De economische wetenschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De economische wetenschap"

Transcriptie

1 1 De eonomishe wetenshap TOEPASSING 1.1 Het eonomish aspet (p. 25) Shrijf voor elk van de vermelde krantenkoppen een kort beriht waarin je een of meer eonomishe aspeten van het onderwerp in kwestie uiteenzet. In het volgende worden alleen de kernbegrippen weergegeven die in de krantenberihten aanwezig dienen te zijn. 1 Wahtlijsten voor thuiszorg en verpleeghuizen blijven groeien. De vraag naar zorg in verpleeghuizen is groter dan het aanbod. Dan gaat óf de prijs per plaats omhoog óf er ontstaat een wahtrij als de prijs om soiale redenen niet omhoog mag (om te voorkomen dat verpleeghuiszorg alleen voor de rijken is). 2 Minister van Verkeer en Waterstaat begint proef met rekeningrijden. Rekeningrijden is een manier van beprijzing van weggebruik. Net als in de verpleeghuiszorg bestaan er in het verkeer wahtrijen: files. Tot op heden heeft weggebruik geen direte prijs (tol). Daardoor is met name in de spitsuren het weggebruik veel hoger dan de apaiteit. Een hogere prijs voor weggebruik kan vraag en aanbod weer in evenwiht brengen. 3 De samenleving vergrijst en ontgroent. Vergrijzing en ontgroening verminderen op termijn de vraag naar onderwijzers, eengezinswoningen en avontuurlijke vakanties met bungyjumpen en raften, en stimuleren de vraag naar medishe zorg, kleinere en gelijkvloerse woningen en wandelvakanties op de Veluwe. 4 Omwonenden klagen over geluidshinder van Shiphol. Omwonenden vragen meer (naht)rust. Zij ervaren shaarste aan rust. Tegelijkertijd neemt de vraag naar vliegreizen toe, met als afgeleide een toename van de geluidsoverlast. Vliegtikets zouden kunnen worden belast met een heffing vanwege het veroorzaakte lawaai. Met het geïnde geld kunnen woningen worden geïsoleerd, of bewoners met veel overlast kunnen worden uitgekoht. 5 Deelname van Nederlandse mariniers aan VN-vredesmissie in Eritrea verdeelt de kamer. De inzet van Nederlandse militairen bij vredesmissies kost veel geld. Dat gaat ten koste van andere wensen, zoals ontwikkelingshulp of uitbreiding van de taal- en integratieursussen voor allohtonen in Nederland. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 1/8

2 6 Nederlandse equipe wint reordaantal medailles op de Olympishe Spelen van Sydney. Het reordaantal olympishe medailles is mede het gevolg van een bewust topsportbeleid door NOC-NSF met geld van de Nederlandse belastingbetaler. Dit is een keuze waarvan de een zegt dat dit het geld waard is, terwijl een ander het geld liever aan andere doelen zou hebben besteed. Dit meningsvershil wordt veroorzaakt door de relatieve shaarste aan middelen, waardoor gekozen moet worden waarvoor middelen wel worden ingezet en waarvoor niet. TOEPASSING 1.2 Slimme en vriendelijke eonoom (p. 27) Bedenk twee situaties waarin een toename van de welstand leidt tot een (misshien niet even grote) toename van de welvaart. Voorbeelden: toename van de voedselprodutie in een ontwikkelingsland, extra produtie van broeken met wijde pijpen als deze in de mode zijn, aanleg van een extra weg zodat een woonwijk beter bereikbaar is, enzovoort. Bedenk een situatie waarin produtiegroei waarshijnlijk tot welvaartsverlies leidt, en een waarin de welvaart vermoedelijk toeneemt als de produtie afneemt. Situatie 1: het bouwen van een (grotere) afvalverbrandingentrale naast een grote stad levert wel meer produtie op, maar ook meer overlast. Situatie 2: vermindering van kernenergie. Waarom zijn in de vorige opdraht de woorden waarshijnlijk en vermoedelijk toegevoegd? Voor de een voorziet een kernentrale in zijn behoefte aan elektriiteit. Voor de ander tellen de milieugevaren die zijn verbonden aan kernenergie veel zwaarder dan het plezier van meer elektriiteit. Of de welvaart toe- of afneemt als de winning van elektriiteit uit kernenergie wordt gestaakt, hangt dus af van de intensiteit van de voorkeuren (fel tegen, lauw voor) en van het aantal voor- en tegenstanders van kernenergie. Met de woorden waarshijnlijk en vermoedelijk wordt de inshatting van hoe de voorkeuren in Nederland zijn, van de noodzakelijke slag om de arm voorzien. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 2/8

3 TOEPASSING 1.3 Studeren duur? (p. 29) Wat zijn voor jou de alternatieve kosten van een avondje stappen? Bijvoorbeeld het niet behalen van studiepunten, ofwel niet studeren die avond. Als je vershillende andere dingen kunt doen in de tijd die uitgaan kost, moeten deze dan bij elkaar worden opgeteld ter bepaling van de alternatieve kosten? Het zijn allemaal separate afwegingen. Alternatieve kosten zijn gemiste baten. Als je naar ollege gaat, kun je niet uitslapen en boodshappen doen. Maar als je uitslaapt, kun je niet naar ollege gaan. Je kunt dus alleen de gemiste baten bij elkaar optellen die je in dezelfde tijd had kunnen doen, niet alles wat je in de wereld had kunnen doen als je niet naar ollege was gegaan. TOEPASSING 1.4 Goedkoop de plank misslaan (p. 35) Beshrijf een handeling of ativiteit uit je eigen leefomgeving die wel doeltreffend maar niet doelmatig is. Voorbeeld 1: het shrijven van een boodshappenbriefje op een p, in kleur opmaken en op een kleurenprinter afdrukken. Voorbeeld 2: de softwarebeheerder van een bedrijf die elke p in het bedrijf zelf nakijkt om te zien of de nieuwste versie van de virussanner wel is geïnstalleerd. Effetief is het wel (de beheerder heeft alle informatie), maar er zijn ook programma s die dat entraal kunnen ontroleren. Of: iedere nieuwe p handmatig van alle benodigde programma s voorzien in plaats van een kopie van een standaard harde shijf draaien. Het resultaat is hetzelfde, maar de eerste methode is een stuk minder effiiënt. Voorbeeld 3: er is een nieuwe muntenteller in de vorm van een pijp waar je euro s in mikt. Aan de shaal op de pijp is vervolgens zonder handmatig tellen te zien welk bedrag aan hele euro s erin zit. Beshrijf een handeling of ativiteit uit je eigen leefomgeving die wel doelmatig maar niet doeltreffend is. Voorbeeld 1: studeren voor een 5,5. Dit betekent dat je alleen de minimaal benodigde boeken koopt, de minimaal benodigde olleges volgt en juist genoeg studeert om het tentamen te halen, maar op de een of andere manier niet meer haalt dan een 3. Voorbeeld 2: stroom is tussen elf uur s avonds en zes uur s ohtends en in het weekend in het grootste deel van Nederland goedkoper dan op de andere uren. Kleding opsparen en deze wassen in een van deze daluren, is effiiënter dan de kleding wassen op de piekuren. Het probleem kan dan zijn dat de tegen de laagste kosten gewassen kleding niet op het gewenste moment droog is ( s nahts gewassen, s morgens niet droog). Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 3/8

4 2 De markt TOEPASSING 2.1 Sigaar uit Castro s doos (p. 42) Beredeneer wat (de gevolgen van) de signalen zijn die prijzen en lonen in Cuba weergeven. De prijzen weerspiegelen vooral wat de politieke leiding voor de bevolking nuttige goederen en diensten vindt. Daarvan zijn de prijzen laag, zoals die voor brood en lager onderwijs. Goederen die de leiding van het land overbodig aht zijn duur, zoals benzine en kleding volgens de laatste (westerse) mode, of worden in het geheel niet aangeboden, zoals de betere sigaren die alleen buitenlanders in exlusieve winkels kunnen kopen. Verder zijn de lonen laag, ook voor shaarse arbeidskwaliteiten. Veel wensen van Cubanen zullen door deze prijspolitiek (geheel of gedeeltelijk) onvervuld blijven. Bedrijven komen dan in de verleiding om om de opgelegde produtietaken heen te werken en een zwart aanbod te reëren. De hoge prijzen die op de zwarte markt worden verkregen, ompenseren blijkbaar de santies (boetes, gevangenisstraf) waarmee de autoriteiten dreigen (zie voor een analyse van zwarte markten verder hoofdstuk 15). Beredeneer wat de dood van Fidel Castro en de politieke verandering die daar mogelijk mee samenhangt voor gevolgen zou kunnen hebben voor de rihting en de taal van de informatiestromen. De informatiedragers blijven dezelfde, namelijk prijzen en lonen, maar gaan van een vertiale informatiestroom naar een horizontale, aangezien het eonomishe stelsel in Cuba zal veranderen van een entraal geleide eonomie naar een ruilverkeershuishouding (markteonomie). TOEPASSING 2.2 Koffie en het prijsmehanisme (p. 46) De volgende krantenkoppen wijzen ook op een veranderend evenwiht tussen vraag en aanbod. Geef een verklaring voor het in de kop vermelde vershijnsel op basis van een veranderend evenwiht tussen vraag en aanbod. 1 Kantoren staan opeens lang leeg. Minder vraag naar werkruimtes, terwijl (zeker op korte termijn) het aantal kantoorpanden (het aanbod) niet aangepast kan worden. 2 Vrije stroommarkt leidt tot prijzenslag. Doordat de regulering van de energiemarkt is losgelaten, waardoor onsumenten niet meer verpliht zijn bij één regionale stroomleveranier hun elektriiteit te kopen, kunnen elektriiteitsbedrijven hun stroom ook elders in het land afzetten. Het aanbod van elektriiteit neemt daardoor toe, maar onsumenten gaan niet ineens meer stroom Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 4/8

5 gebruiken. Het grotere aanbod met eenzelfde vraag leidt tot meer onurrentie tussen de aanbieders om de gunst van de onsument, en daardoor tot een prijzenslag. 3 Rusland heft beperking op olie-export op. Olieprijs daalt onmiddellijk. Door het opheffen van de beperking op de olie-export, neemt het totale aanbod van olie op de mondiale markt toe. Dit leidt bij een onveranderde vraag tot een prijsdaling van olie. 4 Brandstofprijzen lager door zahte winter. Door een zahte winter nemen onsumenten (gezinnen, fabrieken, kantoren, sholen) minder brandstof (aardolie, aardgas) af voor ruimteverwarming. Door de autonome daling van de vraag, zakken de brandstofprijzen. 5 KLM zet flink in op eigen prijsvehters. De twee dohters van KLM, Buzz en Basiq, gaan flink uitbreiden in het segment van de goedkope vliegreizen. Zo zal het aantal vliegbestemmingen van deze maatshappijen flink worden uitgebreid. Een stijging van het aanbod bij gelijkblijvende vraag zorgt voor lagere prijzen, maar voor een groter marktaandeel. 6 Adverteerder is op internet de euforie allang voorbij. Veel internetsites ontleenden hun bestaan aan de inkomsten uit geplaatste advertenties. Doordat het aanbod van internetsites steeds bleef groeien, was er op een gegeven moment sprake van een overkill aan advertenties. De hoeveelheid internetgebruikers bleef wel stijgen, maar het aantal mensen dat daarvan nog op advertenties klikten, daalde sterk. De respons werd zo laag dat het voor adverteerders niet meer loonde zih op de internetmarkt te begeven. Het aanbod van advertenties nam dus af, of eigenlijk moeten we zeggen dat de vraag naar advertentieruimte op internetsites afnam, en daarmee de prijs van adverteren op internet. TOEPASSING 2.3 Conurrentie in de luhtvaart (p. 50) Laat op basis van het voorgaande zien op welke manier prijsbewegingen de essentiële informatie tussen produenten en onsumenten in de luhtvaartsetor overbrengen. De vraag naar goedkope no-servie vluhten neemt toe met 15-20%. KLM wilde in dit marktsegment extra aanbod reëren om aan de vraag te kunnen voldoen via Buzz en Basiq. Deze gingen zih op markt begeven waar al prijsvehters als Ryan Air en Easyjet aanwezig waren. Daar ontstond meer onurrentie, wat prijsdrukkend werkt. Uiteindelijk is het totale aantal vluhten gestegen. Dit zorgt voor een lagere vraag naar duurdere servievluhten, waardoor AirFrane haar prijzen moet laten zakken om nog afzet te behouden. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 5/8

6 3 Elastiiteiten TOEPASSING 3.1 Elastishe shapen (p. 63) Bereken de puntelastiiteit in het evenwiht en beredeneer waarom een Texelse overheid deze zou willen weten in het geval van een eventuele belastingheffing op handelsplaatsen in de veilinghal. In het geval dat de overheid belasting wil gaan heffen op handelsplaatsen, heeft dit invloed op de prijs. Deze zal door de belasting hoger komen te liggen dan de huidige prijs. De prijselastiiteit op het moment voor de belasting is -3. Dit houdt in dat bij een kleine belastingheffing de reatie vanuit de onsument heftig genoemd mag worden. De shapenhandelaren krijgen bij een belastingheffing te maken met een sterk teruglopende vraag en zullen daardoor een omzetdaling kennen. Als de overheid de werkgelegenheid die met de shapenhandel is verbonden wil behouden, geeft de berekende elastiiteit aan dat maatregelen die de shapenprijs verhogen, moeten worden vermeden. Hetzelfde getal geeft aan dat wanneer de overheid de shapenhandel juist wil afremmen, een prijsverhoging een heel effetief middel is. TOEPASSING 3.2 Prijsverhogingen in de Duitse horea (p. 70) Bedenk een aantal voorbeelden waaruit het belang van kennis over ahtereenvolgens de prijselastiiteit van het aanbod, de inkomenselastiiteit en de kruiselastiiteit blijkt. Prijselastiiteit van het aanbod: als de overheid overweegt een (belasting)heffing en/of subsidie in te voeren voor een bepaald produt, kan de verwahte verandering van het aanbod worden berekend. Inkomenselastiiteit: door de inkomenselastiiteit te berekenen, wordt duidelijk wat voor soort goed een speifiek produt is. De vraag naar goederen die men sleht kan missen, zoals brood, is nauwelijks gevoelig voor shommelingen in het inkomen. De vraag naar goederen die men gemakkelijker (tijdelijk) kan missen, zoals een buitenlandse vakantiereis, is juist zeer gevoelig voor shommelingen in het inkomen. Bedrijven willen weten in welke van deze twee ategorieën hun produt valt, bijvoorbeeld om een passende relameampagne te kunnen ontwikkelen Kruiselastiiteit: als de overheid het autogebruik in de stad zou willen verminderen, geeft een hoge kruiselastiiteit aan dat mensen bereid zijn hun auto minder te gebruiken als bijvoorbeeld het busvervoer in de stad goedkoper wordt. Is deze kruiselastiiteit laag, dan zal ook gratis busvervoer mensen niet uit de auto krijgen. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 6/8

7 4 Verklaren en voorspellen TOEPASSING 4.1 Het wonderlijke poldermodel (p. 81) Bedenk andere feiten of vershijnselen waarvan de verklaring wetenshappelijk ontroversieel is, zoals die over het nut van loonmatiging voor de werkgelegenheid. Voorbeeld 1: over het effet van de invoering van een kilometerheffing lopen de meningen sterk uiteen. Branheorganisaties van transporteurs en de ANWB beweren dat de kilometerheffing nauwelijks invloed zal hebben op het rijgedrag en dus de lengte van de files niet noemenswaardig vermindert ( betalend in de file staan ). Eonomen beweren daarentegen dat de kilometerheffing zal zorgen voor een daling van het aantal filekilometers in de ohtend. Beide groeperingen baseren zih op de prijselastiiteit van de vraag. Blijkbaar gebruiken ze elk een andere helling van de vraagurve, aangezien de (start)plek op de urve voor beiden gelijk is. Voorbeeld 2: de grondlegger van de eonomie, Adam Smith, zei in 1776 dat het niet aan the benevolene of the buther lag dat de onsument vlees te eten kreeg. Door individuele rationaliteit werd een soiaal welvaartsoptimum bereikt; iedereen kreeg door individueel rationeel te handelen dat wat hij wilde tegen de beste prijs (en de overheid moest zih daarom ook afzijdig houden en slehts zorgen voor infrastrutuur en de verdediging van de landsgrenzen). In 1948 zat John Nash in de kroeg met een paar vrienden toen er een prahtige, blonde vrouw kwam binnenlopen met zes vriendinnen. Alle mannen wilde die blonde vrouw. Nash zei toen dat Adam Smith ernaast zat: als iedereen voor de blonde vrouw zou gaan, zouden ze allemaal bedrogen uitkomen. Als ze ehter allemaal voor een vriendin zouden gaan en de blonde vrouw links lieten liggen, zouden ze allemaal die avond een vriendinnetje krijgen. Ofwel, olletieve rationaliteit leidt tot een hoger soiaal welvaartsoptimum dan individuele rationaliteit. TOEPASSING 4.2 Wouter (p. 87) Geef kritiek op de volgende stelling: Wouter is een dertiger met goede arrièreperspetieven. Sinds kort is hij voor het eerst op zoek naar een woning. Hij zal daarom een relatief hoge hypotheek afsluiten. Dit betekent dat we een naam geven aan de gemiddelde hypotheekafsluiter. Deze kan ehter totaal anders heten dan Wouter. Ofwel, de ehte Wouter kan heel andere beslissingen en voorkeuren hebben voor een speifieke hypotheek en is misshien heel voorzihtig. Door de bank genomen zal de gemiddelde dertiger zih gedragen zoals in de tekst is aangegeven, maar niet per definitie ook Wouter. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 7/8

8 Zoek in de media een paar (wetenshappelijke) uitspraken bij elkaar over verbanden tussen vershijnselen of over menselijk gedragingen die zijn gebaseerd op indutieve generalisatie. Gevaarlijke uitspraken als Antilianen of Marokkanen zijn rimineel, terwijl het iedere keer slehts een klein groepje is dat in de fout gaat. In dezelfde lijn ligt de uitspraak dat alle rijken Nederland ontvluhten en naar België verhuizen vanwege het gunstige belastingklimaat. Er zijn ehter heel wat rijken die gewoon in Nederland blijven wonen. Uitwerking van de toepassingen Toegepaste miro-eonomie, deel I blz. 8/8

De consument in de economische theorie

De consument in de economische theorie 5 De onsument in de eonomishe theorie TOEPASSING 5.1 Tot tien leren tellen (p. 95) Beargumenteer op basis van deze empirishe kennis waarom wél voorspellingen kunnen worden gedaan over het keuzegedrag van

Nadere informatie

Algemeen evenwicht en collectieve welvaart

Algemeen evenwicht en collectieve welvaart 19 Algemeen evenwiht en olletieve welvaart TOEPASSING 19.1 Student uit balans (p. 351) Welke andere gevolgen zouden kunnen plaatsvinden als vanuit het perspetief van het algemene evenwiht wordt geredeneerd?

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 - Tabellen, grafieken, formules

Hoofdstuk 5 - Tabellen, grafieken, formules Hoofdstuk 5 - Taellen, grafieken, formules ladzijde 130 V-1a d De grafieken van de grond en de luht vertonen veel grotere temperatuurshommelingen dan de grafiek van het water. De grafiek van de grond omdat

Nadere informatie

ANTWOORDENMODEL SPELTHEORIE

ANTWOORDENMODEL SPELTHEORIE ANTWOORDENMODEL SPELTHEORIE In totaal zijn er voor dit onderdeel 100 punten te behalen. Per onderdeel wordt in kleur aangegeven hoeveel punten je er voor kunt krijgen: 1 punt, 2 punten of 3 punten. 1.

Nadere informatie

Volledige mededinging

Volledige mededinging 12 Volledige mededinging TOEPASSING 12.1 De transitie van Irak (p. 214) Bedenk een aantal riteria waarmee rekening moet worden gehouden om fouten die bij de overshakeling naar een markteonomie in Rusland

Nadere informatie

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Remediëringstaak: Vraag en aanbod Remediëringstaak: Vraag en aanbod Oefening 1: a. Stijging olieprijs blijft beperkt. Je moet een grafiek tekenen waarin je je aanbod naar links laat verschuiven (aanbod daalt) (wegens pijpleidingen die

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat consumenten (bepaalde) aankopen naar voren halen, wanneer ze een hoge / hogere inflatie in de komende periode verwachten. 2 maximumscore 2 Een

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

De producent in de economische theorie

De producent in de economische theorie 8 De produent in de eonomishe theorie TOEPASSING 8.1 Produtieproes beïnvloed door subsidies (p. 141) Beredeneer wat voor gevolgen deze subsidies zouden kunnen hebben op de gekozen produtietehniek van een

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Bankzaken 1 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste verklaring: De inflatie van 1,6% is een gemiddelde waarin de

Nadere informatie

Lesbrief CBS, inflatie en indexcijfers

Lesbrief CBS, inflatie en indexcijfers 2COLLEGE RUIVEN Lesrief CBS, inflatie en indexijfers Consumptie PSB en JKH 2016-2017 Deze lesrief geeft extra informatie over CBS, inflatie en indexijfers die je nodig het voor je PTA-toetsen en eindexamen.

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat

Nadere informatie

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Remediëringstaak: Vraag en aanbod Remediëringstaak: Vraag en aanbod 1. Studeer opnieuw de leerstof van vraag en aanbod in. Tracht steeds zeer inzichtelijk te studeren: ga na dat je alle redeneringen die we in de klas / cursus maakten snapt.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 Een antwoord waaruit

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2009 - I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een voorbeeld van een juiste verklaring

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo I

Eindexamen economie 1-2 vwo I Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 nivellering 38,2 : 9,6 = 3,98 : 1 2 maximumscore

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1 HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1. Antwoord met juist of fout op elk van de onderstaande beweringen. Geef telkens een korte a) Indien een Amerikaans toerist op de Grote Markt van Brussel een Deens bier drinkt,

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo 2010 - I

Eindexamen economie vwo 2010 - I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. economie 1

Examen HAVO - Compex. economie 1 economie 1 Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 23 mei totale examentijd 2,5 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 19 In dit deel staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 q v = 200 1,25 + 450 = 200 q a

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. HET GROTE ONDERNEMERSSPEL 1 B 2 A 3 maximumscore 2 Voorbeeld van een juiste berekening: Loonkosten in twee jaar:

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Opgave 1 Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. 1 Voorbeeld van een juiste berekening: 47,5 27,5 100% = 72,73% 27,5

Nadere informatie

Extra opgaven hoofdstuk 1

Extra opgaven hoofdstuk 1 Extra opgaven hoofdstuk 1 Opgave 1 Er zijn economische problemen, omdat: a. de middelen en de behoeften beide onbeperkt zijn; b. de behoeften beperkt zijn in relatie tot de middelen; c. de middelen beperkt

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Broddelende kinderen: informatie en advies voor ouders en leerkrachten

Broddelende kinderen: informatie en advies voor ouders en leerkrachten Broddelende kinderen: informatie en advies voor ouders en leerkrahten 12 Wat is broddelen? Broddelen is een stoornis in het spreken waardoor het spreken sleht verstaanbaar is. Het spreektempo is meestal

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: economie 1 Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 06 Tijdvak 1 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Personeelsmanagement nader becijferd. Begrippenlijst. Karin Potting. u i t g e v e r ij c o u t i n h o. bussum 2006

Personeelsmanagement nader becijferd. Begrippenlijst. Karin Potting. u i t g e v e r ij c o u t i n h o. bussum 2006 Begrippenlijst Personeelsmanagement nader beijferd Begrippenlijst Karin Potting o u t i n h o bussum 2006 Deze begrippenlijst hoort bij de tweede, herziene druk van Personeelsmanagement nader beijferd

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 13.3 16.3 uur 2 3 Voor dit examen zijn maximaal zijn 88 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeonomie Meerkeuzevragen 1.1 1.1 Globalisering is een proes a van wereldwijde eonomishe integratie door een sterke toename van de internationale handel en investeringen. b waarbij

Nadere informatie

Domein D: markt (module 3) vwo 4

Domein D: markt (module 3) vwo 4 1. Noem 3 kenmerken van een marktvorm met volkomen concurrentie. 2. Waaraan herken je een markt met volkomen concurrentie? 3. Wat vormt het verschil tussen een abstracte en een concrete markt? 4. Over

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

60 1-3-2014 1-6-2014 1-9-2014

60 1-3-2014 1-6-2014 1-9-2014 Energiemarktanalyse Powerhouse week 33 voor vakblad Groenten & Fruit Olie 120 Olie (volgende maand) 110 100 102,56 Prijs/vat 90 80 76,76 70 Brent (Dollar) Brent (EUR) Afgelopen week De Brent-olieprijs

Nadere informatie

Broddelende kinderen:

Broddelende kinderen: Broddelen Een (on)begrepen stoornis Broddelende kinderen: informatie en advies voor ouders en leerkrahten Yvonne Zaalen Coen Winkelman o u t i n h o bussum 2009 'Broddelende kinderen: informatie en advies

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

economie 1 Compex Je geeft de antwoorden op deze vragen op papier, tenzij anders is aangegeven.

economie 1 Compex Je geeft de antwoorden op deze vragen op papier, tenzij anders is aangegeven. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 maandag 21 mei totale 13.30 examentijd - 16.003 uur economie 1 Compex Vragen 1 tot en met 20 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Nadere informatie

STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op

STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op AMSTERDAM (Energeia) - Energeia's stemming behandelt achtereenvolgens de prijsontwikkeling op de markt voor olie, steenkool, CO2-emissierechten,

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden?

1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden? 1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden?. een daling van het aantal werklozen B. een toename van de emigratie uit het betreffende land. de

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water R * ** ** ** ** ** ** ** * S ** * ** ** * P Q LAND ZEE T

Nadere informatie

Examen VWO. Economische wetenschappen I en recht

Examen VWO. Economische wetenschappen I en recht Economische wetenschappen I en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Samenvatting ... Het gebruik van de trein nam sinds 1985 eveneens fors toe met meer dan een verdubbeling van het aantal treinkilometers.

Samenvatting ... Het gebruik van de trein nam sinds 1985 eveneens fors toe met meer dan een verdubbeling van het aantal treinkilometers. Samenvatting... De mobiliteit van Nederlanders groeit nog steeds, maar niet meer zo sterk als in de jaren tachtig en negentig. Tussen 2000 en 2008 steeg het aantal reizigerskilometers over de weg met vijf

Nadere informatie

In 5 dagen was je totale reistijd naar school 175 minuten, je gemiddelde reistijd is dan 175: 5 = 35 min per dag.

In 5 dagen was je totale reistijd naar school 175 minuten, je gemiddelde reistijd is dan 175: 5 = 35 min per dag. Kans en Statistiek Voorbeeld 1 Je moet tijdens een spel met een dobbelsteen gooien. Alles hoger dan 5 is goed. Hoeveel % kans heb je om hoger dan 5 te gooien? Rond je antwoord af op een heel getal. Van

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX Examen VMBO-GL en TL - COMPEX 2008 tijdvak 1 woensdag 28 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl)

Correctievoorschrift HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 03 Tijdvak 2 Inzenden scores Vul de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl)

Correctievoorschrift HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 03 Tijdvak 2 Inzenden scores Vul de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De economische kringloop 1 B 2 maximumscore 1 Voorbeelden van een juiste verklaring (één van de volgende): De consumenten

Nadere informatie

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Groen reageert tevreden op het feit dat vakbonden en werkgevers gisteren tot een akkoord kwamen over de ontslagregeling en de aanvullende pensioenen.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 monopolie 2 maximumscore 3 bij

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2012 - II

Eindexamen havo economie 2012 - II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat consumenten

Nadere informatie

Aanvullingen havo Lesbrief Vervoer, druk 2012 Hoofdstuk 5

Aanvullingen havo Lesbrief Vervoer, druk 2012 Hoofdstuk 5 Aanvullingen op de havo-lesbrieven druk 2012 n.a.v. wijzigingen in syllabus door CvE De CvE heeft de syllabus van de commissie Hinloopen aangepast. Helaas heeft ze dat gedaan nadat de methodeschrijvers

Nadere informatie

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de NVOG Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de

Nadere informatie

CO 2 reductieplan: doelstellingen en voortgang Thales Transportation Systems 2 e half jaar 2015

CO 2 reductieplan: doelstellingen en voortgang Thales Transportation Systems 2 e half jaar 2015 UNCLASSIFIED TOL: 0006 0000795431 CO 2 reductieplan: doelstellingen en voortgang Thales Transportation Systems 2 e half jaar 2015 Conform de CO 2 prestatieladder 3.0 CO 2 reductieplan: doelstellingen en

Nadere informatie

Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt. Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel

Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt. Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel Nieuwegein, 15 januari 2009 Na een slecht vierde kwartaal komt de prijsdaling op de Nederlandse woningmarkt

Nadere informatie

Extra opgaven hoofdstuk 15

Extra opgaven hoofdstuk 15 Extra opgaven hoofdstuk 15 Opgave 1 Veronderstel dat de oliemarkt wordt beschreven door het onderstaande model (1) q v = 20 p + 16.000 p prijs per vat olie in euro s (2) q a = 20 p q v, q a aangeboden,

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Februari 2016

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Februari 2016 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Februari 2016 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma I

Eindexamen havo economie oud programma I Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat mensen met een hoog

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 twee van de volgende voorbeelden

Nadere informatie

Gemeente Woerden 12.009440. Regis ;1catledatum: Behandelend afdeling Afgehandeld door/op:

Gemeente Woerden 12.009440. Regis ;1catledatum: Behandelend afdeling Afgehandeld door/op: Gemeente Woerden 12.009440 Regis ;1atledatum: Behandelend afdeling Afgehandeld door/op: 21/05/2012 Iedereen aan de slag Hoe UWV en gemeenten de vraag naar arbeid en het aanbod van werkzoekenden bijeenbrengen

Nadere informatie

Domein D markt UITWERKINGEN. monopolie enzo. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman

Domein D markt UITWERKINGEN. monopolie enzo. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman Domein D markt monopolie enzo Zie steeds de eenvoud!! UITWERKINGEN vwo Frans Etman Opgave 1 Opgave 2 1. Bij welke afzet geldt dat de MO-lijn de MK-lijn snijdt? q= 6 2. Teken een stippellijn naar de prijslijn

Nadere informatie

Sterkste groei bij werknemers

Sterkste groei bij werknemers In 1994 stagneerde de ontwikkeling van de koopkracht nog. In de daarop volgende jaren nam de koopkracht echter steeds sterker toe: met 1% in 1995 tot 1,5% in 1997. De grootste stijging,,7%, deed zich voor

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /03

ALGEMENE ECONOMIE /03 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 M Productiefactoren: alle middelen die gebruikt worden bij het produceren: NOKIA: natuur, ondernemen, kapitaal,

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl)

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 18 mei 13.30 16.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen; het

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Eindexamen vwo economie pilot I

Eindexamen vwo economie pilot I Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat de principaal te maken kan krijgen met keuzemogelijkheden en daardoor kosten moet maken om de kwaliteit van de zorgproducenten te kunnen beoordelen

Nadere informatie

CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling. Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25

CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling. Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25 CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25 ConsumentenPrijsIndexcijfer Consumenten Prijsindexcijfer in

Nadere informatie

Samenvatting hypothekenonderzoek

Samenvatting hypothekenonderzoek Samenvatting hypothekenonderzoek De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft in 2011 onderzoek uitgevoerd naar de manier waarop hypotheekverstrekkers met elkaar concurreren op de Nederlandse hypotheekmarkt.

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 28-6-2007, uitwerking

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 28-6-2007, uitwerking Tentamen Pensioenatuariaat 1, 28-6-2007, uitwerking Opgave A : vervanging voor het eindijfer van de opdrahten (25 =5+6++8+) Bij werkgever XYZ moet men de pensioenregeling nog aanpassen aan de wet VPL.

Nadere informatie

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Samenvatting Griet De Ceuster Transport & Mobility Leuven Studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA september 2004 Samenvatting

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo II

Eindexamen economie 1-2 vwo II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Voorbeelden van een

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 tijdvak 1 dinsdag 31 mei totale examentijd 2 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Vragen 1 tot en met 23 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De heilige koe Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2. Nederlanders

Nadere informatie

Domein D: markt. 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische

Domein D: markt. 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische productiefactoren. 3) Hoe ontwikkelt de gemiddelde arbeidsproductiviteit als

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Structuur, evenwicht en prestaties

Hoofdstuk 1 Structuur, evenwicht en prestaties Hoofdstuk 1 Structuur, evenwicht en prestaties Verkenning 1 a De kosten van het onderzoek en het risico dat het mislukt moet worden afgewogen tegen de mogelijke winst als het onderzoek wel lukt en het

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 tijdvak 1 dinsdag 23 mei totale examentijd 2,5 uur ECONOMIE CSE GL EN TL COMPEX Vragen 1 tot en met 29 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Dossier : jongeren en het verkeer

Dossier : jongeren en het verkeer Dossier : jongeren en het verkeer 1 Nooit had ik gedacht dat mij zoiets kon overkomen, is een bedenking die wel meer jongeren die betrokken raakten in een ongeval zich maken. Nochtans, als de media op

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2008-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2008-II Beoordelingsmodel Opgave 1 1 maximumscore 1 (primaire) inkomensrekening 2 maximumscore 2 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: De nieuwe productie-eenheid trekt ook toeleveringsbedrijven aan die zorgen

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Handel en marketing. Klanttevredenheidsonderzoek. Theorie

Handel en marketing. Klanttevredenheidsonderzoek. Theorie Theorie Inleiding Een klanttevredenheidsonderzoek is een instrument van het relatiebeheerbeleid van een onderneming. Het is voor een ondernemer belangrijk om bestaande klanten tevreden te houden. Onderzoek

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Domein Markt. Zie steeds de eenvoud!! totale winst, elasticiteit. vwo Frans Etman

Domein Markt. Zie steeds de eenvoud!! totale winst, elasticiteit. vwo Frans Etman Domein Markt Zie steeds de eenvoud!! totale winst, elasticiteit vwo Frans Etman Opgave 1 Opgave 2 1.Lees in de grafiek af hoe hoog de totale omzet (TO) en de totale kosten (TK) is bij een afzet van 3 producten,

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A (pilot) tijdvak 2 woensdag 22 juni 13:30-16:30 uur

Examen VWO. wiskunde A (pilot) tijdvak 2 woensdag 22 juni 13:30-16:30 uur Examen VWO 2016 tijdvak 2 woensdag 22 juni 13:30-16:30 uur wiskunde A (pilot) Dit examen bestaat uit 21 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten

Nadere informatie

Marktanalyse Powerhouse

Marktanalyse Powerhouse Tegengestelde berichten op de oliemarkt. Afgelopen week Tegengestelde berichten op de oliemarkt deze week zorgen dat de prijs nauwelijks is veranderd. De topman van Schlumberger (een grote partij voor

Nadere informatie