Van opbrengstgericht tot opleidingskundig leiderschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van opbrengstgericht tot opleidingskundig leiderschap"

Transcriptie

1 vakblad voor schoolleiders Van opbrengstgericht tot opleidingskundig leiderschap Hoog sensitieve kinderen Pedagogisch leiderschap als kwaliteit Invulling van deskundigheidsbevordering Social media in de school 8 november 2012, 6 e jaargang

2 inhoud rubrieken 04 Actueel 07 CNVStandpunt 13 Open Mind 16 Vraag & antwoord 21 Mijn school 27 Column Dirk van Boven 30 Column Chris Lindhout 31 Ledenactueel Van opbrengstgericht tot opleidingskundig leiderschap Door Martin de Kock Social media in de school Door Rob Overmars Pedagogisch leiderschap is een kwaliteit van een schoolleider Door Simone Mark Wanneer gaat de AOW voor mij in? Door Jan Damen Werken in de brede school Door Martin de Kock Er is iets met dat kind maar wat? Door Chris Lindhout Geef uw team de regie over hun loopbaan 2 november 2012

3 colofon Direct is een uitgave van CNV Schoolleiders en is bestemd voor leidinggevenden in het primair en voortgezet onderwijs. Hoofdredactie: Rob Bovee (tijdelijk) Redactie: Martin de Kock, Fokke Rosier, Wim Oostra, Henk Andeweg, Chris Lindhout Eindredactie: Froukje Meerman Secretariaat: Sonia Piccirillo Fotografie: Frans van Zijst Bureau CNV Schoolleiders Postbus GM Utrecht Directieadvies leden CNV Schoolleiders: Ed Weevers (030) Advertenties: Recent BV (020) CNV Schoolleiders Ledenadministratie (030) Opmaak: FIZZ reclame + communicatie, Meppel Druk en afwerking: Ten Brink, Meppel (0522) Direct is het officiële orgaan van CNV Schoolleiders. Sinds november 2010 is er de mogelijkheid om een los abonnement te nemen op Direct. De kosten zijn 46,00 per jaar voor 8 nummers. Hiervoor is geen lidmaatschap van CNVS vereist. Bij een lidmaatschap van CNV Schoolleiders is toezending van het blad inbegrepen. directief Het kabinet Rutte II is aangetreden met Jet Bussemaker (PvdA) als minister en Sander Dekker (VVD) als staatssecretaris van het ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hiervoor was Bussemaker rector van de Hogeschool van Amsterdam en wij kennen haar nog als staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in Balkenende IV en als Tweede Kamerlid. Dekker bekleedde hiervoor de functie van wethouder Financiën en Stadsbeheer in de gemeente Den Haag. Hij was ook wethouder van Onderwijs ( ). Een opvallend wapenfeit uit die periode was de geslaagde aanpak van vroegtijdig schoolverlaten. Nog voordat de koningin de nieuwe ploeg beëdigde, brak er maatschappelijke onrust uit over de voorgenomen plannen bij de inkomensafhankelijke zorgpremie, gezien de mogelijke gevolgen voor grote groepen werknemers met middeninkomens. Ook is er sprake van het aanpakken van de WW. De verhoging van het btw-tarief is al ingevoerd. Opgeteld een behoorlijke lastenverzwaring en geen perspectief van loonontwikkeling voor ambtenaren, dus ook voor onderwijs op (korte) termijn. Rutte II wil investeren in kwaliteit van leraren en schoolleiders, maar dan moeten de arbeidsvoorwaarden gemoderniseerd worden. De ouderenregeling (BAPO) moet afgebouwd worden. De onderhandelingen van de sociale partners worden onder druk gezet. Koppelverkoop is het begrip wat hier van toepassing is en maatschappelijk niet wenselijk. De PvdA en de VVD zijn al een keer te optimistisch en vlot geweest door globale plannen te presenteren zonder daarbij de juiste cijfers te hanteren. Eenmaal is genoeg zou je denken, maar de voorgenomen plannen beloven niet veel goeds. Het tumult neemt toe, ondanks het begrip dat het economisch moeilijke tijden zijn. Keuzes maken is nu eenmaal lastig. De redactie november

4 actueel Vooraankondiging CNV Onderwijs Loopbaan Event Alles over de lerarenbeurs en scholing CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs pleiten voor meer aandacht en geld voor professionalisering van leraren en schoolleiders. Zij doen regelmatig een beroep op politieke en sociale partners om hieraan invulling te geven. Echter, de vakbewegingen kunnen ook zelf iets doen. Om geïnteresseerden een beeld te geven van wat er mogelijk is aan opleidingen en loopbaanstappen, organiseren ze in Utrecht het CNV Onderwijs Loopbaan Event. Tijdens dit evenement vinden workshops plaats, waarvan er diverse ook speciaal gericht zijn op (aspirant) schoolleiders. Er zullen diverse aanbieders van training, bacheloren masteropleidingen en andere scholingstrajecten met een stand vertegenwoordigd zijn. Onderwijs komt ook aan bod in het regeerakkoord De VVD en de PvdA hebben het regeerakkoord gepresenteerd. Alle aandacht lijkt nog uit te gaan naar de zorgpremie en de nivellering, maar ook het onderwijs komt aan bod in het regeerakkoord. De coalitie ziet gelukkig dat de kwaliteit van leraren en schoolleiders cruciaal is voor het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Deze focus is belangrijk, omdat CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs voortdurend wijzen op het investeren in de professionalisering van leraren en schoolleiders en de registratie daarvan. De coalitie trekt 250 miljoen euro extra uit voor het middelbaar beroepsonderwijs. Een belangrijke keuze die CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs van harte ondersteunen. Afgezien van deze en andere positieve punten, overheerst bij CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs echter vooral teleurstelling over het regeerakkoord. Het kabinet wil weliswaar de kwaliteit van leraren en schoolleiders verbeteren, maar doet niets aan de beloning die daarbij past. Onderwijspersoneel staat al jaren op de nullijn en ook in het regeerakkoord komt er voor deze groep geen salaris bij. Ook de bezuiniging op het leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs verwerpen CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs, omdat kwetsbare kinderen de dupe ervan worden. De vrijheid van onderwijs in krimpgebieden dreigt gevaar te lopen. Daarnaast kan het onderwijs alleen geld krijgen van dit kabinet, als de ouderen-regeling (BAPO) wordt afgebouwd. Arbeidsvoorwaarden zijn een verant-woordelijkheid van sociale partners en juist de BAPO is een effectieve regeling, waardoor mensen het langer volhouden om te kunnen blijven werken. Ook zijn CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs teleurgesteld over het rondpompen van geld. In plaats van duidelijke investeringen, halen de coalitiepartners geld uit het onderwijs om het elders weer toe te voegen. Zo gaan door de plannen toekomstige generaties studenten er hard op achteruit. De voortzetting van de nullijn wordt nog pijnlijker nu er ook een verhoogde druk op de koopkracht komt. Na een recente verhoging van de btw en accijns, zullen vermoedelijk ook de zorgpremies flink stijgen. Met name voor schoolleiders (in de bepaalde inkomensgroep) kan dit gevolgen hebben. Vanwege de voortdurende onduidelijkheid rondom de nieuwe plannen valt nu nog niet exact vast te stellen hoe groot de ingreep zal zijn. Binnenkort wordt de datum vastgesteld en volgt er meer informatie, evenals de mogelijkheid om u in te schrijven. Waken over en het waarlijk zien van de ander is van wezenlijk belang om veranderingen in je directe omgeving te realiseren. Bestuurslid en dagvoorzitter Edzo Meerman op de landelijke ledenbijeenkomst van CNV Schoolleiders. 4 november 2012

5 Flitsbijeenkomst: Slimmer organiseren in de praktijk Op woensdagmiddag 9 januari 2013 vindt de flitsbijeenkomst Slimmer organiseren in de praktijk plaats in Utrecht. Aan de hand van de thema s kwaliteitszorg, inkoop en taakbeleid kijkt u hoe u uw werk en school slimmer kunt organiseren. Wat moet en wat zijn keuzemogelijkheden? Van tevoren kunt u eigen onderwerpen inbrengen. U kunt kiezen uit twee van de drie workshops om aan deel te nemen. Workshops In tijden van schaarste wordt al gauw de associatie met inkoop gemaakt als mogelijkheid om te besparen. Tegelijk roept het associaties op met zaken als Europees aanbesteden, lastige regels, zeggenschap verliezen en niet meer krijgen wat je eigenlijk nodig hebt. Het kan echter ook anders: én besparen én beter voorzien in je behoeften én regels die niet tot last zijn én meer tijd over houden voor je echte werk. De workshop Optimaliseren inkoop door Richard Lennartz (Significant) laat zien dat dit een kwestie is van slim organiseren. Kwaliteitszorg is vooral leuk als je het in de hand weet te houden en als het snel resultaten levert. Dat heeft alles te maken met het indelen, plannen en managen van je verbeteracties. Dit moet kunnen in enkele uren per jaar. Tijdens de workshop Kwaliteitszorg in handen houden door Jeroen Meliëzer (Construct) gaat u in dit aan de hand van een voorbeeld uitwerken. Daarnaast maakt u kennis met twee praktische manieren om kwaliteitszorg te managen. Er zijn teveel taken. Er lijken telkens dingen bij te komen en er gaat nooit iets af. Iedereen blijft vragen stellen en uw werklast wordt ieder jaar groter. U krijgt niet alleen vragen vanuit de school, maar ook vanuit het bestuur, het samenwerkings-verband en de inspectie. De workshop Taakbeleid door Hans van Dinteren (CNV Onderwijs) gaat in op hoe u uw taken en de taken van het team slimmer kunt organiseren. Inschrijven De flitsbijeenkomst vindt plaats op woensdag 9 januari van tot uur in het kantoor van CNV Onderwijs in Utrecht. Leden van CNV Schoolleiders en CNV Onderwijs krijgen een korting en betalen 97,50 euro. Voor niet-leden bedragen de kosten 195 euro. Voor meer informatie over de workshops en om u in te schrijven, kijkt u op U kunt voor vragen ook contact opnemen via Het eerste nummer van Direct in 2013 verschijnt op 9 februari. Wij zijn er voor U! Discussieer mee op LinkedIn CNV Schoolleiders is actief op LinkedIn en nodigt haar leden van harte uit om zich aan te melden bij de LinkedIn-groep. De groep biedt schoolleiders een platform om met vakgenoten online te discussiëren en ervaringen delen over actuele thema s in het onderwijs. Ook worden er peilingen gehouden in deze besloten groep. Om u aan te melden, moet u in het bezit zijn van een LinkedInprofiel. Zoek vervolgens op bij Groups naar CNV Schoolleiders en klik op Join Group. PROFESSIONEEL ADVIES OVER: de implementatie van arbo- en verzuimbeleid op uw school re-integratie(trajecten) van zieke medewerkers leeftijdsbewust personeelsbeleid inrichting arbodienstverlening RI&E Van de regioadviseur en re-integratiedeskundige onderwijs krijgt u over deze en aanverwante thema s professioneel en kosteloos advies. Kijk voor de adviseur in uw regio op of bel het Arbo Adviescentrum PO: /ARC2010 november

6 Vijf dagen inspiratie, de nieuwste trends en ontwikkelingen. Mis het niet! Registreer nu voor Gratis toegang met code: januari 2013 Jaarbeurs Utrecht

7 CNVStandpunt De schoolleider van de 21 ste eeuw Robert Pinter bestuurslid CNV Schoolleiders Soms kan ik mij als een klein kind verwonderen over de wereld die onderwijs heet. Dan kijk ik naar de stapel post op mijn bureau, check mijn elektronische agenda en begin de dag. De dag die meestal zo snel aan mij voorbij trekt, dat ik pas onderweg naar huis realiseer wat ik allemaal niet gedaan heb. Het hoort allemaal bij het zijn van een schoolleider en in mijn geval een schoolleider zijn in het praktijkonderwijs. Net als alle andere schoolleiders in Nederland probeer ik in de vaart der volkeren bij te blijven, ik lees de regelingen maandelijks, bezoek de sites van passend onderwijs, neem deel aan vergaderingen over uiteenlopende thema s en probeer up-to-date te blijven, daar waar het mijn eigen vaardigheden betreft om de school adequaat te kunnen leiden. Ik stel mezelf regelmatig de vraag of ik het vak nog wel in voldoende mate beheers om mijzelf de kwalificatie goede schoolleider te kunnen geven. Ik vind schoolleiderschap namelijk een vak, een vak apart. Ik ervaar geregeld dat docenten het management van een school als een aparte entiteit ervaren, als een entiteit met totaal andere belangen dan de collega s voor de klas. De geruststelling dat dit laatste niet waar is, helpt geen enkele docent te geloven dat het management dezelfde doelen dient als de docent, namelijk het creëren van kansen voor de leerlingen die wij lesgeven. Ik ben ervan overtuigd dat de 21ste eeuw de vaart de volkeren in een hogere versnelling brengt, dat ik als schoolleider het tempo van de ontwikkelingen in en om de school alleen niet meer bijbenen kan. Ik heb hulp van docenten nodig die vanuit hun vak mij voeden om hun belangen te kunnen behartigen, die mij vertellen en leren hoe de dagelijkse praktijk vertaald kan worden in goed beleid. Zodat ik als tegenprestatie de primaire processen goed kan ondersteunen en in een veranderende omgeving tegemoet kan komen aan de informatiebehoeften van de mensen voor de klas. Daarbij telt slechts een overkoepelend belang: het welzijn van allen in en om de school. Ik heb hulp van docenten nodig om hun belangen te kunnen behartigen Om het welzijn van allen in en om de school te garanderen, ben ik op zoek naar verbinding en zorg hebben voor elkaar. Verbinding zoeken tussen onderwijsdoelen en de mensen die zorg dragen voor het realiseren van die doelen en zorg hebben voor elkaar. Wat concreet betekent; verantwoordelijkheid voelen en dragen voor alles wat er in en om de school gebeurt. Wij als vereniging van schoolleiders kunnen daarbij een belangrijke rol vertolken als (ver)bindende factor tussen de dagelijkse praktijk en het lange termijn beleid, waarbij geldt dat ook wij het in de 21ste eeuw niet alleen kunnen. Laat dit de oproep zijn om de dialoog te beginnen november

8 BIJEENKOMST Leiderschap! Van opbrengstgericht naar opleidingskundig leiderschap Op donderdag 1 november heeft in Utrecht de landelijke bijeenkomst van CNV Schoolleiders plaatsgevonden. Het thema van de bijeenkomst, die een kleinere opzet kende dan voorgaande jaren, was Van opbrengstgericht leiderschap tot opleidingskundig leiderschap. Redacteur en schoolleider Martin de Kock was hierbij aanwezig en doet verslag. Dagvoorzitter en bestuurslid van CNV Schoolleiders Edzo Meerman heette iedereen hartelijk welkom op de ledenbijeenkomst, een dag om stil te staan bij de rol van leiderschap in relatie tot opbrengsten in de school. Aan de hand van een toespraak van paus Johannes Paulus II maakte Meerman duidelijk dat het waken over en waarlijk zien van de ander van wezenlijk belang is om veranderingen in je directe omgeving te realiseren. Alleen op deze manier kan er sprake zijn van fundamenteel intermenselijke solidariteit, waarbinnen de waarheid vorm geeft aan liefde. oudertevredenheid aan onderzoek onderworpen om de toegevoegde waarde van een leerkracht te bepalen. Bij het reiken naar kwaliteit en talent poneerde Bulterman-Bos de stelling of het ons in het onderwijs te doen is om dé kwaliteit en hét talent of de kwaliteiten en de talenten. Om dit te illustreren, introduceerde ze een korte vertaaloefening Frans. Daarna vroeg ze of een dergelijke te leren rij Franse woordjes iets zegt over onze kennis van het Frans of over ons vermogen losstaande kennis tot ons te nemen. In het onderwijs lopen we het gevaar, dat alleen nog maar wordt onderwezen, wat zal worden getoetst. Hiermee wordt er een omgeving gecreëerd met maar een Kwaliteit en talent Dr. Jacqueline Bulterman-Bos, lector Docent en talent op de Christelijke Hogeschool Ede (CHE), legt binnen haar werk verbanden tussen opbrengsten van wetenschappelijk onderzoek en de praktijk van de hbo-instelling. Daarnaast verricht zij onderzoek, waarin zij nauwe contacten onderhoudt met verschillende scholen, locatieleiders en andere onderwijsgerelateerde instellingen. Bulterman-Bos startte de eerste inleiding door de bekende stelling de leerkracht doet ertoe onder de loep te nemen. Ook al wordt het belang van een goede leerkracht al jaren onderkend, er is in de afgelopen tijd veel aandacht voor het handelen van de leerkracht om de opbrengsten in het onderwijs te verhogen. Om Om de kwaliteit van leerkrachten te bewaken, is er actie vanuit de schoolleiding nodig de kwaliteit van leerkrachten te bewaken, is er actie vanuit de schoolleiding nodig. In de zaal inventariseerde ze op welke manier schoolleiders dit bewaken. Hierbij werd duidelijk dat borging op dit punt niet alleen gevonden wordt in de formele gesprekkencyclus, maar ook in de formele en informele bezoeken van de schoolleider aan een leerkracht in de klas. Naast observaties en gesprekken worden ook steeds meer de leerlingenresultaten en 8 november 2012

9 Fotografie Frans van Zijst lat, terwijl het bij aanboren van talenten van kinderen (en docenten) de uitdaging is om breed aandacht te schenken aan leer- en vormingsgebieden. Kwaliteitsgericht Binnen de CHE wordt geprobeerd om een verband te leggen tussen een opbrengstgerichte aanpak en een visie op mens zijn vanuit christelijk perspectief. Een van de wetenschappers, waarvan onderzoek wordt gebruikt, is Daniel Koretz (Harvard). Hij vindt dat metingen en testgegevens moeten worden aangevuld met andere informatie om een compleet beeld te krijgen van een geleverde prestatie. Hierbij moet worden onderkend, dat leraren niet de enigen zijn die de leerprestatie van een leerling beïnvloeden. Het herhaaldelijk meten van toegevoegde waarde (door het geven van onderwijs) kan alleen betrouwbare informatie opleveren, als de toegevoegde waarde binnen het interval tussen de metingen even zwaar is. Diane Ravitch, voormalig staatssecretaris van Onderwijs in de Verenigde Staten, beschrijft onder meer in haar boek The Death and Life of the Great American School System: How Testing and Choice Are Undermining Education haar omslag in denken, als het gaat om het belang van toetsen en testen. Onderwijskwaliteit zegt volgens haar meer dan over het al dan niet aanwezig zijn van een goede toetscultuur. De CHE maakt binnen het onderwijs dan ook de transitie van opbrengstgericht naar kwaliteitsgericht werken, met oog voor talenten van leerkracht en leerlingen, waarbij ze metingen gebruiken als hulpmiddel en met behulp van visie van onderop denken. Hierbij vraagt een leerkracht zich af wat zijn diverse leerlingen nodig hebben om tot presteren te komen, een schoolleider wat zijn diverse docenten nodig hebben om tot Dagvoorzitter Edzo Meerman sprak over het belang van solidariteit in zijn welkomstwoord. november

10 BIJEENKOMST Leiderschap! presteren te komen en een bovenschools manager stelt zichzelf dezelfde vraag met oog op de diverse schoolleiders, waaraan hij leiding geeft. Passend leiderschap Frank Cuppers leidde enthousiast de workshop Passend leiderschap. Cuppers is adviseur van Onderwijs maak je samen en vervulde daarvoor diverse leidinggevende taken binnen het onderwijs. Hij schetste het veranderende beeld van leiderschap binnen het Nederlandse onderwijsveld. Zo zal binnen tien jaar een derde van de schoolleiders binnen het primair en voortgezet onderwijs met pensioen gaan, worden er mede vanuit bezuinigingsoogpunt meerschoolse directiefuncties gecreëerd en gaat het meer dan ooit om de drie O s: Opbrengsten, Opbrengsten en Opbrengsten. Ook de betekenis van ons onderwijs verandert. Waar veel scholen in hun missie en visie nog iets verwoorden van de voorbereiding die ze leerlingen willen bieden op deelname aan de maatschappij, stelt Cuppers dat je als school voor primair onderwijs vooral niet teveel pretenties moet hebben op dit vlak. Na twee jaar op het voortgezet onderwijs is je invloed als basisschool op het leren van leerlingen vrijwel weg. Ook scholen voor voortgezet onderwijs leren leerlingen veeleer om te gaan met blijvende verandering en vernieuwing, dan dat scholen leerlingen voorbereiden op een vooraf vastgestelde positie. Een verandering van betekenis en invloed van het onderwijs vraagt ook om andere leiderschapsprofielen. Een rondgang langs de deelnemers van de workshop leerde dat als er al beoordelingsgesprekken met leidinggevenden worden gevoerd, deze op verschillende profielen (zoals NSA, SLO en Edunique) geënt zijn. Het lijkt alsof we binnen het onderwijs op het gebied van het beoordelen van leidinggeven behoorlijk achter de feiten aanhollen. Leerresultaten Na aandacht te hebben besteed aan de verschillen tussen Anglo-Amerikaans en Rijnlands denken, zoomde Cuppers in op factoren die effect hebben op de leerresultaten van leerlingen. Allereerst moet hierbij worden vastgesteld, dat de meeste factoren liggen op het gebied van aanleg 10 november 2012

11 Frank Cuppers schetste het veranderende beeld van leiderschap. en erfelijkheid, dat je niet of nauwelijks kunt beïnvloeden (80 procent). Van het resterende percentage kan tweederde deel wezenlijk beïnvloed worden door het professionele handelen van de leerkracht en een derde door de wijze waarop de school is georganiseerd. Kenmerken van een effectieve school die inzet op de 20 procent te beïnvloeden factoren zijn: een sterk onderwijskundig leiderschap, hoge verwachtingen van leerresultaten, een sterk gerichte instructie bij basisvaardigheden, een veilig ordelijk klimaat en veelvuldige toepassing van toetsen. Robert Marzano vergeleek 69 onderzoeken in de westerse wereld naar de invloed van schoolleiding op leerprestaties. Hij vatte dit samen in zijn boek Schoolleadership that works. Hierin staat een opsomming van 21 essentiële taken van de schoolleider, variërend van het geven van bevestiging tot zichtbaarheid en optimisme. Het door Marzano gespecificeerde niveau van verandering is bepalend voor welke essentiële taken er toegepast moeten worden. Zo vragen geleidelijke veranderingen om een andere benadering, dan drastische veranderingen. Cuppers bood de gelegenheid aan deelnemers om middels een korte vragenlijst inzichtelijk te maken welke essentiële taken je voorkeur hebben als leidinggevende. Een verandering van betekenis en invloed van het onderwijs vraagt om andere leiderschapsprofielen Tot slot sprak Cuppers over de verschillen tussen het Nederlandse en Finse onderwijsbestel. Momenteel werkt hij aan de uitwerking van Finse publicaties, waarin hij beschrijft hoe het Finse onderwijs met minder middelen, minder toetsen en minder lesuren toch internationaal hoge prestaties haalt. Passend Onderwijs Joseph Derksen van het Samenwerkingsverband V.O. Midden Brabant nam de aanwezigen na de lunch mee in de veranderin- november

12 BIJEENKOMST Leiderschap! gen binnen Passend Onderwijs. Hij stelde dat de invoering van Passend Onderwijs de kern van de positie van leerkracht raakt. De leerkracht moet immers over complexe didactische vaardigheden beschikken, die het mogelijk maken om de grote diversiteit in een groep te bedienen. Hierbij moeten instructie, leertijd en de hoeveelheid lesstof worden afgestemd en niet alleen op de korte termijn, maar middels ontwikkelingsperspectieven voor een langere periode. Leiderschapsstijlen In de workshop Effectief opbrengstgericht Leiderschap stond Bert van Velthooven van Penta Nova stil bij effectieve leiderschapsstijlen die ervoor kunnen zorgen dat leerlingenresultaten kunnen verbeteren. Van Velthooven voerde gespreid leiderschap en onderzoeksgericht leiderschap aan als stijlen die bij het streven naar hogere opbrengsten effect kunnen hebben. Vanuit de theorie over leiderschap stond hij ook stil bij de The Big Five, vijf persoonlijkheidskenmerken die zouden bijdragen aan sterk leiderschap. De vraag die hij aan de groep deelnemers stelde, was of het al dan niet waar is dat effectieve leiders bepaalde persoonlijkheidskenmerken (als extraversie, emotionele stabiliteit, vriendelijkheid, openheid en gewetensvolheid) bezitten. Van Velthooven stond uitgebreid stil bij de beroepsstandaard voor schoolleiders. De NSA heeft in de herijking (voorjaar 2012) van de competenties voor schoolleiders vijf competenties/aspecten van effectief leiderschap geformuleerd. 1. Werken vanuit een sterke visie. 2. Contextgebondenheid/omgevingsgerichtheid. 3. Vanuit een onderwijskundige gerichtheid vormgeven aan organisatiekenmerken. 4. Toepassen van leiderschapsstrategieën gericht op het bevorderen van samenwerking en leren op alle niveaus binnen de organisatie, vanuit een onderzoekende houding. 5. Hogere orde denken. Aan het einde van de workshop zou Van Velthooven de volgende stelling meegeven: Op scholen waar een sterkere spreiding van leiderschap plaatsvindt, worden betere leerlingenprestaties behaald. Leiders die hun leidinggeven delen met anderen, doen er dus toe. Opleidingskundig Joseph Kessels, hoogleraar Opleidingskundig leiderschap aan de Open Universiteit LOOK en hoogleraar Human Resource Development aan de Universteit Twente, sloot de ledenbijeenkomst van CNV Schoolleiders af met een inleiding over opleidingskundig leiderschap. Doordat die middag de eerste paal werd geslagen van het complex, waarin een van de scholen waaraan ik leiding geef participeert, kon ik niet het afsluitende referaat zijn. Ik bedacht me op de terugweg bij de term opleidingskundig leiderschap wel hoe belangrijk het is om capabele mensen binnen je schoolorganisatie op te (laten) leiden, om samen met de leerkracht voor de klas optimaal de cirkel van invloed te benutten die iedere leerling kan brengen tot optimale ontplooiing en prestatie. Martin de Kock 12 november 2012

13 Open mind Momenteel schrijf ik de volgende editie van Zo kan het ook!, een jaarlijkse uitgave met twintig verrassende ervaringen en initiatieven in het onderwijs. Noem het een vorm van bijvangst: je bent als adviseur in een school voor een bepaalde opdracht en je hoort en passant iets opmerkelijks dat ook interessant is voor anderen. Collega s tipten me en ook uit eigen ervaring weet ik dat er weer veel moois te beleven is. Ik spreek directeuren, bestuurders en toezichthouders en schrijf hun verhaal op. Dat levert, buiten hun mooie verhaal, opmerkelijke waarnemingen op. Eigen koers Veel gaat goed. Waarom dan altijd die aandacht voor wat minder goed gaat? Het lijkt wel of men niet trots durft te zijn. Het rode potlood wint het van de groene krul. Inzet en gedrevenheid worden gewaardeerd, maar voor grootse persoonlijke ambities is minder waardering. Het lijkt wel een grote gelijkheidscultuur. Vragen stellen mag, maar elkaar aanspreken, elkaar houden aan afspraken, elkaar corrigeren: dat blijft precair. Tja. Iemand zei het eens heel scherp: Waar zit het lef, het ondernemerschap en de drive om te vernieuwen? Het onderwijs lijkt wel een sector voor bange mensen. Mensen blijven zitten waar ze zitten en blijven doen wat ze altijd al deden. Nou, dat klinkt wel erg negatief en doet in elk geval geen recht aan alle initiatieven die wel genomen worden. De directeuren, bestuurders, leerkrachten en toezichthouders die geïnterviewd worden, omdat ze een goed verhaal hebben, hebben nou juist geen last van alles wat hiervoor genoemd werd. Of beter: ze zitten zo in elkaar dat ze ervoor zorgen dat ze geen last ervan hebben. Je bent actief in het bedrijfsleven of in een andere sector dan het onderwijs en je neemt zitting in een raad van toezicht of een bestuur van een onderwijsaanbieder. Wat valt je dan op? Wat komt op je over als kenmerkend voor het onderwijs? In de interviews vraag ik dit weleens en ook spontaan hoor ik vaak dezelfde dingen. En wij in het onderwijs, wij weten die dingen eigenlijk ook wel. Wat is er veel geregeld, alles is dichtgetimmerd. Het leidt tot allerlei regel gestuurd gedrag. Waar zit nog de eigen ruimte om dingen te doen die je zelf graag wilt? Wat is iedereen gedreven en bewogen met kinderen, maar waarom blijft iedereen altijd zo op zichzelf? Wat wordt er weinig bij elkaar gekeken, van elkaar geleerd, samengewerkt. Waarom denkt iedereen dat hij zelf het wiel moet uitvinden? En waarom doen ze dat ook het liefst? Onderwijsmensen hebben veel voor leerlingen over, er is geen twijfel aan hun inzet, maar is het belang van de leerling wel altijd gediend met die inzet en dat commitment? Toch blijkt het niet altijd eenvoudig om een eigen koers te varen. De veelheid van subsidieregels en verplichtingen voor- en achteraf wordt vaak gezien als voorschrijvend (ook op inhoud), betuttelend, bureaucratisch en frustrerend voor eigen initiatiefneming. En toch lukt het velen om hierin een soepele positie te bepalen. Ik heb me afgevraagd, wat maakt dat er steeds weer mensen zijn Het rode potlood wint het van de groene krul die zich niet laten afleiden door ik noem ze maar even weerstanden in het systeem en ik kom tot de volgende conclusie. Het gaat in denk ik alle gevallen om een combinatie van een duidelijke keuze durven maken (er is durf nodig voor non-conformisme), kiezen met hart en hoofd, een sterke wil om de keuze tot realiteit te brengen, uithoudingsvermogen, volharding en een zekere eigenwijsheid. Deze vier punten brengen me tot de kern van het begrip leiderschap. Analisten van dit begrip hebben geprobeerd verschillende soorten leiderschap te onderscheiden, zoals onderwijskundig leiderschap, integraal leiderschap, transformationeel leiderschap, moreel leiderschap, dienend leiderschap, noem maar op. Maar aan al die vormen van leiderschap liggen enkele gemeenschappelijke kenmerken ten grondslag. Uiteindelijk gaat het toch om unieke situaties en om unieke mensen die bereid zijn om hun nek uit te steken. Harm Klifman U kunt reageren op deze column via harm. november

14 Social media in de school Elke school heeft te maken met het toenemend gebruik van social media in de maatschappij en van de leerlingen. Veel scholen kampen met vragen als: wat doen we met social media in de school, hoe gebruiken we het, hoe beschermen we ons er tegen, hoe leren we onze leerlingen ermee om te gaan en welke kansen biedt het allemaal? Daarnaast heeft de school als duidelijke opdracht van de overheid om leerlingen mediawijs te maken, en daaronder vallen natuurlijk ook de verschillende soorten social media. Scholen moeten hieraan zelf invulling gaan geven. CNV Onderwijs heeft dit signaal opgepakt en wil de scholen van dienst zijn met hulp en begeleiding bij dit belangrijke onderwerp. Inmiddels is er, onder leiding van CNV Onderwijs Academie, bij de VCNS (Vereniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs) in Nieuwegein al een voorlichtings- en discussieavond gehouden. Hier kwam onder andere naar voren dat social media bij ouderen vaak een gevoel van bedreiging oproepen, maar dat ze bij jongeren synoniem staan voor een sociaal leven. Hoe dan ook: we kunnen er niet meer om heen. Het is er nu eenmaal en we kunnen het niet negeren. wat gebeurt er nu precies? Waarmee houden jongeren zich bezig? Welke social media zijn er en wat doet men nu precies op elk medium? Wat is er zo mooi of aantrekkelijk aan? Breng de hedendaagse dilemma s en risico s in beeld om zo een gericht beleid hiervoor te creëren. Scholen onderkennen steeds meer de noodzaak om gezamenlijk over social media na te denken en hierop een beleid te ontwikkelen. Een tweede stap is dan ook om te onderzoeken wat je als school wilt bereiken met social media. Wil je bij- Beleid Er is behoefte aan het opzetten van een social media beleid. Dat blijkt ook wel uit het feit dat vorig jaar scholen en leraren de mogelijkheid kregen om de richtlijnen social media voor het onderwijs te downloaden via de website van het CNV Onderwijs. De richtlijnen zijn al duizenden keren gedownload en scholen verwerken de richtlijnen vaak in een protocol. Zo n protocol is weliswaar behulpzaam, maar het blijft ook een papieren, levenloos document. Er is nu de wens bij scholen om meer maatwerk te hebben bij het toepassen en omgaan met social media en juist de kansen te benutten die deze digitale middelen bieden. Wat wil je als school bereiken met social media? Het is goed om binnen de organisatie, eventueel in specifieke doelgroepen, activiteiten te ontwikkelen waardoor de discussie over social media op gang komt. Hierbij kun je denken aan personeelsleden, leidinggevenden, ouders, de medezeggenschapsraden, maar natuurlijk ook de leerlingen. Mogelijkheden Een eerst stap is om te kijken hoe de jongere generatie met het medium omgaat. Zij klikken en schuiven over het scherm, maar 14 november 2012

15 voorbeeld iets doen voor de kinderen, en dus vooral experimenteren met het inzetten van social media in de lessen? Of wil je sociale media inzetten voor de schoolprofilering, oftewel de manier waarop je als organisatie naar buiten treedt? Een bewuste keuze is belangrijk. Bewust kiezen voor alles tegelijk kan ook, maar dan moet je prioriteiten stellen. Protocol Is het opstellen van een protocol dan de oplossing? Protocollen werken alleen als ze helpen bij een bewustwordingsproces: het gaat om het gedrag van mensen en dat wijzigt niet door iets op te schrijven. Een protocol is een reeks afspraken. Vraag je bij het opstellen daarvan af of de cultuur binnen de school zodanig is dat afspraken worden nagekomen en dat je elkaar er op aanspreekt als dat niet gebeurt. De school heeft een verantwoordelijkheid als het gaat om de veiligheid van het onderwijspersoneel en de leerlingen. Dat begint met duidelijke en gecommuniceerde normen en waarden en de handhaving daarvan, ook digitaal. Scholen moeten zich niet laten verrassen door incidenten. Zorg voor duidelijke regels. Welke mediadragers zijn in de klas en op school toegestaan? Ben je als school betrokken in het grijze gebied tussen privé en school? Wanneer schakel je ouders in? Wanneer is het nodig om de politie in te schakelen? Scholen moeten zich niet laten verrassen door incidenten Kansen Maar we moeten vooral niet vergeten dat social media ook veel kansen met zich meebrengen. Uit de eerder genoemde discussieavond kwamen onder andere de volgende kansen naar voren. Meer contact met studenten/leerlingen. Mediawijs maken van leerlingen (en leerkrachten). Je kunt informatie snel met elkaar delen. Laagdrempelig voor stille leerlingen. Zieke leerlingen kunnen online lessen volgen. Gezamenlijk aan werkstukken werken. Inspelen op actualiteiten. Social media in de klas prima, zolang het maar een onderwijsdoel heeft. Dit is slechts een kleine greep uit een boeiende discussie tussen directie, leerkrachten en ouders. En daar moet de discussie ook liggen. CNV Onderwijs is graag bereid u daarbij te helpen en te begeleiden. Voor meer informatie kunt u natuurlijk contact met ons opnemen. Rob Overmars Trainer/adviseur CNV Onderwijs Academie, november

16 vraag & antwoord Scholingsbeleid, daar kun je wat van leren Met grote regelmaat leggen leden van CNV Schoolleiders vragen voor over de invulling van de deskundigheidsbevordering en het scholingsbeleid. Ook voor werknemers blijkt de wijze waarop invulling gegeven kan of moet worden aan dit onderdeel van het taakbeleid niet altijd even duidelijk. De derde betrokkene in dit geheel, de medezeggenschapsraad, hoor je hierover minder vaak. Alle reden om de verschillende aspecten van dit beleid op een rij te zetten. Artikel 2.1, lid 3 van de cao regelt het recht van werknemers op deskundigheidsbevordering. De tekst luidt: Binnen de jaartaak van de werknemer wordt, op basis van de normjaartaak van uur, 10 procent aangemerkt als uren ten behoeve van deskundigheidsbevordering, waarover de werknemer zelf invulling geeft aan zijn professionaliteit en in het kader van functioneringsgesprekken achteraf verantwoording aflegt. Binnen de genoemde 10 procent voor deskundigheidsbevordering wordt in overleg tussen de werkgever en de werknemer maximaal 50 procent van deze tijd ingezet voor persoonlijke scholing en ontwikkeling. Alle werknemers hebben dus recht op deskundigheidsbevordering. Niet alleen leraren, maar ook bijvoorbeeld onderwijsassistenten, administratief medewerkers en conciërges. De omvang is vastgelegd in de cao: 10 procent van de normjaartaak. Bij een volledige baan gaat het dus om 166 uur. Helder zou je denken, maar dat is toch niet altijd het geval. De bekende discussie is hoe je de deskundigheidsbevordering voor iemand met BAPO vaststelt. Gebruikelijk is om de BAPO-uren in mindering te brengen op de jaartaak en daarna de omvang van de deskundigheidsbevordering vast te stellen. Maar hoe zit dat dan bij iemand die ouderschapsverlof opneemt? Artikel 2.1, lid 3 spreekt over de jaartaak van de werknemer. Daaruit zou je kunnen afleiden dat de omvang van de deskundigheidsbevordering wordt berekend aan de hand van de daadwerkelijke jaartaak die de werknemer uitvoert. Feit is dat dit niet expliciet is geregeld. Dat pleit ervoor om in het scholingsbeleid vast te leggen hoe hiermee om te gaan. Invulling Artikel 2.1, lid 5 regelt dat vóór de aanvang van het schooljaar de werkgever en werknemer individuele afspraken moeten maken over de invulling van de deskundigheidsbevordering. Deze afspraken moeten schriftelijk worden vastgelegd. Het aantal uren waarop de werknemer recht heeft, wordt verdeeld in twee blokken. Minimaal 16 november 2012

17 de helft mag de werknemer invullen en de overige uren worden in overleg met de werkgever ingezet voor persoonlijke ontwikkeling en scholing. Het feit dat de werknemer een deel van de deskundigheidsbevordering zelf mag invullen, betekent niet dat hierbij onbeperkte vrijheid geldt. De cao bepaalt dat iedere werknemer over een Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP) moet beschikken. Dit is een verantwoordelijkheid van zowel werkgever als werknemer. In het POP worden scholingswensen en organisatiedoelen op elkaar afgestemd. Het POP is dus de basis voor het maken van afspraken over de invulling van de deskundigheidsbevordering. Dat geldt zowel voor het deel dat de werknemer zelf mag invullen als voor het deel dat in overleg wordt ingevuld. Van de werknemer mag dan ook gevraagd worden achteraf verantwoording af te leggen over de invulling van het vrije deel van de deskundigheidsbevordering. Artikel 9.5, lid 2 van de cao stelt duidelijk dat de invulling van het niet-vrije deel van de deskundigheidsbevordering een zaak is die in overleg tussen werkgever en werknemer wordt geregeld en moet passen binnen het POP van de werknemer. Dat wil niet per definitie zeggen dat collectieve scholing niet mag worden bekostigd uit de deskundigheidsbevordering. Deze scholing moet wel passen binnen de afspraken in het POP en vastgelegd zijn in de afspraken over de invulling van de deskundigheidsbevordering. Dat betekent ook dat er individueel overleg is geweest over dit voornemen. Het volstaat dus niet om op grond van het scholingsbeleid en met instemming van de P(G)MR collectieve scholing vast te leggen en daarvoor uren uit de individuele deskundigheidsbevordering in te zetten. Scholingsbeleid Hoofdstuk 9 van de cao regelt het scholingsbeleid. Uitgangspunten van het scholingsbeleid zijn het op peil brengen en houden van de brede inzetbaarheid van werknemers, de afstemming tussen werkgever en werknemer over scholingswensen en organisatiedoelen en het op peil houden van de bekwaamheidseisen. Onder de brede inzetbaarheid van de werknemer kan ook verstaan worden, dat scholing is gericht op een carrière buiten het onderwijs. In het scholingsbeleid worden afspraken vastgelegd over zaken als de ontwikke- lingsdoelen van de organisatie en van de werknemers, hoe via scholing de realisatie van deze doelen plaatsvindt en de middelen in tijd en geld die daarvoor beschikbaar zijn. Naast het scholingsbeleid moet er een scholingsregeling zijn met de spelregels voor scholing. Zo geldt de afspraak dat de werkgever tijd en kosten vergoedt bij een opgedragen scholing of om te voorkomen dat een werknemer werkloos wordt (RDDFgeplaatsten). Andere spelregels gaan over de inzet van middelen door de werkgever in overige gevallen, omstandigheden waarin faciliteiten worden ingetrokken en over een eventuele terugbetalingsregeling. Ook is het verstandig om in de regeling termijnen af te spreken over de vaststelling van het jaarlijkse scholingsplan. Dit moet in ieder geval vóór het begin van het schooljaar vastgesteld zijn, zodat bij de taaktoedeling voor het nieuwe jaar rekening kan worden gehouden met de benodigde uren voor scholing. Op zowel het scholingsbeleid als de scholingsregeling heeft de personeelsgeleding van de (G)MR het instemmingsrecht. Parttimer De positie van de parttimer is een lastige als het gaat om scholingsbeleid. Deze werknemer moet net zo goed als de fulltimer voldoen aan de eisen uit de cao met betrekking tot scholingsbeleid. Daaruit zou je de conclusie kunnen trekken, dat de inzet van faciliteiten in de scholingsregeling voor parttimers hetzelfde moet zijn als voor fulltimers. Anderzijds is de omvang van de deskundigheidsbevordering wel gerelateerd aan de betrekkingsomvang (10 procent). Hoe moet de school daarmee omgaan? Er zijn grofweg drie benaderingswijzen. Ten eerste worden parttimers binnen het scholingsbeleid op dezelfde manier behandeld als fulltimers. Dat betekent dat zij over dezelfde faciliteiten en middelen kunnen beschikken als fulltime collega s. En dus blijft er relatief minder ruimte over voor andere taken. Ten tweede kunnen parttimers aanspraak maken op de faciliteiten naar rato van de betrekkingsomvang. Daarmee doen ze in beginsel minder aan deskundigheidsbevordering/scholing. En als derde wijze maken werkgever en werknemer op basis van het POP jaarlijks afspraken over de omvang van de scholing. Het is belangrijk om de benaderingswijze in de scholingsregeling vast te leggen, zodat werknemers kunnen weten waarop ze recht hebben en om te bevorderen dat iedereen dezelfde behandeling krijgt. Een ander punt dat betrekking heeft op parttimers is de verplichting om aanwezig te zijn bij collectieve scholingen op niet werkdagen. Het begrip niet werkdag leidt tot veel misverstanden en vragen. Dit komt uiteraard vrijwel uitsluitend voor bij werknemers met lesgebonden taken. Het aantal dagen en dagdelen dat een werknemer per week kan worden ingezet, is geregeld in Alle werknemers hebben recht op deskundigheidsbevordering artikel 2.4 van de cao. In de meeste gevallen omvat de inzetbaarheid een of soms twee dagdelen meer dan de dagdelen, waarop hij les geeft. De cao verplicht de werkgever om voorafgaand aan het schooljaar vast te leggen wat de werkdagen of -dagdelen zijn. Het is een misverstand dat de werknemer alleen op vaste dagen of dagdelen kan worden ingezet. Een werknemer van wie de vaste werktijden op maandag, dinsdag en woensdag vallen, kan incidenteel worden ingezet op een andere dag of dagdeel. Daarvoor moet wel aan enkele voorwaarden worden voldaan. Zo mag het maximale aantal dagen en dagdelen op grond van artikel 2.4 van de cao niet worden overschreden. Dat betekent dus compensatie binnen dezelfde week, tenzij in onderling overleg anders wordt overeengekomen. De werkgever moet rekening houden met andere verplichtingen van de werknemer, zowel als het gaat om een andere baan als om privéverplichtingen. De afwijkende dagdelen moeten in de jaartaak en voorafgaande aan het begin van het schooljaar worden vastgelegd. Met name dat laatste is belangrijk, omdat een werknemer dan tijdig maatregelen kan nemen in het kader van andere verplichtingen, zoals kinderopvang. Jan Damen, CNV Onderwijs november

18 Pedagogisch leiderschap is e van een schoolleider Dat scholen pedagogische organisaties zijn, is voor een schoolleider al snel duidelijk door de vele dilemma s die zich dagelijks voordoen in de omgang van leraren en leerlingen of door de grote verschillen in percepties van leraren van wat zij van hun leerlingen mogen vragen en wat van henzelf mag worden verwacht. Hier worden schoolleiders aangesproken op hun morele kompas, op hun zekerheden en hun bekwaamheid in menselijke interactie. Op scholen zijn schoolleiders hun eigen instrument, waarmee zij in hoge mate het ethos van hun school bepalen. Pedagogisch leiderschap is in deze zin eerder een menselijke kwaliteit dan een verzameling competenties. Schoolleider, wie ben je? is dan de vraag. Wat is je missie en je visie op onderwijs en opvoeding en wat zijn je inspiratiebronnen? Ben je hiermee voldoende uitgerust om de plek der moeite te betreden met je leraren en heb je hiervoor voldoende moed? Interactie Als je in een theater het licht, het geluid en de rekwisieten weghaalt, maar je houdt de interactie tussen de acteur en het publiek over, dan spreek je nog steeds over theater. Als je in het onderwijs de roosters, de methoden en de toetsen weghaalt, maar je houdt de interactie tussen de leerkracht en de kinderen over, dan spreek je nog steeds over onderwijs. Het gaat om de bijzondere interactie tussen de leerkracht met haar leerlingen. De rest is soms belangrijk, maar nooit het belangrijkste. De schoolleider bepaalt in welk perspectief die interactie plaats vindt. Daarbij draait het om pedagogisch leiderschap. De authenticiteit van een leider blijkt uit wie hij is en niet zozeer uit wat hij beweert Opbrengsten Pedagogisch leiderschap is geen nieuwe strategie en het is ook niet te begrijpen vanuit een onderwijskundig model. Het is een kwaliteit van de schoolleider. Deze grijpt eenvoudig door zijn aanwezigheid in, in de meest wezenlijke processen in een school die daardoor efficiënter en vruchtbaarder verlopen. NIVOZ verzorgt al een aantal jaren het traject Pedagogisch Leiderschap, zowel in grote onderwijsorganisaties als via open inschrijving. Theorie en praktijk worden gevoed door inspirerende sprekers, goede voorbeelden en de onderwijsdialoog. Schoolleiders geven aan dat ze beter, intenser en meer ontspannen werken, als ze weten wat, hoe en waarom ze iets doen. Deze bewuste veranderingen worden op vier manieren ondersteund. Ten eerste een goede praktijk. Het ervaren van situaties die pedagogisch sterk zijn, is onontkoombaar. Zelf gezien hebben maakt een groot verschil met ooit van gehoord. De tweede manier is door goede verhalen. Geconceptualiseerde verhalen zijn praktijkervaringen van 18 november 2012

19 en kwaliteit leerkrachten en schoolleiders die niet alleen een mooi voorbeeld beschrijven, met het concept dat eraan ten grondslag ligt, maar precies vertellen waarom het goed gaat. De derde manier is door goede theorieën. Theorie en model kunnen zeer behulpzaam zijn bij het begrijpen van de complexe pedagogische werkelijkheid en het aandeel van de schoolleider zelf daarin. Tot slot zelfinzicht. Via onderzoek, feedback, intervisie en supervisie krijgen deelnemers een idee van welke schoolleider ze werkelijk zijn en wie ze willen zijn. Theorie Het model van Senge et al. laat zien hoe actoren in complexe veranderingsprocessen het op te lossen probleem of de te realiseren ambitie verbinden met hun eigen opvattingen, waarden, motieven en bedoelingen. Het is hier dat schoolleiders hun leraren kunnen ondersteunen en inspireren door hen morele oriëntaties te bieden (moral purpose). In ons geval zou dat betekenen, dat zij dat doen door hen te richten en gericht te houden op de morele betekenis van leerlingparticipatie en de ontwikkeling van de nieuwe onderwijspraktijk. Dat doen ze ook door hun leraren uit te dagen en de ruimte te creëren om de ambities en uitgangspunten van de school te verbinden met hun eigen opvattingen, waarden en motieven. In beide gevallen biedt de schoolleider zijn leraren in het veranderingsproces gelegenheid tot zingeving. Dit is van belang, omdat de verandering enkel duurzaam is op voorwaarde van de gemotiveerde, actieve en vrijwillige deelname van leraren (Fullan, 2001). Ook anderen, zoals Hargreaves en Fink (2006), benadrukken het belang van het bieden van morele oriëntaties. Zij stellen: Strong convictions are the secret of surviving deprivation. Developping and renewing a compelling sense of purpose is central to sustainable leadership. Ze verwijzen in dit verband naar wat november

20 zij noemen het principe van de rechtvaardigheid. Sustainable leadership means caring for all the people our actions and choices affect those whom we can t immediately see as those whom we can. Authenciteit In de literatuur over leiderschap wordt benadrukt dat het bij het bieden van morele oriëntaties niet zozeer gaat om het afgeven van statements of het toepassen van retoriek om het morele belang van een beginsel als bijvoorbeeld leerlingparticipatie te bepleiten, maar om het natuurlijke en integere handelen van de leider, om zijn authenticiteit. De persoon van de schoolleider, wie hij is, vormt de belichaming van de morele oriëntatie. Fullan citeert in dit verband Sergiovanni (1999, pag. 17): Authentic leaders anchor their practice in ideas, values and commitments, exibit distinctive qualities of style and substance, and can be trusted to be morally diligent in advancing the enterprises they lead. Ook Senge et al. laten zich in vergelijkbare bewoordingen uit. De authenticiteit van een leider blijkt uit wie hij is en niet zozeer uit wat hij beweert. Zij benadrukken dat voor authenticiteit zelfkennis nodig is. Our leaders are more likely to be technologists rather than philosophers, focussed on gaining and using power, driving change, influencing people and maintaining appearance and control If you want to be a leader, you have to be a human being. You must recognize the true meaning of life before you can become a leader. You must understand yourself first ( ). Authentieke leiders zijn zich hiervan bewust. Zij handelen op basis van hun moreel besef, verworven in hun persoonlijke en professionele biografie. Simone Mark, NIVOZ Literatuur George, B., Sims, P., McLean, A.N. & Mayer, D. (2007). Discovering Your Authentic Leadership. Harvard Business Review, February. Schuijt, L. (2001). Met ziel en zakelijkheid. Schiedam: Scriptum. Scharmer, C.O. (2007). An Introduction to Theory U. Online Course. In print beschikbaar. Senge, P., Scharmer, C.O., Jaworski, J. & Flowers, B.S. (2004). Presence. Den Haag: Academic Service. Fullan, M. (2001). Leading in a culture of change. San Francisco: Jossey-Bass. Hargreaves, A. & Fink, D. (2006). Sustainable Leadership. San Francisco: Jossey-Bass. Sergiovanni, T.J. (1992). Moral Leadership. San Francisco: Jossey-Bass. Studiedag of teambijeenkomst? CNV Onderwijs Academie verzorgt workshops of cursussen voor u en uw team. Maatwerk gebaseerd op de onderwijspraktijk! Meer weten? Kijk op stuur een naar of bel met Schoolleiders Academie Uw partner in training en advies 20 november 2012

Maak je eigen professionaliseringsplan!

Maak je eigen professionaliseringsplan! DAG VAN DE LERAAR 5 OKTOBER 2013 Maak je eigen professionaliseringsplan! Een minicursus Sectorraad Hoger Onderwijs CNV Onderwijs Academie Maak je eigen professionaliseringsplan! 1. Inleiding In de CAO

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015

Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015 Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015 Doel van het document dat voor u ligt is om handvatten te bieden voor het voeren van de gesprekken binnen de schoolorganisatie naar aanleiding van de veranderingen

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit Competenties Schoolleider Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit SOPOH Competenties schoolleiding 1 Inleiding: Voor het benoemen van de competenties voor de functionerings-/

Nadere informatie

Wat is er afgesproken? LOON Waarom komt er pas op 1 januari nog wat extra s bij en niet al per 1 september? WERKDRUK

Wat is er afgesproken? LOON Waarom komt er pas op 1 januari nog wat extra s bij en niet al per 1 september? WERKDRUK Op 30 juni is tussen CNV Onderwijs, de overige bonden en de PO-Raad een akkoord gesloten over een nieuwe cao voor het primair onderwijs. Daarmee komt een eind aan een langdurig traject van onderhandelen

Nadere informatie

Succesvol Veranderingen Realiseren

Succesvol Veranderingen Realiseren Training Succesvol Veranderingen Realiseren Effectief resultaten boeken door de kern aan te pakken. Training Succesvol veranderingen realiseren ph advies Organisaties kunnen niet bloeien zonder verandering,

Nadere informatie

1. Wat is je huidige werksituatie in het onderwijs? 2. Wil je een volgende stap maken in je loopbaan?

1. Wat is je huidige werksituatie in het onderwijs? 2. Wil je een volgende stap maken in je loopbaan? Table. Wat is je huidige werksituatie in het onderwijs? Werkend Werkzoekend 37 63 95, 95, 95, 2. Wil je een volgende stap maken in je loopbaan? Misschien N.v.t. 975 8 464 84 29,2 24,3 43,9 2,5 29,3 24,3

Nadere informatie

Trekkingsrecht werkdrukvermindering: antwoorden op veel gestelde vragen

Trekkingsrecht werkdrukvermindering: antwoorden op veel gestelde vragen NIEUWSBRIEF DATUM: KENMERK: VOLGNUMMER: 26 februari 2009 CNV Onderwijs afd. beleid 2009-1 Let op! Vóór 15 maart keuze maken Trekkingsrecht werkdrukvermindering: antwoorden op veel gestelde vragen Op 20

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

49. Directiegroep Primair Onderwijs (DGPO)

49. Directiegroep Primair Onderwijs (DGPO) 49. Directiegroep Primair Onderwijs (DGPO) Inhoud Inleiding Wat zijn de activiteiten van de functiegroep DGPO? Actief zijn binnen de DGPO Service Hoe kunt u lid worden? Meer informatie Inleiding Denkt

Nadere informatie

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur,

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie 349195 Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015 Geacht

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Leergang. Inspirerend Leiderschap

Leergang. Inspirerend Leiderschap Leergang Inspirerend Leiderschap Algemene informatie Doelgroep Leergang opzet Groepsgrootte Begeleiders en docenten hoger en midden management 8 modules van 2 dagen, incl.1 overnachting per module maximaal

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Bekwaamheidsdossier. februari 2006 O. OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26

Bekwaamheidsdossier. februari 2006 O. OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26 Bekwaamheidsdossier Laat zien wat je i februari 2006 O OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26 Is het bekwaamheidsdossier een nieuwe papieren tijger? Dat hoeft niet. Leraren die zelf verantwoordelijk

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Inleiding. Begrippenkader

Inleiding. Begrippenkader Beleidsplan opbrengstgericht personeelsmanagement bij De Veenplas Beleid en doelen voor het thema Personeel voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Wij beschouwen onze leerkrachten als

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn...

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Edith Hooge Hans van Dael Selma Janssen Rolvastheid en toch kunnen variëren in bestuursstijl Schoolbesturen in Nederland beschikken al decennia

Nadere informatie

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België De principes van opbrengstgericht werken Linda Odenthal Opbrengstgericht werken is geen doel maar een middel!

Nadere informatie

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met:

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: Executive MBA Service management Onderwijs Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: De wereld waarin

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

CNV Schoolleiders: uw belangen voorop!

CNV Schoolleiders: uw belangen voorop! Professionals met ambitie CNV Schoolleiders: CNV Schoolleiders is dè vakorganisatie, die vanuit de belangen van de schoolleiders en het middenmanagement een constructieve bijdrage wil leveren aan de huidige

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

WMS. Ede, 11 november 2015. www.poraad.nl

WMS. Ede, 11 november 2015. www.poraad.nl WMS Ede, 11 november 2015 Wie hebben we in de zaal? Bestuurders Schoolleiders Leden medezeggenschapsraad Agenda Speeddaten Standpunt PO-Raad Keuzemoment in het programma Speeddaten Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

dit gaat over mij en mijn vak het is snel en gemakkelijk en je ziet wat je hebt bereikt

dit gaat over mij en mijn vak het is snel en gemakkelijk en je ziet wat je hebt bereikt nieuw in mijn functie, had ik snel en goed overzicht wat er speelde in mijn team ik heb met COSMO in kaart waar ik zelf voor sta we zien een grote groei van de ontwikkelingen in de teams nu hebben we veel

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Normjaartaak Onderwijzend Personeel (OP) Primair Onderwijs

Normjaartaak Onderwijzend Personeel (OP) Primair Onderwijs Normjaartaak Onderwijzend Personeel (OP) Primair Onderwijs Oktober 2006 Inhoudsopgave: Inleiding Normjaartaak en compensatieverlof Sparen voor sabbatsverlof Verzilveren van het compensatieverlof Sparen

Nadere informatie

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Opgesteld : maart 2006 Vastgesteld : juni 2006 0 Inhoudsopgave Inleiding 2 2005 vergeleken met 1999 2 Genomen maatregelen vanaf 1999 3 Nieuwe

Nadere informatie

Nascholing docenten vanaf schooljaar 2011-2012

Nascholing docenten vanaf schooljaar 2011-2012 Nascholing docenten vanaf schooljaar 2011-2012 2 Nog beter worden in je vak? Nieuwe inspiratie opdoen? Docenten GVO en HVO staan erom bekend dat ze gemotiveerd zijn voor hun werk en graag bij willen blijven

Nadere informatie

Carla van Doornen. Workshop Zuid - Kennemerland

Carla van Doornen. Workshop Zuid - Kennemerland Carla van Doornen Workshop Zuid - Kennemerland Doel Via de ideeën van Lead Like a Champion reflectie op opbrengstgericht werken en leiderschap; waar liggen nog kansen? Aanleiding voor het ontwikkelen van

Nadere informatie

SCHOLINGSBELEID PANTA RHEI

SCHOLINGSBELEID PANTA RHEI SCHOLINGSBELEID PANTA RHEI 1 Inleiding De Stichting PANTA RHEI is in april 2006 van start gegaan na een fusie van De Jakobsladder, het Openbaar Onderwijs Leidschendam-Voorburg en de Stichting Katholiek

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie

Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie Programma Inleiding Presentatie van onderzoeksresultaten Een praktijkverhaal Verdere toelichting op het IiP/MTO traject Pauze met gelegenheid tot

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

Algemene kaders. voor het taakbeleid. Praktijkonderwijs. Stichting Kolom

Algemene kaders. voor het taakbeleid. Praktijkonderwijs. Stichting Kolom Algemene kaders voor het taakbeleid Praktijkonderwijs Stichting Kolom 0 Inhoud pag. Inleiding 3 Deel 1. Onderwijzend personeel 4 1. Primaire taak 4 1.1 Taakuren 4 2. Voorbereiding 4 3. Scholing en deskundigheidsbevordering

Nadere informatie

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR 80 GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR Bram de Muynck 81 Hoe staat het met de CITO-isering van het onderwijs en hoe kun je hier vanuit christelijk perspectief tegen aan kijken? 82 Discussies over het onderwijs

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Reglement functioneringsgesprekken

Reglement functioneringsgesprekken Reglement functioneringsgesprekken 1. Inleiding Een centrale taak van het management is personeelszorg. Het functioneringsgesprek is voor het management een hulpmiddel om gestalte te geven aan personeelszorg.

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ).

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ). Focus op professie Zoekt u een effectieve aanpak om de prestaties van leerlingen te verbeteren? Stelt u het vakmanschap van leraren daarin centraal? Wilt u werken aan sleutelfactoren zoals effectief klassenmanagement,

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan?

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan? KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen Opbrengstgericht werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Stuurgroep Jong

Nieuwsbrief. Stuurgroep Jong Nieuwsbrief Stuurgroep Jong IN DIT NUMMER Even voorstellen: Stuurgroep Jong Wat doet CNV onderwijs voor Jou? Op reis met Edukans Invallen Even wat anders! Nieuws: - Event 2014 - Netwerkbijeenkomsten Vacature

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW INTERVIEW Auteur: René Leverink Fotografie: Rijksoverheid Onlangs hebben minister Van Bijsterveldt en staatssecretaris Zijlstra van OCW drie actieplannen gelanceerd, gericht op een ambitieuze leercultuur

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Profielschets directeur

Profielschets directeur Profielschets directeur Gevraagd wordt een directeur die: richting kan geven aan het onderwijsproces van De Trieme, gebaseerd op kernwaarden, missie en onderwijskundige visie; een eigen doorleefde onderwijsvisie

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

CAO PO 2014-2015. 1 april 2015. Petra Oosterom

CAO PO 2014-2015. 1 april 2015. Petra Oosterom CAO PO 2014-2015 1 april 2015 Petra Oosterom PRAKTISCH Presentatie komt digitaal beschikbaar via scholen Programma: Presentatie nieuwe cao: 40-urige werkweek Taakbeleid Vakantie Professionalisering Duurzame

Nadere informatie

Dunamare Onderwijsgroep, Haarlem Hoofd HR Dunamare Onderwijsgroep

Dunamare Onderwijsgroep, Haarlem Hoofd HR Dunamare Onderwijsgroep Organisatie- en functieprofiel Dunamare Onderwijsgroep, Haarlem Hoofd HR Dunamare Onderwijsgroep (S14 CAO-VO) Versie 17/04/2015 Sollicitatieprocedure Informatie: Neem contact op met Erwin van Rooijen,

Nadere informatie

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving -

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - Het vak van intern adviseur De meeste interne adviseurs hebben vaak twee beroepen: naast het vak

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Online onderzoek Uw werknemers

Online onderzoek Uw werknemers Toelichting Online onderzoek In dit bestand vindt u een inspirerende voorbeeldvragenlijst voor een werknemertevredenheid onderzoek! De vragenlijst is bedoeld als hulpmiddel bij het opstellen van uw eigen

Nadere informatie

Ruud Bolsius. Fit tot de finish. Onderzoek bij de afdeling verzorging KW1C

Ruud Bolsius. Fit tot de finish. Onderzoek bij de afdeling verzorging KW1C Ruud Bolsius Fit tot de finish Onderzoek bij de afdeling verzorging KW1C Om het onderzoek te concretiseren is de volgende vraag geformuleerd: Maken wij als Koning Willem 1 College, afdeling Verzorging

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT Voor wie? Deze leergang is ontwikkeld voor middle managers in een productieomgeving, die de operatie via bijvoorbeeld lijnmanagers aansturen, motiveren en stimuleren. Wat levert

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

01-12-2014. Bespreking nieuwe CAO PO 2014-2015

01-12-2014. Bespreking nieuwe CAO PO 2014-2015 01-12-2014 Bespreking nieuwe CAO PO 2014-2015 Vernieuwing van de cao PO grotendeels gebaseerd op onderhandelaarsakkoord! Afspraken over: Loonparagraaf Looptijd en werkingssfeer Professionalisering Werkdruk

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo.

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo. Jaarplan 2015-2016 OBS de Delta VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Onderwijsmanagement. Doelgroep

Onderwijsmanagement. Doelgroep Onderwijsmanagement Cursus voor schoolleiders en middenmanagementfunctionarissen die geen (recente) opleiding managementvaardigheden hebben gevolgd. Met name mensen die op zo n positie terechtkomen vanuit

Nadere informatie

Onze Trainingen en Diensten

Onze Trainingen en Diensten Kick-off Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen zich op

Nadere informatie

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door:

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Frank Smid Welkom Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Aanwezig namens het Organisatiecomité: Namens RBO : Tineke Arends Namens Afier Namens Stenden Namens Rietplas Namens OSGMetrium

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Profiel Hoofd Beleid en Advies 2 juni 2016 Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Voor meer informatie over de functie Jeannette van der Vorm, adviseur Leeuwendaal Telefoon (088) 00 868 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie