Digitale democratie #hoedan? Bottom-up burn-out onderzoek naar falende participatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Digitale democratie #hoedan? Bottom-up burn-out onderzoek naar falende participatie"

Transcriptie

1 Tijdschrift voor het sociaal-liberalisme Digitale democratie #hoedan? Bottom-up burn-out onderzoek naar falende participatie Vernieuw de democratie leg het kapitaal aan banden! De toekomst van politieke partijen hoe de burger te betrekken april 2018 N0200

2 woord vooraf Democratie gaat ons allen aan het hart, alleen de vraag is hoe ze het beste wordt vormgegeven. Naast klassieke instrumenten als vertegenwoordigende democratie, en referenda, zijn er tegenwoordig steeds meer nieuwe aanzetten om de stem van eenieder te horen. In navolging op het laatste nummer van vorig jaar, Democracy and its discontents, staat dit nummer dan ook in het teken van democratische vernieuwing. De analyses wat betreft uitdagingen voor de democratie maken in dit nummer plaats voor mogelijkheden tot het versterken, verbreden en vernieuwen van de democratie. Het bevragen en beproeven, sleutelen en meten, peilen en proberen, allemaal ten behoeve van de duurzaamheid en toekomstbestendigheid van de democratische rechtsstaat die ons zo lief is. Het is bij uitstek de eigenschap van elke sociaal-liberaal. Het bevorderen en versterken van de democratie is ook altijd een thema wat van groot belang is geweest in alle werkzaamheden van de Van Mierlo Stichting en D66 in bredere zin. Creatieve oplossingen en gedurfde denkrichtingen met betrekking tot de democratie zijn bij ons aan het goede adres. Zonder heilige huisjes aanzetten formuleren om onze democratie veerkrachtiger en sterker te maken is iets waar wij ons als sociaal-liberalen altijd voor hebben ingezet, inzetten en blijven inzetten. Zo ook zal er de komende periode, op initiatief van het Landelijk Bestuur van D66, in nauwe samenwerking met de Van Mierlo Stichting en in samenspraak met alle geïnteresseerden een hernieuwde visie op bestuurlijke en democratische vernieuwing ontwikkeld worden. Laat dit nummer dan ook fungeren als de start van deze discussie en zet in de goede richting om na te denken over de toekomst van onze democratie en hoe en waar die mogelijk versterkt kan worden. Het eerste nummer van dit nieuwe jaar kent ook een geheel nieuwe vormgeving. Waar democratische vernieuwingen geopperd worden mag idee zelf uiteraard niet achterblijven. Wij zijn erg benieuwd naar uw bevindingen wat betreft deze nieuwe vorm en zien uw reacties graag tegemoet op In dit nummer vindt u onder andere een tweeluik over de democratische vernieuwingsagenda s van Forum voor Democratie en D66, bestaande uit een bijdrage van Arnout Maat en een reactie van Thijs van Reekum. Kevin Brongers en Dennis van Driel, Landelijk Bestuursleden van de Jonge Democraten, buigen zich over de interne democratie van een politieke partij, terwijl Sam van der Staak vanuit een iets breder perspectief de veranderende rol van een politieke partij überhaupt toelicht. Ira van Keulen en Iris Korthagen van het Rathenau Instituut kijken naar de snel toenemende digitale mogelijkheden tot het versterken van de democratie, daar waar Bart Cosijn de zogeheten bottom-up burn-out toelicht. Dit, en nog veel meer, in dit eerste nummer van Ik wens u veel leesplezier en kijk uit naar uw democratische input. 1 Annet Aris voorzitter redactieraad idee

3 idee april 2018 thema Democratische vernieuwing 06 Digitale democratie: #hoedan? Hoe betrekken we de burger bij de politiek? door Ira van Keulen & Iris Korthagen 13 De toekomst van politieke partijen Drie innovaties voor het betrekken van burgers door Sam van der Staak 26 Vernieuw de democratie: leg het kapitaal aan banden! door Bastiaan van Apeldoorn 44 Bottom-up Burn-out Het vertrouwen van burgers in overheid en democratie door Bart Cosijn

4 Inhoudsopgave 06 Digitale democratie: #hoedan? door Ira van Keulen & Iris Korthagen 13 De toekomst van politieke partijen door Sam van der Staak 20 De evenredige vertegenwoordiging en de praxis van de democratie door Daniël Boomsma & Pieter Fokkink 26 Vernieuw de democratie, Leg het kapitaal aan banden! door Bastiaan van Apeldoorn 50 Forum voor Democratie: de recalcitrante, gebrekkige erfgenaam van D66 door Arnout Maat 31 D66: Democratisch genoeg? door Kevin Brongers & Dennis van Driel 35 Het referendum uit de mode feiten & cijfers 39 Referendum uitgespeeld door Koen Keepers 44 Bottom-up burn-out door Bart Cosijn 50 Forum voor Democratie door Arnout Maat 55 De D van D66: een reactie op Arnout Maat door Thijs van Reekum 60 Hans Engels Een bericht uit de Eerste Kamer Buiten het thema 60 Hans Engels De valkuilen van de nieuwe democratie Een bericht uit de Eerste Kamer 63 Op weg naar een nieuw artikel 23 van de Grondwet door Meine Henk Klijnsma, Geert Pool & Henk Pijlman jaar na Bear Stearns en niets geleerd Knuppel in het hoenderhok Mark Sanders 72 Heeft de meritocratie ons kansen voor iedereen gebracht? Boekrecensie Niels Back 75 In een democratische rechtsstaat heeft de overheid zich niet te bemoeien met de moraal van haar burgers Sociaal-liberaal debat Shirin Musa VS Reint Jan #deidee vanmierlostichting.nl 80 Paradijs van de sprinkhaan, hagedis en slang Filmrecensie Denise van Dalen 84 Waarschuwingen van een radicaal-democraat Column Daniël Boomsma

5 idee april 2018 Democratische vernieuwing 44 Hoe komt het dat mensen die zich inzetten voor hun naasten, hun leefomgeving of een ander maatschappelijke doel waar ze zich hard voor maken, regelmatig vastlopen in participatieve of democratische processen? Een concrete casus ter illustratie van de bottom-up burn-out. Bottom-up burn-out Door Bart Cosijn fotografie: herman wouters

6 Bart Cosijn Bottom-up burn-out 45 Onderzoek naar hoe falende participatie het vertrouwen van burgers in overheid en democratie ondermijnt

7 idee april 2018 Democratische vernieuwing 46 De avond was niet bedoeld om over specifieke lijnen te praten, het zou moeten gaan over de maatschappelijke rol van ov-bedrijven 1 GVB, Beter bereikbaar in een drukkere stad : Vervoerplan bij start Noord/ Zuidlijn. Het is niet zo dat als ze dat nog drie keer blijven zeggen, dat het dan allemaal anders wordt. Deze mensen zijn ook alleen daarom gekomen toch? Ja, ze waren hier met een missie. De directrice van het Amsterdamse openbaar vervoerbedrijf gvb, enkele medewerkers en een programmamaker reflecteren in het kleine liftje van debatcentrum Pakhuis de Zwijger op een chaotisch verlopen bijeenkomst over de rol van openbaar vervoer in grote steden. Ik zat in het publiek, nu reis ik met ze naar beneden van de vijfde verdieping naar de begane grond. Zij slaan rechtsaf naar de bar en ik begeef me na een snel biertje naar de uitgang, de koude februariavond tegemoet. Een kwartier daarvoor praat ik met de inwoners over wie het in de lift ging. Liesbeth, Shirley en Howard wonen in Amsterdam West en Nieuw- West en strijden al langere tijd voor het behoud van een tram- en een buslijn in hun buurten. De bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger was getiteld Sociaal ov en zou gaan over vragen als Wat kan het Amsterdams ov betekenen in het verbinden van de fysieke en sociale infrastructuur van de stad?, zo was in de aankondiging te lezen. Het gvb heeft met haar nieuwe vervoerplan veel wijzigingen in het lijnennet van Amsterdam doorgevoerd, zoals de route van tramlijn 14 en bus Dit plan treedt in werking in juli 2018, tegelijkertijd met de opening van de Noord/Zuid metrolijn. Toen de bewoners tijdens de bijeenkomst over deze aanpassingen een aantal keer een opmerking wilden maken werden ze door de moderator vermanend toegesproken: De avond was niet bedoeld om over specifieke lijnen te praten, het zou moeten gaan over de maatschappelijke rol van ov-bedrijven. De bewoners lijken ten einde raad. Ik wilde zelf ook nog een vraag stellen maar was bang dat ik zou gaan huilen. Al bijna vier jaar strijden Liesbeth, Shirley, Howard en hun medestanders voor behoud van hun bus en tram. Hoe komt het dat mensen die zich inzetten voor hun naasten, hun leefomgeving of een ander maatschappelijke doel waar ze zich hard voor maken, regelmatig vastlopen in participatieve of democratische processen? Ik werk bijna tien jaar als gespreksleider en tijdens bijeenkomsten die ik voorzit tref ik geregeld zeer betrokken mensen die zich zorgen maken om een ontwikkeling die hen raakt. Ze zijn bang dat hun woningen moeten wijken voor een stadspark, dat gemeentelijke steun bij mantelzorg wegvalt, of strijden tegen een haperende fabriek die hun gezondheid bedreigt. Of de zorgen van mensen terecht zijn, hangt sterk af van het perspectief en de opvattingen over de maatschappij. Mij vallen twee dingen op. Ten eerste lopen mensen vaak erg lang met hun zorgen rond, soms meerdere jaren, en stoppen ze veel vrije tijd in het delen van hun ideeën en ongerustheid. Daarnaast worden ze door bestuurders, ambtenaren, en andere professionele betrokkenen soms bestempeld als one-issue -mensen of lastige burgers. Wanneer dat gebeurt, terecht of onterecht, werkt dat vaak als een rode lap op een stier. De mensen die hun zorgen uiten voelen zich niet serieus genomen. Ze haken af of worden nog fanatieker, met mogelijke schade voor hun gemoed en gezondheid tot gevolg. Dit is een zorgelijke situatie. De meest betrokken mensen haken namelijk te

8 Bart Cosijn Bottom-up burn-out 47 fotografie: herman wouters vaak af. Waardevolle ervaringskennis van bewoners en andere betrokkenen gaat hierdoor verloren. Er is al veel geschreven over hoe overheden burgers beter kunnen betrekken bij besluitvormingsprocessen en inrichting van de samenleving. Het omgekeerde perspectief blijft echter stelselmatig onderbelicht. Op welke manieren kunnen bewoners en ondernemers met hun ambities beter door democratische en participatieve processen navigeren? En hoe voorkomen betrokken burgers op hun maatschappelijke reis een bottom-up burn-out? Stap voor stap zijn we de klassieke verzorgingsstaat om aan het bouwen naar een participatiesamenleving. De overheid vraagt van burgers dat ze steeds actiever participeren in hun eigen leven, onder de noemer zelfredzaamheid. Participeren in het leven van hun naasten, bijvoorbeeld als mantelzorger, en in de samenleving als geheel, zoals met burgerinitiatieven. Dit wordt in praktijk gestuurd door verschillende wetten, denk aan de Participatiewet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en straks de nieuwe Omgevingswet. Maar hoe ver kan de overheid gaan in de aanspraak die ze maakt op de bereidwilligheid van burgers om mee uitvoering te geven aan haar beleid? Is er wel een potentieel aan vrijwillige inzet voor de omgeving? vraagt het Sociaal en Cultureel Planbureau zich af in een essay over de nieuwe Omgevingswet. 2 Het nieuwe omgevingsbestel gaat uit van het idee dat de burgers gemotiveerd zullen raken om meer tijd en energie te steken in de inrichting van hun directe leefomgeving. 3 Het scp roept daarbij op de vraag onder ogen te zien wat het risico is van eventuele overvraging of overbelasting van burgers. 4 Ook in de zorg groeit de druk. Bijna Ze worden door bestuurders, ambtenaren, en andere professionele betrokkenen soms bestempeld als oneissue -mensen of lastige burgers 2 Sociaal en Cultureel Planbureau (2016). Niet buiten de burger rekenen!: over randvoorwaarden voor burgerbetrokkenheid in het nieuwe omgevingsbestel, pag.75 3 idem, pag.75 4 idem, pag.75

9 idee april 2018 Democratische vernieuwing 48 5 Sociaal en Cultureel Planbureau., & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2015). Informele hulp: Wie doet er wat? : omvang, aard en kenmerken van mantelzorg en vrijwilligerswerk in de zorg en ondersteuning in 2014, pag idem, pag Trappenburg, M.J. (2017), Op weg naar een burn-out samenleving? : Lezing voor het Vlaams Parlement, Brussel 12 juni 2017, geraadpleegd via 8 Jorissen, P. (2018). De samenleving maakt mijn gehandicapt. Trouw, 24 februari 2018 De waaier aan dilemma s waar participerende burgers mee te maken krijgen is erg breed tien procent van mantelzorgers in Nederland voelt zich ernstig belast door hun zorgtaken. 5 Ongeveer een derde van de mantelzorgers verliest weleens het geduld, en mensen die werken en dus al erg druk zijn verliezen sneller hun geduld dan niet werkenden. 6 Hoogleraar Margo Trappenburg is eveneens ongerust. Wanneer ze bijvoorbeeld spreekt over de rol van vrouwen is ze bang dat door bezuinigen op de verzorgingsstaat, een nadrukkelijk doel van de overgang naar een participatiesamenleving, een heleboel werk dat eraan komt voortaan gratis gedaan moet worden gedaan. Een terugkeer naar de jaren vijftig dreigt volgens haar. 7 En de zelfredzame burger moet in de eerste plaats zijn of haar eigen broek ophouden. Verklaar iemand tot participerende burger en maak hem vleugellam door zijn voorzieningen grotendeels in te trekken, schrijft publiciste Petra Jorissen in een essay over de precaire situatie van gehandicapten in de participatiesamenleving. 8 De waaier aan dilemma s waar participerende burgers mee te maken krijgen is erg breed, zo blijkt. Drie licht ik er nader toe: niet buiten de lijntjes, ander loket en het verkeerde moment. Een onderscheid dat tot veel verwarring zorgt is dat tussen burgerparticipatie en zogenaamde participatieve democratie. Het eerste betreft een vraag van de overheid aan burgers om door deze overheid zelf vastgesteld beleid mee uit te voeren. Het tweede heeft betrekking op vormen van democratie waar burgers zelf een actieve rol hebben in agendavorming en besluitvorming. Het komt regelmatig voor dat overheden oproepen voor het tweede, terwijl in de praktijk blijkt dat er al stevige kaders zijn waarbinnen meegedacht kan worden; er is sprake van impliciet beleid. Mensen die zich laten uitdagen om mee te denken hebben dit snel door en voelen zich voor het lapje gehouden. De retoriek van de overheid komt in deze gevallen niet overeen met haar handelen. Mensen krijgen een uitnodiging om mee te denken en ideeën aan te dragen. Maar zodra burgers of ondernemers zich tegen een voorgenomen besluit willen verzetten ze pogen de (politieke) besluitvorming te beïnvloeden worden ze snel teruggefloten. Ook is het soms lastig te weten waar je met je idee of bezwaar terecht moet. De bewoners die graag een andere invulling van het Amsterdamse openbaar vervoer zouden zien, hebben te maken met een complex democratisch web. De gemeente Amsterdam is eigenaar van het gvb maar niet haar opdrachtgever. Dat is de Vervoerregio. Die wordt bestuurd door de Regioraad, bestaande uit raadsleden van de gemeente Amsterdam en veertien omliggende gemeenten. De wethouder vervoer van Amsterdam is tevens portefeuillehouder in het dagelijks bestuur van de Vervoerregio. Moeten inwoners zich wenden tot hun raadsleden als eigenaar? Hun raadsleden als mede-opdrachtgever? Of hun wethouder als dubbele uitvoerder? Of toch maar naar de Reizigers Advies Raad? Dit is geen uniek Amsterdams probleem. Veel gemeenten in Nederland werken samen om bijvoorbeeld jeugdzorg of afvalverwerking te organiseren, via zogenaamde gemeenschappelijke regelingen. Wethouders onderhandelen, raadsleden staan op afstand, vaak tot hun eigen frustratie. En inwoners komen regelmatig pas bij uitvoering in beeld.

10 Bart Cosijn Bottom-up burn-out 49 Dit raakt ook aan het derde dilemma wat ik hier bespreek. Je moet namelijk als inwoner of ondernemer behoorlijk goed ingevoerd zijn in politieke besluitvorming om te weten op welke moment je je belang het best verdedigt. Steeds meer gemeenten zetten zich in om in een vroeg stadium inwoners te betrekken bij besluitvorming. Dat is een goede ontwikkeling. Echter, als deelnemer aan een creatieve sessie ben je soms te vroeg met je zorg of bezwaar, zeker wanneer deze gaat over de kaders waarbinnen de sessie plaatsvindt. Soms ben je te laat, omdat de gemeenteraad al een besluit heeft genomen, en je pas bij de uitvoering kennis neemt van het nieuwe beleid. In gevallen waar de gemeenteraad besluit zal men op het juiste moment, via de juiste kanalen raadsleden moeten benaderen, nog voordat zij een standpunt hebben ingenomen. Dat vraagt voldoende kennis van het politieke besluitvormingsproces, tact, geduld en doorzettingsvermogen. Niet iedereen beschikt over deze eigenschappen. En het is belangrijk te realiseren dat mensen hun overheid soms met enige achterdocht benaderen, door eerdere negatieve ervaringen met de overheid of afhankelijkheid van deze overheid. Een beter begrip voor drijfveren van mensen is essentieel om te kunnen onderzoeken hoe het komt dat ze soms vastlopen. Met welke motivaties zetten mensen zich in voor hun idee of verzetten ze zich tegen een ontwikkeling? Welke doelen stellen mensen zichzelf en waar lopen ze tegenaan? Hoe komt het dat mensen die met een coöperatieve instelling aan een participatieproces beginnen, geleidelijk aan vastlopen, hun energie verliezen en teleurgesteld raken? Of juist steeds fanatieker worden? In beide gevallen met mogelijke negatieve gevolgen voor hun welzijn en gezondheid. Een gevolg dat als een grauwe deken boven de participatiesamenleving hangt is dat burgers hun vertrouwen verliezen in hun overheid en de democratische processen waar ze onderdeel van zijn. Hoe kunnen we voorkomen dat dit gebeurt? En op welke manier zorgen we dat energie en ervaringskennis niet onnodig weglekt? Vier dagen voor discussieavond in De Zwijger kruipt Shirley, een van de bewoners, achter haar computer. Ze surft naar de pagina waar het programma staat aangekondigd en deelt daar haar bezorgdheid. Ze vraagt zich af wie er kan helpen om het gvb en de gemeente kan laten zien dat veel Amsterdammers zwaar worden getroffen door het opheffen en omleggen van verschillende bus- en tramlijnen. Ze sluit af met: Wie kan ingrijpen en opkomen voor bewoners? Ze ontvangt één reactie, van de programmamaker van het debatcentrum. Die komt er op neer dat Shirly s insteek een andere is dan het programma beoogt. De programmamaakster hoopt dat ze aanwezig zal zijn, maar met daarbij in het achterhoofd houdend dat dit programma niet specifiek over het door jou aangedragen punt gaat, maar wel over de factoren die ervoor zorgen dat dergelijke keuzes gemaakt worden en hoe daarmee om te gaan. Shirley en haar medestanders hadden zich blijkbaar ingeschreven voor de verkeerde avond. En toch kwamen ze. Ze geloven in hun zaak en zijn bereid daar opnieuw een vrije avond aan op te offeren. Liesbeth, Shirley en Howard zijn niet gek of lastig, ze leven in de participatiemaatschappij. 1 Je moet namelijk als inwoner of ondernemer behoorlijk goed ingevoerd zijn in politieke besluitvorming om te weten op welke moment je je belang het best verdedigt Oproep Heeft u zelf ervaringen met haperende participatie op het gebied van welzijn, zorg of ruimtelijke ontwikkeling? Of kent u mensen in uw omgeving die burgerparticipatie, om uitlopende redenen, als steeds zwaarder ervaren? Bart Cosijn komt graag met u in contact. Zijn mailadres is Het contact zal vertrouwelijk worden behandeld. Bart Cosijn is gespreksleider, interviewer en onderzoeker.

11 idee april Iris Korthagen is onderzoeker bij het Rathenau Instituut De Auteurs Bastiaan van Apeldoorn is universitair hoofddocent aan de VU en Eerste Kamerlid voor de SP Niels Back studeert Politicologie aan Universiteit Leiden en Scandinavië Studies aan Universiteit van Amsterdam Daniël Boomsma is wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting Kevin Brongers is voorzitter van het Landelijk Bestuur van de Jonge Democraten Bart Cosijn is gesprekleider, interviewer en onderzoeker Dennis van Driel is bestuurslid Politiek & Internationaal van het Landelijk Bestuur van de Jonge Democraten Hans Engels is hoogleraar aan de RUG en Eerste Kamerlid voor D66 Pieter Fokkink is filosoof en historicus en auteur van Geschiedenis en achtergronden van D 66 (1979) Arnout Maat is oud-bestuurslid van de Jonge Democraten en was betrokken bij de begindagen van Forum voor Democratie Shirin Musa is directeur van Femmes for Freedom Henk Pijlman is Eerste Kamerlid voor D66 Geert Pool is werkzaam bij het ministerie van VWS Thijs van Reekum is lid van D66 en doet mee aan Route66, het talentontwikkelingsprogramma van D66 Reint Jan Renes is lector crossmediale communicatie aan de Hogeschool Utrecht Mark Sanders is econoom, universitair hoofddocent aan Universiteit Utrecht en lid van het Sustainable Finance Lab. Sam van der Staak is Hoofd Europa voor het Institute for Democracy and Electoral Assistance (IDEA) Koen Keepers is zelfstandig eigenaar van een conservatoriumstudenten uitzendbureau en politicoloog gevestigd in Amsterdam Ira van Keulen is onderzoeker en parlementair liaison bij het Rathenau Instituut Meine Henk Klijnsma is werkzaam bij het ministerie van BZK

12 colofon redactie Tonko van Leeuwen (hoofdredacteur) Denise van Dalen Angélique van Drunen Andrys Wierstra Berber Wierstra redactieraad Annet Aris (voorzitter) Peter van den Besselaar Han Entzinger Jochem Lybaart Mark van Ostaijen Mark Sanders Pier Vellinga Ad van Vugt aan dit nummer werkten mee Bastiaan van Apeldoorn Niels Back Daniël Boomsma Kevin Brongers Bart Cosijn Laura van Dijk Dennis van Driel Hans Engels Pieter Fokkink Ira van Keulen Meine Henk Klijnsma Iris Korthagen Arnout Maat Shirin Musa Henk Pijlman Geert Pool Thijs van Reekum Reint Jan Renes Sam van der Staak N0 200 jaargang 39, nummer 1 april 2018 idee verschijnt 4 per jaar ISSN uitgave en administratie Mr. Hans van Mierlo Stichting Hoge Nieuwstraat el Den Haag telefoon mrhansvanmierlostichting.nl abonnementen idee verschijnt 4x per jaar Jaarabonnement 36, Studenten-abonnement 21, Tablet-abonnement 21, Voor reguliere abonnees is het tablet-abonnement gratis Het abonnement gaat per direct in. Er geldt een opzegtermijn van 1 maand. Losse nummers op aanvraag. lezersbijdrage Lezersbijdragen zijn welkom. Inlichtingen over voorwaarden en redactiebeleid kunt u opvragen bij de redactie. fotografie Herman Wouters ontwerp Wilmar Grossouw de ontwerpvloot druk Drukkerij van Deventer bv ISSN

Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk.

Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk. Bijdrage Has Bakker 13 april 2017 Geachte voorzitter, leden van de raad, het college, Utrechters, Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk. Een ronkende

Nadere informatie

stap 1 stappen naar een lokaal democratisch akkoord 104 democratisch zakboekje 105 Beginpunt- Analyse van de lokale democratie: de bouwstenen

stap 1 stappen naar een lokaal democratisch akkoord 104 democratisch zakboekje 105 Beginpunt- Analyse van de lokale democratie: de bouwstenen In 5 stappen naar een lokaal democratisch akkoord stap Beginpunt- Analyse van de lokale democratie: de bouwstenen Maak eerst een foto van de lokale democratie: wat voor democratie past bij deze gemeente,

Nadere informatie

Uitnodiging. Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie

Uitnodiging. Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie Uitnodiging Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni 2013 Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie Hoezo democratie?! Onze democratische rechtsstaat lijkt

Nadere informatie

Politieke legitimiteit

Politieke legitimiteit Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Routeplanner Even voorstellen Wat is

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen AVI-activiteiten 2014-2015 Aanbod van programma Aandacht voor iedereen Januari 2014 Inhoudsopgave AVI-activiteiten 2014-2015... 3 Aandachtspunten... 4 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor

Nadere informatie

Wat voor lokale democratie wil je zijn? (workshopronde 1) Festival Lokale Democratie dr. Laurens de Graaf Amersfoort, 13 oktober 2016

Wat voor lokale democratie wil je zijn? (workshopronde 1) Festival Lokale Democratie dr. Laurens de Graaf Amersfoort, 13 oktober 2016 Wat voor lokale democratie wil je zijn? (workshopronde 1) Festival Lokale Democratie dr. Laurens de Graaf Amersfoort, 13 oktober 2016 Waarom ben jij hier? Waarom zijn we hier? Hoe je kijkt, bepaalt wat

Nadere informatie

2. Hoeveel jaar in totaal bent u wethouder in uw huidige gemeente?

2. Hoeveel jaar in totaal bent u wethouder in uw huidige gemeente? Geachte mevrouw, heer, Mijn naam is Sebastiaan van Niele. Ik ben student aan de Universiteit van Amsterdam in de laatste fase van mijn studie. Op het moment doe ik onderzoek naar de gevolgen van decentralisatie

Nadere informatie

Marije van den Berg. knutselt aan een energieke samenwerking tussen overheid, politiek en gemeenschap

Marije van den Berg. knutselt aan een energieke samenwerking tussen overheid, politiek en gemeenschap Marije van den Berg knutselt aan een energieke samenwerking tussen overheid, politiek en gemeenschap Adviseur, trainer en publicist overheidsparticipatie Raadslid van 2002-2010 Bestuurslid van Stadslab

Nadere informatie

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo?

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? AVI-nieuwsbrief 30 27 mei 2014 Inhoud Opinie Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? Reacties op blog We kunnen het zelf toch veel beter? Zelfredzaamheid kan niet worden opgelegd AVI-producten Nieuw! Handreiking

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 13 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 13 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 24 september 2018 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 24 september 2018 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Digitale burgerbetrokkenheid #hoedan? Ira van Keulen Leer- en Expertisepunt Open Overheid 20 maart 2018

Digitale burgerbetrokkenheid #hoedan? Ira van Keulen Leer- en Expertisepunt Open Overheid 20 maart 2018 Digitale burgerbetrokkenheid #hoedan? Ira van Keulen Leer- en Expertisepunt Open Overheid 20 maart 2018 Rathenau Instituut in het kort Onderzoeks- en debatinstituut op snijvlak van technologie, wetenschap,

Nadere informatie

Ander Geluid. Burgerschapsonderwijs. De docent en het democratische gesprek. door Teun Dekker

Ander Geluid. Burgerschapsonderwijs. De docent en het democratische gesprek. door Teun Dekker Ander Geluid Burgerschapsonderwijs. De docent en het democratische gesprek door Teun Dekker Eén van de paradoxen van het onderwijs is dat het leerlingen voorbereidt om te functioneren in de samenleving

Nadere informatie

Gezondheidsachterstanden. Gelijke kansen voor iedereen

Gezondheidsachterstanden. Gelijke kansen voor iedereen Gezondheidsachterstanden Gelijke kansen voor iedereen Goede gezondheid: niet voor iedereen Een goede gezondheid is een groot goed, voor de individuele burger én voor de samenleving als geheel. We worden

Nadere informatie

Samenvatting Resolutie. Democratie van Nu. D66 krijgt het voor elkaar

Samenvatting Resolutie. Democratie van Nu. D66 krijgt het voor elkaar Samenvatting Resolutie Democratie van Nu D66 krijgt het voor elkaar 20190115162135_1090.adpro.indd 1 1/15/2019 4:21:51 PM Samenvatting Democratie van Nu 3 De oprichters van D66 maakten zich zorgen. Ze

Nadere informatie

Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016

Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016 Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016 Introductie In de uitnodigingsmail komt: In 2019 wordt de Omgevingswet landelijk ingevoerd. Die wet vervangt alle wet- en regelgeving voor

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming Samenvatting door een scholier 410 woorden 3 februari 2004 5,3 3 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Aantekeningen Hoofdstuk 2 Politieke

Nadere informatie

Procesambitie 1 Wij gaan experimenteren met de in de wet geboden ruimte voor lokale afweging

Procesambitie 1 Wij gaan experimenteren met de in de wet geboden ruimte voor lokale afweging PROCESDOCUMENT 10 juli 2017 1 Inleiding Op 1 juli 2015 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet aan. Het nieuwe stelsel bundelt 26 wetten tot 1 nieuwe wet. Maar niet alleen die omvang verandert.

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

Van verzorgingstaat naar participatiesamenleving? Over het potentieel van Nederland en de GGZ. Maarssen, 19 november 2013 Prof.dr.

Van verzorgingstaat naar participatiesamenleving? Over het potentieel van Nederland en de GGZ. Maarssen, 19 november 2013 Prof.dr. Van verzorgingstaat naar participatiesamenleving? Over het potentieel van Nederland en de GGZ Maarssen, 19 november 2013 Prof.dr. Kim Putters Directeur Sociaal en Cultureel Planbureau Hoogleraar Beleid

Nadere informatie

Raadsvoorstel en besluitnota

Raadsvoorstel en besluitnota 2016/197661 Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Visie op de opvang en integratie van vluchtelingen in Zaanstad Gevraagd besluit 1. De visie inzake de opvang en integratie van vluchtelingen in Zaanstad

Nadere informatie

De reis van de mantelzorger. Branddoctors 2017 Vertrouwelijk Niets uit dit document mag worden gepubliceerd zonder toestemming vooraf

De reis van de mantelzorger. Branddoctors 2017 Vertrouwelijk Niets uit dit document mag worden gepubliceerd zonder toestemming vooraf De reis van de mantelzorger 09/03/17 1 Natuurlijk zorg ik graag voor jou Leun gerust op mij Al ga ik soms een beetje maar aan mijzelf voorbij Ik weet beter, dan wie dan ook, wat jij precies bedoelt Het

Nadere informatie

Zo kijkt VVJ naar participatie 1

Zo kijkt VVJ naar participatie 1 Zo kijkt VVJ naar participatie Groeien naar meer participatief besturen Groeien naar, want kun je niet snel snel, en niet in je eentje Participatief besturen : is voor VVJ een voorwaarde voor goed beleid

Nadere informatie

Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009. Dames en heren,

Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009. Dames en heren, Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009 Dames en heren, Een maand geleden mocht ik in Utrecht samen met vertegenwoordigers van 47 Europese landen

Nadere informatie

BERICHTEN UIT DE PRAKTIJK. Voorbeelden van hoe je een bericht voor een verkiezingsprogramma kunt schrijven

BERICHTEN UIT DE PRAKTIJK. Voorbeelden van hoe je een bericht voor een verkiezingsprogramma kunt schrijven BERICHTEN UIT DE PRAKTIJK Voorbeelden van hoe je een bericht voor een verkiezingsprogramma kunt schrijven Politieke partijen schrijven op dit moment hun verkiezingsprogramma s. Ze staan daarbij ook open

Nadere informatie

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Tijd: 2 ½ uur Sociale Wijkteam leden Een collectieve leerbijeenkomst staat in het teken van participatie van jongeren die

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

Uitnodiging 6 oktober Zin in werk

Uitnodiging 6 oktober Zin in werk September 2014 Roodspraak Uitnodiging 6 oktober 2014 Zin in werk Locatie: Bastion (Promens Care, begane grond) Aanvang: 19.30, zaal open 19.10 uur Op 1 januari 2015 treedt de participatiewet in werking.

Nadere informatie

Eerst even: de bedoeling Transformatie-opgave:

Eerst even: de bedoeling Transformatie-opgave: 8 november 2017 Lectoraat Welzijn Nieuwe Stijl Eerst even: de bedoeling Transformatie-opgave: verbinding met inwoners en met hun sociale netwerken; integrale benadering van inwoners met hun vraag; ontwikkeling

Nadere informatie

Communicatie verenigingen KNVB 2014

Communicatie verenigingen KNVB 2014 1 Communicatie verenigingen KNVB 2014 1. Achtergrond van de notitie: veranderde rollen De kern van de bestuurlijke vernieuwing is het realiseren van een efficiëntere besluitvorming in het amateurvoetbal.

Nadere informatie

Een betrouwbare overheid. Gemeentelijke samenwerking en financiën

Een betrouwbare overheid. Gemeentelijke samenwerking en financiën Een betrouwbare overheid Gemeentelijke samenwerking en financiën 1 Een betrouwbare overheid Bij de ChristenUnie staat de samenleving centraal. Een samenleving die niet het werk is van de overheid maar

Nadere informatie

Drempels. droom. werkelijkheid

Drempels. droom. werkelijkheid Drempels tussen droom en werkelijkheid Een dynamisch groen kennissysteem, midden in de praktijk In de groene sector spelen vraagstukken waar direct en gerichte antwoorden voor nodig zijn. Goede oplossingen

Nadere informatie

Delfts Doen! Delftenaren maken de stad

Delfts Doen! Delftenaren maken de stad Inhoud A Delfts Doen! Delftenaren maken de stad 1 Delfts Doen! Delftenaren maken de stad P lannen maken in de stad doe je niet alleen. Een goed initiatief vraagt samenwerking en afstemming met bewoners,

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting door M. 1184 woorden 8 juni 2013 4 3 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Hoofdstuk 1 De staat kan wetten maken, regels die voor alle

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Hier de titel van de presentatie invoegen Opkomstbevordering bij gemeenteraadsverkiezingen

Hier de titel van de presentatie invoegen Opkomstbevordering bij gemeenteraadsverkiezingen Hier de titel van de presentatie invoegen Opkomstbevordering bij gemeenteraadsverkiezingen Julien van Ostaaijen, ProDemos De opkomst bij lokale verkiezingen 75 70 65 60 55 50 1970 1971 1972 1974 1977 1978

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Wij stellen voor: Transformatieagenda Wmo en haar omgeving. besluitvormend de raad van de gemeente Teylingen

Raadsvoorstel. Wij stellen voor: Transformatieagenda Wmo en haar omgeving. besluitvormend de raad van de gemeente Teylingen Raadsvoorste l Raadsvoorstel Transformatieagenda 2017-2018 Wmo en haar omgeving doel: aan: besluitvormend de raad van de gemeente Teylingen zaaknummer: 161900 datum voorstel: 23 november 2016 datum collegevergadering:

Nadere informatie

Imrat Verhoeven Uva/AISSR. Vormgeven aan overheidsparticipatie

Imrat Verhoeven Uva/AISSR. Vormgeven aan overheidsparticipatie Imrat Verhoeven Uva/AISSR Vormgeven aan overheidsparticipatie In een notendop Activerende verzorgingsstaat leidt tot meer nadruk verhoudingen burgers onderling Hoe democratisch zijn die verhoudingen eigenlijk?

Nadere informatie

Samen Sterk Voor Uw Belang

Samen Sterk Voor Uw Belang Samen Sterk Voor Uw Belang Verkiezingsprogramma GemeenteBelangen 2014 2018 Speerpunten www.gemeentebelangen-aalten.nl Samen sterk voor uw belang Verkiezingsprogramma 2014 2018 GemeenteBelangen werkt actief

Nadere informatie

De geschiedenis.3. Vrijwillig of vrijblijvend De stap naar verbreding 4. Financiële onderbouwing..5. Opbrengsten...6. Risico(beperking)...

De geschiedenis.3. Vrijwillig of vrijblijvend De stap naar verbreding 4. Financiële onderbouwing..5. Opbrengsten...6. Risico(beperking)... INHOUD De geschiedenis.3 Vrijwillig of vrijblijvend De stap naar verbreding 4 Financiële onderbouwing..5 Opbrengsten...6 Risico(beperking)...6 De geschiedenis Het ontstaan van de Bewonersvereniging Kerk-Avezaath.

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel Omgevingswet

Initiatiefvoorstel Omgevingswet Initiatiefvoorstel Omgevingswet Rotterdam, september 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 1. Uitgangspunten 4 2. Hoofdlijnen 5 3. Consequenties voor Rotterdam 6 4. Aanbevelingen 7 Conclusie 8

Nadere informatie

1. De gemeente Venlo is vrij in de keuze om deelnemers uit het eigen gemeentepanel kiezersvragen over de PVV te stellen

1. De gemeente Venlo is vrij in de keuze om deelnemers uit het eigen gemeentepanel kiezersvragen over de PVV te stellen PVV De gemeente Venlo heeft aan het eigen gemeentepanel over hoe zij denken over de PVV en wat ze er van vinden dat deze partij mee gaat doen aan de gemeenteraadsverkiezingen. In hoeverre bent u het (on)eens

Nadere informatie

Sociaal Groesbeek. Lijst 3 SOCIAAL GROESBEEK MAAKT HET VERSCHIL! Inleiding / Plan van aanpak. Verkiezingsprogramma

Sociaal Groesbeek. Lijst 3 SOCIAAL GROESBEEK MAAKT HET VERSCHIL! Inleiding / Plan van aanpak. Verkiezingsprogramma Sociaal Groesbeek Lijst 3 > 1. Hans Peters > 2. Wiebo Kersten > 3. William Janssen > 4. Sonja Postema- > Croonen > 5. Betty Wouters > 6. Erik Schlijper > 7. Cindy Liebers- > Gerritzen > 8. Corry Rutten

Nadere informatie

Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad

Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad 5 juli 2018 Raadswerkgroep Burgerparticipatie In november 2017 heeft een aantal raadsleden zich opgegeven om de Raadswerkgroep Burgerparticipatie te vormen

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Lokale democratie onder / december 2017

Lokale democratie onder / december 2017 Lokale democratie onder druk @Ostaaijen / december 2017 Spoorboekje Wat is er aan de hand met de lokale democratie? - afhakende inwoners - aanhakende inwoners Rol gemeenteraad in de lokale democratie -

Nadere informatie

24 uur lang. aandacht voor vakmanschap van ambtenaren. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman

24 uur lang. aandacht voor vakmanschap van ambtenaren. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Vakmanschap in Beeld: Leren, innoveren en bewegen 24 uur lang aandacht voor vakmanschap van ambtenaren Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Jan van Ginkel, gemeentesecretaris

Nadere informatie

Herijking Strategische Visie Barendrecht 2025 SAMEN BOUWEN AAN BARENDRECHT

Herijking Strategische Visie Barendrecht 2025 SAMEN BOUWEN AAN BARENDRECHT Herijking Strategische Visie Barendrecht 2025 SAMEN BOUWEN AAN BARENDRECHT Herijking Strategische Visie Barendrecht 2025 Samen bouwen COLOFON Deze uitgave is tot stand gekomen met dank aan de inzet van

Nadere informatie

Deventer zoekt een nieuwe burgemeester

Deventer zoekt een nieuwe burgemeester Deventer zoekt een nieuwe 2 Deventer zoekt een nieuwe, een bestuurder die doortastend en met durf eraan bijdraagt dat onze gemeente een volgende stap zet. In het benutten van economische mogelijkheden,

Nadere informatie

Maak je sterk VOOR WERK. Stappenplan

Maak je sterk VOOR WERK. Stappenplan Maak je sterk VOOR WERK Stappenplan 1 Stappenplan voor lokale belangenbehartiging Goede belangenbehartiging staat of valt met goede voorbereiding. Dat is een hele klus en kost veel tijd. Wees dus realistisch

Nadere informatie

De mensen van de Vierdaagse. Hidde Bekhuis en Koen Breedveld

De mensen van de Vierdaagse. Hidde Bekhuis en Koen Breedveld De mensen van de Vierdaagse Hidde Bekhuis en Koen Breedveld Inleiding / achtergrond Met jaarlijks tegen de één miljoen bezoekers behoort De Vierdaagse van Nijmegen jaar in jaar uit tot de allergrootste

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Verordening op de Burgeragendering en het Burgerinitiatief gemeente Utrecht 2018

Verordening op de Burgeragendering en het Burgerinitiatief gemeente Utrecht 2018 Initiatiefvoorstel Opgesteld door Kenmerk Vergaderdatum Portefeuille Geheim Has Bakker (raadslid D66) 0000 27 september (aanbieding) Wijkgericht werken en participatie Nee Verordening op de Burgeragendering

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Brief aan de gemeenteraad Oude gemeentehuis Muiden

Brief aan de gemeenteraad Oude gemeentehuis Muiden 1 Aan de fracties van de raad Gooise Meren, Geachte raadsleden, Als wijkraad Mariahoeve i.o. zijn wij van mening dat er onvoldoende naar ons is geluisterd met betrekking tot de plannen inzake het oude

Nadere informatie

Vergaderen in West Betuwe. Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie

Vergaderen in West Betuwe. Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie Vergaderen in West Betuwe Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie Herindelingsadvies Par.4.3.: Samen met de samenleving West Betuwe Voert haar wettelijke

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij

Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Informele zorg & Social Work aan de hogeschool Inholland Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij Voor onze opleiding geldt: samenwerken

Nadere informatie

Aardgasvrij én democratisch? Dag van de Lokale Democratie, 16 november 2018

Aardgasvrij én democratisch? Dag van de Lokale Democratie, 16 november 2018 Aardgasvrij én democratisch? Dag van de Lokale Democratie, 16 november 2018 Merel Ooms, Saskia Buitelaar (Platform31), Angelina Scalzo (gemeente Haarlem) Wat gaan we doen? Nederland naar aardgasvrije wijken

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Informele zorg in Eindhoven, nu en in de toekomst

Informele zorg in Eindhoven, nu en in de toekomst Informele zorg in Eindhoven, nu en in de toekomst Netwerk Informele Zorg en Netwerk Mantelzorg Eindhoven Contact adres secretariaat: Mw. Marijke van der Zanden tel: 040-238 27 97 m.vd.zanden@eindhoven.nl

Nadere informatie

Presentatie d.d. 23/4/2013 Huis van de Buurt Huis van.

Presentatie d.d. 23/4/2013 Huis van de Buurt Huis van. Presentatie d.d. 23/4/2013 Huis van de Buurt Huis van. Logo Huis van de Buurt Caroline van Gessel, coördinator Huis van de Buurt St. Zorgcentra de Betuwe Stel U wordt nu geboren, hoe zou u de zorg en welzijn

Nadere informatie

JGZ in het sociaal domein Een agenda van verbinden

JGZ in het sociaal domein Een agenda van verbinden JGZ in het sociaal domein Een agenda van verbinden Prof.dr. Kim Putters Directeur Sociaal en Cultureel Planbureau Hoogleraar Beleid en Sturing van de Zorg Trends: Nederland, participatiesamenleving? Lange

Nadere informatie

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal Verslag werkatelier over participatie en samenspel tussen samenleving en gemeentebestuur op 4 juni 2015 van 20:00 tot 23:00 uur in het Dorpshuis

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF18. Wij stáán er voor VAN HET BESTUUR NIEUWE LEDEN: www.sgpgeldermalsen.nl 4/2015. Voor in uw agenda: NAJAARSVERGADERING 25 NOVEMBER

NIEUWSBRIEF18. Wij stáán er voor VAN HET BESTUUR NIEUWE LEDEN: www.sgpgeldermalsen.nl 4/2015. Voor in uw agenda: NAJAARSVERGADERING 25 NOVEMBER VAN HET BESTUUR Het zomerreces is weer voorbij. Als u deze nieuwsbrief leest zijn de eerste commissievergaderingen en raadsvergaderingen al weer achter de rug. Er is veel wat aandacht vraagt, de zondagsontheiliging

Nadere informatie

10 tips voor meer diversiteit in overleg

10 tips voor meer diversiteit in overleg 10 tips voor meer diversiteit in overleg Changemakers: 10 tips voor meer diversiteit in overleg Parlement, gemeenteraad, oudercomité, sportraad ze blinken zelden uit in diversiteit. Nochtans is onze samenleving

Nadere informatie

Onderwerp: Uitnodiging inspiratietraining 'Hoe bereik ik als raadslid (nieuw) publiek?' 20 april in Amersfoort

Onderwerp: Uitnodiging inspiratietraining 'Hoe bereik ik als raadslid (nieuw) publiek?' 20 april in Amersfoort Beerendonk van, André (PJA) Van: Saes, Jos (JGM) Verzonden: vrijdag 31 maart 2017 8:05 Aan: Wolfs, Madeleine (M); Otten, Paul (P) Onderwerp: FW: Uitnodiging inspiratietraining 'Hoe bereik ik als raadslid

Nadere informatie

Terugkoppeling EVI-raadstafel Maastricht-Heuvelland 15 juli 2015

Terugkoppeling EVI-raadstafel Maastricht-Heuvelland 15 juli 2015 Terugkoppeling EVI-raadstafel Maastricht-Heuvelland 15 juli 2015 Op de agenda vandaag EVI panels proces Bespreken van uw input aan de hand van thema s Ter herinnering Doel: beleidsdocument 2016 2017;;

Nadere informatie

Investeren in gelijke gezondheidskansen: winst voor meerdere beleidsdomeinen

Investeren in gelijke gezondheidskansen: winst voor meerdere beleidsdomeinen Datum: 19 april 2018 Betreft: informatie voor gemeenteraadsleden Investeren in gelijke gezondheidskansen: winst voor meerdere beleidsdomeinen Beste raadsgriffier, Is uw nieuwe raad bekend met de sociaal

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Toekomst regionale samenwerking. Bestuur Besluitvorming Toekomst regionale samenwerking. Beleid en regie W. Hilboezen P.J.

Raadsvoorstel. Toekomst regionale samenwerking. Bestuur Besluitvorming Toekomst regionale samenwerking. Beleid en regie W. Hilboezen P.J. Titel Nummer 13/73 Toekomst regionale samenwerking Datum 30 oktober 2013 Programma Fase Onderwerp Bestuur Besluitvorming Toekomst regionale samenwerking Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan

Nadere informatie

Jaarplan PvdA zichtbaar in de wijk In samenwerking met de volksvertegenwoordigende stadsdeelcommissieleden

Jaarplan PvdA zichtbaar in de wijk In samenwerking met de volksvertegenwoordigende stadsdeelcommissieleden Jaarplan 2019 PvdA zichtbaar in de wijk In samenwerking met de volksvertegenwoordigende stadsdeelcommissieleden 1 Stadsdeel Amsterdam Centrum De politieke structuur van de stad /stadsdelen is gewijzigd.

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 Mr. Hans van Mierlo Stichting

Jaarverslag 2014 Mr. Hans van Mierlo Stichting Jaarverslag Mr. Hans van Mierlo Stichting Jaarrekening Mr. Hans van Mierlo Stichting pagina 1 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. Bestuursverslag 3 3. Balans per 31 december 5 4. Rekening van Baten

Nadere informatie

De Kloof. Armen Hakhverdian (Universiteit van Amsterdam) Wouter Schakel (Universiteit van Amsterdam) Rudy Andeweg (Universiteit Leiden)

De Kloof. Armen Hakhverdian (Universiteit van Amsterdam) Wouter Schakel (Universiteit van Amsterdam) Rudy Andeweg (Universiteit Leiden) De Kloof Armen Hakhverdian (Universiteit van Amsterdam) Wouter Schakel (Universiteit van Amsterdam) Rudy Andeweg (Universiteit Leiden) Staatscommissie Parlementair Stelsel: Van Tussenstand naar Eindrapport

Nadere informatie

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit?

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? De betekenis van gezondheid voor burgerparticipatie Prof. dr. Kim Putters 11 april 2014 Inhoud 1. De Sociale Staat van Nederland 2013 2. Minder verzorgingsstaat,

Nadere informatie

HOE WERKT DE GEMEENTE? Het beïnvloeden van beleid en besluitvorming

HOE WERKT DE GEMEENTE? Het beïnvloeden van beleid en besluitvorming HOE WERKT DE GEMEENTE? Het beïnvloeden van beleid en besluitvorming Beleidsvorming in de gemeente volgt redelijk vaste stappen. In dit document leest u welke stappen dat zijn. Daardoor kunt u op tijd bij

Nadere informatie

(Burger) participatie. De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli 2015 Tessa van den Berg

(Burger) participatie. De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli 2015 Tessa van den Berg (Burger) participatie De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli Tessa van den Berg AGENDA - Welke soorten en vormen van (burger)participatie zijn er? - Een korte theoretische introductie - Wat is en

Nadere informatie

Groningers zetten zich in voor leefbaarheid in dorp of wijk

Groningers zetten zich in voor leefbaarheid in dorp of wijk Groningers zetten zich in voor leefbaarheid in dorp of wijk De samenleving verandert. Bewoners pakken steeds meer zelf op en gemeenten geven meer ruimte aan lokale bewonersinitiatieven (CMO STAMM, 2015).

Nadere informatie

De waarde van participatie

De waarde van participatie De waarde van participatie Omgevingswet Kirsten Veldhuijzen, Rob Kristel Lammers, VNG 24 september 2016 Raad op Zaterdag, Zwolle Invalshoeken De Omgevingswet Bredere context Omgevingswet Ontwikkeling samenleving

Nadere informatie

Vooraankondiging: VBG bijeenkomst Omgevingswet op 15 februari in Waalwijk

Vooraankondiging: VBG bijeenkomst Omgevingswet op 15 februari in Waalwijk Van: Onderwerp: griffie Vooraankondiging: VBG bijeenkomst Omgevingswet op 15 februari in Waalwijk Vooraankondiging VBG bijeenkomst Omgevingswet De Vereniging Brabantse Gemeenten en De Provincie Noord-Brabant

Nadere informatie

Participatie Oost Boswinkel versie

Participatie Oost Boswinkel versie Bijlage 6 Participatie Oost Boswinkel versie 0.4 02-02-2017 Inleiding De wijk Oost Boswinkel wordt gesloopt en opnieuw opgebouwd. Er zijn twee verhuurders, de Woonplaats en Ons Huis. Globaal is de wijk

Nadere informatie

Symposium Blik op samenspel

Symposium Blik op samenspel Symposium Blik op samenspel Wifi U kunt gebruik maken van het wifi-netwerk: Netwerknaam: Blik op samenspel Wachtwoord: welkom Twitter mee! #blikopsamenspel DE PARTICIPATIEMIX: EEN DEMOCRATISCH KOMPAS VOOR

Nadere informatie

De Sleutel tot het benutten van potentie

De Sleutel tot het benutten van potentie De Sleutel tot het benutten van potentie Wat is potentie eigenlijk? Een snelle blik in een woordenboek levert de volgende resultaten op: het kunnen; dat waartoe iemand of iets toe in staat is; vermogen.

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel klankbordgroepen

Initiatiefvoorstel klankbordgroepen Initiatiefvoorstel klankbordgroepen Inleiding In Langedijk lopen momenteel een aantal grote, ingrijpende projecten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van door de gemeente ingestelde klankbordgroepen. Daarnaast

Nadere informatie

De burgers: ontwikkelingen, verschillen en perspectieven

De burgers: ontwikkelingen, verschillen en perspectieven De burgers: ontwikkelingen, verschillen en perspectieven Lelystad, 24 april 2018 Paul Dekker (paul.dekker@uvt.nl) Outline 1. Veronderstellingen van bestuurders 2. De gemiddelde burger: Nederland in Europa

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak burgemeester mr. W.P.M. Urlings d.d. 8 januari 2015

Nieuwjaarstoespraak burgemeester mr. W.P.M. Urlings d.d. 8 januari 2015 Nieuwjaarstoespraak burgemeester mr. W.P.M. Urlings d.d. 8 januari 2015 Beste mensen, Hartelijk welkom op deze nieuwjaarsvisite. Raad, college en ambtelijke diensten van de gemeente wensen u een oprecht

Nadere informatie

Zeggenschap: hoe DOE je dat?

Zeggenschap: hoe DOE je dat? Zeggenschap: hoe DOE je dat? Werken aan nieuwe democratie startdocument bij de partijbrede discussie Harmen Binnema 22 maart 2016 Waar gaat het over? GroenLinks heeft een brede agenda van democratisering,

Nadere informatie

Maak het! in Heerenveen

Maak het! in Heerenveen Maak het! in Heerenveen Thematisch raadsakkoord 2018 2022 Een afspraak met de samenleving Vastgesteld door de gemeenteraad op: [ [en/of] ] Gemeenteraad Heerenveen 2018-2022

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Montfoort Wij gaan ervoor. Doet u mee?

Verkiezingsprogramma D66 Montfoort Wij gaan ervoor. Doet u mee? Wij gaan ervoor. Doet u mee? > Voorwoord Woensdag 19 maart 2014 kiezen de inwoners van Montfoort een nieuwe gemeenteraad. D66 Montfoort moedigt iedereen aan die mag stemmen om dat ook te doen. In de gemeenteraad

Nadere informatie

Burgerbetrokkenheid in Beweging. Wat vraagt succesvolle participatie van en met burgers van uw gemeente?

Burgerbetrokkenheid in Beweging. Wat vraagt succesvolle participatie van en met burgers van uw gemeente? Burgerbetrokkenheid in Beweging Wat vraagt succesvolle participatie van en met burgers van uw gemeente? 12/19/2017 Wie ben ik en wat doe ik? Burgerbetrokkenheid in beweging Waar hebben we het eigenlijk

Nadere informatie

Participatiewet Veense put

Participatiewet Veense put 2015 Participatiewet Veense put ESSAY LOTTE VERSTRATEN 2088897 48BSK1A AVANS HOGESCHOOL s-hertogenbosch Inleiding Dit essay is geschreven over de problematiek op de politieke agenda in de gemeente Aalburg.

Nadere informatie

DE HELAASHEID DER DINGEN: Henk van der Kolk Universiteit Twente INHOUDSOPGAVE BEZORGDE OUDERS VAN DE KLOOF TUSSEN BURGER EN OVERHEID

DE HELAASHEID DER DINGEN: Henk van der Kolk Universiteit Twente INHOUDSOPGAVE BEZORGDE OUDERS VAN DE KLOOF TUSSEN BURGER EN OVERHEID DE HELAASHEID DER DINGEN: OVER BEELDEN, FEITEN EN CONSEQUENTIES VAN DE KLOOF TUSSEN BURGER EN OVERHEID Henk van der Kolk Universiteit Twente INHOUDSOPGAVE 1. Bezorgde Ouders (Gerard Reve) 2. Daantje de

Nadere informatie

DE HELAASHEID DER DINGEN: Henk van der Kolk Universiteit Twente

DE HELAASHEID DER DINGEN: Henk van der Kolk Universiteit Twente DE HELAASHEID DER DINGEN: OVER BEELDEN, FEITEN EN CONSEQUENTIES VAN DE KLOOF TUSSEN BURGER EN OVERHEID Henk van der Kolk Universiteit Twente INHOUDSOPGAVE 1. Bezorgde Ouders (Gerard Reve) 2. Daantje de

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 7 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 7 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum vrijdag 1 april 2016 Lees voor Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum door Heleen Hupkens, D666 Zeist Er moesten extra stoelen aangesleept worden. De tuinzaal van Antropia zal vol met D66

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Uw

Nadere informatie

De toekomst van zorg en ondersteuning

De toekomst van zorg en ondersteuning De toekomst van zorg en ondersteuning Van Verzorgingsstaat naar Verzorgingssteden Opening Huis voor Sociaal Domein 23 maart 2017 Kim Putters Sociaal en Cultureel Planbureau @SCPonderzoek Is Nederland een

Nadere informatie

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007 Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen Samenvatting Christa van Oorsouw juni 2007 Thesis in het kader van de opleiding Public Management en Policy Open Universiteit Nederland Engelse titel: City Council

Nadere informatie

Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015

Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015 Activiteitenplan Vrijzinnige Partij 2015 Inhoud Inleiding... 2 1. Organisatieopbouw... 3 2. Politieke vormings- en scholingsactiviteiten... 3 3. Informatievoorziening... 3 4. Ledenwerving: supporters...

Nadere informatie