Eerst denken en dan doen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eerst denken en dan doen"

Transcriptie

1 Eerst denken en dan doen Over het versterken van de eigen kracht van gezinnen en het beter benutten van het sociale netwerk Dr. Mr. Goos Cardol 3

2

3 Eerst denken en dan doen over het versterken van de eigen kracht van gezinnen en het beter benutten van het sociale netwerk dr. mr. Goos Cardol bijzonder lector Opvoeden in het Publieke Domein aan de Zuyd Hogeschool, Faculteit Sociale Studies Sittard 1 1 Met dank aan Nol Reverda, Jos van Rooij en Wim Theunissen voor hun kritisch commentaar.

4

5 Inhoudsopgave 1 Introductie 4 2 Het gezin 8 3 De sociale omgeving van het gezin 15 4 De staat als opvoeder 22 5 De professional 25 6 Dit lectoraat 29 Literatuur 33 3

6 1 Introductie Schijnbaar begint mens-zijn met nieuwsgierigheid Sandor Marai, Vrede op Ithaca Vandaag, 26 januari 2012, is het precies 6 jaar geleden dat de moeder van Savanna werd veroordeeld tot zes jaar detentie en tbs (www.rechtspraak.nl: LJN AV0466 Gerechtshof Den Haag). Savanna was niet het eerste slachtoffer wier dood in verband werd gebracht met het handelen van de jeugdzorg en de jeugdbescherming. En na het overlijden van Savanna volgden er meer incidenten waar kinderen overleden én waar jeugdzorg betrokken was bij de hulpverlening aan het gezin. Overigens kent niet ieder incident een dodelijke afloop; ook pogingen tot suïcide, vermoedens van fysiek en seksueel geweld worden door de Inspectie Jeugdzorg tot incidenten gerekend (Inspectie Jeugdzorg 2010). Werden in 2009 nog 363 incidenten bij hen gemeld, in 2010 bedroeg dit aantal 413. Het benoemen en registreren van incidenten heeft in de afgelopen jaren meer aandacht gekregen. Mocht ik hiermee het beeld hebben opgeroepen dat er een directe relatie ligt tussen bemoeienis van jeugdzorg en incidenten, dan wil ik dat bij deze meteen ontkrachten. Het is mijn stellige overtuiging dat er altijd incidenten zullen zijn, ook in de toekomst, hoeveel geld er ook naar de jeugdzorg toegaat en ongeacht het aantal uren begeleiding dat een gezin ontvangt. Voor alle duidelijkheid: als ik in deze bijdrage over jeugdzorg spreek, versta ik daar in de context van deze rede naast de jeugdzorg gemakshalve ook het jeugdwelzijn onder, evenals de jeugdhulpverlening en de jeugdbescherming onder, tenzij anders aangegeven. 4

7 De dood van Savanna kan wel worden gezien als een markering in het denken over zorg voor kinderen. De ideeën en ontwikkelingen over wat goede zorg is volgden elkaar na 2004 snel op in de politiek, in de samenleving en binnen de jeugdzorg. Met als resultaat dat hulpverlening aan jeugdigen nu als onderwerp op de politieke agenda staat, mede door de toenemende druk op met name de zwaardere jeugdzorg, terwijl het aantal jeugdigen in Nederland niet noemenswaardig is gestegen (Hermanns 2009). Het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin presenteerde in haar korte bestaan haar visie op de toekomst van de zorg voor jeugd in het document Alle kansen voor alle kinderen. Zij zette vaart achter de herziening van de kinderbeschermingsmaatregelen, waardoor kinderen eerder hulp zouden kunnen krijgen, entameerde de invoering van de meldcode kindermishandeling, de transitie naar de gemeenten en de vorming van de Centra voor Jeugd en Gezin. Niet in de laatste plaats ontwikkelde het ministerie plannen voor de professionalisering van werkers, waaronder het invoeren van een tuchtrecht en registratie van professionals. De samenleving werd kritischer op het functioneren van organisaties en werkers. Er was een roep om eerder en meer effectief ingrijpen. De media rapporteerden en rapporteren met regelmaat over misstanden in de jeugdzorg. Met, wat mij betreft, als negatieve uitschieter de zaak Laura Dekkers. De hectiek over het al dan niet mogen uitzeilen maakte duidelijk dat iedere Nederlander met of zonder visie zich (mijns inziens onterecht) eventjes pedagoog achtte. Voorts deed de Nationale onderzoeksraad voor de Veiligheid onderzoek of de veiligheid van kinderen binnen de jeugdbescherming voldoende werd gewaarborgd. Er was maatschappelijke onrust over het mogelijk toegenomen aantal uithuisplaatsingen na het overlijden van Savanna (Boersema 2009). In de zeer nabije toekomst krijgt diezelfde samenleving middels de stelselherziening een belangrijke taak toebedeeld van de overheid, namelijk bijdragen aan het versterken van de krachten van het gezin, onder meer door het beter benutten van het sociale netwerk. Maar ook binnen de jeugdzorg was en is er volop beweging. Ik noem het opzetten van de Centra voor Jeugd en Gezin, de ontwikkelde en geïmplementeerde Deltamethodiek bij de Bureaus Jeugdzorg en de nieuwe methodiek die door de Raad voor de Kinderbescherming werd ontwikkeld. De conclusie kan niet anders luiden dan, naar analogie in het recht, dat de jeugdzorg geen rustig bezit is. 5

8 Cadeau voor de toekomst van onze jeugd Jeugdbeleid en jeugdzorg hebben één doel: jongeren helpen om weer een gewoon leven te gaan leiden. Problemen behandelen is nuttig, maar vooraleerst moeten jeugdigen opgevoed worden door opvoeders die zich bij dat opvoeden zeker voelen. Het bijzonder lectoraat geeft aan die ontwikkeling een stevige impuls. Daarmee is het lectoraat een provinciaal cadeau voor de toekomst van onze jeugd. Peter Boonen Programmaleider jeugdzorg, Provincie Limburg Het lectoraat Opvoeden in het publieke domein richt zich op een belangrijk deel van de zojuist genoemde ontwikkelingen: het versterken van de eigen kracht van gezinnen en het beter benutten van het sociale netwerk rondom het gezin. En dat bij voorkeur in een zo vroeg mogelijk stadium, als er nog geen opvoedproblemen zijn, maar nog slechts opvoedvragen. Het lectoraat wil een bijdrage leveren aan het onderbouwen van het belang hiervan en handen en voeten geven aan de gevolgen van deze benadering voor hulpverleners en beleidsmakers. Dit alles zoveel mogelijk in samenspraak met de Limburgse samenleving, waaronder ik zowel de niet professionele instellingen, organisaties en werkers als de professionele organisaties versta. Met elkaar bewegen wij ons in het spanningsveld van het gezin (ouder en kind), samenleving en overheid. In mijn bijdrage zal ik de positie van deze drie spelers in genoemde volgorde aan de orde stellen en vervolgens inzoomen op wat dit betekent voor diegenen die met het gezin werken. Ik zal betogen dat de ingezette processen alleen dan kunnen slagen als er een goede basis ligt, dat wil zeggen: dat we goed moeten nadenken, niet alleen over de vorm, maar vooral ook over de bodem waarop gebouwd wordt. Zo is het in mijn optiek belangrijk te weten wat we verstaan onder de gehanteerde begrippen als versterken eigen kracht en inzetten van sociaal netwerk en op welke wijze maatschappelijke vraagstukken als veiligheid hierin een plaats krijgen. Er dient duidelijkheid te zijn over hoe een en ander gefaciliteerd wordt en wat dit 6

9 betekent voor professionals en voor opleidingen als de Zuyd Hogeschool. Gebeurt dat onvoldoende, dan bestaat het gevaar dat in de snelheid van de veranderingen de begrippen te weinig omlijning krijgen, er geen eenduidigheid gaat ontstaan over de betekenis en de grenzen. En in dat geval durf ik nu al te voorspellen dat binnen een beperkt aantal jaren we zullen concluderen dat het niet gewerkt heeft. Dit lectoraat wil een bijdrage leveren aan het wel laten werken van deze benadering, in samenspraak en samenwerking met de Faculteit Sociale Studies, als onderdeel van CESRT, het onderzoekscentrum van Zuyd Hogeschool op dit gebied. De rede is volgt opgebouwd: allereerst zal ik ingaan op de betekenis van het gezin en de wijze waarop opvoeding is veranderd ten opzichte van enkele decennia geleden. Vervolgens zoom ik in op de sociale omgeving van het gezin. Wat verstaan we hieronder, is de begripsdefinitie eigenlijk wel duidelijk? En: wat kan de waarde van de sociale omgeving zijn voor het gezin? Daarna besteed ik kort aandacht aan de rol van de overheid. Hoe verhoudt de overheid zich tot het gezin, welke verwachtingen, of misschien meer dwingend geformuleerd, welke eisen stelt de overheid aan het gezin? Ik vertaal de betekenis hiervan voor diegenen die met het gezin werken, waarbij ik mij zal richten tot de professional. Tot slot geef ik aan hoe ik in dit lectoraat aan de genoemde aspecten invulling zal worden gegeven. 7

10 2 Het gezin 2.1 De betekenis van het gezin De wens van de overheid om meer aandacht te besteden aan het versterken van de eigen kracht van gezinnen en het beter benutten van het sociale netwerk rondom het gezin, veronderstelt dat dit aspect in de afgelopen jaren geminimaliseerd was. Ik denk dat dit, vanuit de optiek van de jeugdzorg, juist is, want het beeld is altijd geweest en is nog steeds dat het gezin de hoeksteen van de samenleving is. Het gezin neemt al eeuwen een prominente positie in onze samenleving in. Ook op dit moment is het gezin nog steeds één van de meest dominante samenlevingsvormen in de maatschappij (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Alhoewel onderzoek uitwijst dat het percentage gezinnen in ons land in de afgelopen decennia wel is gedaald van 44% in 1981 naar 28% in 2010, bestaat nog steeds tweederde van de huishoudens in de leeftijdsfase van 35 tot 50 uit een gezin met kinderen. Uit het gegeven dat de leeftijd waarop jongeren het huis verlaten gemiddeld ruim boven de 18 jaar ligt (jongens rond de 22 jaar, meisjes iets eerder, tussen de 20 en 21 jaar), kan mede worden afgeleid dat het gezin voor jongeren een prettige plek is om te verblijven (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Critici die menen dat het gezin als samenlevingsvorm heeft afgedaan hebben ongelijk. Hierbij moet wel worden aangetekend dat de vraag wat precies onder een gezin moet worden verstaan naar de achtergrond is verschoven. Of men gehuwd of ongehuwd is, ongeacht het gaat om heteroseksuele dan wel homoseksuele opvoeders, of men een één ouder gezin vormt, een samengesteld gezin of een gescheiden gezin is niet meer zo relevant, de vorm van het gezin is als het ware elastisch geworden; de nadruk ligt op de functie van het gezin (Green en Parker 2006; Hoek 2008). 8

11 Maar wat is dan de functie van het gezin? In de eerste plaats is het de plek waar kinderen grootgebracht en opgevoed worden. Het gezin is de plek waar overtuigingen, beelden, waarden en normen worden geleerd aan jeugdigen. Marja van Bijsterveldt, minister van Onderwijs, benadrukte dat recent in haar campagne om ouders meer bij het onderwijs te betrekken. Hierbij zij opgemerkt dat het overdragen van waarden en normen aan jongeren geen eenrichtingsverkeer is; jongeren maken eveneens eigen keuzes welke waarden zij belangrijk vinden en beïnvloeden hun ouders. Het opvoedingsklimaat bepaalt echter wel de spanwijdte die jongeren hierin krijgen. Het gezin is volgens Hoek (2008) de bakermat voor goed burgerschap. In de literatuur vinden we terug dat zelfontplooiing en autonomie, en afhankelijk van het opleidingsniveau van ouders, ook adaptatie als belangrijke waarden worden gezien (Furedi 2008; Cleaver, Cawson en Gorin 2009; Vansieleghem 2010). Jongeren leren in het gezin sociale relaties aan te gaan; de eerste affectieve band wordt binnen het gezin ontwikkeld en deze dient als basis voor de wijze waarop jongeren in de toekomst relaties zullen aangaan. Dit gebeurt over het algemeen binnen een sfeer van gelijkwaardigheid en vriendschappelijkheid, met een voortdurende reflectie op de kwaliteit van de relaties. Het gezin biedt emotionele en affectieve geborgenheid, weliswaar in een veeleisende sociale omgeving (Komter, Burgers & Engbersen 2000). In deze context maakt het kind zich vaardigheden eigen waardoor men leert controle te hebben over het eigen leven en dat levert weer meer veerkracht op om tegenslagen op te vangen en men leert om met teleurstellingen om te gaan (Groenhuijsen 2008; Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Goleman (1995) heeft in zijn boek geconcludeerd dat zelfdiscipline en empathie zelfs belangrijker zijn voor het latere functioneren in de samenleving dan bijvoorbeeld het IQ van een jeugdige. Green en Parker (2006) bundelen de bovengenoemde aspecten in hun visie hoe zij de functies van het gezin zien. Zij benoemen vier aspecten: Het leren van emotionele veerkracht (vertrouwen en controle, veiligheid en zelfontplooiing) Het bieden van basisbehoeften (hygiëne, gezondheid, onderdak, voeding) Het aanleren van sociale relaties binnen en buiten het gezin (liefde, vertrouwen, ouderschap en burgerschap) Het leren zich aan te passen (educatie, gedrag, werk, levensvaardigheden) 9

12 De kracht van de gezinnen De kern van de leeropdracht van het lectoraat sluit aan op onze visie. Krachten in de gezinnen benutten is precies datgene wat wij als Raad voor de Kinderbescherming ook willen. Het mobiliseren van het potentieel binnen de gezinnen is een belangrijke voorwaarde om succesvol te kunnen zijn. Familienetwerkberaden en ook onze nieuwe werkwijze, het versterkt methodisch werken, gaan uit van deze eigen kracht van mensen. Tine van Wijk Regiodirecteur Raad voor de Kinderbescherming Limburg In mijn optiek zijn deze functies niet exclusief belegd bij het gezin en dragen vele andere professionele en niet-professionele individuen en organisaties hier aan bij. Ik kom op dit aspect terug bij de bespreking van de betekenis van de sociale omgeving van het gezin. Ouders hebben van de wetgever veel ruimte gekregen om de opvoeding naar eigen inzicht vorm te geven. De wetgever heeft alleen de buitengrenzen geformuleerd (geen geweld in de opvoeding, leerplicht enz.). Dat is maar goed ook, want vele wegen kunnen naar Rome leiden, met andere woorden: er bestaan vele opvoedingswaarden en opvoedingsnormen naast elkaar in onze samenleving en deze kunnen op even zo vele manieren worden overgedragen aan de jongere. Een programma als Jouw vrouw, mijn vrouw toont dit mooi aan, evenals het programma EHBO: Eerste Hulp bij Opvoeden. Wat men ook van deze vorm van televisie mag vinden, de programma s maken duidelijk dat er verschillende wegen kunnen worden bewandeld in de opvoeding en dat er verschillende opvattingen over ouderschap en opvoeden bestaan. Terzijde wil ik opgemerkt hebben dat als we over opvoeden praten, we het wel heel vaak hebben over vrouwen en niet over mannen. Binnen de ruimte die de opvoeder heeft, dienen de juiste condities aanwezig te zijn om alle genoemde functies goed te kunnen uitoefenen. Voor deze condities verwijs ik graag naar Kalverboer en Zijlstra (2006); zij benoemen onder meer een 10

13 veilige fysieke directe omgeving als belangrijke opvoedingsconditie, evenals een affectief klimaat, een ondersteunende opvoedingsstructuur, adequaat voorbeeldgedrag en interesse in het kind. Als deze opvoedingscondities niet of onvoldoende aanwezig zijn, kan er schade ontstaan in de ontwikkeling van het kind, met soms verstrekkende gevolgen (Perry & Szalavitz 2006). Naast opvoedingscondities is tevens aandacht voor het ouderschap noodzakelijk. Ik bedoel dan niet de ouder als opvoeder, maar de ouder als persoon. Ouderschap stelt in iedere ontwikkelingsfase van het kind andere eisen aan de persoon van de ouder. Voorts is het niet alleen de ouder die het kind beïnvloedt, maar ook het kind dat invloed heeft op het ouderschap van de ouder. Bovendien is het ouder zijn en tegelijkertijd ook partner, werknemer, vriend(in) en vrijwilliger een grote opgave. Aandacht voor de persoon van de ouder is dan ook noodzakelijk. De ouder is namelijk de cruciale factor waar het om draait in de opvoeding. Het welbevinden van de ouder bepaalt in substantiële mate de kwaliteit van de opvoeding. Vooruitlopend op het analyseren van de betekenis van de sociale omgeving, past het om hier al te benadrukken dat de sociale omgeving als een belangrijke buffer kan fungeren als opvoedingsvragen de druk op de persoon van de ouder te zwaar maken (van der Pas 2006). 2.2 Veranderd ouderschap De gevolgen van het hebben van verschillende rollen, naast de rol van opvoeder, moet niet onderschat worden. Van ouders wordt verwacht dat zij economisch actief zijn én tegelijkertijd gelukkige zelfredzame burgers grootbrengen (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Opleiding en carrière zijn vele malen belangrijker geworden en dat leidt onder meer tot het op latere leeftijd krijgen van kinderen: Nederlandse moeders behoren dan ook tot de oudste moeders ter wereld (Boekhoorn en De Jong 2008). De vele rollen van een ouder maken dat, meer dan voorheen, functies worden uitbesteed. Denk aan de oppas, opa s en oma s, de huiswerkbegeleiding, crêches en naschoolse opvang. Toch wijst onderzoek uit dat opvoeders momenteel meer aandacht aan hun kinderen besteden dan ooit tevoren (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Dat is niet alles: opvoederschap is op meer fundamentele wijze veranderd. Ik doel dan op de professionalisering en de toegenomen invloed van de technologie op het ouderschap. Vanaf de jaren 70 is langzamerhand afscheid genomen van het beeld dat opvoeding slechts overdracht van waarden en normen inhield, slechts een vorm van disciplinering inhield. Dit beeld, waar overigens ook wel wat op af te dingen valt, komt voort uit het idee dat geloof, gewoonte en traditie een minder prominente plaats in onze samenleving hebben gekregen, waardoor het houvast voor ouders verdwenen, of in ieder geval verminderd is (Smeyers 2010). 11

14 Doordat daarnaast het kind in de opvoeding een centrale plaats heeft gekregen en iedere ouder de opdracht heeft om het beste uit het kind naar boven te halen, is opvoeden tevens een leerproces voor ouders geworden. Immers, ieder kind is anders en stelt eigen eisen aan de opvoeder. Het kind als object van zelfactualisatie (Vansieleghem 2010). Vanwege de uniciteit van het kind kan een ouder nog maar beperkt te rade gaan bij zijn eigen ouders; want als het ontwikkelingsproces van dat unieke kind centraal staat, zijn de grootouders geen expert meer en zijn zij zelfs meer buitenstaander geworden. De nadruk is steeds nadrukkelijker komen te liggen op het verwezenlijken van de mogelijkheden van dat ene unieke kind. Daarin kan men ook doorslaan. Zo pleit Lister (2003) voor een child centred social investment strategy voor ieder kind. Dat gaat mij te ver en getuigt niet van realiteitzin. Het gewone van opvoeden en de spontaniteit in de relatie tussen ouder en kind verdwijnen daarmee wel erg naar de achtergrond. Kort samengevat is de kern van het bovenstaande dat ouders zich vanwege de uniciteit van hun kind in algemene zin minder kunnen verlaten op de normen en waarden van de omgeving ten aanzien van opvoeding. Algemene opvoedingsnormen zijn niet altijd meer de normen die voor hun kind het meest optimaal zijn. Veel normen worden niet breed gedragen en zijn minder eenduidig in hun betekenis. Vansieleghem (2010) formuleert het als volgt: dat ene unieke kind is de norm en daarmee is het bijzondere de norm geworden. Met als gevolg dat de ander, de omgeving, een vreemde kan worden met betrekking tot de opvoeding. Opvoeden wordt dan steeds meer een eenzame exercitie, omdat de relatie met de omgeving aan betekenis dreigt te verliezen en zo ook de relatie tussen generaties. Dat is niet de weg die we moeten bewandelen, lijkt mij. Want, the healthy development of any community depends on the quality of the bond that links different generations (Furedi 2008, p. 37). Kinderen maken deel uit van Furedi s community en profiteren dus ook van een goede verbinding met de omgeving in zowel verticale als in horizontale lijn. Net als ouders. Dan de toegenomen invloed van de technologie op de opvoeding. Informatie is een cruciale factor geworden in de opvoeding: kennisvergaring door advies in te winnen. Adviezen van experts wel te verstaan. Dat begon misschien wel bij het in 1940 verschenen boek over kinderverzorging van dr. Spock, waarna, tot op heden, in steeds sterkere mate een enorme stroom aan tips, adviezen, verboden en geboden is gevolgd. Onzekerheid bij ouders kan hiervan het gevolg zijn als zij zoeken naar het antwoord op vragen als: Kan mijn kind wel een maaltijd overslaan als hij niet wil eten? Mag ik mijn kind bij mij in bed laten slapen als hij angstig is? Hoe straf ik mijn kind? De antwoorden van experts zijn vaak niet eenduidig en tips en aanbevelingen kunnen elkaar soms in hoog tempo opvolgen of zelfs tegengesteld aan elkaar zijn. De onzekerheid bij ouders kan nog verder worden 12

15 Voorkom pleisters plakken Preventief werken is beter dan curatief pleisters plakken. Het is de uitdaging te voorkomen dat pleisters geplakt moeten worden. Het is zaak er zo vroeg mogelijk bij te zijn en te concentreren op de talenten en krachten van jeugdigen en hun opvoeders. Dit bijzondere lectoraat concentreert zich hierop. Dat levert de meerwaarde voor de professional, voor het werkveld en voor het onderwijs. Want door de wisselwerking tussen onderwijs en lectoraat kunnen docenten en studenten samen met de lector onderzoeken, ontwikkelen en delen. Chantal van Lieshout Docent Social Work en lid kenniskring CESRT vergroot doordat impliciet de boodschap kan doorklinken dat fouten maken tot beschadiging van het kind kan leiden. En: dat je als ouder eigenlijk nooit genoeg kunt doen voor je kind. Weer haal ik Vansieleghem (2010) aan, die meent dat de ouder is geworden tot een persoon without content, that is as someone who is permanently in need of information, knowledge, competencies and advice. Met andere woorden: de behoefte van het kind lijkt het gewonnen te hebben van de norm. Opvoeden is vele malen meer technologisch geworden: het gaat om vaardigheden en technieken van de opvoeder, het gaat om de juiste informatie op het juiste moment (Smith 2010). Tegelijkertijd dient opvoeden wel op een leuke, ontspannen en speelse manier plaats te vinden: de fun morality (Furedi 2008). De opkomst van de technologie heeft tot gevolg gehad dat we problemen van kinderen ook meer technologisch benaderen. Ik chargeer: we kennen geen rotkinderen meer en etterbakken zijn verdwenen. We hebben wel adhd kinderen, kinderen met een aandachtsdeficit, of kinderen met pdd-nos stoornis. Alle eisen die aan ouders worden gesteld en de taak waar zij voor staan, maken ouderschap niet tot iets wat je er even bij doet. De verwachtingen van ouderschap kunnen zelfs onrealistische en onwenselijke vormen aannemen. Furedi 13

16 spreekt in deze van een culture of paranoia. Hij zet daar tegenover dat parenting not a complex science is, it is not science at all. It is actually quite a natural undertaking (Furedi 2008). Anderen reageren soortgelijk. Smith benadrukt bijvoorbeeld dat we het zijn vergeten zijn. Ouderschap impliceert namelijk ook een vorm van passiviteit. Het gewoon met je kind op de bank zitten, een spelletje spelen, zonder te denken aan het kind als object van opvoeding (Smith 2010). Niet alleen ouderschap en opvoeding zijn professioneler geworden en meer technologisch, ook de positie van het kind is veranderd, hetgeen consequenties heeft voor de opvoeding. Het kind is subject van rechten geworden en wordt niet geacht automatisch te vinden wat zijn ouders vinden. Dit wordt ook in het recht erkend en met name het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) geeft invulling aan het kind als rechtssubject (Cardol en Theunissen 2007). Volgens Smith is deze gedachte zelfs wat doorgeslagen als kinderen, in de queeste om hun veiligheid te verhogen, worden aangespoord om naar hun ouders te kijken als mogelijke risicofactoren, om informatie te verzamelen die het eigen proces van zelfactualisatie kan frustreren (Smith 2010; Smeyers 2010b). Dat is naar mijn mening niet waar de verdragsopstellers naar streefden toen zij het IVRK concipieerden. Een te zwaar accent op deze uitwassen, vertroebelt de blik op de waarde van de boodschap die de verdragsopstellers uitdragen. En dat zou jammer zijn. Na deze beschouwing over het gezin en de veranderende opvoeding, wil ik aandacht besteden aan de tweede speler van de driehoek die eerder noemde: de sociale omgeving voor het gezin. 14

17 3 De sociale omgeving van het gezin There is no such thing as society, there are only individuals and their families, zo stelde de Britse oud-premier Margaret Thatcher ooit (RMO 2011). Deze stelling behoeft wel enige nuancering. Thatcher heeft gelijk voor zover we constateren dat de samenleving niet kan bestaan zonder individuen en gezinnen. Maar dé samenleving bestaat wel degelijk. Individuen en gezinnen vormen die samenleving en deze heeft grote betekenis voor de opvoeding en het welzijn van jeugdigen. Immers, als er voldoende binding, solidariteit en wederkerigheid in een samenleving aanwezig is, vormt dit tezamen het sociaal kapitaal dat bijdraagt aan een ongestoorde ontwikkeling van jeugdigen. Putnam formuleert het als volgt: Child development is powerfully shaped by social capital en social capital keeps bad things from happening to good kids (Putnam 2000). Sociaal kapitaal verwijst naar de capaciteit van een samenleving om zinvolle interacties en netwerken tussen haar leden te ontwikkelen, waarbij wederzijds vertrouwen een centrale rol speelt (Reverda 2004). Het biedt de burger de ruimte om zich te ontwikkelen en schept tevens de contouren waarbinnen dat moet gebeuren. Bij voldoende sociaal kapitaal neemt de kans op maatschappelijk succes voor burgers toe en neemt de kans op kindermishandeling en jeugdcriminaliteit af (De Winter 2011). De aanwezigheid van sociaal kapitaal is tevens een voorwaarde voor goed ouderschap. Want, zoals al eerder opgemerkt in deze bijdrage, inbedding in een sociale context biedt ouders een buffer voor henzelf en voor de opvoeding (Van der Pas 2006). Naast al deze lofuitingen op de waarde van sociaal kapitaal, past echter wel een kanttekening. Sociaal kapitaal is niet altijd positief, het kan ook tot negatieve inkleuring krijgen, denk aan pesten en uitsluiting binnen gemeenschappen. Denk aan de katholieke kerk, die als veronderstelde bindende factor in de samenleving heeft laten zien dat binding kon leiden tot excessen, met voor de slachtoffers soms langdurige negatieve gevolgen. 15

18 Kennis en vaardigheden om met ouders te werken Als hulpverlener willen wij naast de ouders staan, de dialoog met ze aangaan. Samen kijken naar ouderschap en opvoeding zodat hun eigen kracht en die van de kinderen wordt vergroot. Voor onze persoonlijke ontwikkeling als professional zijn zowel de minor als het afstudeerproject dat we voor het lectoraat gaan doen, belangrijk. Ze reiken ons kennis en vaardigheden aan om op deze manier met ouders en gezinnen te werken. Laurie Stoffels en Milva Kobben Vierdejaars studenten Social Work Voorts wordt sociaal kapitaal niet alleen gevormd door mensen, maar tevens door onder meer de kwaliteit van huisvesting en het opleidingsniveau van burgers. De aanwezigheid van armoede en werkgelegenheid beïnvloeden eveneens het sociaal kapitaal. Deze factoren hebben bovendien effect op de ontwikkeling van kinderen. Zo leidt armoede bijvoorbeeld (6,4% van de Nederlandse kinderen leeft in armoede) tot stress en overbelasting van ouders (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011, p. 87). Armoede levert niet alleen financiële beperkingen op, maar heeft tevens een verlaging van het zelfvertrouwen van ouders tot gevolg (Cleaver, Cawson, Gorin et.al 2009). De relatie tussen sociaaleconomische factoren en het welzijn van kinderen was al eerder benoemd door Belsky in zijn ecologische risicomodel (Belsky 1984). Terug naar het sociaal kapitaal. In de literatuur wordt nog al eens benadrukt dat de samenleving verschraald is, dat er minder sociaal kapitaal aanwezig is. De oorzaak daarvan zou dan gezocht moeten worden in de toegenomen individualisering, waardoor onder meer de omgeving als steunbron voor ouders is weggevallen (Komter, Burgers & Engbersen 2004). Onderzoek wijst ook uit dat verbindingen in gezinnen zijn afgenomen en dat de sociale context minder expliciet aanwezig is waardoor het informele pedagogische netwerk van ouders is uitgedund (Sociaal en Cultureel Planbureau 2011). Voor Limburg blijkt dit in nog sterkere mate te gelden dan voor de andere provincies, zo blijkt uit ander onderzoek (Schmeets en Aarts 2010). Dit accentueert nog maar eens het belang 16

19 van het besluit van de provincie Limburg om dit lectoraat in te stellen als één van middelen om een bijdrage te leveren aan het versterken van de eigen kracht van gezinnen en het beter benutten van het sociale netwerk. Juist in Limburg is er veel werk te verzetten. Dat het sociaal netwerk is veranderd is ontegenzeglijk waar: verschillen tussen mensen zijn kleiner geworden en worden minder bepaald door stand, verstand en welstand en sterker door persoonlijke voorkeuren (RMO 2011a). Relaties kunnen van kortere duur zijn, meer flexibel en daardoor meer kwetsbaar. Zekerheden in de familie, in de lokale gemeenschap en in de arbeidssituatie zijn minder vanzelfsprekend. Al is het maar omdat geografische grenzen weggevallen zijn, waardoor onder meer de directe fysieke beschikbaarheid verminderd is. Ook is de verhouding tussen ouders en kinderen veranderd van een bevelshuishouding naar een onderhandelingshuishouden. Voor de jeugdzorg heeft dit geleid tot een professionalisering van de caritas, waardoor onder meer de vrijwillige inzet van burgers verdwenen is. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling spreekt in dit verband over het verdwijnen van burgerkracht (RMO 2011a). Anderen, waartoe ik mijzelf reken, zijn van mening dat individualisering en solidariteit elkaar niet per definitie uitsluiten en dat er in de loop van de tijd andere vormen van solidariteit zijn ontstaan, niet per definitie bepaald door geografische of fysieke grenzen. Solidariteit kan immers op kilometers afstand gevoeld worden en meeting doesn t always lead to mating (Ruonavaara en Kouvo 2009). Een uitingsvorm hiervan is dat men zelfs een buurt als positief kan waarderen, zonder dat men is ingebed in de sociale structuur. Peter Mann (1954) toonde dit in zijn onderzoek aan. Hij maakt onderscheid tussen twee vormen van nabuurschap, zoals hij dat noemde: manifest en latent nabuurschap. Manifest nabuurschap in de zin van bij elkaar op bezoek gaan, gezamenlijk activiteiten ondernemen en latent nabuurschap als een vorm die aanduidt dat men pas tot actie overgaat in tijden van crisis, bij nood. Tussen deze twee vormen zit een continuüm met een positieve en een negatieve pool. Zijn onderzoek toont aan hoe misleidend manifest nabuurschap kan zijn, terwijl men op eerste gezicht geneigd is deze vorm te overschatten. Bovendien laat zijn onderzoek zien dat binnen een sociale omgeving behoeften per individu kunnen verschillen. Zijn bevindingen hebben naar mijn mening na 60 jaar aan relevantie niets verloren. Komter meent eveneens dat individualisering en solidariteit elkaar niet uitsluiten. Individualisering moet veeleer beschouwd worden als een nieuwe sociaal-culturele context, waarbinnen nieuwe typen afhankelijkheidsrelaties tussen mensen ontstaan en nieuwe vormen van solidariteit tot ontwikkeling komen (Komter, Burgers & Engbersen 2004). Solidariteit in de samenleving is in haar visie een multi-dimensionaal 17

20 begrip, een conglomeraat van diverse uiteenlopende sociale verschijnselen die niet zonder meer bij elkaar gevoegd kunnen worden om vervolgens te concluderen hoe het gesteld is met de solidariteit in de samenleving (Komter, Burgers & Engbersen 2004). Wel is door de individualisering de vanzelfsprekendheid van het ontwikkelen van solidariteit veranderd. Met als gevolg dat alleen dan binding kan ontstaan indien men daarvoor de juiste vaardigheden bezit. Dat zou onder meer de focus moeten zijn van de jeugdzorg: het versterken van vaardigheden waardoor de eigen kracht van de opvoeder wordt versterkt. De veranderingen in de sociale context van het gezin hebben beleidsmakers en wetenschappers doen pleiten voor het versterken van de eigen kracht en het beter benutten van de mogelijkheden van de omgeving van het gezin. Hermanns (2009) stelde in zijn inaugurele rede dat de bal terugleggen bij de burger de enige manier is om problemen op te lossen. Ter Horst (2006) pleitte eerder al voor herstel van het gewone leven. Graas en Janssen (2011) benoemen de noodzaak om dagelijkse opvoedsituaties te ontzorgen, waardoor deze weer worden genormaliseerd. In het recente advies van de RMO (2011a) wordt eveneens gepleit voor het versterken van de civil society, omdat de sociale omgeving van het gezin teveel naar de achtergrond verdwenen is. De RMO is van mening dat gezinnen weer onderdeel moeten zijn van een sociale structuur. Want, als dat gerealiseerd kan worden, is er minder zware hulpverlening nodig en wordt hulpverlening goedkoper. En dat is één van de problemen in de jeugdzorg: eenvoudige problemen worden te vaak met zware vormen van hulpverlening aangepakt, terwijl waakvlambegeleiding voldoende kan zijn als de sociale context beter wordt benut (Graas en Janssens 2011). Bovendien rijzen de kosten voor hulpverlening de pan uit. De vraag die onder meer in dit lectoraat moet worden beantwoord, is in welke vorm sociaal kapitaal in de huidige samenleving betekenis kan krijgen, met inachtneming van de maatschappelijke ontwikkelingen. De beantwoording is van belang opdat de sociale omgeving voor de ouder de buffer kan zijn waar Van der Pas over spreekt en voor kinderen in positieve zin kan bijdragen aan hun ontwikkeling. Maar aan de beantwoording van de vraag gaat een andere vraag vooraf: klopt het dat opvoeden een eenzame exercitie is geworden, ouders er alleen voor staan en geen sociaal leven meer hebben? Het antwoord is minder somber dan verondersteld kan worden op grond van het eerder geschetste beeld. Onderzoek laat zien dat een dergelijke conclusie te kort door de bocht is. Komter toonde aan dat in 1994 in Nederland op grote schaal 18

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Dr. Xavier M.H. Moonen

Dr. Xavier M.H. Moonen Dr. Xavier M.H. Moonen Orthopedagoog/GZ-psycholoog Bijzonder lector inclusie van mensen met een verstandelijke beperking Zuyd Hogeschool Docent en onderzoeker UvA in het bijzonder voor het vakgebied zorg

Nadere informatie

Gewoon opvoeden in Groningen

Gewoon opvoeden in Groningen Gewoon opvoeden in Groningen Voorbeeld : gewoon opvoeden, alledaags opvoeden, alledaagse opvoedvragen Wat is dit? Start: Eigen voorbeeld geven. Voor iedereen verschillend, afhankelijk van de situatie van

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter,

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter, 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. de voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie mevrouw L. Ypma Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Juni 2014 Waarom een visie? Al sinds het bestaan van het vak jongerenwerk is er onduidelijkheid over wat jongerenwerk precies inhoudt. Hierover is doorgaans geen

Nadere informatie

Balanceren tussen hoop en wanhoop

Balanceren tussen hoop en wanhoop i n e vo or h a m Balanceren tussen hoop en wanhoop vo or a f In deze bijdrage staat het Leger des Heils centraal. Het Leger des Heils doet veel voor mensen, die te kampen hebben met chronische verslaving

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK Een onmisbare handleiding voor eerstelijnspraktijken die de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling gaan implementeren. 4 INTRODUCTIE DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK 6 8 12

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

OVERZICHT VAN STUDIES GEDAAN NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN DE METHODE COMMUNITY SUPPORT

OVERZICHT VAN STUDIES GEDAAN NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN DE METHODE COMMUNITY SUPPORT OVERZICHT VAN STUDIES GEDAAN NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN DE METHODE COMMUNITY SUPPORT De directie van probeert waar mogelijk de resultaten die geboekt worden door middel van onderzoek te objectiveren. Er

Nadere informatie

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN BEGELEID (KAMER) WONEN OPVOEDINGS- ONDERSTEUNING HULP OP MAAT LOGEERHUIS Meander Nijmegen stgmeander.nl Zorg voor jeugdigen Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen Samen groot

Nadere informatie

Calamiteitenplan jeugdhulp gemeente Coevorden

Calamiteitenplan jeugdhulp gemeente Coevorden Calamiteitenplan jeugdhulp gemeente Coevorden versie 2 dd. 12/12/2014 1. Inleiding Met de transitie jeugdzorg komen calamiteiten rond de hulp en zorg voor de jeugd veel nadrukkelijker op de lokale (politiek

Nadere informatie

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Inleiding Wij vinden het belangrijk dat u uw kind met een gerust hart naar één van onze kindercentra brengt. In deze brochure laten wij u zien dat wij

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Advies 7 april 2010 1 2 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Aanbevelingen 7 Aanleiding en context voor dit advies 9 Algemeen 11 Opmerkingen bij tekst en opzet van

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Hans Lomans Bestuurder BJzG 8 april 2011 2 U vindt ons Overal in Gelderland In alle regio s Zorg-en Adviesteams Centra voor Jeugd en Gezin Veiligheidshuizen

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

Sociaal kapitaal en gezondheid. Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer

Sociaal kapitaal en gezondheid. Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer Sociaal kapitaal en gezondheid Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer Inhoudstafel Sociaal kapitaal: definitie Sociaal kapitaal bij financieel kwetsbare welzijnszorggebruikers

Nadere informatie

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement?

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Definitie outplacement Outplacement is een geheel van begeleidende diensten en adviezen die in opdracht van

Nadere informatie

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Inleiding Per 1 januari 2015 worden de gemeenten verantwoordelijk voor de zorg voor jeugdigen. Hieronder vallen de jeugd-ggz

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen.

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen. 10 redenen om voor te kiezen. ociaal Werkers hebben een uiterst belangrijke rol in de participatiesamenleving. De effecten van het werk van deze professionals zijn niet voor iedereen even zichtbaar. Wel

Nadere informatie

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts In verbinding zelf keuzes maken Petri Embregts Cliënten eigen keuzes laten maken, ze regie geven over hun eigen leven, dat is wat we nastreven Dhr Hans Bouter Leidsch Dagblad Eigen regie, zelf keuzes maken

Nadere informatie

Het Signalerend. Toegankelijke. Activerende. Netwerk

Het Signalerend. Toegankelijke. Activerende. Netwerk Stean foar Stipe Visie op cliëntondersteuning zorg, welzijn en aangepast wonen Het Signalerend ignalerende Toegankelijke Effectieve Activerende Netwerk (dat stiet as in hûs!) Inleiding Sinds januari 2007

Nadere informatie

Stelselherziening Jeugdzorg. Platform Middelgrote Gemeenten

Stelselherziening Jeugdzorg. Platform Middelgrote Gemeenten Stelselherziening Jeugdzorg Standpunten van het Platform Middelgrote Gemeenten 12 april 2011 I. Aanleiding Een belangrijk onderdeel van het bestuursakkoord tussen Rijk en gemeenten is de stelselherziening

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin

Centrum voor Jeugd en Gezin Centrum voor Jeugd en Gezin De rol van het CJG in het toekomstige stelsel van zorg voor jeugd Yvonne Westering, Nji Stan van Haaren, Nji Jaarcongres VNG Divosa 29 november 2012 Huidige jeugdstelsel (vereenvoudigd)

Nadere informatie

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel?

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Onderwijs-seminar De Leraar van de Toekomst Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Even voorstellen Anne Looijenga, directeur Centrum voor Ontwikkeling Katholieke Pabo Zwolle En jullie zijn.? 2 De of een

Nadere informatie

Instaptoets Entreeopleiding

Instaptoets Entreeopleiding Instaptoets Entreeopleiding Naam: Femke van Hattem Pagina 1 van 9 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 9 Inleiding Op 10 juli 2013 heeft Femke van Hattem in het kader

Nadere informatie

FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID

FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID Rapport Halt-thermometer 2012-2013 RSG Magister Alvinus Sneek Inleiding Een veilige omgeving is een noodzakelijke voorwaarde voor leren en ontwikkelen. Toch is niet altijd alles

Nadere informatie

De gordijnen gaan weer open Maart 2011

De gordijnen gaan weer open Maart 2011 De gordijnen gaan weer open Maart 2011 Bij alle beleidnoties, evaluaties e.d. over Multiproblem gezinnen komen de termen als zelfredzaamheid of empowerment altijd sterk naar voren toe. Over het algemeen

Nadere informatie

De jeugd-ggz in het gedecentraliseerde jeugdstelsel

De jeugd-ggz in het gedecentraliseerde jeugdstelsel De jeugd-ggz in het gedecentraliseerde jeugdstelsel Beschikbaar, bereikbaar, betrouwbaar en in beweging Peter Dijkshoorn Bestuurder Accare bestuurslid GGZNederland Amersfoort 23 april 2015 2 transformatiedoelen

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Jacqueline van Rijn Jolyn Berns www.nji.nl Marion van Bommel Sandra Hollander Oktober 2013 Triple P Triple P is een evidence based opvoedondersteuningsprogramma,

Nadere informatie

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning.

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning. Het Pedagogisch Klimaat Schooljaar 2007 / 2008 Wat is een pedagogisch klimaat? Als we praten over een pedagogisch klimaat binnen Breedwijs Zuid Berghuizen gaat het over de sfeer die de partners willen

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Onderwerp: Subgroep 1: Datum: Contact: Onderwerp Kwaliteit van leven

Onderwerp: Subgroep 1: Datum: Contact: Onderwerp Kwaliteit van leven Onderwerp: Kwaliteit van leven van burgers die veel zorg en ondersteuning nodig hebben Subgroep 1: Wim Gort (Synthese), Jan Joore (Unik), Ellen van Gennip (Leger des Heils), Ron Genders (gemeente Peel

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Verpleegkundige zorg aan suïcidale patiënten. Drs. Barbara Stringer GGZ ingeest & Lectoraat GGZ Verpleegkunde Referaat Saxion Hogeschool 17 juni 2013

Verpleegkundige zorg aan suïcidale patiënten. Drs. Barbara Stringer GGZ ingeest & Lectoraat GGZ Verpleegkunde Referaat Saxion Hogeschool 17 juni 2013 Verpleegkundige zorg aan suïcidale patiënten Drs. Barbara Stringer GGZ ingeest & Lectoraat GGZ Verpleegkunde Referaat Saxion Hogeschool 17 juni 2013 Programma Definities van suïcidaal gedrag Enkele cijfers

Nadere informatie

Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas

Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas Redactie: Maaike Kluft en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie Movisie Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie en Illusie Drukwerk: Libertas Werk ik wel volgens de uitgangspunten van de Wmo en

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Denktank beroepskrachten & vrijwilligers over de waarde van vrijwilligerswerk

Denktank beroepskrachten & vrijwilligers over de waarde van vrijwilligerswerk Denktank beroepskrachten & vrijwilligers over de waarde van vrijwilligerswerk Rapport gebaseerd op de resultaten van een documentanalyse en enquête binnen de pedagogische civil society Hoe te verwijzen

Nadere informatie

Workshop ouders, wat moet je ermee?!

Workshop ouders, wat moet je ermee?! Workshop ouders, wat moet je ermee?! n Symposium RBL Holland Rijnland n door Lianne Bonants, docent Hogeschool Leiden Social work (o.a. Docent Minor Ouderschap Opvoeding Preventie-jaar 4) Over Beelden

Nadere informatie

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking DC 72 Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking Dit thema is een bewerking van het krantenartikel uit NRC Handelsblad Vroeger een debiel, nu een delinquent. In dit artikel zegt

Nadere informatie

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag Parkstraat 83 Den Haag Correspondentie: Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag ~ Telefoon Fax algemeen (070) (070) 361 93361 009310 Fax rechtspraak (070) 361 9315 Aan de

Nadere informatie

Participatiesamenleving. WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius

Participatiesamenleving. WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius Participatiesamenleving WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius Inhoud 1) Wat is recht? 2) Mensenrechten 3) Verschuivende beroepsbeelden 4) Veranderingen per 2015 op een rij 5) Enkele

Nadere informatie

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1 30 Veiligheid en welbevinden Kees (8) en Lennart (7) zitten in de klimboom. Kees geeft Lennart een speels duwtje en Lennart geeft een duwtje terug. Ze lachen allebei. Maar toch kijkt Lennart even om naar

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht.

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht. Speech ter gelegenheid van Seminar Eigen Kracht / Forsa Propio 3 september 2015 Integrale aanpak vanuit een heldere visie Dit seminar gaat over Eigen Kracht. Welke associaties roept Eigen Kracht eigenlijk

Nadere informatie

Evoluties in het Nederlandse jeugdbeschermingsrecht

Evoluties in het Nederlandse jeugdbeschermingsrecht Evoluties in het Nederlandse jeugdbeschermingsrecht Prof.mr.drs. Mariëlle Bruning Leuven, 28 mei 2015 Inhoud Juridisch kader jeugdbescherming in Nederland Historische evolutie jeugdbescherming Aandachtspunten

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten Marian van der Klein Judith Schöne Pim & Ethan Oranje Fonds Dé grote meerwaarde van mentoring is dat mentoren

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend?

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? IVO onderzoek De kaarten op tafel Rapport juni 2010 Samenvatting en conclusies o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? Poker bevat onmiskenbaar elementen van een verslavend spel. Het kan

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND (IRVK)

VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND (IRVK) VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND (IRVK) Artikel 3 IRVK 1. Bij alle maatregelen betreffende kinderen, ongeacht of deze worden genomen door openbare of particuliere instellingen voor maatschappelijk

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Opleiding ouderbegeleiding

Opleiding ouderbegeleiding Opleiding ouderbegeleiding me nse nkennis vanuit een visie op ouderschap in ontwikkeling Als je krachtgericht werken met het netwerk rond het kind wilt invullen, dan zit hier alles in. Vanuit een betere

Nadere informatie

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kristof Desair Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Vlaams-Brabant Kindermishandeling Waarom doen we iets aan kindermishandeling? Wanneer moeten

Nadere informatie

Hoe maakt u optimaal gebruik van vrijwilligers?

Hoe maakt u optimaal gebruik van vrijwilligers? Christine Linzel 28-03-2013 Hoe maakt u optimaal gebruik van vrijwilligers? 1 Wat gaan we doen? Onderwerp: Integraal vrijwilligersbeleid bij gemeenten: waarom en hoe. Resultaten: Jullie hebben achtergrondinformatie

Nadere informatie

Ouder van mijn ouders Van helpen en ondersteunen tot gedwongen hulp en gezagsbeëindiging. Nijkerk, Opstandingskerk. 25 mei 2016

Ouder van mijn ouders Van helpen en ondersteunen tot gedwongen hulp en gezagsbeëindiging. Nijkerk, Opstandingskerk. 25 mei 2016 Ouder van mijn ouders Van helpen en ondersteunen tot gedwongen hulp en gezagsbeëindiging Nijkerk, Opstandingskerk 25 mei 2016 Prof.mr. Paul Vlaardingerbroek Cijfers Jaarlijks worden ca. 119.000 kinderen

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen.

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen. tekst raadsvoorstel Inleiding Vanaf januari 2015 (met de invoering van de nieuwe jeugdwet) worden de gemeenten verantwoordelijk voor alle ondersteuning, hulp en zorg aan kinderen, jongeren en opvoeders.

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie

Verbetering registratie en beleidsinformatie Veilig Thuis en Jeugd. Bevindingen en aanbevelingen

Verbetering registratie en beleidsinformatie Veilig Thuis en Jeugd. Bevindingen en aanbevelingen 1 Contactpersoon L.M.E.Menenti l.m.e.menenti@ nationaalrapporteur.nl T 06-4682 7508 S.J. Tjalsma s.j.tjalsma@ nationaalrapporteur.nl Verbetering registratie en beleidsinformatie Veilig Thuis en Jeugd Bevindingen

Nadere informatie

The Turn to Parenting in Four European Welfare States

The Turn to Parenting in Four European Welfare States The Turn to Parenting in Four European Welfare States Parenting support in professional practice Dr. Marit Hopman Prof. Trudie Knijn Universiteit Utrecht, Nederland Achtergrond Vier betrokken landen: Duitsland,

Nadere informatie