nucleaire veiligheid. Ze mikt nu op verbeteringen na elke periodieke controle.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "nucleaire veiligheid. Ze mikt nu op verbeteringen na elke periodieke controle."

Transcriptie

1 dinsdag 2 juli jaargang 16 nummer 6 Energie Actueel verschijnt 10 keer per jaar Oplage Abonneren via De klant staat bij ons altijd centraal Duurzame educatie In Etten-Leur heeft energiebedrijf Eneco het eerste Windlab van Nederland geopend. Leerlingen van basisscholen kunnen daar op educatieve wijze kennis maken met windenergie. 6 Matthijs Lugtenburg, manager Productmanagement bij DELTA Industriepolitiek voor Britse offshore wind Nieuwe marktmodel: energieleverancier voortaan centrale aanspreekpunt klant Energievoorziening in België hangt aan zijden draadje Nucleaire stresstesten worden niet herhaald: teveel moeite en te duur DOOR JAN SCHILS, BRUSSEL De Europese Commissie ziet in het vervolg af van stresstesten naar de veiligheid van de 134 kerncentrales in de EU. Wel werkt zij aan een verbetering van de bestaande Nuclear Safety Directive over de veiligheid van installaties, die nucleaire energie produceren, zo heeft een woordvoerder van de Commissie bevestigd. De Commissie doet dat samen met de Europese vereniging van nucleaire veiligheidsagentschappen (ENSREG), die bevestigt dat een voortzetting van de stresstesten teveel moeite en geld kost. De resultaten van de stresstesten zullen wel verwerkt worden in de bestaande veiligheidsprocedures voor kerncentrales. De stresstesten waren een gevolg van de kernramp in Fukushima in maart Volgens Philip Lowe, topambtenaar bij EU-energiecommissaris Oettinger, zal de Commissie niet (zoals eerder gepland) met vastgelegde doelstellingen komen voor de verhoging van de nucleaire veiligheid. Ze mikt nu op verbeteringen na elke periodieke controle. Verzet Dat de Commissie de stresstesten opgeeft, heeft alles te maken met het verzet van een aantal lidstaten van de EU, onder aanvoering van Frankrijk. Het zit Parijs nog steeds dwars dat de Franse kerncentrales bij de jongste stresstesten nogal wat kritiek te verduren kregen. Zo zouden de veiligheidsvoorschriften de stroomaggregaten onvoldoende beschermen bij natuurrampen. Ook tegen aardbevingen zouden de Franse kerncentrales niet afdoende bestand zijn. De veiligheid in de kerncentrales in Oost-Europa en de vier centrales in Finland en Zweden laat volgens de testen eveneens te wensen over, terwijl die in Borssele er minder slecht vanaf komt. Brussels nattevingerwerk Op basis van de stresstesten concludeerde EU-commissaris Oettinger dat de werkzaamheden om de Europese kerncentrales veiliger te maken tussen de 10 en 25 miljard euro zouden bedragen. In verschillende lidstaten werd die conclusie op ongeloof onthaald en in Frankrijk werd zelfs spottend gesproken over Brussels nattevingerwerk. Het opgeven van de stresstesten is overigens nog geen ramp. De Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) houdt immers alle Europese kerncentrales zeer scherp in de gaten. Energie Actueel is ook digitaal beschikbaar: Homepage Online krant energieactueel.nl Invoering nieuwe marktmodel op 1 augustus We zijn er klaar voor, alle lichten staan op groen Op 1 augustus is het nieuwe marktmodel een feit. Vanaf die datum krijgen huishoudelijke en kleinzakelijke klanten een gecombineerde energierekening van hun energieleverancier. Met daarop de netwerkkosten en de kosten van het energieverbruik. Meterstanden worden vanaf die datum door de leverancier verwerkt. De eerder geplande datum van invoering van het marktmodel, 1 april 2013, werd niet gehaald, zegt Arthur van Wylick, directeur van EDSN en voorzitter van NEDU. Bij deze ICT-operatie komt veel kijken. We zijn er nu helemaal klaar voor. Van Wylick is directeur van Energie Data Service Nederland (EDSN) en voorzitter van de Vereniging Nederlandse Energie- Data Uitwisseling (NEDU), het platform voor administratieve verbindingen in de energiesector. Hij zegt dat er door netbeheerders, energieleveranciers en andere marktpartijen ruim een jaar lang intensief is gewerkt om alle aansluitgegevens van klanten in de huidige ICT-systemen op 1 augustus aanstaande over te hevelen naar de nieuwe, centrale systemen. Een ingewikkelde en majeure operatie die veel menskracht en uren vergt van alle marktpartijen om bij die conversie niets aan het toeval over te laten. Waren we op 1 april nog niet zover, nu staan alle lichten op groen. Faciliteren Van Wylick: Sinds de liberalisering van de energiemarkt voor consumenten zie je dat alle marktpartijen veel beter in staat zijn om die liberalisering te faciliteren. Er kwam kort na de liberalisering een stortvloed van problemen op de sector af. ICT-problemen die niet voorzien waren. Meterstanden die foutief werden verwerkt, administratieve processen die minder solide waren dan men dacht. De kritiek die dit los maakte was terecht. De sector heeft vervolgens alles in het werk gesteld om al die problemen op te lossen. En dat is gelukt. Netbeheerders, energieleveranciers en PV-partijen (verantwoordelijk voor de balans tussen de energie die op het net komt en die gebruikt wordt, red.) hebben hun taak en verantwoordelijkheid professioneel opgepakt. Lees meer op pagina 4 en 5. Energielocomotief geeft Zweden hoop in onzekere tijden DOOR WIM VERSEPUT, KOPENHAGEN De investeringen in de Zweedse energiebranche blijven op recordhoogte, terwijl de overige industrie de investeringen terugschroeft. Dat constateert brancheorganisatie Svensk Energi aan de hand van cijfers van het centraal bureau voor de statistiek (SCB). De rol van locomotief die de energiesector in de Zweedse economie is gaan vervullen, komt daarmee volgens de organisatie steeds duidelijker uit de verf. Het aandeel van de energiesector in de totale industriële investeringen is nu 44%. Dit jaar wordt door het energiebedrijfsleven 4,8 miljard euro gestoken in nieuwe voorzieningen. Dat is nogmaals meer dan in het voorafgaande jaar, hoewel het groeitempo wel aanzienlijk lager uitpakt, namelijk 2%. In 2012 noteerden de statistici ten opzichte van het jaar daarvoor een plus van niet minder dan 28%. Hoopgevend De realisering van de plannen om in de periode in totaal 35 miljard euro te investeren in de energie-infrastructuur lijkt op dit moment binnen handbereik. Verheugend en hoopgevend voor industrieel Zweden, want de economische tijden zijn onzeker, vindt Svensk Energi-baas Kjell Jansson. Volgens hem is het bovendien waarschijnlijk dat het tienjarenplan nog verder zal worden opgevoerd. De ambities in de EU voor een vergroting van de elektriciteitshandel tussen de landen onderling en het streven om meer duurzame energie in het systeem te krijgen, houdt immers meer kosten voor de netten en de productie in, zij het dat we daar nog geen cijfers kunnen invullen. In ieder geval moet het hoogspanningsnet in Zweden verder worden uitgebouwd. Tevens staan onder meer uitbouw van de gasen stadsverwarmingsinfrastructuur op de agenda, naast maatregelen voor een verdere verbetering van de leveringszekerheid, de aanleg van windkrachtparken (door de politiek geformuleerde doelstelling voor 2020: 30 TWh tegen nu nog slechts 7 TWh) en upgrading van de kernreactoren en de waterkrachtfaciliteiten.

2 2 ECONOMIEmarkt & bedrijven EnBW blijft speelbal van de politiek Producenten windenergie moeten zelf marktrisico nemen Terwijl de directeur van EnBW de plannen bekend maakte voor een drastische uitbreiding van het windenergievermogen, liet Bondkanselier Angela Merkel op een congres in Berlijn weten, dat ze de productie daarvan voorlopig wil gaan beperken. Dit omdat er meer windstroom wordt opgewekt dan verwacht werd en die energie niet kan worden afgenomen wegens het ontbreken van voldoende transportleidingen. Soms verdwijnt een deel van de windstroom over de grens naar andere landen. De windproducenten kunnen bij voorrang alles kwijt tegen de afgesproken volle vergoeding van 9 eurocent per kwh, waarvoor op stroombeurzen soms tussen 3,5 en 4,5 eurocent wordt betaald. Alle Duitse stroomgebruikers draaien op voor het verschil van de kosten via een subsidiëring die per gezin nu al 5,3 eurocent per kwh bedraagt, samen per jaar al meer dan 20 miljard euro. De Duitse bondsregering vreest terecht dat deze last voor burgers en bedrijven teveel wordt, en dit met het vooruitzicht op de verkiezingen aanstaande september. Merkel wil om die reden dat de producenten van groene stroom zelf ook een deel van de kosten gaan betalen. Hildegard Müller, voorzitter van de organisatie van Energiebedrijven (BDEW), meent zelfs dat de duurzame stroomopwekkers zelf het totale marktrisico moeten dragen. DOOR JAN van hoof, frankfurt EnBW, met medewerkers het derde grote Duitse energieconcern, heeft na enige moeilijke jaren weer van zich doen spreken. Het wil de onderneming radicaal veranderen en tot een grote producent van windenergie omvormen, aldus Frank Mastiaux, de nieuwe topman. Hij wil de windproductie van 12% nu tot 40% in 2020 verhogen en de operationele winst in die sector tot 800 miljoen euro verviervoudigen. Dat de vier kernenergiecentrales, waaraan het energieconcern tot voor kort het grootste deel van zijn inkomsten te danken had, dicht gaan of al zijn, is een gegeven. Dat geldt voor alle Duitse kerncentrales. Voor EnBW komt dit echter goed uit. Want de huidige regering van de deelstaat Baden-Württemberg, met voorop de groenen, hoort niets liever en is samen met de socialisten sinds kort eigenaar van het energieconcern. Ze hadden zeker ook zelf de atoomcentrales stilgelegd als bondskanselier Merkel dat niet voor ze had gedaan. Meespreken mag ook OEW, een organisatie van elektriciteitsbedrijven in de deelstaat, die onder controle staat van negen districtsbesturen. Met de regering van de deelstaat hebben ze samen rond 90% van de aandelen van EnBW in handen. Voor Mastiaux zijn windplannen openbaarde, hadden zij daarvoor al hun goedkeuring gegeven. Machineruimte Mastiaux was voorheen manager bij E.On en is pas sinds vorig jaar september bij EnBW. Niettemin lijkt hij de taal van de groenen goed te beheersen. Energiewende. Zeker. Doen, was het leitmotiv van zijn speech. Hij wil dichtbij de klanten zijn, de machinekamer voor de Energiewende zijn en een voorbeeldrol bij de vormgeving van de energiewereld van morgen spelen. Voorganger van Mastiaux bij EnBW was Hans Peter Villis, die als nalatenschap nog een kolencentrale met 912 megawatt heeft nagelaten, die nog niet in bedrijf is. Maar hij had als directeur ook een regering van christendemocraten, de partij van Angela Merkel, en werd ingeruild voor een man die beter zou passen bij de groen-rode wind die in Baden-Württemberg waait. Afwachten Voor modernisering van productieinstallaties en infrastructuur, inclusief de uitbreiding van netwerken en windenergie, vooral op land, wil Mastiaux tot miljard euro investeren. Om dat financieel mogelijk te maken, zullen belangen in andere ondernemingen afgestoten worden. Verder zullen van de ongeveer 300 eigen dochterondernemingen vele worden samengevoegd en strakker georganiseerd worden. Als één EnBW presenteerde Mastiaux deze nieuwe strategie. Veel medewerkers van het energiebedrijf kijken daar met zorg en scepsis naar. Sommigen hebben het gevoel dat ze bij een andere onderneming terecht zijn gekomen en vrezen overbodig te zullen worden. Maar we wachten af, zegt de vertegenwoordiger van de vakbond Verdi. Financieel staat EnBW er slecht voor. De gedwongen sluiting van inmiddels al twee kerncentrales is een zware last. Bovendien bevat het mismanagement onder de vorige regering van de deelstaat en de gevolgen daarvan voor de onderneming nog altijd veel onzekerheden. De winst voor rente, belastingen en afschrijvingen lag in 2012 met 2,3 miljard euro 18% lager dan in 2010, het nettoresultaat zelfs 32% lager. Als we zo doorgaan, is het voortbestaan van de onderneming op lange termijn in gevaar, meent EnBW-directeur financiën Thomas Kusterer. Tot 2020 hoopt hij niettemin de winstgevendheid van EnBW op het huidige niveau te houden. Slimme meter van Endesa, Gas Natural Fenosa helpt boeren Door Peter Westhof Energiebedrijven bevinden zich in een merkwaardig soort spagaat. Aan de ene kant willen ze meer energie verkopen, aan de andere kant zetten ze in op energiebesparing. Dat laatste is ook een soort business en heeft mede te maken met de maatschappelijke verantwoordelijkheid die zij voelen. Zo is Endesa in Spanje druk bezig met een installatieprogramma van liefst 13 miljoen slimme meters. Daarnaast helpt Gas Natural Fenosa boeren in Spanje hun energierekening te drukken en zorgt GDF Suez voor een nog lager energieverbruik van farmaciebedrijf Sanofi. Tabel stijgers en dalers Periode 27 mei t/m 24 juni 2013 best presterende EVN % EDP % Gasnatural - Union Fenosa % Iberdrola % E.On % Endesa heeft in Spanje al 30% van de traditionele meters door de slimme apparatuur vervangen, zo meldde het bedrijf onlangs. Dat komt neer op 3,5 miljoen slimme meters. De technologie hiervoor is ontwikkeld door moedermaatschappij Enel en wordt ook gebruikt in smart cities als Málaga, Barcelona, Búzios (Brazilië) en Santiago (Chili). De slimme meter geeft automatisch aan de energieleverancier door hoeveel gas en elektriciteit men verbruikt. Consumenten kunnen met behulp van de meter ook beter bepalen hoe ze energie kunnen besparen. Miljoenen consumenten in Italië maken al gebruik van de slimme metertechnologie van Enel. Het slimme meterplan van Endesa is erop gericht om de komende jaren in Spanje in totaal 13 miljoen traditionele meters te vervangen. Dit is ook goed voor de werk-gelegenheid, want het levert banen op. Die moeten, in lijn met de Europese en Spaanse wetgeving, in 2018 gerealiseerd zijn. Boeren Ook bij Gas Natural Fenosa is energiebesparing een belangrijk thema. Dochteronderneming Gas Natural Servicios heeft een contract gesloten met de organisatie ASAJA, de associatie van jonge boeren in Spanje. Doel hiervan is onder meer het promoten van meer energie-efficiency onder de ASAJAleden. Gas Natural Servicios biedt hun schema s aan, waarmee zij hun energieverbruik kunnen optimaliseren en hun energierekening omlaag kunnen brengen. De leden van ASAJA krijgen toegang tot de voordelen van een speciaal besparingsplan voor ondernemers. Ze kunnen voor een korting van 10 tot 19% op hun energierekening in aanmerking komen, afhankelijk van het soort contract dat zij afsluiten. Als het ASAJA-lid ook gebruik maakt van aardgas, kan daarop een extra korting van 10% worden verkregen. De ASAJA-leden verwerven ook toegang tot de zogeheten Energy Class, een exclusieve service voor kleine en middelgrote bedrijven met een hoge energierekening. Deze bedrijven krijgen hier een voorkeursbehandeling en kunnen over hun energieverbruik gratis telefonisch advies inwinnen, 365 dagen per jaar. Gas Natural Servicios houdt zich al vijftien jaar bezig met het verbeteren van de efficiency op het gebied van energie. Samenwerking GDF SUEZ (via dochter Cofely) en farmaceut Sanofi maken ook werk van energiebesparing. Eind juni ondertekenden ze een vijfjarig contract, waarmee ze hun samenwerking verder uitbreidden. In maart 2012 gingen beide partijen al met elkaar in zee voor energiebesparende maatregelen in de vestigingen van Sanofi in Europa en Turkije. De samenwerking beviel zo goed dat het contract nu wordt uitgebreid van drie naar vijf jaar. Bovendien zijn de maatregelen nu ook van toepassing op de vestigingen in de VS, Canada, Mexico, Brazilië, China en Singapore. Alle productielijnen van Sanofi zijn bij het contract betrokken: minst presterende GdF Suez/International Power % Veolia Env % RWE % National Grid Group % Enel % chemicaliën, farmacie, vaccinaties, biotechnologie en dierenwelzijn. Dankzij deze overeenkomst tussen Sanofi en GDF SUEZ zijn we in staat ons concurrentievermogen te vergroten en onze doelstellingen op het gebied van het milieu te behalen, stelde Christopher Viehbacher, topman van Sanofi. Ons target is een energiebesparing van 20% in Gerard Mestrallet, topman van GDF SUEZ stelde: De samenwerking met Sanofi is een goed voorbeeld van ons treven om onze industriële partners van innovatieve, succesvolle en duurzame oplossingen te voorzien. Sinds het begin van de samenwerking in 2012 zijn de twee partijen vijf projecten in Frankrijk, Italië en Duitsland gestart. Deze projecten betroffen de installatie van duurzame gasturbines en biomassa-boilers. Hiermee krijgen de Sanofi-vestigingen een flinke duurzame impuls.

3 3 ANALYSEenergiebeleid Pieter Boot is verbonden aan het Planbureau voor de Leefomgeving. Voor zover nu standpunten van landen zijn te bepalen, vallen die in drie groepen uiteen. Een klein aantal landen wil alleen Europese inzet om klimaatverandering tegen te gaan nadat er internationale afspraken zijn gemaakt. Polen is daarvan de woordvoerder. Veel landen zetten in op een nu te formuleren al of niet voorwaardelijk klimaatdoel voor 2030, maar geen andere inzake hernieuwbare energie of energiebesparing. Groot-Brittannië, Spanje en Italië zijn hiervan voorbeelden. Het belangrijkste argument van deze landen is dat één klimaatdoel goedkoper is om te realiseren dan drie aparte doelen. Een derde groep bestaat uit de landen die wel meerdere doelen willen: soms op het terrein van het tegengaan van klimaatverandering en het bevorderen van hernieuwbare energie (Oostenrijk), of ook een doel Column Is drie meer dan één? En hoeveel dan? In Brussel woedt een heftig debat over de vraag welke doelen en welke beleidsinzet Europa na 2020 moet formuleren. Nederland heeft nog geen standpunt geformuleerd. Voor zover nu standpunten van landen zijn te bepalen, vallen die in drie groepen uiteen. Een klein aantal landen wil alleen Europese inzet om klimaatverandering tegen te gaan nadat er internationale afspraken zijn gemaakt. voor energiebesparing (Denemarken). Veel landen weten het nog niet (zoals Nederland) of zijn openlijk verdeeld (Frankrijk, Duitsland). Een veelgehoorde argumentatie is dat de huidige Europese beleidsinzet met drie aparte doelen duurder is dan wanneer we er slechts één zouden hebben. Dat klopt, maar alleen als je niet verder kijkt dan het emissiedoel van In plaats van discussiëren over doelstellingen is het interessanter om te kijken naar de in te zetten beleidsinstrumenten. Een recente PBL-studie (EU Policy Options for Climate and Energy beyond 2020) gaat hierop in. Daarin wordt beargumenteerd dat het op langere termijn goedkoper is gericht beleid te voeren inzake meer energiebesparing, tegengaan van klimaatverandering en energie-innovatie dan alleen een broeikasgasaanpak te hanteren, omdat de barrières die het behalen van deze doelen in de weg staan zo verschillend zijn. Energiebesparing vindt niet plaats omdat eigenaars en huurders verschillende belangen hebben, of omdat mensen tegen de rompslomp in hun huis opzien. Windmolens op zee worden niet gebouwd omdat ze duur zijn. Als je al die zaken met één CO 2 -prijs wil aanpakken, moet die erg hoog zijn. Maatwerk is niet alleen slimmer dan confectie, maar ook goedkoper. Economen stellen dat één klimaatdoel het goedkoopst gerealiseerd kan worden door een systeem met verhandelbare rechten, gedreven door een prijs voor broeikasgassen. De hoogte van deze prijs is dan een indicatie van de marginale koste die je moet maken, de kosten van de laatste eenheid reductie die nodig is om het doel te realiseren. In modellen hoeft die prijs niet zo hoog te zijn omdat economen van een rationele wereld uitgaan, waarin goedkope maatregelen het eerst gerealiseerd worden en dure wachten. Maar zo gaat het in de werkelijkheid niet. In werkelijkheid worden maatregelen die minder weerstand oproepen of die zichtbaar zijn eerder genomen. Dus wel zon-pv en geen muurisolatie. We willen doelen in 2020 realiseren, maar weten ook wel dat je aan de verdere toekomst moet werken en zetten een beetje in op innovatie. Dat gebeurt allemaal betrekkelijk los van elkaar. Het Nederlandse kabinet verhoogde het budget voor hernieuwbare energie om een hoger doel voor hernieuwbare energie te halen. Waarschijnlijk deed het dat in de veronderstelling dat dit een nuttige bijdrage aan innovatie is. Tegelijk bleef het R&D-budget constant en bescheiden rond de miljoen per jaar. De kans om door een gecombineerde inzet van uitrol en leren bij bijvoorbeeld wind op zee de kosten te verlagen, werd nog niet helemaal benut. Dat geldt in nog sterkere mate voor CCS, waarvan deze noodzakelijk is om een energietransitie in ons land te realiseren, maar waarvan de toepassing stagneert. Een doel van hernieuwbaar is dus zowel te groot (snelle inzet op veel biomassa stimuleert weinig innovatie), als te klein (CCS wordt vergeten). Iets anders ligt het bij energiebesparing. In veel landen heeft de recente Energy Efficiency Directive tot nieuwe beleids aandacht geleid. Dat is nuttig, want energiebesparing is het moeilijkste onderdeel van het energiebeleid. We willen het allemaal, maar weten niet hoe. Opmerkelijk is dat vrijwel geen enkel land een nieuw besparingsdoel na 2020 wil. Waarschijnlijk is dat omdat de meting van energiebesparing zo ingewikkeld is gemaakt dat niemand weet waaraan hij begint, of omdat men vindt dat energiebesparing beter een nationale verantwoordelijkheid kan zijn. Dat laatste is maar ten dele waar, want strikte efficiencystandaarden voor auto s of voor apparaten via de Ecodesign Directive zijn buitengewoon belangrijk. Ook hier dreigt de vraag naar meer of minder doelen in de weg te komen staan van de zinvollere vraag naar wat effectief en efficiënt beleid is. Kortom, de Europese landen dreigen in een debat te komen waarin ideologie of retoriek de overhand kan krijgen op beleidsanalyse. Dat zou jammer zijn, want een kosteneffectieve langetermijnaanpak is mogelijk. Energiebesparing zou daarin het startpunt zijn en innovatie een centrale plaats krijgen; het klimaatdoel past daarin, gezien de mondiale bijdrage die Europa wil leveren en voor hernieuwbare energie organiseer je investeringszekerheid. Drie is toch meer dan één. Industriepolitiek voor Britse offshore wind Michael Fallon, staatssecretaris voor Energie en Economie: Offshore wind is een enorm Brits succesverhaal. We hebben meer wind op zee geïnstalleerd dan de rest van de wereld bij elkaar. Door Arjan schippers, Londen Groot-Brittannië richt een investeringsorganisatie op voor offshore wind. Daarmee moet een gericht industrieel beleid voor wind op zee gestalte krijgen. De Britse staatssecretaris voor Energie en Economie, Michael Fallon, kondigde de oprichting van de Offshore Wind Investment Organisation (OWIO) aan op de jaarlijkse offshore wind conferentie van brancheorganisatie RenewablesUK. De OWIO moet een partnerschap worden tussen bedrijfsleven en overheid dat investeringen in offshore wind verder stimuleert en de motor zijn achter de schepping van duizenden banen in de sector zelf en in de toeleverende industrieën. Fallon: Offshore wind is een enorm Brits succesverhaal. We hebben meer wind op zee geïnstalleerd dan de rest van de wereld bij elkaar. De oprichting van deze door de industrie geleide organisatie en onze steun voor innovatieve projecten zullen de Britse economie verdere grote voordelen brengen. Zekerheid voor investeerder De minister wees op nieuwe wetgeving, de Electricity Market Reform, die met contractprijzen voor duurzame energie investeerders zekerheid voor de toekomst zal verschaffen, en op de offshore windstrategie, die later dit jaar wordt gepubliceerd. De OWIO is daar onderdeel van en het is de bedoeling dat de organisatie investeringen in en naar Groot-Brittannië aantrekt. De focus die de OWIO daarbij heeft op de toeleveringsketen kan volgens de minister helpen de kosten van offshore wind te verlagen. Dat is broodnodig, aldus Fallon, die verder het belang van innovatie benadrukte. Hij maakte daarom subsidies bekend voor drie innovatieve projecten in de toeleveringsketen. Uitgelezen kans Op dezelfde conferentie werd ook het rapport Building an Industry gepresenteerd, dat werd geschreven werd in opdracht van RenewableUK. Het rapport maakt duidelijk wat er nodig is voor de verwezenlijking van de ambitieuze Britse doelstellingen op het gebied van offshore wind en de enorme kansen die daardoor worden geschapen voor de economie. Op het moment zijn er in de Britse wateren windparken operationeel met een gezamenlijk vermogen van 3,3 gigawatt (GW). Die leveren jaarlijks 8 terawattuur (TWh), voldoende stroom voor twee miljoen huishoudens. Naast de reeds geïnstalleerde capaciteit is er nog eens 3,8 GW in aanbouw of heeft inmiddels vergunning. Verder zit er nog 7,8 GW aan capaciteit in de planning. De overheid heeft de ambitie om, afhankelijk van verschillende factoren zoals kostprijsontwikkeling, in 2020 tussen de 11 GW en 18 GW aan offshore wind operationeel te hebben. En daar zal het niet bij blijven. Met de zeegebieden die in de zogeheten derde ronde zijn aangewezen, kan het totaal na 2020 tot 31 GW oplopen. Dat is een grote uitdaging, maar het is volgens het rapport ook een uitgelezen kans voor Groot-Brittannië om daaromheen een industrie op te bouwen die duizenden banen schept. Alleen om de bestaande Britse plannen te realiseren zijn 33 faciliteiten en fabrieken nodig. Als een groot deel daarvan zich in Groot-Brittannië vestigt, brengt dat Tienduizenden nieuwe banen door Britse offshore windprogramma Volgens het rapport Building an Industry heeft de Britse offshore windindustrie tussen nu en 2030 meer dan turbinemasten nodig, bijna wieken en meer dan kilometer aan onderzeese kabel. Dat betekent dat er zeven fabrieken voor turbinemasten nodig zijn, zeven om wieken te fabriceren, nog eens zeven voor nacelles (behuizing op de top van windmasten, red.), zes fabrieken voor funderingen, zes voor offshore transformatoren en zes voor onderzeese kabels. Ook zijn er meer schepen nodig voor constructie en onderhoud. Al met al een complete industrie, goed voor tienduizenden banen. Over de streep trekken De rest van Europa heeft ook ambities het land enorme economische voordelen en kan het zijn positie als wereldleider in offshore wind verstevigen. Maria McCaffery, de chief executive van RenewableUK: We hebben allemaal gezien wat offshore olie op het gebied van offshore wind (samen net zoveel als Groot-Brittannië alleen, 18 GW voor 2020) en daarvoor zou nog eens een verdubbeling van bovenstaande productiecapaciteit nodig zijn. Groot-Brittannië heeft op het moment slechts een beperkte productiecapaciteit. Bedrijven als Vestas en Siemens hebben wel belangstelling om te investeren in productie op de Britse eilanden, maar twijfelen omdat het regeringsbeleid tot nu toe weinig vertrouwen voor de toekomst gaf. Misschien dat de OWIO hen over de streep trekt. Een dynamische offshore windindustrie aan de overkant van de Noordzee zou ook gunstig kunnen uitpakken voor de Nederlandse ambities op het gebied van windparken in zee. en gas exploratie de afgelopen veertig jaar voor de Britse economie hebben gedaan. Offshore wind is nog groter.

4 4 THEMA marktmodel Nieuwe marktmodel: duidelijkheid, transparantie en eenvoud Energieleverancier voortaan centrale aanspreekpunt klant DOOR ALEXANDER HAJE Op 1 augustus 2013 treedt het nieuwe marktmodel binnen de energiesector in werking, vier maanden later dan aanvankelijk de bedoeling was. Vanaf die datum is de energieleverancier nog het enige aanspreekpunt voor huishoudens en kleinzakelijke klanten. De netbeheerder raakt daardoor buiten beeld. Tot voor kort was die verantwoordelijk voor de verwerking van de meterstanden en het factureren van de netwerkkosten. Maar op 1 augustus neemt de energieleverancier die taken van hem over. Klanten ontvangen straks een energierekening met verbruiks- en netwerkkosten op één factuur samengebracht. De gecombineerde energierekening maakt de energiekosten voor de klant inzichtelijker en vergemakkelijkt het betalingsproces. Arthur van Wylick (NEDU) over invoering nieuwe marktmodel Die vier maanden uitstel is volledig te rechtvaardigen De eerder geplande datum van invoering, 1 april 2013, werd weliswaar niet gehaald. Maar nu is de energiesector er helemaal klaar voor om het nieuwe marktmodel in werking te laten treden. Dat zegt Arthur van Wylick, directeur van EDSN en voorzitter van NEDU. Het is onaanvaardbaar om bij zo n ingrijpende operatie risico s te nemen. Van Wylick, directeur van Energie Data Service Nederland (EDSN) en voorzitter van de Vereniging Nederlandse Energie- Data Uitwisseling (NEDU), wijst op de complexiteit die deze ingreep met zich meebrengt. We hadden dit voorjaar teveel twijfels of we als sector de overstap naar het nieuwe marktmodel vlekkeloos konden maken. En dat was voor ons reden genoeg om geen enkel risico te nemen en te wachten tot 1 augustus aanstaande. Complexer - Kunt u uitleggen waarom 1 april dit jaar niet is gehaald? Van Wylick: Er is heel hard aan gewerkt om die datum wel te halen. Maar wat je wel vaker ziet bij dit soort heel grote ICT-projecten, is dat er toch vertraging optreedt. Die vertraging komt onder meer voort uit het feit dat niet alle specificaties op tijd klaar waren, en de bouw van de systemen complexer bleek. We hebben toen in gezamenlijkheid besloten om die datum uit te stellen. Waarom? Omdat je anders het risico loopt dat zo n mutatie gepaard gaat met uitval en problemen. Waardoor je een situatie krijgt die onwenselijk is. We hebben dat besluit uiteraard in nauw overleg met het ministerie van Economische Zaken en de Autoriteit Consument en Markt, de ACM, genomen. Ook EZ en de ACM waren ervan overtuigd dat een vlekkeloze invoering van het nieuwe marktmodel, zonder dat de klant er wat van merkte, niet gegarandeerd kon worden. En dat het beter was om het uit te stellen tot 1 augustus dit jaar. Want het gaat bij dit marktmodel uiteindelijk maar om één ding: meer transparantie en eenduidigheid voor de afnemer, de klant. Hij mag niets merken van deze operatie en moet zonder haperen op tijd zijn factuur ontvangen. Daar mag niets aan schorten. Waarom zou je risico s nemen als je twijfels hebt of je als sector wel helemaal klaar bent voor zo n operatie? Dan is uitstel van vier maanden volledig te rechtvaardigen. Lifeline Van Wylick legt uit waarom de invoering van een nieuw marktmodel binnen de energiesector noodzakelijk is en blikt terug naar de jaren 2003 tot Wat er in die periode haperde, was dat meterstanden niet of onvoldoende beschikbaar waren. Daardoor werden er fouten gemaakt. En meterstanden zijn nu juist voor energieleveranciers de lifeline waarop ze hun commerciële activiteiten baseren. Dat is de basis voor de afrekening met klanten. Dat is ook de basis voor switchen van leverancier en de basis voor verhuizingen. Die verantwoordelijkheid voor de juiste meterstanden komt nu met de invoering van het nieuwe marktmodel bij de leveranciers te liggen. Dat zorgt ervoor dat problemen uit het verleden niet meer kunnen voorkomen, omdat er meer eenduidigheid is in de afhandeling van processen. Alles wordt nu geconcen treerd bij één marktpartij: de energieleverancier. Je ziet dat iedereen het commerciële spel goed onder de knie heeft en dat de hele administratieve afhandeling verhuizingen en switchen van leverancier nu heel soepel verloopt. Spannend - Wat moet er nu nog gebeuren om die invoering op 1 augustus soepel en probleemloos te laten verlopen? Er wordt nu door alle betrokken partijen nog intensief getest, zodat straks de overstap ook inderdaad vlekkeloos verloopt. Zowel door energieleveranciers, netbeheerders als programmaverantwoordelijken. Die tests hebben betrekking op de nieuwe centrale ICT-systemen en individuele ICT-systemen. Mogelijke knelpunten en fouten kunnen nu nog worden opgelost. - Wat is de rol van EDSN in dit hele proces? EDSN is de spil in dit traject. EDSN bouwt de centrale ICT-systemen in opdracht van de netbeheerders. En EDSN faciliteert alle sectortesten in opdracht van NEDU en daarmee dus van alle marktpartijen. - Waar zitten nog mogelijke bottle necks die voor problemen zouden kunnen zorgen? Er zijn eigenlijk twee soorten risico s. Het eerste risico is de conversie zelf, de overgang van de oude naar de nieuwe systemen. Dat hebben we al een aantal keren geoefend en dat gaan we nogmaals testen. Een tweede risico is dat er op 1 augustus bij alle marktpartijen in een versneld tempo transacties - switches, verhuizingen - die een paar dagen zijn blijven liggen moeten worden verwerkt. Je zit, met andere woorden, met een achterstand van een paar dagen. Na 1 augustus weten we pas zeker of alles zonder problemen is verlopen. Zo n conversie blijft tot op het allerlaatste moment spannend. Arthur van Wylick (NEDU/ EDSN): Het gaat uiteindelijk om de klant: die mag niets merken van wat er nu achter de schermen gebeurt. Performance ook in 2013 vasthouden Van Wylick: In het afgelopen jaar hebben we als energiesector over de hele linie zeer goed gepresteerd op de zakelijke en consumentenmarkt. Verstoringen werden snel opgelost en het verhuizen en switchen van klanten verliep uitstekend. Die performance zou ik graag in 2013 vasthouden. We hebben inmiddels laten zien dat we als energiesector goed uit de voeten kunnen met de vrije markt. Laten we dat ook zo houden. Nieuwe marktmodel onderdeel programma Stroomopwaarts Begin 2011 zijn de wetsvoorstellen Verbetering werking Elektriciteitsen Gaswet en de novelle met daarin een aantal aanpassingen op het wetsvoorstel aangenomen door de Eerste Kamer. Hiermee werd de weg vrijgemaakt voor de implementatie van het nieuwe marktmodel en de herstart van het programma Stroomopwaarts, dat door de energiesector na het liberaliseren van de huishoudelijke en kleinzakelijke energiemarkt in gang is gezet. Een deel van de inhoud van Stroomopwaarts is al gerealiseerd. Zo zijn de nieuwe grens grootverbruik/ kleinverbruik gas en het capaciteitstarief per 1 januari 2009 in werking getreden. Installatie, onderhoud en beheer van de meetinrichting voor kleinverbruik komt voor rekening van de netbeheerder. Die is vanaf 1 januari 2012 verplicht om slimme meters te plaatsen in nieuwbouwwoningen en te renoveren woningen. Vanaf 2014 moet de slimme meter (na een kabinetsbesluit) grootschalig worden uitgerold bij alle bestaande huishoudelijke aansluitingen. Alle huishoudens in Nederland krijgen vanaf 1 augustus nog maar één energienota waarop alle verschillende kosten staan vermeld: van hun leverancier. EDSN stroomlijnt berichtenverkeer in de energiemarkt EDSN ondersteunt het berichtenverkeer tussen partijen in de energiemarkt. Bij het wisselen van leverancier, bij verhuizingen en bij het wijzigen van klantgegevens moet een groot aantal administratieve gegevens worden uitgewisseld tussen de partijen in de energiesector. C-AR: 14 miljoen aansluitgegevens in één Centraal Aansluitingen Register Tot voor kort hadden alle regionale netbeheerders in ons land een eigen database met de aansluitgegevens van hun huishoudelijke en kleinzakelijke klanten. In 2009 werd onder leiding van EDSN begonnen om deze 14 miljoen gas- en elektriciteitsaansluitingen onder te brengen in een Centraal Aansluitingen Register (C-AR). Het elektronische berichtenverkeer tussen de verschillende partijen wordt hierdoor sterk vereenvoudigd. En dat maakt de afhandeling EDSN stroomlijnt en borgt de kwaliteit van deze processen tussen de energiebedrijven. Het heeft de taak de processen in de energiemarkt verder te standaardiseren en centraliseren. Het platform is tevens een ontmoetingsplaats waar marktpartijen samenwerken om de van marktprocessen transparanter, simpeler en eenduidiger. Het C-AR houdt de specifieke gegevens van elke aansluiting (zowel groot- als kleinverbruik) centraal bij in een database die wordt beheerd door EDSN. In C-AR zijn de fysieke eigenschappen van de aansluitingen (zoals de aansluitwaarde en indicatie of een aansluiting is afgesloten) opgenomen. Maar ook gegevens over de energieleverancier, PV-partij en meetverantwoordelijke Energie Data Services Nederland (EDSN) werd in 2007 opgericht. Het fungeert als platform voor administratieve verbindingen tussen de marktpartijen in de energiesector. EDSN is de uitvoerende organisatie van Vereniging Nederlandse EnergieData Uitwisseling (NEDU). marktprocessen en het dataverkeer vorm te geven. Zoals nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de slimme meter, smart grids, elektrisch vervoer en duurzame decentrale opwekking. Al deze ontwikkelingen vereisen een betrouwbaar en efficiënt dataverkeer tussen partijen in de energiemarkt. staan in het C-AR geregistreerd. Energieleveranciers hebben met het in werking treden van het nieuwe marktmodel rechtstreeks (zonder tussenkomst van de netbeheerder) toegang tot deze centrale database. In het C-AR kan op elk moment slechts één leverancier per aansluiting geldig zijn. Conflicten over welke leverancier wanneer een aansluiting heeft beleverd, zullen daardoor tot het verleden behoren.

5 5 THEMA marktmodel Arjan Ten Elshof, directeur Supply van Eneco Geen kwestie van zomaar even een knop omzetten Ruim een jaar is er door Eneco gewerkt aan de voorbereidingen om op 1 augustus definitief over te stappen op het nieuwe marktmodel, zegt Arjan ten Elshof, directeur Supply van Eneco. Dit ICT-traject vraagt veel tijd en menskracht binnen onze organisatie. Het is niet zomaar even een knop omzetten. Ten Elshof noemt de transitie naar het nieuwe marktmodel een zeer zwaar dossier. Het betekent dat er veel processen anders gaan lopen na 1 augustus. De transitie vraagt een ingrijpende verandering in de huidige IT-systemen om straks met die nieuwe processen te kunnen gaan werken. De lange voorbereiding die we hebben gehad en de vier extra maanden die ons nu gegeven zijn, maakt dat we hebben kunnen werken aan nog robuustere centrale IT-systemen. Daardoor hebben we nu wél het volste vertrouwen dat de transitie probleemloos zal verlopen. Dat collectieve vertrouwen ontbrak in april. Nieuwe databases Ten Elshof: Rond 1 augustus worden door de netbeheerders alle data (aansluitgegevens) in het centrale aansluitingenregister overgezet naar een nieuwe versie van het Centraal Aansluitingen Register, het C-AR. Daarmee wordt het mogelijk om allerlei nieuwe informatie toe te voegen en dat levert vervolgens weer nieuwe toepassingsmogelijkheden op. Dat betekent dat er 7,7 miljoen huishoudens in Nederland worden omgezet naar het nieuwe datamodel. Natuurlijk gaan we daarvoor niet over één nacht ijs. We hebben diverse tests uitgevoerd om de kans op problemen te minimaliseren. Wat deze operatie extra complex maakt, is dat de transitie tegelijkertijd plaatsvindt bij alle betrokken partijen in de sector, netbeheerders en energieleveranciers. Discussies Zo n acht jaar geleden begonnen de gesprekken tussen de toen nog geïntegreerde energiebedrijven en de overheid over het nog beter laten werken van de energiesector, zegt Ten Elshof. Bij het vrijkomen van de markt in 2004 traden er allerlei problemen op die deze discussie met de energietoezichthouder in gang zetten. Administratieve processen werkten niet optimaal en dat zorgde voor de nodige problemen. Uit de intensieve discussie die volgde, kwam het nieuwe marktmodel voort. Meetdataketen Ten Elshof: De belangrijkste elementen uit het nieuwe marktmodel zijn het leveranciersmodel en het omdraaien van de meetdataketen, waarbij de leverancier verantwoordelijk wordt voor het ophalen de meterstanden. Gaandeweg is daar buiten de wet om - door de netbeheerders zelf het initiatief genomen om daar het Centraal Aansluitingen Register aan toe te voegen. C-AR is ontstaan op vrijwillige basis. Feitelijk zijn dat de drie hoofdcomponenten van de wijzigingen die nu op 1 augustus worden doorgevoerd. Noodzaak Parallel aan die discussie en het programma Stroomopwaarts dat de energiesector in gang zette om verbeteringen door te voeren, zijn de administratieve processen wel steeds beter gaan werken, memoreert Ten Elshof. Als je nu terugkijkt, dan was naar mijn mening de noodzaak tot deze ingrijpende verandering minder groot dan toen werd gedacht. Hoewel hij de invoering van het nieuwe marktmodel een goede zaak vindt, denkt Ten Elshof dat het een gering effect zal hebben op de administratieve werking van processen. Sinds het vrijkomen van de energiemarkt in 2004 heeft de energiesector er zelf al grotendeels voor gezorgd dat problemen uit het verleden zijn opgelost. Daarvoor heb je geen nieuw marktmodel nodig. Wel denk ik dat het bijdraagt aan meer helderheid en versimpeling voor de klant. Er is wellicht nog een derde voordeel, zegt hij. Met de drie componenten die we nu gaan veranderen in de markt ontstaat weer een nieuwe route om toekomstige verbeteringen door te voeren. De voordelen van C-AR zitten niet zozeer in het operationeel worden ervan, maar veel meer om uitdagingen beter aan te kunnen. Toekomst Die uitdagingen hebben betrekking op een consument die steeds kritischer en mondiger wordt, zegt Ten Elshof. En die steeds vaker zijn eigen plan trekt bij wie hij zijn energie wil betrekken. Dat is nu al zo en wordt nog sterker. Een andere belangrijke ontwikkeling is dat de klant steeds onafhankelijker wil zijn van zijn energieleverancier en zelf stroom wil opwekken en opslaan. Denk aan zonnepanelen. Denk ook aan elektrische auto s. De consument van nu kan zomaar een producent van de toekomst worden. Hij is én consument én producent, en beslist zelf wat hij met zijn opgewekte elektriciteit wil gaan doen. Opslaan, terugleveren aan het net of bijvoorbeeld verkopen aan zijn buurman. Of verkopen aan het net van een groot industrieel bedrijf dat die stroom weer goed kan gebruiken. Kortom, er zullen meer keuzes en mogelijkheden ontstaan in de toekomst en die vragen om een systeem dat dat administratief kan managen. Eenvoudiger Het nieuwe marktmodel en Centraal Aansluitingen Register kunnen dit soort veranderingen beter en eenvoudiger stroomlijnen, zegt Ten Elshof. Op het moment dat je zou besluiten om real time pricing voor de consument te gaan invoeren dat gebeurt bij grootverbruikers al geruime tijd, zij betalen de stroomprijs die op dat moment actueel is -, dan helpt het als je nog maar één aansluitingenregister hebt. Zou er sprake zijn van meerdere registers, dan is real time pricing qua implementatie weer een stuk ingewikkelder. Eén platform Ten Elshof: Het allocatie- en reconciliatieproces moet flink op de schop als je met real time pricing aan de slag gaat. Met één centraal aansluitingenregister verlopen die processen soepeler, want je beschikt dan immers over één basis voor verrekening. Je hoeft zaken maar op één plek aan te passen en kunt processen centraal faciliteren. Dat voorkomt vergissingen en het vergemakkelijkt de communicatie. Je maakt afspraken met elkaar op één en hetzelfde platform. Zo n centrale database kan op den duur uitgroeien tot een database voor heel Nederland. Uitgangspunt C-AR zal dus een goed uitgangspunt kunnen zijn voor toekomstige veranderingen, zegt Ten Elshof. Het is bedacht vanuit een efficiency drive. Op korte termijn biedt het vereenvoudiging en ondersteuning, op langere termijn is het een stekkerdoos waarin nieuwe functies kunnen worden geplugd. Binnen het bestuur van EDSN en NEDU, alsook in de ledenvergadering en verschillende ondersteunende commissies, bespreken we toekomstige ontwikkelingen. Er wordt heel scherp naar dat vergezicht gekeken. Zonder dat we overigens weten welke kant het precies uitgaat. Dat maakt de uitdaging om ons nu al te prepareren op de toekomst alleen nog maar groter. Arjan ten Elshof (Eneco): De uitdaging om ons te prepareren op de toekomst wordt alleen nog maar groter. Autoriteit Consument & Markt Energieleveranciers presteren goed sinds 2008 Een goede graadmeter voor de kwaliteit van de administratieve processen van de energieleverancier is de tijdigheid van het versturen van de jaar- en eindafrekening. Dat stelt de energietoezichthouder, Autoriteit Consument & Markt (ACM). Na het liberaliseren van de markt hadden energieleveranciers grote moeite om te voldoen aan de wettelijke termijn voor het versturen van een factuur. Vanaf 2007 presteerden energieleveranciers steeds beter en vanaf 2008 zelfs goed, aldus de toezichthouder. Dit blijkt uit de scorecard die ACM hanteert als instrument om dit te meten. Op de Energiewijzer van Consuwijzer (http://www.consuwijzer.nl/energiewijzer) worden de scores vermeld van de tijdigheid van de factuur. Hieruit blijkt dat er nu nauwelijks problemen zijn op dit vlak. De uitdaging voor energiebedrijven is om nu de factuur zelf begrijpelijker en eenvoudiger te maken voor de consument. Keuze Het is de keuze van de minister van Economische Zaken geweest om de Tweede Kamer in 2007/2008, in reactie op de administratieve problemen na de marktliberalisering in 2004, structurele verbetering te beloven. Deze belofte is vorm gegeven - via een nieuw marktmodel - in de wet. In dit nieuwe model stelt ACM de consument centraal. Van belang is, aldus de toezichthouder, dat het voor consumenten duidelijker wordt dat er één aanspreekpunt is voor hun energievoorziening. Zij betalen in het nieuwe model zowel leverings- als netwerkkosten aan de leveranciers. Ook kunnen zij daar met al hun vragen terecht. Geen terugval De administratieve problemen die destijds speelden binnen de energiesector zijn algemeen bekend, zegt Autoriteit Consument & Markt. Ze onderschrijft daarom des te meer de noodzaak tot het voorkomen van problemen na de invoer van het nieuwe marktmodel. Op dit moment zijn er geen grote administratieve problemen, laat ACM desgevraagd weten. Ze wijst er verder nog op dat de transitie zonder terugval in de administratie dient te verlopen. Netbeheerder Endinet Voorbereid zijn op verdergaande centralisering in de energiesector Van de acht netbeheerders die inmiddels hun aansluitgegevens hebben overgezet naar het Centraal Aansluitingen Register (C-AR) was Endinet onlangs de hekkensluiter. De netbeheerder telt gas- en elektriciteitsaansluitingen in Oost-Brabant. Herwin Stegeman, projectleider bij Endinet: Begin juni hebben we alle data overgezet. Met nul uitval kunnen we terugkijken op een succesvolle migratie. Stegeman: We hebben het afgelopen jaar deze overstap technisch en functioneel terdege voorbereid. Dat betekent dat we die via een aantal proefmigraties hebben getest. Uitgangspunt was om met zo min mogelijk uitval tot een dataconversie te komen. Nieuwe versie Stegeman: Op 1 augustus gaan we over naar een nieuwe versie van het C-AR. Ook gaan we, zoals bekend, over naar het leveranciersmodel, waarbij de facturering voortaan door de energieleverancier wordt verzorgd. De omdraaiing van de meetdataketen is de derde component van het nieuwe marktmodel. De Brabantse netbeheerder heeft de afgelopen maanden veel mensen binnen de organisatie vrijgemaakt om de migratie soepel te laten verlopen, zegt Stegeman. Daarnaast hebben we er voor gekozen om een nieuw systeemlandschap te introduceren. Dat betekent dat we overgaan naar nieuwe systemen om voorbereid te zijn op een verdergaande centralisering in de energiesector.

6 6 SERIE fresh energy De toekomst van de energievoorziening Ze zijn jong en ambitieus en geven mede richting aan een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoorziening van de toekomst. Wat drijft deze nieuwe lichting medewerkers van energiebedrijven? Waarom hebben ze voor deze dynamische sector gekozen? En hoe geven zij op hun terrein vorm aan oplossingen voor de essentiële energievraagstukken? De klant staat bij ons altijd centraal Matthijs Lugtenburg, manager Productmanagement DELTA In deze serie laat Energie Actueel de aanstormende top van de Nederlandse energiesector aan het woord over hun werk, hun doelen en hun visie op het energielandschap van straks. In dit elfde deel Matthijs Lugtenburg van DELTA. DOOR SANDER SCHILDERS Ik kom uit Vlissingen en heb in Tilburg marketing gestudeerd. Omdat ik eigenlijk graag in Vlissingen wilde blijven wonen, was DELTA toen een logische keuze. In deze regio heb je namelijk niet veel bedrijven met een eigen marketingafdeling. Bij veel grote bedrijven in de regio is die vaak elders in het land of zelfs elders in de wereld gevestigd. In de periode dat ik zoekende was naar een baan, ben ik ook even vervangend docent economie geweest op een VMBO-school. Al snel brak het gebrek aan pedagogische achtergrond me op en bleek dit niet mijn roeping te zijn. Toen het uitzendbureau belde of ik niet aan de bak wilde bij DELTA, was de keuze dan ook snel gemaakt. Door de liberalisering van de energiemarkt moest DELTA de facturen en contracten herzien. Meterstanden moesten worden overgetypt. Op hoogtijdagen zaten we met 250 man in een oude fabriek van Philips. Ik heb in die beginperiode bij DELTA links en rechts mijn cv laten vallen en van het één kwam het ander. Met de vrije energiemarkt ontstond ook de behoefte om meer en meer van je klanten te weten. Dus werd er een database opgezet. Toen er bij de retailtak ineens drie dames tegelijkertijd weggingen op de afdeling marketing intelligence, kon ik daar aan het werk en zat ik direct in de goede hoek. Loyaal Onze klanten bevinden zich voornamelijk hier in Zeeland en zijn loyaal. Zo hebben we in 2012 slechts 1,5% klanten verloren aan de concurrentie, terwijl landelijk ongeveer 12,7% overstapt. Onze retentiestrategie voeren we heel bewust, we letten daarbij ook goed op onze concurrenten. Wij willen waarde bieden aan onze klanten door hoge kwaliteit tegen een faire prijs te bieden. Wil je het onderste uit de kan, dan moet je niet bij ons zijn, zo simpel is het. Maar we zijn ook zeker niet de duurste, dus we hebben een bewuste prijspositie en we geloven erin dat we onder andere met onze service net dat beetje meer waard zijn. Ik heb 1,5 jaar als databasemarketeer CV Matthijs Lugtenburg gewerkt. Maar door het lokale/regionale zijn we bij DELTA niet alleen afhankelijk van die database. Je spreekt ook gewoon je klanten op een feestje, op een verjaardag of als je op de bus staat te wachten. Je krijgt je informatie uit diverse hoeken en de database is daar eentje van. Daar voegen we natuurlijk extra informatie, zoals geotypologie aan toe en allerhande verrijkingsslagen om meer en meer van de klant te weten. Als je onze energieklant beschrijft, dan beschrijf je eigenlijk de Zeeuw. Zeeuwen zijn nuchter, eerlijk en kopen graag bij Zeeuwen. Ze zijn ook loyaal, misschien loyaler dan een Randstedeling. Maar als ze eenmaal weg zijn, komen ze ook lastig terug. Dus het is van groot belang om ze gebonden en loyaal te houden. Hoewel DELTA nu nog vooral gericht is op Zeeland, kunnen we heel Nederland bedienen. Dit kan met elektriciteit en gas, we zijn bijvoorbeeld te vinden op de prijsvergelijkingssites en groeien daarmee lichtjes buiten Zeeland, maar ook met andere proposities. Zo kunnen we bijvoorbeeld met DELTA Zon Garant een bepaalde nichemarkt aanspreken die ook breder in Nederland bestaat, en daarmee onze visie op comfort ook buiten Zeeland exploiteren. Beleving Als je kijkt naar je energiehuishouding of de impact van energie op je leefcomfort, dan wordt dat de laatste jaren een stuk tastbaarder door middel van 1982: geboren in Vlissingen 2000: atheneum, CSW Middelburg 2004: drs. bedrijfseconomie, service & retailmarketing, Universiteit van Tilburg 2004: vervangend docent Economie, VMBO, CSW Middelburg 2005: markt- & concurrentieanalist DELTA, Middelburg 2007: productmanager Kleinzakelijke Markt DELTA heden: manager Productmanagement DELTA allerhande hulpmiddelen. Was voorheen de prijs het enige tastbare waarop je je kon onderscheiden, nu beschikken energieleveranciers over middelen om het tussen de oren van mensen te krijgen, om er een gevoel en een beleving omheen te creëren. En daarmee wordt het spel ook leuker. Uiteraard analyseren we de concurrentie, maar we varen wel duidelijk onze eigen koers. Onze DELTA Comfort Wijzer is een voorbeeld van een productvertaling, gebaseerd op hoe wij naar de markt kijken. We positioneren het niet als een los stukje hardware, maar als een wezenlijk onderdeel van energiesturing en het verbeteren van je leefcomfort. We introduceren niet zomaar producten op de markt. Nee, ben je eraan toe en wil je het hebben, dan leveren we dat. DELTA wil het hele palet bieden Besparen Besparen op energie is ingegeven vanuit de geachte dat we minder eindige brandstof verbruiken. Terwijl ik het straks wel zie gebeuren dat iemand de moeite neemt om zijn dak vol te leggen met zonnepanelen, daarmee zelfvoorzienend kan zijn en zegt: Het interesseert me niet meer hoe lang die lamp brandt, ik wil het comfort van die lamp aan. En dat maakt niet uit, want de stroom die ik verbruik komt van de zon. En dan ga je ineens vanuit een bespaargedachte naar een vorm van milieuneutraal. De manier waarop we de DELTA Comfort Wijzer of DELTA Zon Garant introduceren, is dan ook ingegeven vanuit het leefcomfort. Daar hoort besparen bij als je dat wilt en natuurlijk geven we ook besparingsadvies. Dus we zetten ook in op duurzame productiemiddelen als zon of elektrisch vervoer. We willen het hele palet bieden en daarmee eigenlijk het scala aan klantbehoeften afdekken. Juist door aan al die wensen tegemoet te komen denk ik dat we een unieke plek in het veld kunnen bemachtigen. En omdat we zo dicht op die klant staan en daar op allerhande manieren zo mee verbonden zijn, zijn we daar als geen ander toe in staat. Uitdagend spel Wat het werk op dit moment erg leuk maakt, is de ontwikkeling in de energietransitie en alles wat op het gebied van techniek aan de gang is, het hele energiemodel, de energiewaardeketen. Het is duidelijk dat data en administratie nog veel meer toe gaan nemen en dat we daar als DELTA als intermediair tussen willen staan. Dat betekent wel dat we op alle vlakken daaromheen, zoals energiemanagement, zonnepanelen, elektrisch vervoer, cv-ketels, advies omtrent een energielabel tot een lokaal advies, daarin het spel willen spelen. En de truc is om dat op zo n manier aan elkaar te verbinden, dat de klant daar wat aan heeft en met een lach net iets meer wil betalen. Dat is voor een productmanager een heel uitdagend spel. Leiding geven Ik wil mezelf verder ontwikkelen als leidinggevende. Dat kan op energie, maar kan binnen DELTA als multiutilitybedrijf ook zeker breder. Mijn ambitielijn is in ieder geval wel omhoog. Binnen deze organisatie heb ik redelijk snel stappen gemaakt en dat wil ik doorzetten. Van 1,5 jaar databasemarketing, via 3,5 jaar productmanager naar nu bijna 2 jaar manager van de afdeling Productmanagement. Als je de ambitie hebt om door te groeien, wordt daar binnen DELTA ook de ruimte voor gecreëerd. Zo heb ik nu bijna een potential programma afgerond samen met elf collega s. Mijn volgende logische stap zou leidinggevende van de business-unit zijn. Natuurlijk zou het leuk zijn als dat binnen mijn huidige business-unit zou kunnen, maar ik denk ook wel dat ik inmiddels over zoveel vaardigheden beschik dat ik voor een andere business-unit daar de uitdaging in zie. Wat ik met name leuk vind, is een heel complexe achterkant om te zetten naar iets heel logisch en begrijpelijks voor de klant. Beschrijf je de energieklant, dan beschrijf je de Zeeuw Toekomst De rol van de energieleverancier zal zich waarschijnlijk steeds verder ontwikkelen als intermediair. Ook de collectiviteit zal een steeds grotere rol gaan spelen. Dat mensen zich gaan verenigen om samen energie op te wekken, bijvoorbeeld op het dak van een appartementengebouw. Alhoewel ik niet verwacht dat er straks wijken zijn die volledig zelfvoorzienend zijn. Nee, de leveringszekerheid en de gewenning daaraan zijn in Nederland daarvoor te groot. Simpelweg energie leveren wordt straks in mijn beleving wel bijzaak. Ik denk juist dat het hele administratieve deel enorm gaat toenemen. Waar we van een klant nu één keer per jaar data krijgen, krijgen we die straks per kwartier. Ja, en daar zullen we wel iets mee moeten en dat wordt alleen nog maar gekker als mensen op plek A panelen hebben liggen en op plek B wonen. Simpelweg energie leveren wordt straks bijzaak De klant is en zal voor ons centraal blijven staan. Het is niet voor niets dat we onlangs wederom de Customer Centric DNA Award hebben gewonnen. Deze award wordt jaarlijks over elf branches uitgereikt aan die bedrijven die er het best in slagen de klant centraal te zetten in hun klantcontact. In 2011 hebben we hem gewonnen, in 2012 waren we tweede en nu hebben we hem weer gewonnen. Met name op consistentie en vertrouwen scoren we erg goed en laten we de concurrentie achter ons. Dat ook de klant, want het is een klantonderzoek, de werkwijze van DELTA zo waardeert, vinden we en groot compliment. Matthijs Lugtenburg: Uiteraard analyseren we de concurrentie, maar we varen wel duidelijk onze eigen koers.

7 7 BUITENLANDachtergrond Energievoorziening in België hangt aan zijden draadje DOOR JAN SCHILS, Brussel Terwijl energie-experts al geruime tijd waarschuwen dat het licht dreigt uit te gaan in België en het dit jaar al twee keer bijna zover was, blijft de federale regering in Brussel door interne verdeeldheid de noodzakelijke beslissingen over de energievoorziening van het land voor zich uitschuiven. In feite bevindt het land zich op het gebied van zijn energievoorziening in een soort vacuüm. De redenen voor het gebrek aan eensgezindheid zijn zowel van politiekideologische als financiële aard. De regering-di Rupo bestaat uit christendemocraten, liberalen en socialisten en die denken heel verschillend over de vraag welke energiepolitiek België de komende jaren moet voeren. Een vraag die nog bemoeilijkt wordt door de tegenstelling tussen links en rechts over al dan geen kernenergie. De Waalse christendemocratische staatssecretaris voor energie, Melchior Wathelet, wil de heersende impasse doorbreken. Hij heeft daartoe een plan op de regeringstafel gedeponeerd om de bouw van nieuwe gasgestookte centrales met een totaal vermogen van 1200 megawatt (MW) te subsidiëren. Alleen op die manier kunnen bevoorradingsproblemen en/of stroomtekorten op korte termijn worden voorkomen, probeerde de staatssecretaris de regering te overtuigen. Tevergeefs. Tijdens het kabinetsberaad werd zijn plan door de socialistische ministers zelfs min of meer weggehoond met nogal cynische opmerkingen. De kern van de kritiek, die deels werd overgenomen door de Vlaamse regeringspartijen, luidde dat er momenteel verschillende gascentrales in België zo goed als stil liggen en dat bij een dreigend stroomtekort altijd elektriciteit kan worden ingevoerd uit Frankrijk, Nederland en Duitsland. Kortom, het plan-wathelet werd te duur geacht, zeker nu België van Europa miljarden euro s extra moet besparen om de EU-begrotingsdoelstellingen te halen. Voor premier Di Rupo was de grote verdeeldheid binnen zijn kabinet aanleiding de discussie over de energievoorziening naar later te verdagen, met als argument dat het dossier nog niet rijp is voor besluitvorming. Twijfel Ook het feit dat de federale energiewaakhond CREG de plannen van Wathelet afkraakte, zal de regering aan het twijfelen hebben gebracht. Volgens de CREG zou het pan van de staatssecretaris pas op zijn vroegst in nieuwe centrales opleveren. Dat is te laat omdat er zich voordien al bevoorradingsproblemen kunnen voordoen. Ook vreest de energiewaakhond dat - als het plan van Wathelet wordt uitgevoerd - de regering investeringen in nieuwe energiebronnen zal uitstellen of terugschroeven. Daarom wil de CREG dat de bestaande gascentrales draaiende worden gehouden en dat zo nodig de kerncentrales langer worden open-gehouden, omdat ze stroom produceren tegen lage kosten. De energiesector in België is bezorgd over de huidige ontwikkelingen. De topvrouw van Electrabel (GDF SUEZ) in België, Sophie Dutordoir, toonde zich in de Vlaamse beurskrant De Tijd al eerder bezorgd: Zeker als we het industriële en ondernemende land willen blijven dat België van oudsher is geweest. Er wordt te weinig geïnvesteerd. Er worden geen energiecentrales meer bijgebouwd en intussen veroudert het productiepark. Als we willen inzetten op economische groei, moet het energieaanbod meegroeien. Hoe kan dat als zelfs de vervangingsinvesteringen uitblijven? Ik hoor teveel bedrijven spreken over het verplaatsen van hun fabrieken naar andere landen en telkens heeft men het over energie. De energiefactuur is te hoog en er is ongerustheid over de bevoorrading. Enkele seconden zonder stroom en het productieproces is om zeep. Electrabel verliest steeds meer terrein op Belgische markt De situatie op de Belgische energiemarkt is de laatste jaren sterk veranderd. Dat is niet alleen het gevolg van de moeizaam verlopende liberalisering van de Belgische energiemarkt, maar ook van de aanhoudende aanvallen van Vlaamse en Waalse socialistische kopstukken als Van de Lanotte en Magnette op de monopoliepositie van Electrabel. Daardoor is het marktaandeel van Electrabel van ooit 90% inmiddels ingekrompen tot 57,3%. Het bedrijf verloor de laatste twee jaar maar liefst klanten, voornamelijk in Vlaanderen. Tweede op de Belgische markt is EDF Luminus met 17,5% marktaandeel, gevolgd door ENI Gas & Power (6,4%), Eneco (5%), Lampiris (3,5%) en Essent Belgium (2,8%). Electrabel maakte vorig jaar voor het eerst verlies, maar voor de federale regering is dat geen beletsel om het bedrijf met een extra nucleaire belasting op te zadelen van 550 miljoen euro, omdat haar kerncentrales in België al geruime tijd zijn afgeschreven. Intussen heeft het bedrijf beroep aangetekend tegen deze pestbelasting. Prijzen blijven stijgen Intussen is van de bewering van de elkaar opvolgende Belgische regeringen van de laatste 15 jaar, als zouden de energieprijzen in België gevoelig dalen door de marktliberalisering en door het ongedaan maken van de monopoliepositie van Electrabel, niets terechtgekomen. De prijzen zijn almaar blijven stijgen en liggen zowel voor de industrie als voor de consumenten hoger dan in de buurlanden. Dat is niet de schuld van de energieproducenten, maar van de netbeheerders en de federale en regionale overheden, die alle mogelijke heffingen op de producentenprijzen toepassen. Passieve Zweedse consumenten subsidiëren stroomleveranciers met 100 miljoen euro DOOR WIM Verseput, KOPENHAGEN De huishoudens in Zweden die afgelopen winter dat wil zeggen van oktober tot april - passief zijn gebleven op de stroommarkt hebben bij elkaar een slordige 100 miljoen euro laten liggen. Dat heeft toezichthouder Elmarknadsinspektionen (EI) berekend. De passieve huishoudens in getal hebben genoegen genomen met de in de handel gehanteerde basisstroomprijs. De 100 miljoen euro hadden zij in de zak kunnen steken als ze hadden gekozen voor een contract met variabele prijzen die direct zijn gerelateerd aan het marktverloop. Alle 120 leveringsbedrijven in Zweden bieden zo n contract aan. De basisprijzen worden door de leveranciers volgens EI instantie bewust hoger gehouden, wetende dat degenen die daarvoor kiezen blijven zitten waar ze zitten. Energieconcern Vattenfall is niettemin al tien jaar geleden bewust opgehouden met het aanbieden van basisprijzen, juist om de consument bij wijze van spreken te dwingen tot actie. Gunstig Concreet waren de basisprijzen in het winterhalfjaar 35% hoger dan de variabele prijzen. Over het geheel genomen was het marktverloop voor de Zweedse stroomconsument namelijk bepaald gunstig. Uitgaande van de berekeningen van het Europese statistische bureau Eurostat ontwikkelden de stroomprijzen zich vanuit het perspectief van de afnemer in Zweden aanzienlijk beter dan gemiddeld in de rest van de EU, althans in de tweede helft van 2012 in vergelijking met dezelfde periode in In Zweden leverde het stroomprijsniveau namelijk 5% in, terwijl gemiddeld voor de EU door Eurostat een stijging met krap 7% wordt genoteerd. De Zweedse deflatie op de stroommarkt weerspiegelt het grote aanbod als gevolg van goed gevulde stuwmeren en een stabiele kernenergieproductie,gelooft marktanalist Magnus Thorstensson van brancheorganisatie Svensk Energi. De prijsdaling illustreert volgens hem eens te meer dat de Scandinavische markt functioneert zoals het moet, namelijk uitsluitend op basis van vraag en aanbod. Uiteraard houdt dat ook in dat het plaatje er in droge jaren anders kan komen uit te zien. De beschikbare watervolumes Deense stroomprijzen hoogste in EU Denemarken, onderdeel van de Scandinavische stroomgroothandelsmarkt, heeft volgens Eurostat de hoogste elektriciteitsprijzen in de Europese Unie. Gemiddeld betaalden de afnemers in de tweede helft van vorig jaar voor een kilowattuur 29,7 eurocent. Gecorrigeerd voor inflatie gaat daar echter 7,8 cent vanaf. Dat neemt niet weg dat vooral de Deense consumenten waarschijnlijk kunnen profiteren van de gelijkschakeling van de Scandinavische eindverbruikersmarkt. Het enkele jaren geleden begonnen werk daaraan vordert gestaag. De interesse onder de Denen om te shoppen, lijkt de laatste tijd ook aardig te groeien. In de eerste vier maanden van dit jaar was het aantal hits (ruim ) op de online stroomprijsgids van de rijksdienst energie ruim dubbel zo groot als in de vergelijkbare periode van vorig jaar. In alleen april werd de site keer bezocht: vijf keer zoveel als in april vorig jaar. Deze plotselinge boom hangt duidelijk samen met de aangekondigde aanbesteding van de leverantieplicht. De oude monopoliebedrijven werden op grond daarvan gedwongen samen met de concurrenten in te schrijven op de leveringen aan de huishoudens die verzuimen zelf een aanbieder te kiezen. Alle huishoudens zijn daarover door de branche per brief geïnformeerd. Volgens brancheorganisatie Dansk Energi is de concurrentie tussen de elektriciteitsbedrijven mede daardoor markant verscherpt. Veel consumenten zijn attent geworden op de mogelijkheden, aldus Thomas Krogh van Dansk Energi. hebben een enorme invloed. Het productieverschil in een extreem droog en een heel nat jaar kan oplopen tot 30 TWh. In een normaal jaar produceren de Zweden rond de 65 TWh aan waterkracht. De prijsdaling resuteerde hoe dan ook in de tweede helft van vorig jaar in een kilowattuurtarief van gemiddeld 0,21 euro inclusief belastingen. Als ook nog wordt gecorrigeerd voor de koopkracht ligt deze prijs (die dan 15,5 cent zou bedragen) zelfs 20% onder het gemiddelde in de EU. Overigens komt Nederland met nominaal 0,19 euro/kwh en 0,176 euro/kwh inflatiegecorrigeerd ook niet slecht weg in deze statistiek. De Nederlandse tarieven vertoonden daarentegen in de vergelijkingsperiode wel een lichte stijging van 3,1%. Actieve huishoudens De passiviteit van grote groepen en het relatief lage prijsniveau ten spijt neemt het aantal actieve huishoudens op de Zweedse markt wel toe. In maart bijvoorbeeld steeg het aantal huishoudens dat switchte ten opzichte van dezelfde maand van vorig jaar met 18% naar In totaal switchten huishoudens in de periode maart-maart. Dat komt neer op 9% van alle huishoudens.

8 8 OPINIE energie Coby van der Linde is hoofd van het Clingendael International Energy Programme en hoogleraar Geopoltiek en Energiemanagement aan de Rijksuniversiteit Groningen. Nederlanders proberen zichzelf moed in te praten door te wijzen dat we de slechtste leerling in de EU-klas zijn en nu echt een eindsprint moeten inzetten. De vraag is echter waarom er nu zoveel druk op de ketel moet; 2020 is niet meer dan een tussenstation op een veel langere route. Het is belangrijker om de hele tocht te vervolmaken, dan in een enkele etappe in de groepssprint mee te doen. Een akkoord moet dan ook gericht zijn op het langdurig kunnen vormgeven van het veranderingsproces. Het kabinet heeft al door het verhogen van de doel stelling van het aandeel duurzaam van 14 naar 16% in het regeerakkoord een ferme duw in de beleidsrichting gegeven. Het gaat hier om het iets ruimer nakomen van de duurzaamheidsverplichting van het beleid van de EU. In de periode na 2020 zal veel principiëler moeten worden gekozen voor klimaatbeleid (CO 2 -uitstoot beperken) en de rol Column Stippellijntje Voor het zomerreces moet er een nationaal energieakkoord liggen. De verwachtingen zijn zowel hoog als laag gespannen. Het gaat dan ook om belangrijke zaken, waar menig belang in het geding is. Hoewel de oplossingsrichting bekend is, namelijk verduurzaming, gaat het vooral om tempo, doel en middelen, uitvoeringskosten en zorgen dat de integriteit van het energiesysteem bewaard blijft in de periode van aanpassingen. Dit alles moet worden uitgevoerd in een open Europese en internationale marktomgeving. Bovendien is het herschikken van belangen gemakkelijker in een periode van groei dan van krimp. Voorwaar geen sinecure. van hernieuwbare energiebronnen en energie-efficiëntie als middel en niet als doel van het beleid. Daar liggen nog veel hindernissen, maar hier zal het akkoord weinig uitspraken over doen, is de verwachting. In de markt Het is echter maar net hoe je naar het transitieproces tot nu toe kijkt en met welke verwachtingen je het EU beleidsproces bent ingestapt. Duitsland heeft recent harder in kunnen zetten op het uitbouwen van zonne- en windenergie, wellicht juist omdat de buurlanden dat niet deden en de grensoverschrijdende flexibiliteitsruimte, die nodig was om het systeem in balans te houden, ten volle kon worden benut. De verduurzaming van Duitsland (hoewel de CO 2 -score naar mijn idee teleurstellend is) is in die zin ook de verduurzaming van Nederland en andere buurlanden. Het kan niet allemaal tegelijk en verstandig genoeg had het EU-beleid voorzien in een dergelijke uitkomst door lidstaten bij elkaar groen in te laten kopen. Als het in totaal maar klopte. Uitdaging Een complicerende factor voor de Nationale Akkoordbesprekingen is dat door de economische crisis de energievraag zwak is en mede door de aanwas van zonne- en windenergie bij de buren, de (over)capaciteit (soms) aanzienlijk. Dit beperkt de onderhandelingsruimte. Daarbij komt dat de visie op de interne energiemarkt van voor 2008 geheel niet blijkt aan te sluiten bij de werkelijkheid van vandaag. Nederland verwachtte een belangrijke rol te kunnen spelen als flexwerker en doorgeefluik van allerlei energiestromen en de locatie en infrastructuur daarbij optimaal te benutten. Dit alles in een goed werkende interne energiemarkt, waarbij nationale grenzen niet zouden bestaan en derhalve lokale specialisatie ten volle kon worden benut. In een dergelijke visie gaat het niet om waar de verduurzaming plaatsvindt maar of die plaatsvindt voor de EU als geheel en in de portfolio s van de energiebedrijven. De Desertec s van deze wereld en de eerste roadmap van de European Climate Foundation zaten ook op deze lijn; dus zonnestroom van Zuid naar Noord en Noordzeewind van Noord naar Zuid en alles wat daar tussen paste. De werkelijkheid van het beleid van de Europese Commissie was een veel nationalere aanpak dan gedacht en waarbij de uitvoering nadrukkelijk niet op het niveau van de interne markt werd gelegd, maar in de lidstaten. Samenwerking Ook al is energiebeleid dus Europees ingegeven, als de uitvoering nationaal is, dan blijken de landsgrenzen ineens weer aardige barrières op te leveren. Duitse windmolens vangen meer geld dan Nederlandse of Deense zolang ze in Duitsland aanlanden, waardoor het efficiënt aansluiten van offshore windparken op de Europese netten belemmerd kan worden. De sluiting van kerncentrales in Zuid-Duitsland levert lokale problemen op van leveringszekerheid, maar wordt wellicht nationaal gerepareerd met capaciteitsmechanismen, die niet zonder effect zijn op de energiemarkten in de buurlanden. Kortom, een nationaal energiedebat is leuk, maar gaat voorbij aan het feit dat we een Europese interne markt hebben ingericht en dat overheidsinterventies grensoverschrijdende effecten kunnen sorteren. Met Duitsland is inmiddels een overleg op gang gekomen om de uitwassen van dit nationale beleid beter te managen en hopelijk de initiatieven beter op elkaar af te stemmen. Een Nederlands akkoord zou in ieder geval enige gevoeligheid aan de dag moeten leggen dat ook wij, net als de Duitsers, niet op een energie-eiland leven, maar onderdeel zijn van iets groters. Mijn verwachtingen zijn, net als iedereen, hoog en laag gespannen over wie en wat er boven het stippellijntje komt te staan. Column Elektriciteitsbedrijf is meer waard dan Kalverstraat Onlangs speelde ik weer Monopoly, het bekende spel dat inmiddels bijna 80 jaar bestaat. En ineens vielen enkele zaken op. Uitgevonden in de jaren 30 van de vorige eeuw heeft het spel een enorme opmars gemaakt. De realiteit in spelvorm. Toch is het spel toe aan actualisering om de verbinding met de realiteit te behouden. Deze modernisering gaat verder dan enkele nullen toe te voegen aan de bedragen. En zeker moet de ons geliefde energiesector een meer prominente plek krijgen. Zes wijzigingen! Allereerst het toezichtwezen. Als energiesector zijn we meer dan bekend met toezicht, regulering en andere spelregels. Toch zou dit toezicht, de mogelijkheid van sancties door de ACM, het spel realistischer maken. Of duurt het spel te lang als je geen monopolies mag creëren? Op de tweede plaats: het bankwezen moet echt moderner. Bij het huidige Monopolyspel is één van de spelers, vaak de meest gehaaide, de bankier en heeft de beschikking over het geld. Zeker ook in relatie tot het genoemde toezicht, kan dat professioneler en gevarieerder. Waarom niet verschillende soorten banken, waarbij de coöperatieve, de handels- en de staatsbanken allemaal meespelen? Natuurlijk brengt dit risico s met zich mee en zal er dus iets van een overheid moeten zijn, die inspringt als het fout gaat, tenzij de toezichthouder goed functioneert. Naast de traditionele zijn er voorts andere financiële partijen relevant: institutionele beleggers als pensioenfondsen, private equity-partijen en de bekritiseerde hedge funds. Het vervoer, vier stations in de verschillende windstreken, is echt gedateerd. Vreemd, want ook in de jaren 30 waren zeehavens al belangrijk. In een nieuw Monopolyspel moeten naast de treinen, eveneens te verdelen in boemels, intercitytreinen en moderne HSL-en, zeehavens en vliegvelden een plek krijgen. Overigens zou het plaatsen van huizen (winkels) en hotels op deze vakken ook mogelijk moeten zijn, want dat is tegenwoordig de echte inkomstenbron voor deze gebieden. Bij het falen van een HSL: direct naar de gevangenis! Op de vierde plaats het onroerend goed zelf. Dat Ons Dorp een plek heeft is prima (MVO avant la lettre). Anderzijds is het wellicht een idee dat deze maatschappelijke straten vervangen worden door de zogenaamde Vogelaar-wijken. Een fundamentele, zeker postuum, weeffout in het spel is dat Zuid-Nederland compleet ontbreekt. Het is bijna Randstedelijke arrogantie dat steden als Eindhoven, Maastricht en Breda geen plek hebben. Brainport Eindhoven en de ontwikkelingen in Limburg in relatie tot Vlaanderen en Duitsland worden volledig genegeerd. Verder hebben we, terug naar de Randstad, inmiddels befaamde groeigebieden als de Zuidas en delen van Rotterdam en Den Haag die oude straten doen verbleken. Moderner is te denken in stedelijke regio s. Ruimte op het bord komt er automatisch als we nostalgische stadjes als Haarlem weglaten. Op de vijfde plaats moet het Monopolyspel aandacht hebben voor de maatschappij, de civil society. In het huidige spel krijgt het zakenleven de aandacht, zijn er overheidsingrepen (gevangenis, belastingen) en speelt de bank zijn rol. Echter, de maatschappelijke organisaties, van consumentenbond tot milieubeweging, doen nu niet mee en dat is niet realistisch. Tot slot de verguisde kaartjes Elektriciteitsbedrijf en Waterleiding als laatste verbeterpunt. Ik probeerde deze meestal bij mijn moeder te dumpen, want ze waren niks waard en er kon niet op gebouwd worden. De realiteit van vandaag is volledig anders. Het gaat in Nederland, Europa en de wereld om energie. Centrales, oliebronnen en pijpleidingen zijn hot en speeltje van politieke machthebbers; van Koeweit tot Moskou. Daarom zal een modern Monopolyspel in ieder geval Elektriciteitsbedrijf moeten opwaarderen. Hoe zit de combinatie Elektriciteitsbedrijf en Waterleiding nu? Samen zijn ze meer waard en kan meer gevraagd worden aan de ongelukkige die hierop terechtkomt. In wezen spreken we hier over het multi-utilityconcept dat in Nederland enkel Delta in de praktijk brengt, overigens ook nog tezamen met een kabelbedrijf en een afvalverwerkingsbedrijf. Ergo: net als bij de stations kan het Monopolyspel in de nieuwe versie vier kaartjes voor de Utilities bevatten. De eerder genoemde toezichthouders kunnen hierbij een rol spelen. Verder maken overheidsingrepen als een gedwongen splitsing, EnergieWende en SER-akkoorden het spel spannender. Dit zijn de zes belangrijkste onderwerpen die aanpassing behoeven. Misschien dat kleinere thema s als de lengte van gevangenisstraffen en de tegenwoordig bijna idyllisch aandoende optie vrij parkeren ook gemoderniseerd kunnen worden. Belangrijk is dat de makers van het Monopolyspel snel aan de slag gaan, want anders komen anderen met alternatieve spelen. Want dat is natuurlijk het echte gevaar, waar veel monopolisten last van hebben: niet meegaan met de tijd, de realiteit onderschatten en het zich niet aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Frank van den Heuvel is directeur Public Affairs bij TNO Colofon Energie Actueel is een uitgave van de Vereniging Energie-Nederland. Energie Actueel biedt achtergronden en opinies uit de wereld van energie en klimaat. De krant verschijnt 10 keer per jaar. Daarnaast is Energie Actueel digitaal beschikbaar, met binnen- en buitenlands nieuws en een scala aan columnisten: energieactueel.nl Redactieadres Energie-Nederland, Lange Houtstraat CW Den Haag T: E: Hoofdredactie Anne Sypkens Smit Bladmanagement & eindredactie PACT Public Affairs, Den Haag Redactie Noud Köper, Sjoerd Marbus, Sander Schilders Medewerkers Alexander Haje, Peter Westhof Columnisten Pieter Boot, Aad Correljé, Frank van den Heuvel, Coby van der Linde, Han Slootweg, Ad van Wijk Correspondenten Elro van den Burg (Polen), Jan van Etten (Frankrijk), Jan van Hoof (Duitsland), Frank Kools (Noord-Amerika), Jan Schils (Europese Unie, België), Arjan Schippers (Groot-Brittannië), Wim Verseput (Scandinavië), Marcel Vink (China) Vormgeving & opmaak Aandagt reclame & marketing, Almelo Druk & distributie Senefelder Misset Grafisch Bedrijf, Doetinchem Abonnementen Energie Actueel wordt kosteloos toegezonden aan personen in dienst van bedrijven die lid zijn van Energie-Nederland, in dienst van de rijksoverheid of een hoger onderwijsinstelling. Zij en overige geïnteresseerden kunnen zich abonneren via de website energieactueel.nl. Daar kunnen ook abonnementen worden opgezegd. Een betaald jaarabonnement kost 75,-. Abonnementsgelden worden namens de uitgever geïnd door Abonnementenland, Heemskerk. Adreswijzigingen Opzeggingen - Per post: Energie-Nederland / Energie Actueel Antwoordnummer 24603, 2490 WB Den Haag - Of per Advertentie-exploitatie Recent André van Beveren, Postbus JE Amsterdam T: F: E: Overname van artikelen uitsluitend toegestaan na toestemming van de hoofdredactie.

Slimme communicatie onder hoogspanning

Slimme communicatie onder hoogspanning Tekst: Peter Zwetsloot Beeld: Giuseppe Toppers Slimme communicatie onder hoogspanning Op dit moment zijn er in de vrije markt voor gas en elektriciteit belangrijke ontwikkelingen. Zo wordt op 1 augustus

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Nieuw marktmodel biedt klant meer duidelijkheid, transparantie en eenvoud

Nieuw marktmodel biedt klant meer duidelijkheid, transparantie en eenvoud Editie nr. 2 September 2012 EDSN Visie EDSN is de onafhankelijke instantie die het dataverkeer tussen partijen in de Nederlandse energiemarkt ondersteunt. De nieuwsbrief verschijnt drie keer per jaar en

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst enexis.nl Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Een goed net Tevreden klanten 2. Verbeteren interne

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper

Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper Een innovatie van Oxxio: de revolutie in energiemeting! Als u kiest voor energie van Oxxio, kiest u voor de goedkoopste

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Lancering NVDE Question & Answers

Lancering NVDE Question & Answers Lancering NVDE Question & Answers Q: Waarom is NVDE opgericht? A: Met de oprichting van de NVDE is er nu een brede brancheorganisatie die de slagkracht van de sector zal vergroten. Negen verschillende

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren ENERGIEOPLOSSINGEN De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren Vandaag de dag kunnen we onze verplichtingen inzake energie-efficiëntie niet meer naast ons

Nadere informatie

Dit zijn wij En dit is wat we beloven. Informatie over: - Energiedirect.nl - Energiemarkt - Producten

Dit zijn wij En dit is wat we beloven. Informatie over: - Energiedirect.nl - Energiemarkt - Producten Dit zijn wij En dit is wat we beloven Informatie over: - Energiedirect.nl - Energiemarkt - Producten Onze klanten Ruim 700.000 consumenten in heel Nederland Ons adres Willemsplein 4, 5211 AK Den Bosch

Nadere informatie

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is):

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is): Uw slimme meter Iedereen krijgt gratis de komende jaren in plaats van een gewone energiemeter een zogenaamde slimme meter. Dat is een digitale energiemeter voor het gasverbruik en het elektriciteitsverbruik,

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 november 2010 (16.11) (OR. en) 15697/1/10 REV 1 ENER 301 CONSOM 100 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties Een energiebeleid voor

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

Zo Willem Jan Zo DELTA

Zo Willem Jan Zo DELTA Zo Willem Jan Zo DELTA Leveringsprijzen zakelijk kleinverbruik per 1 januari 2013 Zo Willem Jan, zo Leendert Of u nu net als Willem Jan het hele jaar door een gezellige sfeer wilt creëren voor uw gasten

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas Partnerovereenkomst Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas PARTIJEN: En 1. Coöperatie Energiefabriek013 handelend onder de naam Coöperatie Energiefabriek013,

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Nederlandse Energie Maatschappij B.V.

Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Factsheet: Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel De heer H. Swinkels en de heer P. Schoen Leverancier elektriciteit Nederland - Omzet 0,4

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN Versie augustus 2012 In dit document vindt u vragen en antwoorden over de slimme meter gesorteerd op de volgende onderdelen: Algemeen Plaatsing van de meter Keuzevrijheid

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer... 4 1 Tevredenheid en vertrouwen van de consument... 5 2 Tevredenheid over

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

achtergrond Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. FORUM 25.09.14

achtergrond Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. FORUM 25.09.14 Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. 18 De stroom valt uit. Eén dag windstilte plus een flink wolkendek en de stroomtoevoer stokt. Ineens zitten we zonder licht, computers,

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Eerste halfjaar 2013

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Eerste halfjaar 2013 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Eerste halfjaar 2013 Den Haag, november 2013 Samenvatting Meer actieve consumenten Voor het tweede jaar op rij stijgt het aantal

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

Salderen. Artikel 95c

Salderen. Artikel 95c Salderen Salderen is de regeling dat zonnestroom die aan het elektriciteitsnet wordt terugeleverd, mag worden verrekend met uit het net geïmporteerde stroom. Als U bijvoorbeeld 2400 kwh stroom afneemt

Nadere informatie

Samenwerking met Greenchoice

Samenwerking met Greenchoice Samenwerking met Greenchoice Dit document is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld om initiatiefnemers te ondersteunen bij het starten van een

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie