Energielasten stabiel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energielasten stabiel"

Transcriptie

1 Energielasten stabiel Eindrapport Uitgevoerd in Opdracht van Agentschap NL Contactpersoon Dhr. A.J.A. Kock Auteurs: Rik Janssen Joris Berben Hans Schneider Rapportnummer: /RJ/ BuildDesk Benelux B.V., Arnhem Arnhem, 24 februari 2011 i

2 COLOFON BuildDesk Benelux B.V., Arnhem Postbus 694, 6800 AR Arnhem Gele Rijders Plein 11-2, Arnhem Telefoon: Telefax: Internet: Projectnummer: Projecttitel: Energielasten stabiel Opdrachtgever: Agentschap NL

3 Samenvatting In de sociale huursector zijn stijgende woonlasten een punt van grote zorg. Een belangrijk deel van de woonlasten bestaat uit de als maar groeiende (variabele) energiekosten, de kosten voor het gebruik van elektriciteit, gas en warmte. De afgelopen decennia zijn de energiekosten veel sterker gestegen dan de inflatie: gemiddeld met 7 tot 10% per jaar. Het is de verwachting dat deze trend niet zal afnemen, maar eerder zal verergeren. Bij alsmaar groeiende energieprijzen zullen steeds meer huurders in betalingsproblemen komen, met alle nare gevolgen van dien. Het doel van dit onderzoek is om het probleem van stijgende energieprijzen definitief op te lossen en de energielasten stabiel te houden. Grip op de energielasten is mogelijk door de benodigde hoeveelheid energie zelf op te wekken. Stijgende energieprijzen hebben in dat geval geen invloed meer op de energielasten. Per jaar zal een woning evenveel energie moeten produceren als benodigd is, hierdoor wordt de woning energieneutraal. De corporatie investeert in de woning om deze energieneutraal te maken. Doordat de woning energieneutraal wordt, dalen de energielasten voor de huurder naar nul. De energielasten die de huurder nu betaalt, gaan na het energieneutraal maken van de woning naar de woningcorporatie. Hierdoor blijven de energielasten voor de huurder stabiel en verdient de corporatie de investering terug. De eerste stap richting een energieneutrale woning is het terugdringen van de energiebehoefte. De energiebehoefte voor ruimteverwarming neemt af door het uitvoeren van isolerende werkzaamheden. Dit omvat het aanbrengen van dak-, (buiten)gevel- en vloerisolatie plus het aanbrengen van kierdichting en plaatsen van HR++ glas. Voor het terugdringen van het elektrisch verbruik zijn verschillende kleine mogelijkheden die bij elkaar opgeteld een flinke besparing kunnen opleveren. De tweede stap richting een energieneutrale woning is een slim installatieconcept. Een zonneboiler levert het warm tapwater. Daarnaast is een douche WTW toegepast. Het resterende deel van het warm tapwater (hoofdzakelijk in de winterperiode) wordt geleverd door een warmtepompboiler. Voor ruimteverwarming wordt gebruik gemaakt van een warmtepomp. De totale meerkosten voor de woningcorporatie voor het renoveren van de doorgerekende woning naar energieneutraal niveau bedragen zo n ,-. Hier staan de vermeden energiekosten van ,- (kostenniveau 2010) tegenover. Deze vermeden energiekosten zijn ruim twee keer lager dan de energielasten die de huurder de komende 30 jaar zou betalen in het scenario autonoom ( ,-). Het verschil tussen kosten en baten voor de corporatie is in het doorgerekende voorbeeld minder dan 4.500,- over 30 jaar. Met andere woorden 150,- per jaar! Naast energieneutraliteit en dus stabiliteit in de woonlasten voor de huurder staan hier nog andere grote voordelen tegenover die in dit onderzoek niet zijn gekwantificeerd maar wel waarde vertegenwoordigen. Denk daarbij aan: Een relatieve vastgoedwaarde verbetering t.o.v. een woning waar niks aan gedaan wordt; Een verbetering van de verhuurmogelijkheden (minder leegstand); Exploitatieduurverlenging. i

4 Naast deze indirecte financiële componenten zijn er nog meer redenen om de woning energieneutraal te maken: CO 2 -emissiereductie; Een verhoging van het comfort van de bewoners; De mogelijkheid om te koelen in de zomer; Maatschappelijke betrokkenheid; Groen imago van de corporatie; Verbetering van het binnenmilieu. BuildDesk Benelux ii

5 Inhoudsopgave Samenvatting...i Inhoudsopgave... iii 1 Inleiding Aanpak Aanleiding onderzoek energielasten stabiel Energielasten stabiel toegelicht Overige uitgangspunten bij berekeningen Gebruikte woning Beschouwde perioden Methodiek bepaling kosten en opbrengsten Kosten corporatie Aflossings- en onderhoudskosten Rentekosten Eenmalige kostenposten Opbrengsten corporatie Energieprijzen Energieverbruiken Uitwerking concepten energielasten stabiel Individuele energieneutrale woning Concept Kosten Aflossings- en rentekosten Onderhoudskosten Kosten corporatie Kosten huurder Verhouding kosten en opbrengsten corporatie Energieneutraal woonblok Concept Kosten Conclusies en kanttekeningen Conclusies Kanttekeningen Discussie Kansen en drempels voor corporaties Actoren Instrumentenmix Aanbevelingen en vervolgstappen Bijlage 1: Scenario autonoom en 2 labelsprongen Bijlage 2: Onderhoud en aflossing Bijlage 3: Energetische kenmerken maatregelen Bijlage 4: Overwegingen individuele woning Bijlage 5: Investeringskosten energiebesparende maatregelen Bijlage 6: Overwegingen energieneutraal woonblok Bijlage 7: Trends in kosten en opbrengsten PV BuildDesk Benelux iii

6 1 Inleiding In de sociale huursector zijn stijgende woonlasten een punt van grote zorg. Een belangrijk deel van de woonlasten bestaat uit de als maar groeiende (variabele) energiekosten, de kosten voor het gebruik van elektriciteit, gas en warmte. De afgelopen decennia zijn de energiekosten veel sterker gestegen dan de inflatie: gemiddeld met 7 tot 10% per jaar. Het is de verwachting dat deze trend niet zal afnemen, maar eerder zal verergeren. Bij alsmaar groeiende energieprijzen zullen steeds meer huurders in betalingsproblemen komen, met alle nare gevolgen van dien. In opdracht van Agentschap NL heeft BuildDesk twee concepten uitgewerkt die als doel hebben de energielasten voor de huurder niet harder te laten stijgen dan de inflatie. In de twee concepten zijn maatregelen genomen om een woning energieneutraal te maken. In dit onderzoek staat het berekenen van de kosten daarvan centraal. Naast deze kostenpost zijn er ook inkomsten voor de corporatie. De huurder betaalt de maandelijkse energiekosten voortaan aan de corporatie als compensatie voor het energieneutraal maken van de woning. Hoe dit precies vormgegeven moet worden, maakt geen onderdeel uit van deze opdracht. In de discussie doen we wel een aantal suggesties aan de hand. De kosten voor het energieneutraal maken enerzijds en de inkomsten door de maandelijkse bijdrage van de huurder anderzijds geven inzicht in de financiële haalbaarheid van het upgraden van een bestaande woning naar een energieneutrale woning. Het hoofddoel van deze opdracht is om een gevoel te krijgen voor de financiële haalbaarheid van het renoveren van een energetisch slechte woning tot een energieneutrale woning. Voor dit onderzoek zijn een aantal randvoorwaarden opgesteld. Deze randvoorwaarden zijn in de tekst bij het betreffende onderdeel genoemd. Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 is de onderbouwing van de onderzoeksvraag te lezen. De gehanteerde methode om dit doel te behalen is beschreven in hoofdstuk 3. De uitwerking van de concepten zijn beschreven in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 zijn de conclusies en kanttekeningen te lezen. Hoofdstuk 6 bevat enkele discussiepunten. De inhoud van het rapport is zo compact mogelijk gehouden. Een aantal overwegingen en gedetailleerdere informatie is bewust verplaatst naar de bijlagen. In de hoofdtekst wordt naar de betreffende bijlagen verwezen. 1

7 nu Aanpak 2.1 Aanleiding onderzoek energielasten stabiel De aanleiding voor dit onderzoek kan worden duidelijk gemaakt aan de hand van drie energielastenscenario s voor woningen. In deze scenario s zijn de totale energielasten voor de huurder bepaald vanaf heden tot over 30 jaar. De scenario s zijn: 1. Autonoom: geen enkele maatregel; 2. Referentie: woning met 2 labelsprongen verbeteren; 3. Energielasten stabiel: reële energielasten stijgen niet Energielasten per jaar Energielasten (per jaar) Autonoom 2 labelsprongen Energielasten stabiel Jaren vanaf nu Figuur 1: Energielasten per jaar voor de verschillende scenario s Deze berekening is uitgevoerd op een tussenwoning uit de jaren 70 met een energielabel E. De keuze voor deze woning is een randvoorwaarde in dit onderzoek. Er is niet onderzocht of deze woning in deze hoedanigheid op grote schaal nog voorkomt in Nederland. De onderbouwing van de bedragen in Figuur 1 voor het autonome en referentie scenario zijn te lezen in Bijlage 1. Voor deze en alle andere financiële berekeningen in dit onderzoek is inflatie buiten beschouwing gelaten. Uit Figuur 1 blijkt dat de energielasten voor de huurder aanvankelijk dalen door de woning met twee labelstappen te verbeteren. Door stijgende energieprijzen van gas en elektriciteit zullen de totale energielasten voor de huurder in de toekomst echter weer toenemen. Ondanks de investering in energiebesparing zal de huurder na 30 jaar 3,5 keer zoveel kwijt zijn aan energiekosten als vóór uitvoering van de maatregelen. Door de woning energieneutraal te maken hebben de stijgende energieprijzen van gas en elektriciteit geen effect meer op de energielasten. BuildDesk Benelux 2

8 nu In onderstaande Figuur 2 zijn de maandlasten van de drie scenario s geprojecteerd samen met een gemiddelde netto huur van 430,-. Hierin is te zien dat de maandelijkse energielasten van de scenario s autonoom en 2 labelsprongen na respectievelijk 12 en 17 jaar even hoog zijn als de netto huur Energielasten per maand vs netto huur Woonlasten per maand energielasten autonoom energielasten 2 labelsprongen energielasten stabiel netto huur per maand Jaren vanaf nu Figuur 2: Energielasten en netto huur per maand voor de verschillende scenario s 2.2 Energielasten stabiel toegelicht Voor het scenario energielasten stabiel zijn twee concepten uitgewerkt: Concept 1: Individuele energieneutrale woning Concept 2: Energieneutraal woonblok Voor beide concepten geldt dat de woning op jaarbasis energieneutraal zijn. Energieneutraal in dit onderzoek is gedefinieerd als: zorgen dat de woning per jaar net zoveel energie opwekt als dat nodig is om in de eigen behoefte te voorzien. De praktijk zal uitwijzen dat woningen in de zomer meer energie produceren dan noodzakelijk voor direct gebruik. In de winter zal de woning te weinig energie opwekken. Het overschot in de zomer zal het tekort in de winter moeten compenseren. De vergoeding voor het leveren van elektriciteit aan het net per kwh is in de berekening gelijk gehouden aan de kosten voor afname daarvan. Het verschil tussen de twee concepten bestaat uit de opwekking van de energie. In concept één wordt de individuele woningen energieneutraal. De energieopwekking zal binnen de perceelsgrenzen plaats vinden. In concept twee wordt gekeken naar een collectieve voorziening voor ruimteverwarming. BuildDesk Benelux 3

9 Een energieneutrale woning is een woning die netto op jaarbasis per energiedrager evenveel energie gebruikt als levert. De energiedragers in woningen zijn meestal gas en elektriciteit. Het produceren van gas binnen de kaders van de eigen woning valt buiten de scope van dit onderzoek. Dit houdt in dat de woningen uit dit onderzoek all-electric zijn en dus ook worden afgesloten van het gasnet. Consequentie is ook dat het koken elektrisch moet gebeuren. De eerste stap richting een energieneutrale woning is het terugdringen van de behoefte aan energie. De energiebehoefte voor ruimteverwarming neemt af door het toepassen van isolatie. Dit betekent het flink isoleren van de gevels, het dak, de vloer en het toepassen van isolerende beglazing. Voor het terugdringen van elektriciteit (verlichting, apparaten etc.) zijn verschillende mogelijkheden die bij elkaar opgeteld een flinke besparing kunnen opleveren. De tweede stap is het duurzaam invullen van de resterende energiebehoefte. Voor tapwater kan dit door het toepassen van een douche WTW en een zonneboiler. De resterende energiebehoefte voor ruimteverwarming en warm tapwater gebeurt met energiezuinige elektrische warmtepompen. De woning gebruikt zo alleen nog elektriciteit. De benodigde elektriciteit wordt duurzaam opgewekt met PV cellen. 2.3 Overige uitgangspunten bij berekeningen Gebruikte woning Voor de berekeningen is gekozen voor een rijwoning uit de publicatie Voorbeeldwoningen bestaande bouw 2007 van SenterNovem (Agentschap NL). Het gaat om het type tussenwoning, bouwperiode De keuze voor deze woning is als randvoorwaarde opgelegd. De gebruikte woning heeft een gebruiksoppervlak van 106 m 2. Kenmerkend voor deze woningen zijn de afwezigheid van isolatie (behalve een paar centimeter in het dak), dubbel glas op de begane grond, enkel glas op de verdieping, een VR combiketel en natuurlijke ventilatie. Als voorwaarde in dit onderzoek betreft het woningen die eigendom zijn van een woningcorporatie Beschouwde perioden Uitgangspunt in de financiële berekening is om een periode van 30 jaar te beschouwen. De bestaande woning wordt extreem verbeterd tot een energieneutrale woning. De woning is na deze upgrade qua comfort zeker vergelijkbaar met een woning van nieuwbouwkwaliteit. Een dergelijke ingrijpende renovatie heeft alleen zin als de levensduurverlenging van de woning groot is. Als levensduurverlenging zijn wij in dit onderzoek uitgegaan van 50 jaar (in de discussie in hoofdstuk 6 is een korte gevoeligheidsanalyse uitgevoerd als 30 jaar wordt aangehouden voor de levensduurverlenging). Niet alle maatregelen hebben een technische levensduur van 50 jaar. Voor maatregelen die een technische levensduur hebben die lager is dan 50 jaar, zal in de loop der tijd een herinvestering plaats moeten vinden. In de berekening is hiermee rekening gehouden. BuildDesk Benelux 4

10 3 Methodiek bepaling kosten en opbrengsten Dit hoofdstuk beschrijft de methode om de totale investeringskosten voor het energieneutraal maken van de woning en de besparing op de energiekosten te berekenen. 3.1 Kosten corporatie Het uitgangspunt in dit onderzoek is dat de corporatie de kosten financiert met vreemd vermogen. De kosten voor de corporatie bestaan in dat geval uit de volgende posten: Aflossingskosten; Onderhoudskosten; Rentekosten; Eenmalige kostenposten Aflossings- en onderhoudskosten De insteek van de berekening is om het verschil in kosten voor de corporatie tussen de huidige situatie en de nieuwe situatie inzichtelijk te maken. Door deze aanpak is het niet noodzakelijk om de totale investerings- en onderhoudskosten te bepalen, maar alleen het verschil tussen de huidige en de toekomstige situatie. De uiteindelijke jaarlijkse kosten voor de corporatie zijn feitelijk de meerkosten t.o.v. de huidige situatie. De corporaties zullen deze meerkosten moeten optellen bij de huidige beheer- en onderhoudskosten. Voorbeeld: Het aanbrengen en onderhouden van dakisolatie. Een woningcorporatie pleegt nu onderhoud aan het dak. Een bedrag wordt hiervoor vrijgemaakt als onderhoud (volgens de MJOP 1 ) noodzakelijk is. Voor het aanbrengen van dakisolatie worden alleen de kosten in rekening gebracht voor het aanbrengen van de isolatie. Deze meerinvestering t.o.v. de huidige situatie (normaal onderhoud aan het dak) is meegenomen in de berekening. Voor het onderhoud van het dak verandert feitelijk niets aan de situatie door het aanbrengen van isolatie. De kosten voor het onderhoud van het dak blijven hetzelfde. Het is dus niet noodzakelijk om de onderhoudskosten voor dakisolatie vast te stellen, aangezien er geen verschil zit tussen dit bedrag in de huidige (ongeïsoleerd dak) en de nieuwe situatie (geïsoleerd dak). Met dezelfde redenering als in dit voorbeeld is voor iedere maatregel vastgelegd hoe is omgegaan met de aflossingsen onderhoudskosten (Bijlage 2). De aflossingskosten per jaar zijn, uitgaande van een lineaire aflossingsvorm, gelijk aan de totale investering gedeeld door de technische levensduur (afschrijvingstermijn) van de maatregel. Voor iedere maatregel is deze berekening uitgevoerd. Voorbeeld: Het toepassen van dakisolatie kost 2.709,- en kent een levensduur van 50 jaar. De aflossingskosten bedragen 54,- per jaar. De meerkosten voor onderhoud voor deze maatregel zijn 0,-. 1 MJOP = Meerjaren onderhoudsplanning BuildDesk Benelux 5

11 3.1.2 Rentekosten Uitgangspunt in de berekening is dat de financiering wordt gedaan met vreemd vermogen op basis van een lineaire leningsvorm. Dit maakt het berekenen van rentekosten noodzakelijk. Per maatregel is het rentebedrag berekend. Factoren die invloed hebben op het rentebedrag zijn: Rentepercentage; Technische levensduur maatregel; Aflossing. Rentepercentage In de berekening is een rentepercentage aangehouden van 4,25%. Door garantstelling van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) zijn corporaties in staat om tegen een gunstiger tarief geld te lenen. Verder is er een aantal banken die een groenfinancieringsregeling aanbieden. Globaal komt dit erop neer dat er een rentekorting van 1% wordt gegeven op een groenfinanciering. Echter door onduidelijkheid over het voortbestaan van de groenfinanciering is deze rentekorting niet in de berekening meegenomen. Technische levensduur Uitgangspunt is dat de woning na renovatie nog 50 jaar wordt doorgeëxploiteerd. Er zijn maatregelen waarvoor de (technische) levensduur kleiner is dan 50 jaar. Voor deze maatregelen is een herfinanciering noodzakelijk gedurende deze periode van 50 jaar. Voor het berekenen van de rentekosten is aangenomen dat er steeds opnieuw vreemd vermogen wordt aangetrokken als een maatregel aan het eind van zijn levensduur is gekomen. Aflossing In paragraaf is beschreven dat er jaarlijks aflossingskosten worden betaald door de corporatie. Hierdoor zal het geleende bedrag afnemen. Door de afname van het geleende bedrag zullen ook de rentekosten jaarlijks dalen Eenmalige kostenposten Het totaalbedrag aan eenmalige kostenposten is opgenomen in de financiering en afgeschreven over de periode van exploitatieduurverlenging (50 jaar). Derving huurinkomsten Voor het uitvoeren van de werkzaamheden is aangenomen dat deze in 4 maanden uitgevoerd gaan worden. De corporatie mist dus 4 maanden huurinkomsten. De netto huur van een dergelijke tussenwoning is geschat op 430,- per maand. Verder is voor de verhuizing van de huurder twee keer een vergoeding gerekend van 2.500,-. Afsluitkosten gasnet De woningen worden losgekoppeld van het gasnet. Hieraan zijn kosten verbonden. Deze kosten zijn per 1 januari 2011 pas gereguleerd. Hoe hoog het maximum gedrag gaat worden, is nog niet bekend. De verwachting is dat dit bedrag lager zal liggen dan de kosten voor het verwijderen van een aansluiting op het elektriciteitsnet. BuildDesk Benelux 6

12 Deze kosten zijn wel gereguleerd en liggen op 500,-. Dit bedrag is ook aangehouden voor verwijdering van de aansluiting op het gasnet. De kosten voor het vastrecht van de gasaansluiting komen voor de huurder hiermee te vervallen. Elektrisch koken Aangenomen is dat de huurders van de woningen nu zullen koken op gas. Door het afsluiten van de woningen van het gasnet zullen de huurders over moeten stappen naar elektrisch koken. De aanschafkosten van 400,- voor een elektrische kookplaat zijn meegenomen als een eenmalige kostenpost. 3.2 Opbrengsten corporatie Doordat de woning energieneutraal wordt, dalen de jaarlijkse energielasten naar nul. Deze baten komen in de huidige situatie uit bij de huurder: hij of zijn houdt op jaarbasis een energierekening van nul euro over. De verhuurder maakt echter forse kosten om deze situatie te realiseren. Het is daarom niet meer dan billijk dat de huurder de verhuurder een vergoeding betaalt voor de energieneutraliteit van de gehuurde woning. We gaan er in deze studie van uit dat deze vergoeding per jaar overeen zou moeten komen met het bedrag dat nú (kostenniveau 2010) wordt uitgegeven aan energiekosten. Hoe deze waardeoverdracht tussen verhuurder en huurder praktisch georganiseerd moet worden is nog de vraag. In de discussie doen we een aantal suggesties aan de hand Energieprijzen Voor de gas- en elektriciteitsprijzen is gebruik gemaakt van gegevens van het CBS (prijspeil 2010). Voor het vastrecht zijn de gemiddelde kosten in Nederland aangehouden. De gemiddelde jaarlijkse energieprijsstijging voor gas en elektriciteit is 8%, gemeten over de afgelopen 13 jaar (beschikbare periode CBS). Om de energielasten vergelijkbaar te maken met de overige kosten moet de energieprijsstijging ook gecorrigeerd worden met de inflatie. Het gemiddelde inflatie percentage van de afgelopen 10 jaar is 2,2% (CBS). De jaarlijkse reële energieprijsstijging wordt: 8% - 2,2% = 5,8%. Voor de energielasten zijn de volgende eenheidsgetallen gebruikt (Tabel 1). Eenheidsgetallen Prijs gas per m3 (excl. BTW) 0,5732 / m3 Vastrecht gas 180,31 / jaar Prijs elektriciteit per kwh (excl. BTW) 0,2715 / kwh Vastrecht elektriciteit 234,49 / jaar BTW 19% Jaarlijkse stijging energieprijzen 8% Inflatiepercentage 2,2% Jaarlijkse reële stijging energieprijzen 5,8% Tabel 1: Kengetallen energie (Bron: CBS) BuildDesk Benelux 7

13 3.2.2 Energieverbruiken Het elektriciteitsverbruik is afkomstig uit het WoOn onderzoek Het betreft hier het totale gemiddelde gemeten verbruik van tussen- en hoekwoningen in de bouwperiode Het gebouwgebonden energiegebruik is afzonderlijk bepaald door de voorbeeldwoning in te voeren in de Epact/W software. De Epact/W software is gecertificeerd om energielabels mee te berekenen. Met dit softwarepakket is een berekening te maken waaruit de gebouwgebonden energiebehoefte te berekenen is onder standaardcondities. Onder gebouwgebonden elektriciteitsgebruik vallen volgens deze methodiek energie voor ventilatie, pompen en verlichting. Het verschil tussen het totale elektriciteitsverbruik en het gebouwgebonden deel is het niet-gebouwgebonden deel dat gebruikt wordt voor apparaten (zie Tabel 2). Elektriciteitsgebruik cijfers Verbruik elektra totaal (woon 2006) 3057 kwh / jaar Waarvan gebouwgebonden 1034 kwh / jaar Waarvan niet gebouwgebonden 2023 kwh / jaar Tabel 2: Kengetallen elektriciteitsgebruik BuildDesk Benelux 8

14 4 Uitwerking concepten energielasten stabiel In dit hoofdstuk worden de concepten verder uitgewerkt. Welke maatregelen worden toegepast en wat zijn de energetische consequenties. Voor het scenario energielasten stabiel zijn twee concepten uitgewerkt: Concept 1: Individuele energieneutrale woning Concept 2: Energieneutraal woonblok 4.1 Individuele energieneutrale woning Concept De eerste stap richting een energieneutrale woning is het terugdringen van de energiebehoefte. De energiebehoefte voor ruimteverwarming neemt af door het uitvoeren van isolerende werkzaamheden. Dit omvat het aanbrengen van dakisolatie, (buiten)gevelisolatie, vloerisolatie, paneelisolatie, kierdichting en plaatsing van HR++ glas. Voor het aanbrengen van isolatie is gekozen voor een isolatiedikte van ongeveer 16 cm. In Bijlage 3 zijn de exacte Rc-waarden terug te vinden. Het isoleren van de thermische schil is om meerdere redenen een logische eerste stap. Alle energie die je bespaart hoeft niet meer opgewekt te worden. Daarnaast is er geen extra onderhoud nodig aan een geïsoleerde schil. Een geïsoleerde schil blijft zijn werk doen gedurende de rest van de levensduur van de woning. Voor het terugdringen van het elektrisch verbruik zijn verschillende kleine mogelijkheden die bij elkaar opgeteld een flinke besparing kunnen opleveren. Een gemiddeld huishouden heeft zeventien gloeilampen in huis. Als die vervangen worden door LED verlichting, dan levert dat een besparing van 315 kwh per jaar (uitgaande van een vervanging van een 40 Watt gloeilamp door een 6 Watt LED lamp en 550 branduren per jaar). Een huishouden is per jaar ongeveer 400 kwh kwijt aan stand-by verbruik 2. Door het leveren van stand-by killers aan de huurders gaat het stand-by verbruik naar 0 kwh. Een hot-fill aansluiting voor een wasmachine bespaart ongeveer 100 kwh per jaar 3 (4 persoonshuishouden). Voorwaarde is wel dat de wasmachine dicht bij het voorraadvat met warm water staat. De totale besparing op gebruikersgerelateerd verbruik komt hiermee op ongeveer 800 kwh per jaar. De tweede stap richting een energieneutrale woning is een slim installatieconcept. Voor de individuele woning is voor ruimteverwarming een elektrische lucht-water warmtepomp toegepast. Het warm tapwater zal zoveel mogelijk door een zonneboiler geleverd worden. Daarnaast is er een douche WTW toegepast om de warmte uit het afval water terug te winnen. Hiermee is ongeveer twee derde van het energieverbruik duurzaam ingevuld. Voor het resterende deel (hoofdzakelijk in de winterperiode) dient een warmtepompboiler. De warmtepompboiler zal de warmte uit de ventilatielucht benutten om het warm tapwater na te verwarmen als de zonneboiler niet voldoende warmte kan leveren. 2 Bron: 3 Bron: Passiefhuis berekeningsmethodiek (PHPP 2007) BuildDesk Benelux 9

15 Het koude water komt de woning in en gaat direct naar de zonneboiler. Het water warmt hierdoor op. Het opgewarmde water gaat naar het voorraadvat waaraan de warmtepompboiler is gekoppeld. Mocht het water niet warm genoeg zijn, dan zal de warmtepompboiler het water verder op temperatuur brengen. Door al deze ingrepen is het huidige natuurlijke ventilatiesysteem zeer waarschijnlijk niet meer voldoende voor een goede luchtverversing. Er wordt nog een vraaggestuurd ventilatiesysteem aan de woning toegevoegd om er zeker van te zijn dat de luchtkwaliteit goed blijft (De overwegingen ten grondslag aan het gekozen maatregelpakket zijn terug te lezen in Bijlage 4) Kosten Door al deze maatregelen is het gasverbruik gedaald naar 0 m 3. Het gebouwgebonden elektriciteitsverbruik is gestegen van kwh naar kwh per jaar. Het totale elektriciteitsverbruik komt hierdoor uit op = kwh per jaar. Deze hoeveelheid energie zal op een duurzame manier opgewekt moeten worden met PV. Met 1 m 2 PV kan in Nederland ongeveer 134 kwh per jaar worden opgewekt 4. Er is dus 26 m 2 PV nodig om deze hoeveelheid elektriciteit op te wekken Aflossings- en rentekosten In onderstaande Tabel 3 staan de aflossings- en rentekosten per maatregel. De investeringscijfers per eenheid staan verder toegelicht in de Bijlage 5. De aflossingskosten van de combiketel zijn in mindering gebracht op de aflossingskosten voor de warmtepomp. Op deze manier zijn alleen de extra kosten van de warmtepomp t.o.v. de combiketel in de berekening meegenomen. Levensduur (jaar) Investering totaal incl. BTW Aflossing per jaar Rentekosten totaal Rentekosten per jaar Maatregel Dakisolatie Vloerisolatie Gevelisolatie buitenzijde Glasvervanging naar HR Douche WTW Vraaggestuurde ventilatie bouwkundig Ventilatiebox Warmtepomp Afgiftesysteem Warmtepompboiler (bouwkundig en installatietechnisch) Warmtepompboiler (technische vervanging) Zonneboiler (bouwkundig en installatietechnisch) Zonneboiler (technische vervanging) PV Reductie niet-gebouwgebonden elektra TOTAAL Combiketel Tabel 3: Aflossings- en rentekosten per maatregelen 4 BuildDesk Benelux 10

16 Voor glas is een levensduur van 50 jaar aangehouden. Het glas zal in de komende 50 jaar wel een keer vervangen moeten worden. Dit is echter in de huidige situatie ook al het geval. Aangezien in dit onderzoek alleen de meerinvestering is opgenomen, valt het vervangen van het HR++ glas onder business as usual Onderhoudskosten De onderhoudskosten voor de verwarmingsketel zijn ongeveer gelijk aan die van een warmtepomp. In Tabel 4 staan de jaarlijkse onderhoudskosten per maatregel. Voor het aanbrengen van buitengevelisolatie geldt dat de buitengevel onderhouden moet worden (bijv. schilderwerk). Echter onderhoud aan een metselwerkgevel is ook noodzakelijk. Deze kosten zijn in het onderzoek tegen elkaar weggestreept. Er zijn dus geen extra onderhoudskosten noodzakelijk voor deze maatregel. onderhoudskosten Maatregel (euro / jaar) Dakisolatie nvt Vloerisolatie nvt Gevelisolatie buitenzijde nvt Glasvervanging naar HR++ nvt Douche WTW 0 Vraaggestuurde ventilatie bouwkundig 0 Ventilatiebox 50 Warmtepomp 100 Afgiftesysteem 0 Warmtepompboiler (bouwkundig en installatietechnisch) 0 Warmtepompboiler (technische vervanging) 50 Zonneboiler (bouwkundig en installatietechnisch) 0 Zonneboiler (technische vervanging) 25 PV 50 Reductie niet-gebouwgebonden elektra 0 TOTAAL 275 Combiketel 100 Tabel 4: Onderhoudskosten maatregelen Kosten corporatie De jaarlijkse kosten voor de corporatie zijn opgebouwd uit onderhoudskosten, aflossing over de uitgevoerde maatregelen, rentekosten en eenmalige kostenposten. In de onderstaande tabel zijn deze kostenposten per jaar weergeven. Kosten woningcorporatie per jaar Kosten Onderhoudskosten 175 Aflossing Rentekosten gemiddeld 897 Eenmalige kostenposten 158 Jaarlijkse kosten Tabel 5: Jaarlijkse kosten individuele woning BuildDesk Benelux 11

17 De totale kosten voor een periode van 30 jaar komen hiermee uit op ,- inclusief BTW. In de financiën van een woningcorporatie is dit project echter een onderdeel van de totale kasstromen. Om gevoel te krijgen voor de impact van dit maatregelenpakket op de totale kasstromen is de financiering op te bouwen uit vier hoofdcomponenten: 1. Aanvangsinvestering vastgoed (bouwkundig en installatie); 2. Aanvangsinvestering elektriciteitsopwekking (PV panelen); 3. Herinvestering vastgoed (investeringen einde levensduur installaties); 4. Herinvestering elektriciteitsopwekking (investering einde levensduur PV). De aanvangsinvestering vastgoed bestaat uit de initiële investering noodzakelijk voor het uitvoeren van alle maatregelen met uitzondering van de investering in PV cellen. Voor een aantal maatregelen geldt dat er een eind komt aan de technische levensduur voordat het gebouw zelf is afgeschreven. Dit heeft betrekking op alle maatregelen genoemd in Tabel 3 met een levensduur korter dan 50 jaar. Dit zijn alleen installatietechnische componenten als warmtepomp, zonneboiler, ventilatiebox. Voor deze maatregelen geldt dat er een herinvestering plaats moet vinden. Als conservatief uitgangspunt is gerekend zonder een verbetering in rendement of daling van aanschafprijs tijdens het herinvesteringsmoment van de installatie componenten. Het genoemde bedrag is alleen een optelling van het totale investeringsbedrag van de te vervangen installatieonderdelen. Kosten (incl BTW) Aanvangsinvestering vastgoed Aanvangsinvestering energieopwekker Herinvestering vastgoed (door eind technische levensduur) Herinvestering energieopwekker (door eind technische levensduur) Tabel 6: Aanvangs- en herinvestering Let op: De totalen uit Tabel 6 komen niet overeen met de totalen uit Tabel 5. De aanvangs- en herinvesteringen zijn bedragen die gefinancierd worden met vreemd vermogen. De kosten die dit met zich meebrengt zijn de kosten uit Tabel 5. In de investeringsbedragen zijn ook geen onderhoudskosten en eenmalige kostenposten opgenomen Kosten huurder Door het uitvoeren van het maatregelpakket zijn de enige kosten voor de huurder de jaarlijkse vastrechtkosten voor de aansluiting op het elektriciteitsnet. Het bedrag dat nu wordt uitgegeven aan energielasten min het vastrecht voor aansluiting op het elektriciteitsnet gaat in de vorm van een bijdrage voor energieneutraliteit (EN-bijdrage) naar de woningcorporatie. De huidige energiekosten bedragen nu 2.822,- per jaar. De vastrechtkosten voor de aansluiting op het elektriciteitsnet bedraagt 234,-. Dit verschil van 2.588,- gaat jaarlijks naar de woningcorporatie. Dit komt neer op ,- in 30 jaar. De EN-bijdrage van de huurder zijn de opbrengsten voor de corporatie. BuildDesk Benelux 12

18 Verhouding kosten en opbrengsten corporatie De totale kosten komen voor de individuele woning uit op ,- in 30 jaar. De totale opbrengsten komen uit op ,-. De woningcorporatie komt over 30 jaar dus 4.500,- te kort. 4.2 Energieneutraal woonblok Concept Een tweede concept om te komen tot energieneutrale woningen is door een woonblok energieneutraal te maken door gebruik te maken van een collectieve installatie. Voor tapwater geldt dat het collectief opwekken van tapwater teveel verlies oplevert. Warm tapwater zal ook in dit concept geleverd worden door de zonneboiler en de warmtepompboiler. Het gaat hier dus enkel om de collectieve opwekking voor ruimteverwarming. Als bron zijn bodem en grondwater qua rendement de meest voor de hand liggende opties. In Bijlage 6 is een uitgebreide beschrijving van de aandachtspunten van een collectief verwarmingssysteem te lezen Kosten Het rendement (en daaruit voortvloeiend de kosten) van een collectief systeem voor ruimteverwarming is afhankelijk van een groot aantal factoren die op dit moment moeilijk in te schatten zijn: Het aantal woningen dat verwarmd moet worden. De opbrengst van de bron. Dit verschilt per situatie, afhankelijk van grondwaterdiepte, grondsoort etc. De rendementen kunnen tot een factor 3 verschillen! Naast het aanleggen van een bron is er ook een opstelruimte voor het collectieve systeem noodzakelijk. Om de warmte naar de woningen te krijgen zijn distributieleidingen nodig. De lengte van de distributieleidingen heeft een grote invloed op het totaalrendement. Een kostenkengetal voor een collectieve warmtepomp is lastig te geven. De kosten voor de warmtepomp van de individuele woningen bedragen 9.986,- per woning. Er zijn situaties denkbaar waarin een collectief systeem voor ruimteverwarming voordeliger kan zijn dan een individueel systeem. Voorwaarden zijn dat de woningen dicht bij elkaar staan zodat de transportleidingen niet te lang worden. Voor warmtepompen met als bron grondwater is een goede watervoerende laag op geringe diepte voordeliger. Voor warmtepompen met als bron bodemwarmte levert een grondwatervoerende laag meer energie op per m 1. Een andere mogelijkheid is een situatie waarin rijwoningen nu worden voorzien van ruimtewarmte door een collectieve verwarmingsketel. Een opstelruimte en transportleidingen zijn dan al aanwezig. Voor iedere situatie zal apart gekeken moeten worden naar de mogelijkheden en kosten van een collectieve installatie voor ruimteverwarming. Bij deze kostenafweging spelen ook de onderhoudskosten een belangrijke rol. Het onderhoud van 1 collectieve ketel is voordelig dan bijvoorbeeld 50 individuele ketels. BuildDesk Benelux 13

19 Zolang het verschil tussen een collectief systeem en een individueel systeem niet meer bedraagt dan een paar duizend euro, zal de impact van het warmtepompsysteem op de totale kosten beperkt zijn. Het warmtepompsysteem is maar één onderdeel binnen de totale kosten. Dus een financiële berekening van deze variant is in het kader van dit onderzoek niet relevant. BuildDesk Benelux 14

20 5 Conclusies en kanttekeningen 5.1 Conclusies Het hoofddoel van dit onderzoek is het vaststellen van de financiële basis voor een woning met stabiele energielasten. Uit de uitgevoerde berekeningen blijkt dat een energieneutrale woning met 30 jaar stabiele energielasten op het niveau van de huidige energierekening onder voorwaarden 5 goed haalbaar is! De totale meerkosten voor de woningcorporatie voor het renoveren van de doorgerekende woning naar energieneutraal niveau bedragen zo n ,-. Hier staan de vermeden energiekosten van ,- (kostenniveau 2010) tegenover. Deze vermeden energiekosten zijn ruim 2 keer lager dan de energielasten die de huurder de komende 30 jaar zou betalen in het scenario autonoom ( ,-). Het verschil tussen kosten en baten voor de corporatie is in het doorgerekende voorbeeld minder dan 4.500,- over 30 jaar. Met andere woorden 150,- per jaar! Naast energieneutraliteit en dus stabiliteit in de woonlasten voor de huurder staan hier nog andere grote voordelen tegenover die in dit onderzoek niet zijn gekwantificeerd maar wel waarde vertegenwoordigen. Denk daarbij aan: Een relatieve vastgoedwaarde verbetering t.o.v. een woning waar niks aan gedaan wordt; Een verbetering van de verhuurmogelijkheden (minder leegstand); Exploitatieduurverlenging. Naast deze indirecte financiële componenten zijn er nog meer redenen om de woning energieneutraal te maken: CO 2 -emissiereductie; Een verhoging van het comfort van de bewoners; De mogelijkheid om te koelen in de zomer; Maatschappelijke betrokkenheid; Groen imago van de corporatie; Verbetering van het binnenmilieu. 5.2 Kanttekeningen Hieronder staan een aantal factoren die de resultaten in dit onderzoek positief of negatief kunnen beïnvloeden. Oriëntatie woning In het beschouwde voorbeeld is gekeken naar een woning met een dakvlak om het zuiden. Qua elektriciteitsopbrengst is dat gunstig. Mocht de oriëntatie afwijken van het zuiden, dan zal de elektriciteitsopbrengst per m 2 PV lager zijn. 5 Zie de kanttekeningen in paragraaf 5.2 en de gehanteerde uitgangspunten in de bijlagen. BuildDesk Benelux 15

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Het hoofddoel is: het omlaag brengen van uw energierekening door gedragsinvloeden & techniek én het produceren van duurzame energie;

Nadere informatie

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014 Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 5 Het EPA-maatwerkadviesrapport Het eindresultaat van het adviesproces moet men uiteindelijk vastleggen in een adviesrapport dat met

Nadere informatie

Energie-Index advies tbv huursector

Energie-Index advies tbv huursector Energie-Index advies tbv huursector Ulft, 2 juli 2015. Project: ATAG E-I oplossingen Projectnummer: 2015-018 Woningtype: Rij-tussenwoningen bj 46/64, 65/74, 75/91 Opdrachtgever: ATAG Verwarming Nederland

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning in Plantsoensingel Noord, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan u

Nadere informatie

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Samenvatting resultaten, april 2010 Inleiding Het effect van verschillende installatieopties op het energielabel van SenterNovem voorbeeldwoningen

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN. Arie Kalkman

DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN. Arie Kalkman DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN Arie Kalkman DuurzaamWageningen: Bewonersinformatie warmtepompen Over TNO: TNO is een onafhankelijke not-for-profit onderzoeksorganisatie (voor

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Benchmarkrapportage 2013

Benchmarkrapportage 2013 Benchmarkrapportage 2013 Hartelijk dank voor het deelnemen aan de monitoringronde 2013. Voor u liggen de resultaten voor uw corporatie ten opzichte van de totale groep deelnemende corporaties. Graag vernemen

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Amstelstraat, Assen Type woningen: 107 flats met interne galerij, 50 m2, bedrijfs- en algemene ruimten op de begane grond Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Huurdersorganisatie Amstelflat

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15

Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15 Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15 Agenda 1. Welkomstwoord voorzitter AH Woon. 2. Huurbeleid 2015 en verder 3. Wat heeft AH Woon gedaan 4. Pauze 5. Er

Nadere informatie

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder Nieuwbouw Steile Bank en Urkerstraat Woonfolder Lemmer, een oud vissersdorp met maritiem karakter Lemmer is gelegen in de fusiegemeente De Friese Meren, provincie Friesland. Het is één van Frieslands bekendste

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning aan de Eltenseweg in Stokkum, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

PDFlib PLOP: PDF Linearization, Optimization, Protection. Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com

PDFlib PLOP: PDF Linearization, Optimization, Protection. Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com PDFlib PLOP: PDF Lineariation, Optimiation, Protection Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com p Energielabel woning supplement* Afgegeven conform de Regeling energieprestatie

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Prioriteiten 2011 / 2012

Prioriteiten 2011 / 2012 Vandaag: Introductie DHPA Wat zijn lucht/water (hybride) warmtepompen Achtergronden bij toepassing Integrale benadering Mogelijke labelstappen/resultaten Hoe nu verder? 1 Ondersteund door: Prioriteiten

Nadere informatie

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas.

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas. Project: woningen Maasbommel Datum: april 2014 Onderwerp: jaarrapportage nr. 4 Inleiding Eind februari 2013 zijn de drie woning in Maasbommel opgeleverd aan de huurders van Woonstichting De Kernen. Deze

Nadere informatie

B (zie toelichting in bijlage)

B (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden B (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Nieuwe Leliestraat Amsterdam Type woningen: 14 portiekwoningen, 70 m2 Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Bewonerscommissie Nieuwe Leliestraat Verhuurder: De Alliantie Datum: 21-10-2014

Nadere informatie

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Klantnummer 11111VA1 Contactpersoon Kasper van Heteren Energie prestatie adviseur woningen (EPA-W) Johannes Frölich E-mailadres kasper.van.heteren@maakjehuishoom.nl Datum

Nadere informatie

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland?

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? We hebben veelal nog verouderde woningen waarbij ongeveer een kwart van de huiseigenaren een hypotheekschuld heeft boven de huidige marktwaarde.

Nadere informatie

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50 Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Beste Maarten en Vera, Bij deze willen we jullie alvast hartelijk bedanken voor jullie inzet,

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Info sessie warmtepompen met bodem energie

Info sessie warmtepompen met bodem energie Info sessie warmtepompen met bodem energie Waarom warmtepomp Werking warmtepomp Waarom hybride Werking hybride Leo Janssen TPA Vaillant T.b.v Omgevings Dienst Midden Holland November 2013 Waarom een warmtepomp?

Nadere informatie

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Energiebesparende voorzieningen zijn in meerdere opzichten interessant: Structurele besparing tot 30% op

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie

Oosterhout Nieuwe Energie Oosterhout Nieuwe Energie Wat willen wij bereiken met ONE Oosterhout 100% Duurzame Energie Betaalbaar Lokaal opgewekt Met lokale ondernemingen Oftewel:. samen met inwoners van Oosterhout, op het grondgebied

Nadere informatie

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten Cursus Verwarm je woning 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking

Nadere informatie

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Auteurs Marcel Warnaar Jasja Bos Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 METHODE... 4 2.1 Inleiding... 4 2.2 Energielasten in de standaard berekening...

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Opnameformulier woningen voor EP-certificaat

Opnameformulier woningen voor EP-certificaat Opnameformulier woningen voor EP-certificaat Hieronder worden de opnameformulieren gegeven die een EPA-adviseur nodig heeft om een opname van de woning op papier te kunnen verrichten. Om het opnameformulier

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen nergiebesparing Industrie Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen cvketel cvketel cvketel cvketel cvketel gas elektric iteit cvketel cvketel cvketel Huidige situatie portiekflat Portiek

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat

Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat Onderdeel 2 Voorbeeldopdracht Examendatum: Naam kandidaat: Soort en nummer legitimatiebewijs: Lees zorgvuldig onderstaande informatie Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan voor woningen in opdracht van: de heer E. Scanner Straat en nr. gekeurde woning: De Brink 6 Postcode:

Nadere informatie

Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat

Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat Onderdeel Casus ingevuld opnameformulier. Algemene projectgegevens Projectnaam: Woning Jansen Kenmerk: Adres: Guido Gezellelaan Huisnummer: 00 Postcode: 2624

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd EERST NOM PROJECT 2013 RIJSWIJK Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Opnameformulier Energielabel woningen 1. Algemene projectgegevens

Opnameformulier Energielabel woningen 1. Algemene projectgegevens Opnameformulier Energielabel woningen 1. Algemene projectgegevens Projectnaam: Kenmerk: Adres: Postcode: Klantnaam: Contactpersoon: Datum woning bezoek: 3817PR-45 Hobbemastraat 3817 PR Plaats: Amersfoort

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

ELKE VORM VAN FRAUDE ZAL ONMIDDELLIJKE UITSLUITING VAN HET EXAMEN TOT GEVOLG HEBBEN. Dit boekje pas openen als daarvoor toestemming wordt gegeven.

ELKE VORM VAN FRAUDE ZAL ONMIDDELLIJKE UITSLUITING VAN HET EXAMEN TOT GEVOLG HEBBEN. Dit boekje pas openen als daarvoor toestemming wordt gegeven. Voorbeeldexamen Energieprestatiecertificaat Examendatum: Naam kandidaat: Soort en nummer legitimatiebewijs: Gebruikte software: Onderdeel 2 Lees zorgvuldig onderstaande informatie Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Energiesprong concepten

Energiesprong concepten Energiesprong concepten Aan: Van: Martijn Winnen Kamiel Jansen Datum: 29 09 11 Betreft:: Concepten energiesprong A damse School woningen Uitgangssituatie Voor de energiesprong berekeningen zijn we uitgegaan

Nadere informatie

Intakeformulier Professionele Woningbeheerder. EPA - Intake formulier. Professionele Woningbeheerder

Intakeformulier Professionele Woningbeheerder. EPA - Intake formulier. Professionele Woningbeheerder Bijlage 2A: Intakeformulier Professionele Woningbeheerder EPA - Intake formulier Kenmerk: Professionele Woningbeheerder Invulinstructie: = tekst of werkelijke waarde invullen = aankruisen indien van toepassing

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Rapportage SHAERE 2012

Rapportage SHAERE 2012 Voor u ligt de benchmarkrapportage SHAERE 2012. Deze rapportage beschrijft de voortgang van de verbetering van de Energie Index (EI) van corporatiewoningen in 2012. Wat is SHAERE? SHAERE (Sociale Huursector

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar?

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? Erik Franke Franke Architekten 1 oktober 2008 Den Haag 2008: 7 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar! 2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? 2020: 4,3 miljoen

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Het dak als energiebron

Het dak als energiebron Optimaal gebruik van je dak Rotterdam heeft 14,5 vierkante kilometers aan platte daken. Die ruimte biedt volop kansen om benut te worden voor het opwekken van energie, voor regenwaterbuffering, voor het

Nadere informatie

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper en terugverdientijden Niek Tramper en terugverdientijden Zonneboiler geeft warm tapwater Zonnepanelen geven elektriciteit Warmtepomp geeft verwarming Pelletkachel geeft verwarming Zonneboiler Uitgangspunt:

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel 19 april 2010, HBV Maaskant Nieuwe woningwaarderingsstelsel (puntenstelsel) en het energielabel Susan Huijbregts Campagnemedewerker energieteam Waarom energie besparen? Woonlasten verlagen (de afgelopen

Nadere informatie

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Samen verduurzamen Uitdagingen op de Nederlandse markt De Nederlandse woningbouw staat voor een fikse uitdaging. De tijd van grote nieuwbouwprojecten

Nadere informatie

Effecten van aanpassing van de energetische punten in het WWS

Effecten van aanpassing van de energetische punten in het WWS Effecten van aanpassing van de energetische punten in het WWS Effecten van aanpassing van de energetische punten in het WWS Uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van VROM B. Blijie, R.J. van Til en

Nadere informatie

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Geert-Jan Persoon Adviseur woningkwaliteit Vereniging Nederlandse Woonbond Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam 020-5517784 www.woonbond.n www.bespaarenergiemetdewoonbond.nl

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten verbruiken. Hoe we werken De woning krijgt als het ware

Nadere informatie

Recapitulatie voortgang woning Nul73

Recapitulatie voortgang woning Nul73 Daviottenweg 30 5222 BH s-hertogenbosch (Nederland) Telefoon nr. (+31) 73 623 00 33 ww.in2cmove.com info@in2cmove.com KvK nr. 16025664 s-hertogenbosch BTW nr. NL 0036.66.402 ING 107.75.75 ABN AMRO 53.86.56.204

Nadere informatie

Energielabel rapportage

Energielabel rapportage Pagina : 1 van 13 Energielabel rapportage Folgeren 32 te DRACHTEN Pagina : 2 van 13 Rapportgegevens en verantwoording Opdrachtgever Keuringsinstantie Naam mevrouw D Lee Naam Adres Postbus 574 Adres Kerkstraat

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen. L escaut woonservice

Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen. L escaut woonservice Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen L escaut woonservice Woonburg Zeeuwland 1 De Wooneco-alliantie 2 Minder dan een

Nadere informatie

Energie Prestatie Vergoeding

Energie Prestatie Vergoeding Energie Prestatie Vergoeding handleiding Status Concept Auteur Ewald Hafkenscheid, Zelziuz BV - Werkgroep Prestatiegarantie Revisie historie 0.2a 29-1-2015 eerste concept met voorbeelden 0.5 9-2-2015 uitbreiding

Nadere informatie

energielabel Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen.

energielabel Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Energieprestatiecertificaat energielabel Bestaande bouw Woning/Woongebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Energieklasse zeer energie zuinig A B A ++

Nadere informatie