Jaarbericht SDE en MEP. >> Als het gaat om energie en klimaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarbericht 2010. SDE en MEP. >> Als het gaat om energie en klimaat"

Transcriptie

1 Jaarbericht 2010 SDE en MEP >> Als het gaat om energie en klimaat

2 Inhoud Voorwoord 3 Hoe leest u dit jaarbericht? SDE 3 MEP 3 Resultaten 4 productievermogen SDE en MEP 5 Gerealiseerd productievermogen SDE en MEP 5 Duurzame producties en uitgaven 5 Windenergie 6 Interview Bij Proctor & Gamble Pet Care draait t om meer dan wind alleen 7 Productievermogen en realisatie 8 Wie vraagt aan? 8 Duurzame producties en uitgaven 8 Zonnestroom 10 Interview Zon: daar zit muziek in 11 Productievermogen en realisatie 12 Marktontwikkelingen 12 Wie vraagt aan? 12 Duurzame producties en uitgaven 12 Biomassa 13 Interview Attero: groen gas uit de grijze kliko 14 Wat valt er onder biomassa? 15 Nuttig gebruik van restwarmte 15 Productievermogen en realisatie 15 Marktontwikkelingen 15 Wie vraagt aan? 16 Duurzame producties en uitgaven 16 Waterkracht 17 Interview De kracht van water voor een groene toekomst 18 Productievermogen en realisatie 19 Wie vraagt aan? 19 Duurzame producties en uitgaven 19 Totaaloverzichten 20 Subsidietoezeggingen en realisatie op 1 maart Duurzame producties en kasuitgaven in Budgetplafond per jaarronde SDE 23 Dit jaarbericht gaat over de subsidie-aanvragen uit de SDE-ronden 2008, 2009 en 2010, de OV-MEP (overgangsregeling tussen de MEP en de SDE) en aanvragen uit de MEP-regeling. De OV-MEP is in dit jaarbericht meegenomen in de resultaten van de MEP. De peildatum voor dit jaarbericht is 1 maart De gegevens zijn samengevat in de totaaloverzichten aan het einde van dit document. De kasuitgaven over het kalenderjaar 2010 hebben betrekking op de maandelijkse voorschotbetalingen, de jaarlijkse bijstellingen en ook de afrekeningen bij de vaststelling na afloop van de subsidieperiode. Dit laatste speelt vooral bij de MEP. De producties over het kalenderjaar 2010 betreffen de geregistreerde producties die voor 1 maart 2011 zijn doorgegeven aan Agentschap NL. Nog niet alle producties over 2010 waren op 1 maart 2011 doorgegeven. De gegevens in dit jaarbericht zijn gebaseerd op het subsidie-administratiesysteem van Agentschap NL. Hierdoor kunnen de gegevens afwijken ten opzichte van andere publicaties waarin (ook) andere bronnen gebruikt worden. De energieproductie in het kalenderjaar 2010 is vertaald naar de menselijke maat : hoeveel huishoudens kunnen in hun jaarlijkse energiebehoefte worden voorzien van duurzame energie geproduceerd met SDE- en/of MEP-subsidie. Uitgangspunt daarbij is dat een gemiddeld huishouden bestaande uit 2,3 personen zo n kilowattuur (kwh) per jaar gebruikt [Bron: Milieucentraal, 2011]. In het Jaarbericht 2009 SDE en MEP werd uitgegaan van een jaarlijks gebruik van kwh voor een gemiddeld huishouden. Dit is opgehoogd naar kwh vanwege het toegenomen elektriciteitsverbruik per huishouden. Met dezelfde duurzame productie kunnen in verhouding minder huishoudens van elektriciteit worden voorzien ten opzichte van het voorgaande uitgangspunt. 2

3 Voorwoord Jaarbericht 2010 SDE en MEP Vorig jaar verscheen het eerste jaarbericht over de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en de regeling Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie. Het is mooi om te zien dat we vanuit de SDE inmiddels voor bijna MW aan beschikkingen hebben toegekend. De windmolenparken in de Noordzee en de Noordoostpolder, samen goed voor ruim MW, nemen hiervan een belangrijk deel voor hun rekening. Dit jaarbericht geeft inzicht in de gerealiseerde projecten en de projecten die de komende jaren nog gerealiseerd gaan worden. Ook de hoeveelheid duurzame energie die in 2010 geproduceerd is en de uitgekeerde middelen komen aan bod. In 2011 wordt de SDE omgebouwd naar een nieuwe, verbeterde regeling: de SDE+. De SDE+ is een robuuste regeling die op een meer kosteneffectieve wijze gaat bijdragen aan de Europese doelstelling van 14% duurzame energie in De SDE+ richt zich op het realiseren van een versnelde marktintroductie van duurzame energietechnieken. Alle opties tot een basisbedrag van 15 ct/kwh komen voor ondersteuning in aanmerking. Een noviteit is de vrije categorie. Slimme ondernemers die goedkoper dan gemiddeld duurzame energie kunnen produceren kunnen in deze categorie eerder een subsidieaanvraag indienen voor een lager basisbedrag. Met de introductie van de vrije categorie worden ondernemers maximaal gemotiveerd om goede projectvoorstellen te ontwikkelen. De SDE+ geeft vertrouwen voor de toekomst. Zeker als straks de SDE+ wordt gefinancierd uit een opslag op de energierekening. Met de opslag wordt de langjarige beschikbaarheid van middelen om duurzame energie te stimuleren zeker gesteld. Het jaarbericht 2010 SDE en MEP omvat de resultaten van de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) en de voorganger van de SDE, de subsidieregeling Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP). Dit is het tweede jaarbericht dat over de SDE en de MEP verschijnt. SDE De regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) is een exploitatiesubsidie. Duurzame energie is duurder om te produceren dan grijze energie. De SDE vergoedt de extra kosten die gemaakt worden om die duurzame energie rendabel te kunnen produceren voor een periode van 12 of 15 jaar. De SDE is in 2008 van start gegaan. In 2010 zijn subsidiebeschikkingen afgegeven voor de categorieën biomassa (elektriciteit en gas), waterkracht, windenergie en zonnestroom. MEP De regeling Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP), de voorloper van de SDE, was opengesteld tussen juli 2003 en augustus De subsidie werd verstrekt voor een periode van maximaal tien jaar. Er zijn daarom nog steeds projecten die subsidie ontvangen uit de MEP. Ook projecten die na 1 januari 1996, maar voor juli 2003 gerealiseerd zijn, konden voor een gedeelte van hun subsidielooptijd nog aanspraak maken op MEP-subsidie. Tot slot wil ik vanaf deze plek alle betrokken ambtenaren in beleid en uitvoering bedanken voor de prestaties die het afgelopen jaar zijn neergezet. Ronald Roosdorp MT-lid Directie Energie & Duurzaamheid Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 3

4 Resultaten In de SDE-ronde 2010 was het beschikbare budget 2,1 miljard. Het SDE-budget is verdeeld over verschillende categorieën. Op 1 maart 2011 is dit budget voor 83 procent uitgeput. Dit percentage zal naar verwachting tot circa 86 procent toenemen, door subsidietoezeggingen aan hoofdzakelijk wind op land projecten die nog in behandeling zijn. Het resterende deel blijft onbenut door geen of weinig aanvragen in met name de categorieën warmtekrachtkoppeling en afvalverbranding (zie tabel 1). 2011: SDE wordt SDE+ Na drie jaarrondes is de SDE met ingang van 2011 overgegaan in de SDE+. Een belangrijke wijziging is de gefaseerde inschrijving, waarbij de projecten met lage subsidiebehoefte eerst kunnen inschrijven. Op deze manier ontstaat onderlinge concurrentie en hebben de meest kosteneffectieve projecten de grootste kans op een subsidietoezegging. Het maximale basisbedrag in de laatste fase is 15 ct/kwh voor groene stroom en 104 ct/nm3 voor groen gas. De SDE+ wordt vanaf 2013 gefinancierd uit een opslag op de energierekening en mogelijk voor een deel door een kolen- en gasbelasting. Gebruikte termen Aantal toezeggingen: het aantal positief beschikte subsidieaanvragen (op 1 maart 2011). /actueel (productie)vermogen: het (productie)vermogen in MW of Nm3/h waarvoor een positieve subsidiebeschikking is afgegeven (op 1 maart 2011), exclusief het vermogen dat is ingetrokken of het vermogen waarvan de einddatum van de subsidie is bereikt. Gerealiseerd (productie)vermogen: Het subsidiabele (productie)vermogen van de installaties die momenteel in gebruik zijn en waarvan de producenten geregistreerd staan als producent van duurzame energie. budget: het positief beschikte budget voor subsidieaanvragen. Dit betreft het maximale bedrag dat gereserveerd is voor een project. Gepubliceerd budget: het totale budget dat de rijksoverheid per categorie productie-installaties beschikbaar stelt voor de stimulering van duurzame energieproductie. SDE-bijdrage: de SDE bijdrage wordt bepaald aan de hand van het verschil tussen het basisbedrag en het correctiebedrag. De berekening van de SDE-bijdrage wordt uitgelegd op de website van de SDE. Tabel 1. Resultaten SDE 2010: Subsidietoezeggingen Categorie Aantal toezeggingen vermogen (MW) budget ( mln) Gepubliceerd budget ( mln) Hernieuwbare elektriciteit Windenergie op land ,2 937,0 Zon-PV klein (1,0-15 kwp) ,5 69,0 Zon-PV groot ( kwp) ,0 24,0 Afvalverbranding ,8 238,0 Stortgas - AWZI/RWZI 1 1 0,6 13,0 Biomassa ,0 400,0 Waterkracht ,3 63,0 Warmtekrachtkoppeling ,0 Hernieuwbaar gas Stortgas - AWZI/RWZI ,0 Biomassa ,0 190,0 Totaal SDE , ,0 4 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

5 productievermogen SDE en MEP Uit de ronde 2010 is in totaal 604 MW aan duurzaam productievermogen toegezegd. In combinatie met het toegezegd vermogen uit voorgaande rondes, komt het totaal toegezegde vermogen voor de SDE op MW. In 2010 is hiervan MW toegezegd in de categorieën wind op zee en windenergie gefundeerd in water en groter dan 6 MW. Deze categorieën horen formeel bij de SDE-ronde Hiermee kunnen ruim 2,6 miljoen huishoudens een jaar lang van stroom worden voorzien. Biomassa-installaties (circa 57%) en windturbines (circa 42%) produceren de meeste groene stroom (zie figuur 2). Met deze hoeveelheid duurzame stroom is in totaal kton CO2-uitstoot vermeden. In totaal heeft Agentschap NL in 2010 bijna 700 miljoen kasgeld aan SDE en MEP-subsidie uitgekeerd. Het actuele toegezegde vermogen onder de MEP is MW. Het toegezegd productievermogen voor grootschalige biomassa-installaties uit de MEP (> 50 MW) is hierin niet meegenomen (zie hoofdstuk Biomassa voor toelichting). Het totale toegezegde vermogen voor de SDE en de MEP samen komt daarmee op MW. Dit is een toename van 33 procent ten opzichte van het Jaarbericht 2009 SDE en MEP (peildatum 28 februari 2010). Figuur 1 geeft een overzicht van de geografische spreiding van dit productievermogen over Nederland. De komende jaren neemt de gesubsidieerde productie van de MEP af omdat projecten de maximale subsidieperiode doorlopen hebben, terwijl die van de SDE juist toeneemt. Zeeland Friesland Noord-Holland Flevoland Utrecht Gelderland Zuid-Holland Noord-Brabant Limburg Groningen Drenthe Overijssel Vermogens SDE en MEP (MW) Gerealiseerd productievermogen SDE en MEP Vanaf het moment van beschikken hebben subsidieontvangers van de SDE, afhankelijk van de categorie, maximaal vijf jaar de tijd om de productie-installatie in gebruik te nemen. Op 1 maart 2011 is circa 252 MW van het toegezegde vermogen van de SDE in gebruik. Bij de MEP is dit MW. Het totale gerealiseerde vermogen komt hiermee op MW (zie tabel 2). Figuur 1. duurzaam vermogen (MW) SDE en MEP per provincie. 42% 1% Duurzame producties en uitgaven In totaal is in 2010 met het totaal gerealiseerde productievermogen binnen de SDE en de MEP bijna GWh (Gigawattuur) groene stroom geproduceerd. 57% Windenergie Zonnestroom Biomassa Waterkracht Tabel 2. productievermogen SDE en MEP Figuur 2. Gerealiseerde duurzame producties SDE en MEP (MWh) in Dit betreft uitsluitend de productiegegevens over 2010 die voor 1 maart 2011 zijn doorgegeven aan Agentschap NL. De productie van zonnestroominstallaties is verwaarloosbaar klein en daarom niet zichtbaar. vermogen (MW) op peildatum vermogen (MW) op peildatum Gerealiseerd vermogen (MW) op peildatum SDE MEP Totaal SDE en MEP Omrekenfactor elektriciteit naar gas: 1 MW = 271 Nm3/h. 5 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

6 Windenergie Een belangrijk onderdeel van de SDE is het stimuleren van windenergie. In 2010 was voor stimulering van windenergie op land 937 miljoen beschikbaar. Kort voor sluiting van de regeling werd het budget voor wind op land overtekend. Daarom is geloot onder de aanvragen die op de dag van overtekening zijn ingediend. Op 1 maart 2011 zijn nog niet alle aanvragen afgehandeld. Met het resterende budget kan nog maximaal 29 MW worden toegezegd. 6 Jaarbericht 2010 SDE en MEP 6 Energie en bedrijven Energielijst 2010

7 Interview Bij Proctor & Gamble Pet Care draait t om meer dan wind alleen Procter & Gamble (P&G) Pet Care in Coevorden had begin 2011 drie primeurs met één windturbine. De windmolen was de eerste op bedrijventerrein Europark in Coevorden, de eerste in de provincie Drenthe én de eerste van Procter en Gamble wereldwijd. Dankzij onder meer de SDE-subsidie levert de windturbine groene stroom aan tot huishoudens. Nadat de bouwplannen vier jaar geleden ontstonden, was de realisatie van de windturbine uiteindelijk in twee maanden voor elkaar. Eind augustus 2010 ging de eerste schop de grond in. Begin 2011 draaiden de wieken en stroomde de eerste groene elektriciteit door de kabels. Wereldwijd duurzaam Drijfveer achter de primeur zijn de global sustainability targets van Procter & Gamble. We hebben al een paar decennia duurzaamheidsdoelstellingen, maar hebben ze onlangs vernieuwd, legt Harry Boekholt van P&G Pet Care uit. Het doel is om wereldwijd al onze fabrieken op duurzaam opgewekte energie te laten draaien. Onze windturbine is één van de projecten die uit die ambitie voortkomt. (Nog) niet voor eigen gebruik De turbine heeft een vermogen van 2 MW en levert ongeveer vijf miljoen kilowattuur per jaar. Boekholt: Jammer genoeg kunnen we die stroom niet direct inzetten in onze fabriek. Dat heeft te maken met de voorwaarden van de subsidieregeling: de opgewekte energie moet geleverd worden aan het openbare net. Desondanks had Boekholt het niet graag zonder subsidie gesteld. Zonder financiële steun was het project niet doorgegaan. Externe expertise Evenals de financiële hulp is ook een goede samenwerking met externe partijen onmisbaar, vertelt Boekholt: Alleen kom je er niet. Je hebt te maken met bestemmingsplannen en veiligheidsvoorschriften, maar bijvoorbeeld ook met de vogeltrek. Reden genoeg voor P&G om een advies- en een projectmanagementbureau in te schakelen om het proces te begeleiden. Met name bij het benodigde onderzoek en de bijkomende formaliteiten heeft die externe expertise ons enorm geholpen. Meer dan wind alleen De windmolen in Coevorden blijft niet lang de enige in zijn soort. In totaal staan er zes windmolens in de bestemmingsplannen voor het bedrijventerrein. Naast windenergie is P&G Pet Care druk in de weer met andere vormen van duurzame energie. We zijn bezig met de plannen voor zonnepanelen op onze fabriek en we hebben de intentie om restwarmte van een naastgelegen afvalverbrandingsbedrijf af te nemen. Die warmte, in de vorm van stoom, willen we inzetten bij het droogproces van onze producten. 7 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

8 Overzicht Productievermogen en realisatie Subsidieontvangers voor windenergie op land, SDE-ronde 2010, ontvingen in 2010 voor de turbines groter dan 6 MW een SDE-bijdrage van 6,8 eurocent per kwh en voor de turbines kleiner dan 6 MW 6,9 eurocent per kwh. De berekening van de SDE-bijdrage wordt uitgelegd op de website van de SDE. Windenergie op land is daarmee vanuit subsidie-oogpunt één van de goedkoopste opties van duurzame energie binnen de SDE. Duurzame producties en uitgaven Met het totale productievermogen aan windturbines (SDE en MEP) is in 2010 circa GWh duurzame elektriciteit geproduceerd. Daarmee kunnen 1,1 miljoen huishoudens een jaar lang elektriciteit ontvangen en is kton aan CO2-uitstoot vermeden. In 2010 is voor de productie van windenergie bijna 307 miljoen aan subsidies uitbetaald, bijna de helft van het totaal (circa 700 miljoen) aan SDE en MEP uitgaven (zie tabel 4). Vanuit de SDE en de MEP is subsidie toegezegd aan MW windvermogen (zie tabel 3). Dit vermogen concentreert zich in de meer windrijke kustgebieden van Nederland (zie figuur 3). Een windproject kent naar verhouding een lange aanloop- en realisatietermijn. Binnen de SDE is inmiddels 71 MW van de windturbines gerealiseerd. Wie vraagt aan? In de categorie windenergie vragen vooral energiebedrijven en agrarische ondernemers subsidie aan. Soms zijn de laatste verenigd in coöperaties, maar er zijn ook particuliere initiatiefnemers die in coöperatie- of verenigingsverband subsidie aanvragen. Zeeland Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Noord-Brabant Flevoland Friesland Gelderland Limburg Groningen Drenthe Overijssel Windenergie (MW) Figuur 3. duurzaam vermogen windenergie (MW) SDE en MEP per provincie. Tabel 3. Stand van zaken Windenergie op land en op zee Aantal toezeggingen budget ( mln) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE - Wind op Land , SDE - Wind op Zee , MEP - Wind op Land , MEP - Wind op Zee 2 851, Totaal Windenergie , Tabel 4. Windenergie: Duurzame producties en kasuitgaven in 2010 Productie in 2010 (MWh)1 Kasuitgaven 2010 ( mln) SDE - Wind op Land ,3 SDE - Wind op Zee - - MEP - Wind op Land ,4 MEP - Wind op Zee ,0 Totaal Windenergie ,7 1 Op 1 maart 2011 zijn nog niet alle producties over 2010 aan Agentschap NL doorgegeven. 8 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

9 Weinig wind in 2010 De elektriciteitsproductie van de Nederlandse windturbines is in 2010 gedaald met ongeveer 13 procent. Deze daling is het gevolg van het relatief windarme jaar. De groei van het windmolenpark was niet groot genoeg om het verminderde aanbod aan wind te compenseren. [Bron: CBS, bewerkt door Agentschap NL] Windenergie op land en in water In december 2009 is 1,3 miljard beschikbaar gesteld voor grote windturbines ( 6 MW) en windturbines ( 3 MW) gefundeerd in water. In de eerste helft van 2010 is voor 429 MW subsidie toegezegd aan deze windprojecten. Windenergie op Zee Er is binnen de SDE 5,4 miljard beschikbaar gesteld voor windenergie op zee. Hiervan is reeds een gedeelte toegezegd aan twee windparken voor een totaal duurzaam productievermogen van 600 MW. De bouw van de windparken moet voor augustus 2013 gestart zijn. Met de elektriciteitproductie uit de twee windparken kunnen ongeveer 660 duizend huishoudens van elektriciteit worden voorzien. Naast de nu toegezegde subsidie is er nog restbudget, waarmee naar verwachting nog circa 100 MW gesubsidieerd kan worden. Over toekenning van het restbudget is nog geen besluit genomen. 9 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

10 Zonnestroom In 2010 is een recordaantal van ruim SDE-aanvragen voor zonnestroominstallaties ingediend. Van alle categorieën wordt voor zonnestroom ook het grootste aantal toezeggingen verstrekt. In geld uitgedrukt is dit evenwel een relatief kleine categorie binnen de SDE. 10 Jaarbericht 2010 SDE en MEP 10 Energie en bedrijven Energielijst 2010

11 Interview Zon: daar zit muziek in Op het dak van de Philharmonie in Haarlem zijn in het najaar van 2010 met hulp van SDE zonnepanelen geplaatst. Het zijn maar liefst 242 zonnepanelen met een totaal vermogen van 57 kwp. Het is de grootste installatie van zonnepanelen in Haarlem. Op het moment dat de panelen meer energie opwekken dan door de Philharmonie wordt gebruikt, gaat die het elektriciteitsnet in. In de hal van de Philharmonie hangt een display waarop iedereen live kan volgen hoe de panelen op het dak presteren. Hoeveel stroom wekken ze op? Hoeveel is er sinds de start al opgewekt? Hoeveel CO2-uitstoot is er vermeden? Het kan niet op tegen ons gebruik, dat is met kwh per jaar ook wel heel hoog. Maar we zijn niet ontevreden: de opbrengst van de panelen is toch ongeveer gelijk aan het verbruik van vijftien huishoudens, zegt directeur Hansen van de Stadsschouwburg en Philharmonie trots. Goede tijd, goede plaats Hansen gelooft zelf al jaren in het concept van zonne-energie. We hebben hier een prachtig dak en zitten langs de kust in een van de zonnigste gemeentes van het land. Dus ik liep al langer met ideeën rond over zonne-energie, maar concrete stappen hadden we nog niet gezet. Totdat bleek dat we SDE-subsidie konden aanvragen. Ook de gemeente Haarlem adverteerde met subsidiemogelijkheden én toonde zich heel coöperatief bij het aanvragen van subsidie en met praktisch advies. Toen ging het balletje rollen. Het was vast geen toeval dat verschillende leden van het managementteam er op hetzelfde moment over gingen nadenken. Eenvoudige aanvraag De subsidieaanvraag verliep heel eenvoudig. Dat helpt ook. We hebben hier regelmatig met subsidieaanvragen te maken natuurlijk, maar van de techniek weten we veel minder. Gelukkig bood de SDE goede ondersteuning en was de aanvraagprocedure eenvoudig. De procedure is zelfs zo eenvoudig dat ook andere culturele podia inmiddels overwegen om subsidie aan te vragen. Behulpzame partners We zijn in het proces met raad en daad bijgestaan door de gemeente Haarlem, tevens onze grootste subsidiënt. Daarnaast vormt de lokale Rabobank een belangrijke partner. De bank heeft een duurzaamheidfonds en financierde onze display om daar aandacht op te richten. Verder hebben we korting gekregen van de leverancier van de zonnepanelen. En natuurlijk ontvingen we SDE-subsidie. Zo is het ook financieel een interessant verhaal. Ingewikkelde stap Ingewikkelder was het vervolgtraject, waarbij diverse partijen betrokken waren. We hadden te maken met CertiQ, leverancier van groencertificaten, met de netbeheerder én onze eigen stroomleverancier. Dat had wel overzichtelijker gemogen. Nu vroeg dit traject veel van ons doorzettingsvermogen. Lonkend perspectief Nu het is gelukt, lonken mogelijkheden om nog meer energie te besparen. We gaan een plan maken voor energiebesparing in de komende jaren. En we hebben gekeken wat er nodig is om op de Haarlemse schouwburg panelen te plaatsen. Dat is wat lastiger, want we moeten dan het hele dak vernieuwen. Maar wellicht dat we dat in de toekomst gaan doen. Ook anderen zijn erg geïnteresseerd in ons verhaal, vertelt Hansen. Ik ontvang zeker een keer per maand een uitnodiging om over ons stroomproject te vertellen. Er zit blijkbaar echt muziek in. 11 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

12 Overzicht Productievermogen en realisatie De SDE-bijdrage 2010 voor aanvragers in de SDE-ronde 2010 was circa 26 eurocent per kwh voor kleinschalige installaties (tot 15 kwp) en circa 38 eurocent per kwh voor grootschalige installaties ( kwp). De berekening van de SDE-bijdrage wordt uitgelegd op de website van de SDE. Vanuit subsidie-oogpunt zijn dit de hoogste vergoedingen om de productie van duurzame energie rendabel te maken. Friesland Noord-Holland Flevoland Utrecht Gelderland Zuid-Holland Groningen Drenthe Overijssel In totaal is met de SDE en de MEP 82 MW aan vermogen toegezegd, waarvan inmiddels 32 MW gerealiseerd is (zie tabel 5). De provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Noord-Brabant nemen het merendeel van het vermogen voor hun rekening (zie figuur 4). Marktontwikkelingen Zonnestroom wordt onder invloed van internationale ontwikkelingen en door actieve stimulering vanuit de rijksoverheid snel goedkoper. Vooral de zonnepanelen zelf, nog altijd goed voor het grootste deel van de investering, dalen snel in prijs. In 2010 kostte een zonnepaneel circa 20 procent minder dan in het voorgaande jaar. Het lijkt erop dat deze ontwikkeling zich in 2011 zal voortzetten. De realisatie van de kleinschalige zonnestroominstallaties met SDE-subsidie is op gang gekomen. Op 1 maart 2011 is binnen de SDE 18 MW aan zonnestroominstallaties gerealiseerd. Tabel 5. Stand van zaken Zonnestroom Zeeland Noord-Brabant Limburg Zonnestroom (MW) Figuur 4. duurzaam vermogen zonnestroom (MW) SDE en MEP per provincie. Wie vraagt aan? In 2010 was circa 56 procent van de aanvragen voor kleinschalige zonnestroominstallaties (tot 15 kwp) afkomstig van particulieren. De overige aanvragen zijn gedaan door bedrijven en (non-profit) instellingen. Vrijwel uitsluitend bedrijven en (non-profit) instellingen vragen grootschalige installaties (vanaf SDE kwp) aan. Duurzame producties en uitgaven Met het totale opgestelde productievermogen (SDE en MEP) is in 2010 in totaal 8,7 GWh duurzame elektriciteit geproduceerd (zie tabel 6). Dat is een verdubbeling ten opzichte van het jaar Daarmee zijn circa huishoudens een jaar lang van stroom voorzien. De hoeveelheid vermeden CO2-uitstoot hierdoor is 5,1 kton. In totaal heeft Agentschap NL in ,5 miljoen aan subsidie voor zonnestroom uitgekeerd. Aantal toezeggingen budget ( mln) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE , MEP 564 9, Totaal Zonnestroom , Tabel 6. Zonnestroom: Duurzame producties en kasuitgaven in 2010 Productie in 2010 (MWh)1 Kasuitgaven 2010 ( mln) SDE ,8 MEP ,6 Totaal Zonnestroom ,5 1 Op 1 maart 2011 zijn nog niet alle producties over 2010 aan Agentschap NL doorgegeven. 12 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

13 Biomassa De SDE stimuleert zowel de productie van hernieuwbaar gas (groen gas) als hernieuwbare elektriciteit uit biomassa. Budgettair gezien is biomassa, na windenergie op land, de grootste categorie binnen de SDE. De categorie kent meerdere subcategorieën. De belangstelling voor biomassa was in 2010 onverminderd groot. Er is geloot om te bepalen welke aanvragers subsidie konden ontvangen. In 2010 zijn in totaal 155 aanvragen gedaan en is aan 41 projecten subsidie toegezegd. Acht van deze toezeggingen zijn in de groen gas categorie. 13 Jaarbericht 2010 SDE en MEP 13 Energie en bedrijven Energielijst 2010

14 Interview Attero: groen gas uit de grijze kliko Niet alle gft-afval wordt afzonderlijk van ander afval ingezameld. Ook in de gemeente Groningen bevat het huishoudelijk afval in grijze containers nog veel organisch materiaal. Afvalverwerker Attero heeft in Groningen een speciale installatie die de organische fractie uit de grijze kliko s alsnog scheidt van ander afval. Deze afvalscheidingsinstallatie werkte steeds verfijnder en zo ontstond overcapaciteit: Attero had meer materiaal te vergisten dan de rest van de installatie aankon en koos voor groen gas als oplossing. Er staan hier al een vergistingsinstallatie en een warmtekrachtcentrale, legt Michael Sanders, energiemanager van Attero, uit. Dus we produceren ook elektriciteit en warmte, die we onttrekken aan het biogas uit het organisch materiaal. Maar bij het groeiende biogasaanbod vonden we geen afzet voor extra warmte. Toen werd het mede dankzij de SDE-subsidie interessant om het biogas op te werken tot groen gas van Slochteren-kwaliteit. Investeringen De nieuwe groengasinstallatie (700 Nm3/h) van Attero is in oktober 2010 in gebruik genomen. Het was een eigen initiatief van Attero, maar het ging niet vanzelf, vertelt Sanders. Je merkt dat de hogere capaciteit zich op allerlei plekken doorvertaalt naar aanpassingen, dus niet alleen maar in de vergisters en de gasopwerkingsinstallatie. Denk ook aan transportbanden die te klein worden. Zo kwamen er heel wat extra investeringen bij dit project kijken. Het kostenplaatje bedraagt twaalf miljoen euro. We hebben nu een hoogwaardige opwaardeerinstallatie, die ruw biogas omzet in hoogwaardig groen gas van Slochteren-kwaliteit. Die kwaliteit is geborgd en wordt continu gemonitord. Begin 2011 is al in totaal één miljoen m³ gas op het net geleverd. Past in bedrijfsvoering De installatie levert zevenhonderd kuub groen gas per uur. Dat komt overeen met de gasbehoefte van ongeveer drieduizend huishoudens. Het past in onze filosofie om zo veel als dat haalbaar is bij afvalverwerking de ladder van Lansink toe te passen: van restproducten maken we zo hoogwaardig mogelijke nieuwe grondstoffen. Het opwerken van biogas past heel mooi in dat plaatje. Een ander voorbeeld is dat we installaties hebben die hoogwaardig verschillende soorten plastics uit het afval filteren waarbij deze weer als grondstof voor productiedoeleinden inzetbaar zijn. Dankzij overheidssubsidie Ondanks de milieubewuste bedrijfsvoering had de nieuwe installatie zonder subsidie van de rijksoverheid onmogelijk gerealiseerd kunnen worden. De productie van groen gas is zoveel duurder dan fossiel aardgas, dat het project een grote onrendabele top zou hebben. Dankzij de subsidie die we krijgen, kunnen we het opgewekte groen gas nu wel tegen een marktconforme prijs produceren. Uitvoeringsorganisatie Agentschap NL was behulpzaam bij het aanvragen van subsidies: Dat maakte het mogelijk om onze aanvraag goed door de diverse procedures te leiden. En Agentschap NL staat ons ook heel praktisch terzijde, bij het verlenen van voorschotten bijvoorbeeld. 14 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

15 Overzicht Wat valt er onder biomassa? De categorie biomassa kent meerdere (sub)categorieën en heeft daarom een brede en diverse doelgroep. De productie van groen gas is in 2008 geïntroduceerd in de SDE. Sinds 2009 is ook het nuttig gebruik van restwarmte inbegrepen, die ontstaat bij de productie van hernieuwbare elektriciteit. In 2010 kon subsidie worden aangevraagd voor: afvalverbranding (AVI); stortgas of biogas uit afvalwater of rioolwaterzuivering (AWZI/RWZI) (ook groen gas); (co-)vergisting van dierlijke mest, gft-vergisting, overige (VGI) vergisting (ook groen gas); kleinschalige (< 10 MW) en grootschalige verbranding (> 10 MW t/m 50 MW). De subcategorieën hebben verschillende subsidiebedragen, afhankelijk van het vermogen van de installatie en het gebruik van restwarmte. Binnen de categorie biomassa wordt vanuit de SDE de laagste vergoeding uitgekeerd voor de productie van biogas uit AWZI/RWZI met een SDE-bijdrage van 1,4 eurocent per kwh voor elektriciteit en 4,1 eurocent per Nm3 voor gas. De berekening van de SDE-bijdrage wordt uitgelegd op de website van de SDE. De hoogste vergoeding is voor gas uit co-vergisting van dierlijke mest en overige vergisting met een SDE-bijdrage van circa 43 eurocent per Nm3. Nuttig gebruik van restwarmte Restwarmte die vrijkomt bij verbranding of vergisting kan voor andere doelen worden gebruikt, bijvoorbeeld voor het verwarmen van huizen. Het nuttig gebruik van deze restwarmte wordt daarom gestimuleerd. Hoe meer restwarmte nuttig wordt gebruikt, hoe hoger het subsidiebedrag per kwh geproduceerde energie. Ter illustratie: In 2010 ontving een co-vergistingsinstallatie met een subsidietoezegging uit de SDE-ronde 2010, bij maximale warmtebenutting, 23 procent meer subsidie dan dezelfde installatie zonder warmtebenutting. Productievermogen en realisatie Het totale toegezegde vermogen biomassa voor de SDE en MEP is, exclusief het vermogen van grootschalige biomassa-installaties, 767 MW (zie tabel 7 op pagina 16). Dit vermogen concentreert zich vooral in de provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Overijssel (zie figuur 5). Van de 767 MW is reeds 559 MW gerealiseerd. In 2010 zijn de eerste groen gas projecten in gebruik genomen. Zeeland Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Noord-Brabant Flevoland Friesland Gelderland Limburg Groningen Figuur 5. duurzaam vermogen biomassa (MW) SDE en MEP per provincie. Drenthe Overijssel Biomassa (MW) Marktontwikkelingen Een recente ontwikkeling is de productie van groen gas waarbij (ruw) biogas, afkomstig van de vergisting van biomassa, wordt opgewerkt tot aardgaskwaliteit. In 2010 zijn vier projecten gerealiseerd met een gezamenlijke capaciteit van 13 miljoen Nm3/jaar. De afgelopen jaren zijn vergistingsinstallaties, waarin naast mest ook co-producten worden vergist, sterk in opkomst. 15 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

16 Wie vraagt aan? De groep die aanvraagt voor biomassa installaties is heel divers en bestaat uit afvalverbranders, afvalverwerkers en recyclingbedrijven, grotere en kleinere energiebedrijven en daarnaast veel agrarische bedrijven. Ook bedrijven uit de voedings- en genotsmiddelenindustrie behoren tot de subsidieaanvragers. Duurzame producties en uitgaven In 2010 is GWh elektriciteit uit biomassa geproduceerd (zie tabel 8), waarmee zo n 1,5 miljoen huishoudens een jaar lang van elektriciteit kunnen worden voorzien. De subcategorie grootschalige biomassa uit de MEP levert hier de grootste bijdrage aan (circa 61 procent). Met de productie is kton aan CO2-uitstoot vermeden. In 2010 is nog slechts beperkt hernieuwbaar gas uit biomassa geproduceerd. Agentschap NL heeft in 2010 voor de totale categorie biomassa 373 miljoen aan kasuitgaven gedaan. Aandeel duurzaam Grootschalige biomassa-installaties uit de MEP (> 50 MW) en afvalverbrandingsinstallaties ontvangen uitsluitend subsidie voor de duurzame productie uit de biogene fractie van het afval dat verstookt wordt. Voor de SDE 2010 gold voor de afval verbrandingsinstallaties een forfaitair vastgestelde biogene fractie van het afval van 49 procent. Van grootschalige biomassa-installaties is het duurzame vermogen variabel. Deze installaties zijn energiecentrales die zowel fossiele brandstof als biomassa gebruiken als brandstof. De gebruikte hoeveelheid duurzame brandstof (biomassa) varieert afhankelijk van de biomassaprijzen. Daarom blijft in dit jaarbericht het toegezegde productievermogen voor deze installaties buiten beschouwing. Deze installaties ontvangen uiteraard alleen subsidie voor de werkelijke duurzame energieproductie. De subsidiabele productie en de kasuitgaven zijn daarom wel opgenomen in dit jaarbericht. Tabel 7. Stand van zaken Biomassa Aantal toezeggingen budget ( mln) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE - Biomassa elektriciteit , SDE - Biomassa gas , SDE - Totaal Biomassa , (OV-)MEP - Biomassa , Totaal Biomassa , Hierin is het vermogen voor grootschalige biomassa uit de MEP (installaties > 50 MW) niet meegenomen. Tabel 8. Biomassa: Duurzame producties en kasuitgaven in 2010 Productie in 2010 (MWh)1 Kasuitgaven 2010 ( mln) SDE - Biomassa elektriciteit ,4 SDE - Biomassa gas - 2 0,6 SDE - Totaal Biomassa ,0 (OV-)MEP Biomassa ,8 Totaal Biomassa ,8 1 Op 1 maart 2011 zijn nog niet alle producties over 2010 aan Agentschap NL doorgegeven. 2 Inmiddels zijn vier installaties voor groen gas in gebruik genomen. Op 1 maart 2011 zijn voor deze productie-installaties nog geen producties doorgegeven. Voor deze installaties zijn conform de regeling in 2010 al wel kasuitgaven gedaan. 16 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

17 Waterkracht In 2010 hebben zes projecten een aanvraag ingediend voor SDE-subsidie. Daarmee was het beschikbare budget voor waterkracht grotendeels uitgeput. 17 Jaarbericht 2010 SDE en MEP 17 Energie en bedrijven Energielijst 2010

18 Interview De kracht van water voor een groene toekomst Voor veel duurzame projecten is geld en kennis nodig. Maar soms vraagt de realisatie ervan net iets meer. De waterkrachtcentrale bij Borgharen (Limburg) vergde vooral een lange adem en een groen hart om tot stand te komen. Initiatiefnemer Anton van der Boom van Arbra B.V. hield vol en wist te voorkomen dat de plannen definitief vastliepen. Vanaf 2014 zal deze energiecentrale dertienduizend huishoudens van groene stroom voorzien. De geplande waterkrachtcentrale in Borgharen is met een vermogen van 12 MW de grootste waterkrachtcentrale die de afgelopen 25 jaar in Nederland is gebouwd. Begin 2010 vond Arbra geschikte samenwerkingpartners in International Hydro, Greenchoice en World Improvement Money en kon het project doorgang vinden. Vissentrek Het oorspronkelijke initiatief voor de centrale stamt uit 1989, vertelt Anton van der Boom. Toen de procedure jarenlang stokte, raakte ik als betrokken burger gealarmeerd. Ik besloot het stokje over te nemen en ben sinds 2003 bezig de plannen rond te krijgen. Het was met name de jaarlijkse vissentrek waar Van der Boom een oplossing voor moest vinden. Inmiddels is dat bezwaar, dankzij de geplande aanleg van een vistrap en een visgeleidingsysteem, van de baan en kan de ontwikkeling van de centrale doorgaan. Natuurlijk verval De centrale in Limburg is de derde centrale in de Maas die met behulp van waterkracht elektriciteit opwekt. Van der Boom: Niet iedere plaats langs de rivieren is geschikt om een waterkrachtcentrale te bouwen. Zo is er een hoogteverschil nodig en moet er voldoende water door de rivier stromen. Door het verval van 4,5 meter vanwege de stuw in de Maas is Borgharen een ideale locatie. Als de centrale klaar is, zal daar 300 kubieke meter water per seconde doorheen gaan. De kracht van het water wordt omgezet in stroom: naar schatting 46 miljoen kwh per jaar. Emissievrij Waterkrachtcentrales leveren stroom zonder alle schadelijke effecten van energiecentrales op fossiele brandstoffen. En dat is precies de drijfveer van de aanhoudende projectleider: Als we eenmaal draaien, bespaart de waterkrachtcentrale ton CO2-uitstoot per jaar ten opzichte van de gebruikelijke vormen van elektriciteitsopwekking in Nederland. Daarbij voorkomt de centrale op jaarbasis de uitstoot van 85 ton SO2, 75 ton NOx en 11 ton fijn stof. Bovendien verminderen we blijvend de import van conventionele brandstoffen zoals olie, kolen en gas. Gebouwd voor de toekomst Om realisatie van de waterkrachtcentrale mogelijk te maken maakt Arbra gebruik van SDE-subsidie. Het aanloopproces was uitputtend, maar mede dankzij deze subsidie kunnen we het project tot een succesvol einde brengen, aldus Van der Boom. Het project kost de Staat nu geld, maar dat is puur voor de overbruggingsperiode. Een waterkrachtcentrale gaat namelijk honderd jaar mee. Daarbij valt de terugverdientijd in het niet, aangezien de brandstof oneindig en gratis is. 18 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

19 Overzicht Productievermogen en realisatie De SDE-bijdrage 2010 voor aanvragers in de SDE ronde 2010 was 7,8 eurocent per kwh voor waterkrachtcentrales met een klein verval (< 5 meter) en 2,7 eurocent per kwh voor waterkrachtcentrales met een groter verval ( 5 meter). De berekening van de SDE-bijdrage wordt uitgelegd op de website van de SDE. In totaal is voor SDE en MEP een vermogen van 36 MW toegezegd (zie tabel 9). Het actuele toegezegde productievermogen concentreert zich in de hoger gelegen delen van Nederland: in de provincies Gelderland en Limburg (zie figuur 6). De MEP installaties zijn reeds gerealiseerd. De eerste kleine waterkrachtinstallatie binnen de SDE is recent in gebruik genomen. Noord-Holland Friesland Groningen Drenthe Wie vraagt aan? Aanvragers zijn met name energiebedrijven, maar ook gemeenten en stichtingen die watermolens beheren. Zuid-Holland Utrecht Flevoland Gelderland Overijssel Duurzame producties en uitgaven In 2010 is met het totaal gerealiseerde productievermogen 74 GWh groene stroom geproduceerd (zie tabel 10). Hiermee kunnen ongeveer huishoudens een jaar van stroom worden voorzien. De vermeden CO2-uitstoot is 41,3 kton. In 2010 is voor deze categorie 7 miljoen aan subsidies uitbetaald. Zeeland Noord-Brabant Limburg Waterkracht (MW) Figuur 6. duurzaam vermogen waterkracht (MW) SDE en MEP per provincie. Tabel 9. Stand van zaken Waterkracht Aantal toezeggingen budget ( mln) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) SDE 3 54, MEP 7 119, Totaal Waterkracht , Tabel 10. Waterkracht: Duurzame producties en kasuitgaven in 2010 Productie in 2010 (MWh)1 Kasuitgaven 2010 ( mln) SDE - - MEP ,3 Totaal Waterkracht ,3 1 Op 1 maart 2011 zijn nog niet alle producties over 2010 aan Agentschap NL doorgegeven. 19 Jaarbericht 2010 SDE en MEP

20 Totaaloverzichten Tabel 11. Totaaloverzicht subsidietoezeggingen en realisatie op 1 maart Stimuleringsregeling en categorie Subcategorie Aantal aanvragen met positieve toezegging budget ( mln) vermogen (MW) Gerealiseerd vermogen (MW) Windenergie SDE 2008 wind op land 21 73, SDE 2009 wind op land , wind op zee , SDE 2010 wind op land , SDE totaal , MEP wind op land , wind op zee 2 851, MEP totaal , Totaal Windenergie , Zonnestroom SDE ,6-3,5 kwp , SDE ,6-15 kwp , kwp , SDE kwp , kwp ,0 5 0 SDE totaal , MEP 564 9, Totaal Zonnestroom , Biomassa - elektriciteit SDE 2008 Afvalverbranding 2 187, Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI Biomassa 8 63,7 9 4 SDE 2009 Afvalverbranding 2 134, Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI Biomassa , SDE 2010 Afvalverbranding 4 147, Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI 1 0,6 1 1 Biomassa , SDE totaal , (OV-)MEP Afvalverbranding2 1 71, Stortgas 26 16, Biomassa < 10 MW , Biomassa MW , Biomassa > 50 MW , (OV-)MEP totaal , Totaal Biomassa elektriciteit , Biomassa - gas SDE 2008 Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI 1 0,3 0 0 Biomassa overig 1 20,0 3 - SDE 2009 Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI Biomassa , SDE 2010 Stortgas/biogas uit AWZI/RWZI Biomassa 8 190, Totaal Biomassa gas , Totaal Biomassa elektriciteit en gas , Jaarbericht 2010 SDE en MEP

Inhoud. Algemeen 3. Hernieuwbaar gas 9. Totaaloverzichten 30. Groen gas 10. Voorwoord 3

Inhoud. Algemeen 3. Hernieuwbaar gas 9. Totaaloverzichten 30. Groen gas 10. Voorwoord 3 Inhoud Algemeen 3 Hernieuwbaar gas 9 Totaaloverzichten 30 Voorwoord 3 Jaarbericht 2011 SDE+, SDE en MEP 4 SDE+ 2012: aandacht voor hernieuwbare warmte 4 Groen gas 10 Hernieuwbare elektriciteit 14 Tabel

Nadere informatie

slim investeren in zonnepanelen

slim investeren in zonnepanelen Duurzaam ondernemen met SDE+ slim investeren in zonnepanelen SDE+ Stimulering Duurzame Energieproductie pvsystems.nl Gebruikt uw bedrijf of organisatie veel energie? Wilt u duurzaam ondernemen met subsidie?

Nadere informatie

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Nederland staat een enorme toename van duurzame energie te wachten. Ook de grootzakelijke markt heeft de smaak te pakken. Duurzame energie is steeds gewilder. Er

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 31 239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 103 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38490 4 november 2015 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 2 november 2015, nr. WJZ/15147884, tot vaststelling

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 68 68 88april 2009 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 27 maart 2009, nr. WJZ/9058635, houdende vaststelling

Nadere informatie

November 2015 RVO.nl - Stimulering Duurzame Energieproductie 1/24

November 2015 RVO.nl - Stimulering Duurzame Energieproductie 1/24 Voorlopige correctiebedragen stimulering duurzame energieproductie 2016 ten behoeve van voorschotverlening 2016 De minister van Economische Zaken heeft de correctiebedragen 2016 bekend gemaakt. Deze bedragen

Nadere informatie

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh.

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh. Regeling van de Minister van Economische Zaken van.., nr. WJZ, houdende vaststelling van de vaste bedragen per kwh ter stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie voor het jaar 2005

Nadere informatie

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 13 februari 2013 Jan Bouke Agterhuis 14 februari 2013 Inhoud SDE+ 2013 algemeen SDE+ 2013 categoriën Elektronisch aanvragen Vragen en meer informatie 2 SDE+ 2013 algemeen

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Dit formulier is verstrekt door en moet worden ingediend bij: SenterNovem Postbus 10073 8000 GB Zwolle Telefoon 038 455 34 50 Bezoekadres

Nadere informatie

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014 Wind in de SDE Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma 13 juni 2014 Inleiding SDE algemeen Wind in de SDE SDE aanvragen en dan SDE Resultaten Nieuwe ontwikkelingen Handboek risicozonering (mededeling) 2 Stimulering

Nadere informatie

Projectgroep Biomassa & WKK

Projectgroep Biomassa & WKK Projectgroep Biomassa & WKK SDE 2009 De Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie uitgevoerd door SenterNovem in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. 7 mei 2009 Jan Bouke Agterhuis Beleidskant

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

In 2012 is de SDE+ geopend vanaf 13 maart, 9:00 uur tot 27 december 2012, 17:00 uur.

In 2012 is de SDE+ geopend vanaf 13 maart, 9:00 uur tot 27 december 2012, 17:00 uur. Maak kennis met de SDE+ 2012 Over de SDE De SDE+ stimuleert de productie van duurzame energie. Duurzame energie wordt opgewekt uit schone, onuitputtelijke bronnen en heet daarom ook wel hernieuwbare energie.

Nadere informatie

Duurzame warmte in de SDE+

Duurzame warmte in de SDE+ Duurzame warmte in de SDE+ Sander Lensink www.ecn.nl Doel van de presentatie Filosofie achter wijziging in de SDE-regeling Belangrijkste verschillen tussen SDE en SDE+ Uitwerking bio-wkk in de SDE+ 2 29-06-2011

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 10 december 2012 Betreft Openstelling SDE+2013

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 10 december 2012 Betreft Openstelling SDE+2013 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Direc to raa t - generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2013

Inhoud. SDE+ in 2013 Inhoud Over de SDE+ 3 Nieuw in de SDE+ 2013 Biomassa 6 Water 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 16 1. Voor welke installaties

Nadere informatie

CONCEPT 30 januari 2008

CONCEPT 30 januari 2008 CONCEPT 30 januari 2008 Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ, houdende vaststelling van correcties ten behoeve van de voorschotverlening voor de stimulering van duurzame energieproductie

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2013

Inhoud. SDE+ in 2013 3 Nieuw in de SDE+ 2013 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 16 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 2013? 22

Nadere informatie

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) Beantwoording vragen lid Duyvendak (GroenLinks) over SDE zonnestroom

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) Beantwoording vragen lid Duyvendak (GroenLinks) over SDE zonnestroom Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 28 maart 2008 ET/ED / 8037877 Onderwerp Beantwoording vragen lid Duyvendak

Nadere informatie

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Dit overzicht wordt iedere twee weken geactualiseerd, totdat het volledige voor 2012 aan projecten is toegekend. In deze bijlage worden alle eerder gepubliceerde standen

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126.

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126. Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2005, de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2006 (periode 1 juli tot en met 31 december) en de

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh]

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh] Notitie Petten, 15 december 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Carolien Kraan, Sander Lensink S. Breman-Vrijmoed (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Basisprijzen SDE+ 2015 Samenvatting

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Financiering en subsidie (SDE+) 9 juni 2016 Sander Huitink Agenda Over Greenspread Financiering zon-pv-projecten Salderen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie

Nadere informatie

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard 14 oktober 2014 Jorn ten Have Duurzame Energie Duurzame energie = Hernieuwbare energie Brundtland definitie; een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Openstelling SDE+ 2014

Openstelling SDE+ 2014 31239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 171 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 31 oktober 2013 Op 1 april 2014 start

Nadere informatie

Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie

Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie Besluit houdende wijziging van het Besluit stimulering duurzame energieproductie Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.. Op de voordracht

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2007 410 Besluit van 16 oktober 2007, houdende regels inzake de verstrekking van subsidies ten behoeve van de productie van hernieuwbare elektriciteit,

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015. Samenvatting

Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015. Samenvatting Externe notitie Amsterdam, 26 februari 2015 Afdeling Policy Studies Van Aan Christine van Zuijlen, Sander Lensink Paul Silvertant (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Definitieve correctiebedragen

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Uw brief Datum Ons kenmerk *BRD 2016 777* Onderwerp Informatie Bijlagen Ondersteuning subsidie-aanvraag voor zonnepanelen op uw bedrijfspand

Uw brief Datum Ons kenmerk *BRD 2016 777* Onderwerp Informatie Bijlagen Ondersteuning subsidie-aanvraag voor zonnepanelen op uw bedrijfspand www.breda.nl gemeentebreda@breda.nl Twitter@breda Telefoon 14 076 Postadres Postbus 90156, 4800 RH Breda Aan eigenaren/directeuren van vastgoed/ bedrijventerreinen in Breda Bezoekadres Stadskantoor Claudius

Nadere informatie

SDE+ 2014. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen

SDE+ 2014. Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie. >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen SDE+ 201 Zo vraagt u subsidie aan voor de productie van duurzame energie >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Inhoud Over de SDE+ 3 Nieuw in de SDE+ 201 Biomassa 6 Water 15 Zon

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Inhoud. SDE+ in 2014

Inhoud. SDE+ in 2014 3 Nieuw in de SDE+ 201 6 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 7 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 16 1. Voor welke installaties is er SDE+ subsidie in 201? 21 2.

Nadere informatie

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen Bertus Postma 1 Onderwerpen Berenschot Algemene ontwikkelingen stimuleringsregelingen Relatie met projectfasering Regionale regelingen Geothermie:

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor ondernemend Nederland)

Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor ondernemend Nederland) Notitie Petten, 14 oktober 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Sander Lensink, Christine van Zuijlen Cynthia Peerenboom (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Jan Hendrik Hoekstra (Rijksdienst voor

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Onderbouwing van de financiering 4 2.1 Financieringsplan 4 2.2 Onderbouwing eigen vermogen en intentieverklaring van een financier

Nadere informatie

achtergrond Tekst: Frank den Hoed Foto s: Jeroen Poortvliet

achtergrond Tekst: Frank den Hoed Foto s: Jeroen Poortvliet Windenergie, biogas, zonne-energie, aardwarmte. Overheid en sleven pompen miljarden in het opwekken van duurzame energie. Want omschakelen naar minder fossiel en meer duurzaam moet nu gebeuren. Tekst:

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 28 665 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 ten behoeve van de stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie Nr. 41 BRIEF

Nadere informatie

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006 Handelend na overleg met de Minister van Financiën en de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; Gelet op artikel 72p, tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998; Besluit:

Nadere informatie

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting.

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting. 1/1/212 Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag tot toekenning van

Nadere informatie

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch:

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: SDE+, TKI en experimenten E-wet 15 april 2015 16 april 2015 Wido van Heemstra Karin Keijzer Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Wat doen wij: (RVO.nl)

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Zon-PV

Veelgestelde vragen Zon-PV Veelgestelde vragen Zon-PV Hier vindt u de veelgestelde vragen over zon-pv en de antwoorden daarop. De vragen en de antwoorden zijn aangepast op de SDE-regeling 2010. Algemene vragen over zon-pv 1. In

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Advocaten en notarissen

Advocaten en notarissen Advocaten en notarissen JURIDISCHE ASPECTEN BIJ DUURZAME ENERGIE PROJECTEN 30 juni 2015 Maarten Kole Drie stimuleringsregels 1.Salderingsregeling 2.Postcoderoosregeling 3. SDE+ Salderingsregeling Salderingsregeling

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CR5 Onderwerp : PV-project Den Bolder Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 12 oktober 2010 0. Samenvatting De gemeente Waalwijk heeft een ambitieuze energie/klimaatdoelstelling,

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Juni 2015 ECN-N--15-013 Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Gerdes, J. 2 Inhoud 1 Samenvattende inleiding dichter bij emissiedoel 2020 5 2 Geraamd energieverbruik en emissies Drenthe 2020 gedaald

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

VRP Antwerpen 8 mei 2008. Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg

VRP Antwerpen 8 mei 2008. Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg VRP Antwerpen 8 mei 2008 Drs. Catrinus B. Tuinstra 5P BGM bv Dordrecht- Aardenburg - Zoncampagnes in Zeeland - SDE nieuwe subsidieregeling PV - Richtlijnen toepassing Zonne-energie - Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Als akkerbouwer kunt u duurzame energie opwekken en toepassen. Brandstof en elektriciteit blijven

Nadere informatie

Rapportage hernieuwbare energie

Rapportage hernieuwbare energie Rapportage hernieuwbare energie Deel 1 Implementatie 2003-2013 + jaarberichten SDE+, SDE, OV-MEP & MEP 2013 >> Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Voorwoord Concurrentie tussen

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer MIC / LEI 15 augustus 2007 Maarten Bouwer inhoud Inleiding BioGast Gasmarkt Wat is BioGast Historie en HHNK project Techniek Vragen en lunch Bezichtiging verwachting fossiel aardgas Groningen heeft nog

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie