoe komen we aan de gegevens op deze weerkaart en wat vertellen die ons over het weer? Tijdens je bezoek aan Sonnenborgh ga je het ontdekken! Legenda De letters L en H geven

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer J. Kortland Cdb, Universiteit Utrecht Inleiding Bij het ontwerpen van een computermodel van de broeikas Aarde maak je gebruik van fysische modellen. Deze

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387 Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 22 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68387 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

4 Het heelal 6. De zon. De aarde. Jupiter. De maan. Ons zonnestelsel. Mars. Mercurius Venus

4 Het heelal 6. De zon. De aarde. Jupiter. De maan. Ons zonnestelsel. Mars. Mercurius Venus Inhoud 4 Het heelal 6 De zon 10 8 De aarde De maan Jupiter 18 12 Ons zonnestelsel 14 15 16 Mars Mercurius Venus 22 Saturnus Verre planeten 24 Satellieten van het zonnestelsel 20 26 Planetoïden 27 Kometen

Nadere informatie

Werkblad Naut Thema 5: Weer en klimaat

Werkblad Naut Thema 5: Weer en klimaat Werkblad Naut Thema 5: Weer en klimaat 5.1 Wordt het warm vandaag Lees het verhaal Wat is het weer? Kijk naar de boom Kijk naar de muts en de wanten Wat denk jij? Is het koud? In de zomer is het warm In

Nadere informatie

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4)

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4) Het Weer (hoofdstuk 4) Luchtdruk Om te begrijpen wat voor weer het is en ook wat voor weer er komt zijn een paar dingen belangrijk Luchtdruk windsnelheid en windrichting temperatuur luchtvochtigheid dec

Nadere informatie

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

2. Algemene circulatie

2. Algemene circulatie 2. Algemene circulatie 2.1 Inleiding De atmosfeer is voortdurend in beweging. Op het eerste gezicht lijkt dat bewegingspatroon een totale chaos, maar toch blijkt het te voldoen aan bepaalde regels. Beweging

Nadere informatie

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv AK 2 hoofdstuk AK 244037_Physics_AKL.indd 2 Aarde en klimaat Heftige stormen en flinke overstromingen lijken steeds vaker voor te komen, soms met ernstige gevolgen. Het is belangrijk dat je je daar goed

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Aarde Opgave 3 Klimaat in Siberië Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas. In zowel Chatanga als Ojmjakon valt weinig neerslag

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Weer en Klimaat hoofdstuk 3

Samenvatting Aardrijkskunde Weer en Klimaat hoofdstuk 3 Samenvatting Aardrijkskunde Weer en Klimaat hoofdstuk 3 Samenvatting door Jordan 595 woorden 14 december 2017 5,5 2 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Hoofdstuk 3 Aardrijkskunde Weer en klimaat in de VS

Nadere informatie

klimaatverandering en zeespiegelstijging Klimaatverandering en klimaatscenario s Achtergronden Prof Dr Bart van den Hurk

klimaatverandering en zeespiegelstijging Klimaatverandering en klimaatscenario s Achtergronden Prof Dr Bart van den Hurk Achtergronden Klimaatverandering en klimaatscenario s Prof Dr Bart van den Hurk Watis 06 hetmondiale klimaatprobleem? Klimaatverandering is van alle tijden Natuurlijke invloeden: Interne schommelingen

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van

Nadere informatie

Woordenlijst - Aarde

Woordenlijst - Aarde Woordenlijst - Aarde de aardbeving het schudden van de grond de aardbol de planeet aarde de atlas het boek met landkaarten de atmosfeer de luchtlaag om de aarde de bliksem de elektrische ontlading tijdens

Nadere informatie

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 06 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63740 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Werkstuk ANW Weersvoorspelling

Werkstuk ANW Weersvoorspelling Werkstuk ANW Weersvoorspelling Werkstuk door een scholier 1543 woorden 24 december 2004 6,7 72 keer beoordeeld Vak ANW Weersvoorspelling/Weerbericht Wat zijn weersvoorspellingen? Weerberichten zijn geen

Nadere informatie

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer K1 Geofysica Weer en klimaat vwo Diagnostische toets Paragraaf 1.2 Atmosfeer Figuur 1 weerkaart met isobaren 1 a Een isobaar is een lijn van gelijke luchtdruk op een weerkaart, de getallen geven de luchtdruk

Nadere informatie

Opgave 1 Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden.

Opgave 1 Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden. Uitwerkingen Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden. Opmerking: in een ideaal gas hebben de moleculen wel een massa. Alleen

Nadere informatie

Samenvatting ANW Hoofdstuk 7, Leven op aarde

Samenvatting ANW Hoofdstuk 7, Leven op aarde Samenvatting ANW Hoofdstuk 7, Leven op aarde Samenvatting door een scholier 1461 woorden 2 juni 2003 7,6 96 keer beoordeeld Vak Methode ANW Solar ANW Hoofdstuk 7 boekje 2 7.1 een leefbare planeet de aarde

Nadere informatie

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Inhoud Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Handleiding 4 - Voorbereiding in de klas - Inleiding - Praktische organisatie

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Aanvulling lesmateriaal brandweerduiker A2 en B1

Aanvulling lesmateriaal brandweerduiker A2 en B1 Aanvulling lesmateriaal brandweerduiker A2 en B1 1/20 Waarom een aanvulling? Vanaf 1 oktober 2018 moeten brandweerduikers gecertificeerd worden op werkveldspecifiek certificatieschema WOD-D. Duikers bij

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Weersgerelateerde interferentie

Weersgerelateerde interferentie Weersgerelateerde interferentie Voor de zendamateur is het een geschenk uit de hemel: op een frequentie waar normaal niets of iets anders te horen is, is nu ineens het signaal van een zender uit België,

Nadere informatie

Opdrachten bovenbouw hv

Opdrachten bovenbouw hv Opdrachten bovenbouw hv Dit is de laatste actuele lesopener van dit jaar. Deze keer kiezen we voor een quiz over weer, klimaat en klimaatverandering, waarin je jouw kennis kunt meten met andere leerlingen

Nadere informatie

BROEIKASEFFECT HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen.

BROEIKASEFFECT HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen. BROEIKASEFFECT Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen. HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Levende wezens hebben energie nodig om te overleven. De energie die het leven op aarde in stand

Nadere informatie

Praktische opdracht ANW De zon en ons klimaat

Praktische opdracht ANW De zon en ons klimaat Praktische opdracht ANW De zon en ons klimaat Praktische-opdracht door een scholier 1325 woorden 3 juni 2004 6,9 41 keer beoordeeld Vak ANW De zon en ons klimaat 1. a. Wat is een zonnevlek? Zonnevlekken

Nadere informatie

5,9. Werkstuk door een scholier 2016 woorden 21 mei keer beoordeeld. Scheikunde. Broeikaseffect. Inhoudsopgave:

5,9. Werkstuk door een scholier 2016 woorden 21 mei keer beoordeeld. Scheikunde. Broeikaseffect. Inhoudsopgave: Werkstuk door een scholier 2016 woorden 21 mei 2007 5,9 37 keer beoordeeld Vak Scheikunde Broeikaseffect. Inhoudsopgave: Deelvragen: - Wat is de oorzaak van het broeikaseffect? - Wat zijn de gevolgen van

Nadere informatie

DE TOEKOMST VAN DE AARDE

DE TOEKOMST VAN DE AARDE 10 DE TOEKOMST VAN DE AARDE Het broeikaseffect Je zult in het nieuws misschien al horen spreken hebben over het broeikaseffect. Heb je er nog nooit van gehoord? Geen nood, in deze edukit leggen we op een

Nadere informatie

2 Natuurlandschappen op aarde

2 Natuurlandschappen op aarde 2 Natuurlandschappen op aarde Start 1 a 1 bos 2 zee b thuis/hotel c nat / droog dichtbegroeid / onbegroeid koud / warm hoog / laag 2 a nat / droog dichtbegroeid / weinig begroeiing - onbegroeid koud /

Nadere informatie

Werkstuk Maatschappijleer Broeikaseffect

Werkstuk Maatschappijleer Broeikaseffect Werkstuk Maatschappijleer Broeikaseffect Werkstuk door een scholier 1897 woorden 18 januari 2003 6,4 35 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Wat is het broeikaseffect? Wat is het broeikaseffect nu precies?

Nadere informatie

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van

Nadere informatie

Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8

Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8 BZL Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8 Weer en klimaat zelfstandig werk A HET WEER Het weer is de toestand van de temperatuur, neerslag, luchtdruk en winden van een bepaalde plaats op een

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 1

Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 1 Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 1 Samenvatting door een scholier 2311 woorden 14 juni 2011 6,4 67 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Samenvatting Aardrijkskunde H1 2: energiebalans

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 11 mei 2017 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 11 mei 2017, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 11 mei 2017 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 11 mei 2017, 13:30-16:30 uur TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 11 mei 2017, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

5,8. Samenvatting door een scholier 2061 woorden 23 oktober keer beoordeeld. Aardrijkskunde. Buitenland - vmbo/t/havo klas 1 - Hoofdstuk 1

5,8. Samenvatting door een scholier 2061 woorden 23 oktober keer beoordeeld. Aardrijkskunde. Buitenland - vmbo/t/havo klas 1 - Hoofdstuk 1 Samenvatting door een scholier 2061 woorden 23 oktober 2010 5,8 129 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Buitenland - vmbo/t/havo klas 1 - Hoofdstuk 1 1.2 Bevolkingsspreiding: de manier

Nadere informatie

THEMA 4 - WEERSVOORSPELLING

THEMA 4 - WEERSVOORSPELLING THEMA 4 - WEERSVOORSPELLING WERKFICHE 6: weerelementen afleiden van de WOW-website Doelen: Leerlingen sommen de vier weerelementen op (U) Leerlingen benoemen de juiste eenheden bij elk weerelement. Stappenplan

Nadere informatie

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Winterstormen op de Atlantische Oceaan

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Winterstormen op de Atlantische Oceaan 6 Lesbrief Winterstormen op de Atlantische Oceaan Docenteninformatie Inhoud De winter van 213-2 gaat voor Nederland de boeken in als een van de zachtste winters sinds 176. Alle drie de afzonderlijke wintermaanden

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde Natuur en milieu

Samenvatting Aardrijkskunde Natuur en milieu Samenvatting Aardrijkskunde Natuur en milieu Samenvatting door een scholier 1889 woorden 17 mei 2004 3,9 34 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Natuur en Milieu Hst. 1 Het ontstaan van diversiteit De landschappelijke

Nadere informatie

Theorie windmodellen 15.1

Theorie windmodellen 15.1 Theorie windmodellen 15.1 15 THEORIE WINDMODELLEN 15.1 Inleiding Doordat er drukverschillen zijn in de atmosfeer waait er wind. Tengevolge van horizontale drukverschillen zal een luchtbeweging willen ontstaan

Nadere informatie

BANANEN LANGS DE NOORDZEE antwoordblad

BANANEN LANGS DE NOORDZEE antwoordblad Opdracht 1 In het filmpje ging het over klimaatverandering. Bedenk samen drie voordelen en drie nadelen van klimaatverandering. Schrijf op: Voordelen 1. bijvoorbeeld warmere zomers in Nederland 2. bijvoorbeeld

Nadere informatie

Over orkanen, onweer en tornado s. Pieter De Meutter

Over orkanen, onweer en tornado s. Pieter De Meutter Over orkanen, onweer en tornado s Pieter De Meutter 1 Onderzoek in België Orkaan Onweer Geschatte grootteorde van schade in België: 0 wikimedia.org Geschatte grootteorde van schade in België: 100 000 000

Nadere informatie

Samenvatting natuurkunde Recht evenredig verband =als de ene grootheid 2x zo groot wordt, is dat met de andere grootheid ook zo.

Samenvatting natuurkunde Recht evenredig verband =als de ene grootheid 2x zo groot wordt, is dat met de andere grootheid ook zo. Samenvatting door K. 577 woorden 10 december 2012 7,8 4 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Nieuwe natuurkunde Samenvatting natuurkunde 1.1-1.7 1.1 Weersgrootheden Recht evenredig verband =als de ene

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie