5 jaar Fonds Duurzaam Materialenen Energiebeheer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "5 jaar Fonds Duurzaam Materialenen Energiebeheer"

Transcriptie

1 5 jaar Fonds Duurzaam Materialenen Energiebeheer

2 INHOUD Wat is het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer? 3 Vijf jaar: een terugblik 5 Het Fonds in de praktijk: voorbeeldprojecten 12 Iedereen eco 12 Transition towns 15 Reis rond de wereld in zeven dagen 17 Energiesnoeiers 19 En de toekomst? 21 Overzicht van alle gesteunde projecten 22 Wie is wie 38 2

3 5 JAAR FONDS DUURZAAM MATERIALEN- EN ENERGIEBEHEER WAT IS HET FONDS DUURZAAM MATERIALEN- EN ENERGIEBEHEER? Het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer, dat zijn vijfjarig bestaan viert, wil mensen, organisaties en bedrijven inspireren tot gedragsverandering. Het doet dat door in Vlaanderen vernieuwende projecten rond duurzaam materialen- en energiebeheer te ondersteunen. mensen, organisaties en bedrijven inspireren tot gedragsverandering De doelgroep van het Fonds is heel divers. Het gaat onder anderen om bewoners, consumenten, kinderen, jongeren en tv-kijkers, maar ook om sectoren zoals de landbouw, de cultuursector met zijn culturele centra, festivals en tentoonstellingen, lokale overheden, scholen en sectorfederaties. De variatie in de thema s is minstens even groot, van projecten rond de milieu-impact van muziekfestivals, over de ondersteuning van lokale overheden bij een groen aankoopbeleid en de sensibilisatie van bouwondernemingen rond hun energie- en afvalverbruik, tot het ecologisch vervoer van en naar school. Het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer dat dit mogelijk maakt, is zelf een verrassende en unieke samenwerking tussen het afvalbeheer- en verwerkingsbedrijf Indaver en de milieuverenigingen ABLLO (Actiecomité tot beveiliging van het leefmilieu 3

4 op de Linkeroever en in het Waasland) en de Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen. Deze drie organisaties vonden elkaar na een meningsverschil over de werkwijze van een afvalverwerkingsinstallatie op de Linkerscheldeoever in Beveren Waas dat zeer constructief beslecht werd met een overeenkomst tussen deze 3 partijen, om vanaf 2006 samen een Fonds op te richten en te beheren. Het kreeg toen de naam Fonds voor Duurzaam Afvalen Energiebeheer. Indaver nv en Sleco nv stellen daarvoor jaarlijks liefst euro ter beschikking en dat gedurende 30 jaar. In 2011 werd beslist om de naam en scope van het Fonds te verruimen tot het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer, dat dus vandaag 5 jaar bestaat. De Koning Boudewijnstichting beheert het Fonds en de stichtende leden vormen samen het bestuurscomité. Een onafhankelijke jury van acht mensen met milieu-expertise beoordelen de voorgelegde projecten. De juryleden komen uit de academische wereld, de overheid, de media, milieuverenigingen, het bedrijfsleven en het onderwijs. Zij bezorgen hun beoordeling van de dossiers aan het bestuurscomité, dat beslist welke projecten financiële ondersteuning krijgen. In zijn vijfjarig bestaan ondersteunde het Fonds al 42 projecten voor een totaalbedrag van euro. Vier criteria zijn daarbij steeds doorslaggevend: de projecten moeten een (blijvend) milieueffect hebben; ze moeten een multiplicatoreffect hebben, ze moeten een vernieuwend karakter hebben en/of het resultaat zijn van een vernieuwend partnerschap. Samenwerking tussen: Deze brochure schetst het portret van het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer: wat wil het bereiken en hoe doet het dat? Vier voorbeeldprojecten brengen het Fonds tot leven. Tot slot worden ideeën aangereikt voor de richting die het Fonds in de toekomst uit kan gaan. Beheerd door: 4

5 5 JAAR EEN TERUGBLIK 5 jaar 42 projecten euro Ruim euro steun per jaar In de vijf jaar van zijn bestaan ondersteunde het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer 42 projecten, voor een bedrag van euro. De meeste projecten (28) kregen een groot budget, tot euro, maar sinds 2010 wordt een deel van de middelen gereserveerd voor kleinere projecten tot euro (14 projecten). In 2011 werden vijf grote en vijf kleine projecten ondersteund. Wie dient projecten in? Ruim de helft van de kandidaten zijn milieu- en natuurverenigingen. Eén project op de zeven gaat uit van een school. De overige indieners vormen een bont gezelschap, gaande van culturele organisaties, verenigingen voor landschapsbeheer, sectorfederaties, vormingsen sociale organisaties, tot jeugdorganisaties en verenigingen van burgers. In de eerste vijf jaar van zijn bestaan wist het Fonds veel verschillende sectoren in de samenleving te bereiken: onderwijs, landbouw, voeding, bouw, distributie, consumptie, natuur- en milieueducatie. Ook cultuur, met vooral evenementen en theater, komt ruimschoots aan bod. 5

6 Klein maar fijn Het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer bereikt vooral verenigingen die vertrouwd zijn met milieuprojecten, subsidies en projectaanvragen. Dit is zeker de bedoeling, maar daarnaast wil het Fonds ook meer informele organisaties en gewone burgers bereiken. De jury heeft de lat voor de projecten tot euro terecht zeer hoog gelegd, maar daardoor vielen kleinschalige initiatieven van feitelijke verenigingen, die in hun eigen, kleine omgeving willen sleutelen aan bewustwording en verandering, uit de boot. Om hun deelname toch te stimuleren heeft het Fonds in 2010 een bijkomende categorie van projecten met lokale focus toegevoegd aan de oproep. Deze projecten, die tot euro steun kunnen vragen, zijn meer laagdrempelig en boren lokale creativiteit aan. Enkele voorbeelden: Langs akkers worden heel wat randen en oevers met een natuurlijke vegetatie geheel of gedeeltelijk door landbouwers onderhouden. Een goed beheer, waarbij boeren op gepaste tijdstippen maaien en dat maaisel op de aanpalende akkers verspreiden, betekent ecologische winst. Het maaiafval krijgt zo een nuttige functie als energie voor de akkers. Het project Doordacht beheren van oevers en randen van de Samenwerking voor agrarisch landschap (SVAL) in Sint-Laureins wil dit aanmoedigen. Voor het onderhoud worden gemeenschappelijke machines ingezet. Mond-tot-mondreclame maakt van de Powerdares van Wissel Stroom! van het Gents Milieufront een succes. Deelnemers aan deze infoavonden homeparties naar het voorbeeld van tupperwareavonden worden aangemoedigd om over te schakelen op een groene-stroomleverancier. De formule biedt het GMF de kans om een breed publiek te bereiken en te informeren over de milieu- en financiële voordelen van groene energie. Net als een tupperwareavond vindt ook de Powerdare plaats bij particulieren thuis. Het GMF helpt mensen van begin tot einde met de overstap naar groene stroom. Er is ook een gebruiksvriendelijke website waarmee mensen gemakkelijk zelf hun overstap kunnen plannen, zodat het vermenigvuldigingseffect nog groter wordt. (www.milieuadvieswinkel.be/wisselstroom) KLEIN MAAR FIJN 6

7 Project rond kleinschalig composteren Natuurpunt Energiesnoeiers plaatsen isolatie Komosie vzw Bijeenkomst transitienetwerk Transitienetwerk Vlaanderen Er is groeiende aandacht voor energie en klimaat onder burgers en beleidsmakers. Welke thema s krijgen steun? Materialen-, afval- en energiebeheer worden breed geïnterpreteerd, zodat zeer diverse thema s aan bod kunnen komen in de projecten. Toch zien we dat het thema energie- en CO 2 -besparing duidelijk het populairst is (38%). Hernieuwbare energie en afvalpreventie delen de tweede plaats (13,5%). Energie is daarmee een thema in meer dan de helft van de projecten. Dit weerspiegelt de groeiende aandacht voor energie en klimaat onder burgers en beleidsmakers. Ongeveer 10% van de projecten bestrijkt zoveel verschillende thema s dat ze algemene milieuprojecten kunnen worden genoemd. Verder draait 10% rond hergebruik, recyclage en compostering van afval. Overheidsaankopen en consumptie zijn goed voor 8%, ecologie en natuur en duurzaam bouwen werden elk één keer ondersteund. Drie projecten hadden naast een ecologische ook een sociale doelstelling, namelijk sociale cohesie in een wijk, sociale integratie en tewerkstelling van kansarmen. Wie zijn de doelgroepen? De projecten moeten milieuwinst boeken bij een concrete groep mensen of actoren om steun te kunnen krijgen van het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer. Projecten zonder dit rechtstreekse verband, bijvoorbeeld een literatuurstudie of ander theoretisch onderzoek, vallen buiten het Fonds. Ook projecten die in de eerste plaats producten 7

8 culturele organisatie wijkvereniging jeugd milieu- en natuurvereniging agrarisch landschap sociale integratie sectorvereniging cultureel vorming sectorvereniging bouw school 25 % 20 % 15 % WIE & WAT 10 % 5 % 0 % energie en CO 2 besparen hernieuwbare energie afval beperken milieu algemeen hergebruik, composteren ecologie en natuur duurzaam bouwen mobiliteit aankoop en consumptie 8

9 of diensten willen vermarkten, komen niet in aanmerking. Het Fonds concentreert zich op maatschappelijke projecten, waarbij liefst zoveel mogelijk actoren betrokken zijn; projecten ook die mensen aansporen tot milieuvriendelijker gedrag. Sensibilisatieprojecten kunnen, maar mogen niet blijven steken in het louter verspreiden van informatie. Ze moeten mensen echt tot actie aanzetten. De tijd van louter informeren is volgens het Fonds voorbij. De doelgroepen van de projecten zijn erg divers. Burgers zijn bij meer dan een derde van alle laureaten het voorwerp. Scholieren en landbouwers komen ook enkele malen aan bod. Daarnaast staat een groot aantal groepen slechts in een of twee projecten centraal. Het gaat bijvoorbeeld om winkels, (ver)bouwers, theaterbezoekers, lokale overheden, bedrijven, KMO s, festivalbezoekers, organisatoren van evenementen, standhouders op de Boekenbeurs, leerkrachten en natuur- en landschapsbeheerders. Projecten met een innovatief karakter Een belangrijk criterium bij de beoordeling van de kandidaatsdossiers is, naast het blijvend milieueffect, het vernieuwende karakter ervan. Het Fonds wil zo projecten en acties stimuleren die momenteel nog onbekend zijn en daarom soms moeilijker uit de startblokken schieten, maar die kunnen uitgroeien tot initiatieven met een grote impact op het milieu als ze in die beginfase ondersteuning krijgen. Verschillende ingrediënten in het project kunnen vernieuwend zijn: een sector met weinig aandacht voor het milieu. De podiumkunsten zijn hiervan een voorbeeld. een doelgroep, zoals handelszaken in een winkelstraat. een thema. Het kan gaan om een thema dat helemaal nieuw is (bv. transitie) of een gekend thema dat elders weinig aandacht krijgt (bv. oevers van waterlopen). het type activiteit, zoals het organiseren van een powerdare party, een infoavond naar het voorbeeld van de tupperwareavond. het partnerschap, bijvoorbeeld een project waarbij een milieuvereniging en een aantal industriële bedrijven uit de Gentse Kanaalzone samenwerken. het kan ook gaan om initiatieven die aan de slag gaan met trends, zoals sociale media, mobiele toepassingen en dergelijke. 9

10 Ongeveer drie kwart van de ondersteunde projecten gaf blijk van vernieuwing. Voor ongeveer een kwart was dat volgens de jury minder het geval. Dergelijke projecten kunnen ook laureaat worden als ze sterk scoren op de overige beoordelingscriteria, zoals milieu- of multiplicatoreffect. Waar is het sneeuwbaleffect? Laureaat van het Fonds word je niet met een project dat slechts een eenmalig milieu effect heeft. De voorkeur gaat uit naar initiatieven met een blijvend milieueffect, en naar initiatieven met een sneeuwbaleffect. Dit wil zeggen dat het project na afloop nieuwe projecten op gang brengt en (nog) meer mensen inspireert tot gedragsverandering. Volgens het Fonds levert deze benadering, samen met de focus op innovatie, op de lange termijn het leefmilieu het meeste voordeel op. De sneeuwbal kan bijvoorbeeld aan het rollen worden gebracht door een vrijwilligerswerking die met beperkte middelen toch veel mensen kan bereiken; door een koepel waardoor een hele sector versterkt wordt; een school die naast haar leerlingen ook de families van deze leerlingen bereikt; televisie-uitzendingen die worden opgepikt door andere media; een voorbeeldproject met een bedrijf dat andere bedrijven inspireert; mensen die deelnemen aan een actie en daarop zelf een actie gaan organiseren, Het multiplicatoreffect hangt af van de respons van de doelgroep en is in die zin vaak onvoorspelbaar. Uiteraard vergroot de kans op succes als niet alleen de inhoud goed zit, maar ook de uitvoering sterk is: professionele opvolging, zorgvuldige communicatie, voldoende feedback- en aanpassingsmogelijkheden, goede voor- en nazorg. De jury toetst de ingediende projecten zorgvuldig op al deze criteria. De voorkeur gaat uit naar initiatieven met een sneeuwbaleffect 10

11 Transitienetwerk Vlaanderen ondersteunt positieve, lokale acties. Transitienetwerk Vlaanderen Duizenden kleine windmolens op de kunstroute van Deurne draait door, deel van het sensibilisatieproject Van Warmte Weten Vorming Plus Antwerpen / Dolf Vydt Workshop Slimme Sloffen, project Van Warmte Weten Vorming Plus Antwerpen / Patrick Delhaes Maatschappelijke vernieuwing Het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer wil zich niet vastpinnen op één visie of thema. Materialen en energie staan centraal, maar er zijn zoveel milieuthema s die verwant zijn met deze twee hoofdthema s. Creativiteit en vernieuwing geven de doorslag, wat ook duidelijk te merken is aan de acties, de doelgroepen en de effecten. Er heeft zich een aantal types van projecten afgetekend, die elk op hun manier vorm geven aan hun maatschappelijk engagement: projecten van milieuorganisaties. Dit zijn projecten die op professionele wijze door verenigingen met ervaring worden uitgevoerd. projecten die zich beroepen op de inzet van vrijwilligers, zodat ze een groot multiplicatoreffect realiseren. projecten van en voor scholen, een goede manier om de aandacht van de belangrijke doelgroep van de jongeren te trekken en aan milieueducatie te doen. projecten voor een breed publiek, waardoor de gedragsverandering aanzienlijk kan zijn, ook als maar een klein percentage van de doelgroep reageert. zogenaamde koepelprojecten, die een structuur creëren waardoor een hele sector zich op lange termijn en autonoom kan ontwikkelen. 11

12 HET FONDS IN DE PRAKTIJK: VOORBEELDPROJECTEN Eco Iedereen Eco De boodschap van Ecolife is sterk en duidelijk. Zoals we nu bezig zijn, trekt de aarde het niet lang meer. Maar de organisatie moest tot haar frustratie vaststellen dat ze haar boodschap rond de CO 2 -uitstoot en de ecologische voetafdruk niet tot bij het grote publiek kreeg. Niet zonder afgunst keken we naar de media, en televisie in het bijzonder, zegt Low Impact Man Steven Vromman, toen bij Ecolife. Als iets op tv komt, krijgt het meteen een andere status. De impact is zoveel groter. Het is voor milieuorganisaties echter niet evident om kostbare zendtijd binnen te rijven. Milieu is geen thema waarvoor de media staan te drummen. Ecolife trok de stoute schoenen aan en ging met een voorstel voor een programmareeks aankloppen bij de tv-zender Canvas. Zo wilde Ecolife in één klap veel mensen rechtstreeks aanspreken via de massamedia en mensen bereiken die zich nog niet bewust zijn van de milieuproblematiek. De zender zegde toe om drie afleveringen te maken over ecologische gedragsverandering. Maar Ecolife wilde geen louter eenrichtingsverkeer: de organisatie had ook een online calculator ontworpen, een invulmodule voor de Canvaswebsite, waar kijkers hun eigen ecologische voetafdruk konden berekenen en een engagement aangaan om die te verlagen. Voor dit ontwikkelings-, begeleidings- en rekenwerk was bijkomende financiering nodig, want Canvas wilde alleen de kosten voor het programma dragen. Deze extra financiering werd gevonden bij het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer. 12

13 Het TV-programma Iedereen Eco Ecolife vzw Ecolife mag dan een professionele milieuorganisatie zijn, het productieproces van het programma werd toch een les in hoe je een boodschap verpakt voor een breed publiek. Televisie heeft een eigen logica. De oorspronkelijke naam Het Kyotodieet werd Iedereen Eco. En ook het thema van de CO 2 -uitstoot werd vervangen door dat van de ecologische voetafdruk, omdat de zender dit geschikter vond. De tv-makers kozen voorts voor een speelse, ontspannende uitzending met Bekende Vlamingen zoals Tom Waes en Saartje Vandendriessche, terwijl de milieuboodschap toch stevig overeind bleef. Het harde en soms moeizame werk loonde. Het televisieprogramma lokte gemiddeld kijkers per uitzending. Omdat dit meer was dan verwacht, én omdat naast de kijkcijfers ook de waarderingscijfers hoog waren, besliste de VRT om de driedelige serie een tweede keer uit te zenden, deze keer op Eén, een zender met een hogere kijkdichtheid. Deze heruitzending trok gemiddeld kijkers. het productieproces van het tv-programma werd een les in hoe je een milieuboodschap verpakt voor een breed publiek Het project bleef niet beperkt tot televisie. Op Radio 1 werd Iedereen Eco in december 2007 vijf ochtenden een rubriek in het populaire consumentenprogramma Peeters & Pichal. Alle radio- en tv-uitzendingen verwezen naar de calculator op de Canvaswebsite, die door mensen werd ingevuld. Zij formuleerden via de website ook een engagement om hun eigen ecologische voetafdruk met een aantal aren of hectaren te verminderen. Ook de geschreven pers sprong op de trein. Dag Allemaal, het populairste weekblad van Vlaanderen met een oplage van anderhalf miljoen stuks, wijdde eind 2007 drie opeenvolgende weken een artikel aan de ecologische voetafdruk. Argus, het milieupunt van KBS en Cera, financierde mee het project. Ook hierin werd doorverwezen naar de calculator die Ecolife voor het weekblad had ontwikkeld; enkele duizenden lezers berekenden hun voetafdruk. Dag Allemaal koppelde een wedstrijd aan het project met energiezuinige toestellen onder de prijzen. 13

14 Het multiplicatoreffect van Iedereen Eco zit natuurlijk in het grote aantal mensen dat de boodschap te zien of te horen kreeg. De vraag blijft hoeveel van hen ook echt hun gedrag hebben aangepast. De grootste impact valt te verwachten bij mensen die nadien naar de website van Canvas of Dag Allemaal zijn gesurft, de calculator hebben ingevuld, en in een plan een concreet engagement zijn aangegaan. Of mensen echt tot de actie zijn overgegaan door die media-aandacht kunnen we onmogelijk meten, zegt Steven Vromman daarover. Ik hoor wel echo s van mensen die bijvoorbeeld hun dak hebben geïsoleerd nadat ze het programma hadden gezien. En je merkt dat begrippen als ecologische voetafdruk ingang hebben gevonden. Het project heeft de drempel van intentie naar gedrag zeker verlaagd. Bovendien heeft Iedereen Eco ook indirect een sneeuwbaleffect gehad. Enkele voorbeelden: Dit initiatief heeft mee de deur geopend voor het persoonlijke project van Steven Vromman nadien: Low Impact Man (www.lowimpactman.be). Deze campagne inspireerde op haar beurt lezingen, boeken, theatervoorstellingen, een website en blog, opname in het educatieve pakket van , Het tv-programma Iedereen Eco is door heel wat scholen aan hun leerlingen getoond; vaak ging dit gepaard met eigen acties van de school met de leerlingen. De slogan Iedereen Eco (en de bijhorende boodschap) is tot lang na het project gebruikt door bedrijven, burgers, overheden en andere groepen om hun eigen ecologisch project voor te stellen, waaronder bedrijfscampagnes, modeshows, acties rond voeding en andere initiatieven. De VRT was in 2010 laureaat van de Belgische Energie- en Milieuprijs, een jaarlijkse prijs die wordt uitgereikt door bedrijven en instellingen actief rond energie en milieu, in de categorie Institution Sustainable Development Award. De omroep kreeg die onder andere voor Iedereen Eco. Kortom: Iedereen Eco is een mooi voorbeeld van hoe een sensibiliserende milieuboodschap ook leuk kan zijn en een groot publiek kan aanspreken, en hoe de massamedia (vooral televisie) kunnen zorgen voor het broodnodige multiplicatoreffect. 14

15 Towns Transition Towns In Tervuren gaat op 15 oktober 2011 het licht uit. Niet voor een uurtje, zoals veel deelnemers aan de jaarlijkse Nacht van de Duisternis die avond zullen doen. Nee, de Tervurenaren van het project Transition Towns willen 24 uur zonder elektriciteit leven. Zij willen zo aan zichzelf en aan de rest van de wereld bewijzen dat een mens het ook redt met minder energie. De boodschap aan de basis van de Transition Towns is somber, zegt Jeanneke van de Ven van de vzw Aardewerk. De piekolie, het moment waarop de olievoorraden beginnen te slinken, nadert met rasse schreden en ook op andere vlakken rijden we het milieu de vernieling in. Er is een transitie nodig: we moeten onze manier van leven, wonen, verplaatsen, verwarmen en voedsel produceren radicaal veranderen, als we een ramp willen afwenden. De boodschap is somber, maar de aanpak van de transitiebeweging is positief. Wij dromen van een andere wereld en we proberen die droom zelf waar te maken. Het vernieuwende idee van de Transition Towns ontstond in Groot-Brittannië. Deze nieuwe sociale beweging drijft op initiatieven van gewone, gemotiveerde burgers die zich verenigen in een transitiedorp, -wijk of -stad, om zo de milieuproblemen en de gevolgen van de klimaatverandering te helpen bestrijden. Transition Towns: gemotiveerde burgers verenigen zich om milieuproblemen te helpen bestrijden. Transitienetwerk Vlaanderen De vzw Aardewerk richtte het Transitienetwerk Vlaanderen op (www.transitie.be). Veel mensen willen iets doen, maar ze weten niet hoe of waar, zegt van de Ven. Bij het Transitienetwerk vinden ze een kader. Ver weg is het belerende vingertje. De transitiebeweging wil positieve, lokale acties stimuleren en ondersteunen. Er zijn veel verschillende accenten en invalshoeken mogelijk. De groepen vertrekken van wat de leden zelf graag doen. 15

16 In Tervuren bijvoorbeeld organiseert de transitiegroep filmavonden, een vegetarisch kookatelier en een cursus milieuvriendelijk en duurzaam tuinieren. Het transitie-initiatief van Tervuren heeft contacten gelegd met andere lokale verenigingen, zoals de Fietsers bond, Natuurpunt, en de KWB. De gemeente ondersteunt het initiatief ook met subsidies en door infrastructuur ter beschikking te stellen. Op termijn moeten transitiedorpen, -steden of -wijken toewerken naar een minder-energieplan, een breed gedragen plan met concrete acties om zoveel mogelijk energie te besparen. De vzw Aardewerk coördineert een aantal acties, maar biedt vooral ondersteuning bij wat de lokale groepen zelf bedenken en uitvoeren. Wij willen er daarbij over waken dat financiële drempels geen reden zijn voor mensen om niet deel te nemen, zegt Jeanneke van de Ven. Het gros van de middelen van het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer gebruikt Aardewerk dan ook om de vormingsmomenten zoals de inlooptweedaagsen, uitwisselingsdagen, lezingen en andere vormings- en sensibilisatieinitiatieven waar mensen ideeën kunnen opdoen, betaalbaar te houden (5 tot 7 euro voor een volledige dag, inclusief lunch). Voorts verzorgt Aardewerk de website waar informatie wordt gebundeld, boeken worden voorgesteld, evenementen worden gemeld, folders en handleidingen worden gepost, en zelfs een intranet voor de transitie-initiatieven wordt verzorgd. De vzw laat ook een aantal basispublicaties vertalen, zoals de Basishandleiding Transition Towns, zodat die toegankelijk zijn voor een breder publiek. Momenteel dragen al zestien dorpen, steden of wijken het label transitie-initiatief ; vijftig initiatieven zijn nog in de beginfase. De inlooptweedaagsen en andere vormingsmomenten trekken telkens tot tachtig deelnemers en er moeten extra dagen ingelast worden wegens de belangstelling. Er zijn geen cijfers over het aantal mensen dat precies is aangesloten bij een lokaal initiatief, of hoeveel mensen deelnemen aan een activiteit, maar de impact lijkt nu al groot. De essentie van de transitie is dat mensen in hun eigen buurt aan de slag gaan, met hun buurman of buurvrouw, niet alleen met gelijkgezinden. Op dit moment plukken we vooral het laaghangend fruit, mensen die al overtuigd zijn van de noodzaak van de omslag, zegt Jeanneke van de Ven. De essentie van de transitie is dat mensen in hun eigen buurt aan de slag gaan, met hun buurman of buurvrouw, niet alleen met gelijkgezinden. Daar wil Aardewerk nu op inzetten. 16

17 De grote kracht van de transitiebeweging is de inzet van de vele vrijwilligers: zo kunnen er veel activiteiten op touw worden gezet en kan de sneeuwbal aan het rollen gaan, zonder dat de organisatie loonkosten moet ophoesten. Het sneeuwbaleffect zit als het ware ingebakken in dit project. Mensen die deel uitmaken van een transition town, of die deelnemen aan een evenement praten hier vanzelfsprekend over met hun omgeving, wat nieuwe initiatieven voedt. Zonder het Fonds voor Duurzaam Materialen- en Energiebeheer zou de ondersteuning van Aardewerk heel beperkt geweest zijn, omdat het geen andere financieringsbronnen heeft. Dankzij het Fonds kon deze vernieuwende beweging uit de startblokken schieten in Vlaanderen. Reis rond de wereld Reis de Wereld in Zeven Dagen Kinderen en jongeren, zo weten marketeers al langer, drijven de aankopen en het gedrag in huishoudens. Haal hen aan boord, en je hebt de ouders en de rest van de familie mee. De vzw Mobiel 21 wilde dit principe ook toepassen op milieueducatie op school, omdat leerlingen wat ze daar leren en horen doorgeven aan hun ouders. Voor het lager onderwijs zijn er al veel acties om leerlingen bewust te maken van het belang van duurzame mobiliteit, maar in het secundair onderwijs was dit veel minder het geval, zegt Lies Lambert van Mobiel 21. Met Reis rond de Wereld in Zeven Dagen, dat de steun kreeg van het Fonds, wilde de organisatie deze lacune opvullen. Dit project werd uitgevoerd in de eerste helft van In de deelnemende scholen registreerden alle leerlingen en leerkrachten een week lang al hun verplaatsingen, zowel van en naar school als in hun vrije tijd. Met deze informatie werd een spel gespeeld: alle kilometers met een milieuvriendelijk vervoermiddel werden opgeteld, en daarmee werd op een wereldkaart aangeduid hoe ver men al geraakt was. Op de kaart werden steden aangedaan zoals Parijs, Barcelona, Kyoto en verder. Alles kon worden gevolgd via de projectwebsite, en er waren ook een blog, cadeautjes en affiches. De website kan nog steeds worden bezocht op 17

18 Interessant was ook dat het project voor iedereen hetzelfde was, ongeacht de leeftijd of de graad. Behalve alle leerlingen van de scholen deden ook alle leerkrachten en directies mee. Elke dag van de actieweek werden in het eerste lesuur de gegevens verzameld en verwerkt. Vervolgens verwerkte iemand de resultaten van de hele school en werd het totaal op de website gezet en op een grote wereldkaart op school geprikt. De doelgroep van scholieren is niet evident, zegt Lies Lambert. Tieners gebruiken graag de fiets en het openbaar vervoer, maar vooral omdat ze dan in hun eentje op pad kunnen. Duurzaamheid is niet echt een kopzorg bij hen. Bovendien is het zoeken naar een format die aansluit bij hun leefwereld en die gemakkelijk kan ingepast worden in het lessenschema van een middelbare school. De toverformule om jongeren warm te maken: professionele begeleiding, het spelelement en het gebruik van het internet. De toverformule om jongeren warm te maken? Professionele begeleiding, het spelelement en het gebruik van het internet. Om hun aandacht vast te houden moet de aanpak vernieuwend en aangepast zijn aan de jongerencultuur. Zonder een dynamische website met een blog, gebruik van sociale netwerken en mobiele toepassingen lukt dat niet. Het is ook belangrijk dat zowel de directie, de leerkrachten als de leerlingen er volledig achter staan. Het resultaat was er naar. In totaal hebben mensen verdeeld over zeven scholen toen deelgenomen. Hiermee werd de doelstelling van 500 tot deelnemers ruimschoots overtroffen. Het project werd ook erg professioneel uitgevoerd, met een voormeting in elke school, rapportering tijdens de actieweek en een nameting. Het aantal milieuvriendelijke verplaatsingen steeg in de campagneweek met 17,4% ten opzichte van de voormeting, en uit de nameting bleek dat de campagne een significant blijvend positief effect had. Reis rond de Wereld in Zeven Dagen is een voorbeeld van een project met een groot multiplicatoreffect. Zo slaagde Mobiel 21 er in om na het project een gelijkaardige campagne op te zetten in de provincie Limburg, met de steun van de provincie en Velodroom. Deze keer waren er deelnemers in acht scholen. Dankzij de ervaring van het eerste project kon Mobiel 21 het tweede project in een verbeterde versie nog efficiënter uitvoeren. Bij deze tweede uitgave steeg het aandeel milieuvriendelijke verplaatsingen van 64% naar 76% dankzij de campagne. Voor het eerst werd ook berekend hoeveel CO 2 door het project werd uitgespaard, en dat was maar liefst kilogram! 18

19 Sensibilisatieprojecten moeten de aandacht trekken, inspelen op hedendaagse behoeften, tot nadenken stemmen, de doelgroep zelf actie laten ondernemen, op een positieve manier initiatieven stimuleren en een aantal herhalingen of herinneringen bevatten zodat de sensibilisatie ook leidt tot duurzame en blijvende gedragsverandering. Reis rond de Wereld in Zeven Dagen heeft dit alles gedaan en daardoor naar alle waarschijnlijkheid een blijvend positief milieueffect gehad. Energiesnoeiers Soms bestaan er al her en der initiatieven die een eigen leven leiden en zelfs goed draaien, maar is er nood aan stroomlijning, coördinatie en professionalisering om nog te groeien en vooruit te gaan. Het project Energiesnoeiers van de vzw Komosie doet precies dat. Het is een schoolvoorbeeld van een project dat sector- en koepelontwikkeling als centrale doelstelling heeft. Advies bij de mensen thuis Energiesnoeiers Energiesnoeiersbedrijven zijn sociale-economiebedrijven die laaggeschoolden en langdurig werklozen opleiden en inzetten om energiebesparingen door te voeren in woningen. De Energiesnoeiers komen bij mensen thuis, doen een energiescan, bezorgen de bewoners een rapport met concrete tips voor energie- en geldbesparende maatregelen en bieden hun een pakket met eenvoudige energie- of waterbesparende ingrepen die de Energiesnoeiers zelf kunnen doen. Sinds 2008 kunnen Energiesnoeiers ook worden ingeschakeld voor grotere ingrepen, zoals het isoleren van het dak of de zoldervloer. De Energiesnoeiers combineren een milieudoelstelling met een dubbele sociale doelstelling: mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt worden aan het werk gezet, en ook de begunstigden zijn vaak maatschappelijk en financieel kwetsbare mensen. Het gaat dan om huurders met een laag inkomen, die meestal buiten de subsidies vallen die voor eigenaars bedoeld zijn; of om mensen die wel in aanmerking komen voor subsidies, maar hun weg niet vinden in de administratieve doolhof, omdat de maatregelen te complex of te versnipperd zijn of omdat zijzelf taal-, gezondheids- of psychische problemen hebben. Het project bestrijdt dus ook energiearmoede en sociale uitsluiting. 19

20 Er waren al Energiesnoeiers aan de slag, maar er was onvoldoende budget om de verschillende initiatieven te coördineren, een stevige structuur te ontwikkelen en om te professionaliseren, wat nodig is om op lange termijn te overleven, naar het succesvolle voorbeeld van de Vlaamse kringloopsector. Het multiplicatoreffect zit in het feit dat deze sector, met een financiële injectie in de beginfase, op de lange termijn levensvatbaar wordt, en op die manier nog lang een sterke milieuwinst zal opleveren. Door de sterke structuur kunnen nog meer energiesnoeibedrijven worden opgericht en zo meer burgers worden bereikt. De bewustwording van de bewoners kan ervoor zorgen dat zij ook op andere vlakken hun gedrag milieuvriendelijker maken. Dit project heeft een grote positieve milieu-impact. In tegenstelling tot de meeste overheidsmaatregelen bereiken de Energiesnoeiers precies die doelgroep die anders uit de boot valt, en die dus bijna zeker belangrijke ingrepen, zoals het plaatsen van dakisolatie, niet zou uitvoeren. Hiermee worden vele tonnen CO 2 uitgespaard. Daarnaast smeedt het project ook interessante partnerschappen, onder andere met Vlaamse gemeenten, OCMW s, energienetbeheerders, sociale huisvestingsmaatschappijen en middenveldorganisaties. De steun van het Fonds heeft een belangrijke bijdrage geleverd om de levensvatbaarheid en de kwaliteit van het initiatief op de lange termijn te helpen garanderen. Energiesnoeiers In tegenstelling tot vele overheidsmaatregelen bereiken de Energie snoeiers precies die doelgroep die anders uit de boot valt. Net als Iedereen Eco won Komosie met de Energiesnoeiers in 2009 de Belgische Energie- en Milieuprijs. 20

Het Fonds Duurzaam Afval- en Energiebeheer wil duurzame en innovatieve projecten rond afval- en energiebeheer in het Vlaams Gewest ondersteunen.

Het Fonds Duurzaam Afval- en Energiebeheer wil duurzame en innovatieve projecten rond afval- en energiebeheer in het Vlaams Gewest ondersteunen. DATUM 27/10/2008 5 AANTAL BLZ. Het Fonds Duurzaam Afval- en Energiebeheer lanceert een nieuwe projectoproep Het Fonds Duurzaam Afval- en Energiebeheer wil duurzame en innovatieve projecten rond afval-

Nadere informatie

Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer

Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer DATUM 30/05/2011 5 AANTAL BLZ. PERSBERICHT Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer bekroont 10 projecten rond materialen en energie in Vlaanderen Onder meer

Nadere informatie

Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven

Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven Case Energiesnoeiers Event Sociale Economie stimuleren via overheidsopdrachten: illusie of nabije toekomst? 29 september

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Energie voor iedereen! met steun van de Koning Boudewijnstichting Inhoud Samenwerkingsverband Dakisolatie waarom? Probleemstelling Project Troeven, uitdagingen

Nadere informatie

Projectvoorstel lokale aanpak energiearmoede i.k.v. opstart FRGE in de Westhoek

Projectvoorstel lokale aanpak energiearmoede i.k.v. opstart FRGE in de Westhoek Projectvoorstel lokale aanpak energiearmoede i.k.v. opstart FRGE in de Westhoek De Vlaamse regering wil meewerken aan de vermindering van de CO2 uitstoot door in te zetten op groene energie, door energie-investeringen

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Opmaak van een strategisch meerjarenplan?

Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Hypothetisch voorbeeld opgemaakt door medewerkers van de VVSG - zomer 2013 De VVSG helpt u graag op weg bij de opmaak van de strategische meerjarenplanning. Naast

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend!

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! 1 Projectoproep Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! Deelnemingsformulier 2015 Hart voor Handicap streeft naar een warme en inclusieve samenleving. Een samenleving waar iedereen van tel is. Een

Nadere informatie

Klimaattop Vlaams-Brabant voorbij:

Klimaattop Vlaams-Brabant voorbij: Klimaattop Vlaams-Brabant voorbij: 29 januari 2016 Het Bolwerk Vilvoorde hoe maken we de ambities waar? www.vlaamsbrabant.be/klimaattop Programma 10u Intro (Wouter, Jan) 10u10 Kader provinciaal klimaatplan

Nadere informatie

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur?

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? NATUUR EN LANDBOUW// VORSELAAR// 14 maart 2012 Draagvlakverbredingsproject Melk van Hier 1/1/2013 31/12/2013 Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

Milieutrefdag 4 juni 2009. Ecologische voetafdruk In jouw gemeente

Milieutrefdag 4 juni 2009. Ecologische voetafdruk In jouw gemeente Milieutrefdag 4 juni 2009 Ecologische voetafdruk In jouw gemeente Doelstelling Workshop: Alle gemeenten warm maken voor een inspirerende Campagne Ecologische voetafdruk Ecologische Voetafdruk in jouw gemeente

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Historiek. LOKALE AGENDA 21 - Leuven. Milieuconvenant. Resultaten. Acties. Duurzaam beleid in convenant. Agenda 21 van UNCED, Rio 92

Historiek. LOKALE AGENDA 21 - Leuven. Milieuconvenant. Resultaten. Acties. Duurzaam beleid in convenant. Agenda 21 van UNCED, Rio 92 LOKALE AGENDA 21 - Leuven Historiek Presentatie voor delegatie van stad en gemeenten van het Brussels Gewest Agenda 21 van UNCED, Rio 92 3 aanleidingen in Leuven ondertekening milieuconvenant 1997-1999

Nadere informatie

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld Pieter Verdonckt T 051/ 27 33 82 pieter.verdonckt@inagro.be Expert houtige biomassa Inagro vzw Maatschappij en Leefomgeving Willem Boeve T 051/27 33 79 willem.boeve@inagro.be Expert valorisatie maaisel

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 LOGO INTERWAAS!!! Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 Kim Rienckens (Provincie Oost-Vlaanderen, beleidsmedewerker dienst milieubeleid) en Frauke Van Goethem (Interwaas, projectmanager

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Advies Energiebesparing

Advies Energiebesparing Advies April 2015 2 1 Advies in hoofdlijnen Het advies 1. Waarom doen huurders wel of niet mee aan energiebesparende en -opwekkende maatregelen. 2. Hoe zijn huurders te verleiden tot energiebesparende

Nadere informatie

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel Brugge 3 juni 2015 Kris Van Dijck Burgemeester Dessel 9.500 inwoners 27 km² Landelijk maar Nucleaire industrie Opslag nucleair afval Witzand winning Sportgemeente Dessel en Witgoor Sport BMX Sportpark

Nadere informatie

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen Over de enquête Deze enquête werd verstuurd naar de milieudiensten van alle Vlaamse Steden en Gemeenten, alsook naar de duurzaamheidsambtenaren

Nadere informatie

2. Klimaat en duurzaamheid

2. Klimaat en duurzaamheid 1. Armoede Het Gentse OCMW ontwikkelt samen met de bevoegde stedelijke diensten een stedelijk sociaal-ecologisch werkgelegenheidsproject met als doel bestaande arbeidszorg-projecten op elkaar af te stemmen.

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie. Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek

Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie. Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek Wat? 7 workshops rond klimaatthematiek, energie, water

Nadere informatie

Energiezuinige toestellen, een haalbare kaart voor mensen in armoede

Energiezuinige toestellen, een haalbare kaart voor mensen in armoede Energiezuinige toestellen, een haalbare kaart voor mensen in armoede Een experiment met twee financiële modellen Synopsis WAT? Mensen met energieschulden die gebruik moeten maken van energieverslindende

Nadere informatie

Financieel plan Waaraan zal de school de subsidie besteden? Worden er nog andere subsidies gevraagd voor hetzelfde project?

Financieel plan Waaraan zal de school de subsidie besteden? Worden er nog andere subsidies gevraagd voor hetzelfde project? Reglement voor subsidies aan EcoScholen Wat is de doelstelling van deze subsidies? De stad Antwerpen wil via het toekennen van subsidies in het kader van EcoScholen Antwerpse kleuter, basis- en secundaire

Nadere informatie

Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012

Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012 Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012 Op 5 maart 2012 is het precies 500 jaar geleden dat Gerard Mercator werd geboren in Rupelmonde. De verjaardag van deze beroemde cartograaf die ooit

Nadere informatie

FEDERALE PRIJS ARMOEDEBESTRIJDING 2010 *** Reglement

FEDERALE PRIJS ARMOEDEBESTRIJDING 2010 *** Reglement FEDERALE PRIJS ARMOEDEBESTRIJDING 2010 *** Reglement Hoofdstuk 1: voorwerp van het reglement Artikel 1 Dit reglement bepaalt het doel, de deelnemingsvoorwaarden, de selectieprocedure en de toekenningcriteria

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen

Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen NOTA Datum: 2 april 2015 Van: Dienst Economie en Internationale Samenwerking Team Sociale Economie Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen

Nadere informatie

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Nadat uit onderzoek bleek dat minder dan een kwart van de 50-plussers voldoende beweegt of

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14 Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten Resultaten digitale verkenning 22 september 14 In het kort Doelgroep: Gelderse gemeenten Doel: verkennen behoefte aan provinciale ondersteuning bij faciliterende

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors Antwerpen en het burgemeestersconvenant Hoe het begon 2003 Lokaal Kyotoprotocol: basis gelegd maar nood aan meer doorgedreven energiebeleid 2007 - Bestuursakkoord: Stad wil een voorbeeldige milieustad

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie

Project Vormingen Milieuverlicht Verbruiken Behoeftedetectie bij sociaal-culturele organisaties

Project Vormingen Milieuverlicht Verbruiken Behoeftedetectie bij sociaal-culturele organisaties Project Vormingen Milieuverlicht Verbruiken Behoeftedetectie bij sociaal-culturele organisaties Voorstelling rapport behoeftedetectie Doelstelling, opzet en methodologie Inhoud van de behoeftedetectie

Nadere informatie

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen?

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Ecolabels Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Overzicht presentatie Voordelen/nadelen labels Voorwaarden voor een label Bruikbare labels Labels en overheidsaankopen Praktische hulpmiddelen

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit.

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit. OOK Vlaams OUDEREN OVERLEG KOMITEE vzw - Vlaamse OUDERENRAAD Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES 1. Informatie en communicatie Ouderen willen de diensten en taken van de provincie beter kennen. 2. Mobiliteit

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Over duurzaamheid en transitie in de kunsten. Steven Vromman, Greentrack Gent

Over duurzaamheid en transitie in de kunsten. Steven Vromman, Greentrack Gent Over duurzaamheid en transitie in de kunsten Steven Vromman, Greentrack Gent ontstaan - Werkgroep ecopodia (2008) - Project jonge sla (2010-2012) - Voortrekkers in Gent - Vooruit, BAM, Vieze Gasten, Timelab

Nadere informatie

De nacht van de duisternis

De nacht van de duisternis De nacht van de duisternis Datum: 28 maart 2009 Korte omschrijving: Op Nacht van de Duisternis vragen we gemeenten en steden om zoveel mogelijk straat- en klemtoonverlichting te doven. En om het hele jaar

Nadere informatie

Recticel Insulation bouwt duurzaam mee aan een positief energieklimaat

Recticel Insulation bouwt duurzaam mee aan een positief energieklimaat p. 1 Recticel Insulation bouwt duurzaam mee aan een positief energieklimaat Het stijgend energieverbruik in gebouwen en de opwarming van de aarde stellen ons voor een grote uitdaging. De gemiddelde burger

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Slotbijeenkomst. Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud

Slotbijeenkomst. Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud Slotbijeenkomst 15 september 2014 Huysmanhoeve, Eeklo Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud Samenwerking Voor Agrarisch Landschap vzw (SVAL) www.energieklandschapshout.be

Nadere informatie

Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België

Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België Via huisvesting, energieverbruik en besparing de energiearmoede in België aanpakken Enkele vragen over uw initiatief Geef een titel

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid Kennissessie Voka HC Tinne Vandensande Mechelen 27/04/2015 Gezondheidszorg is beter mét een actieve betrokken patiënt evidence based experience

Nadere informatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie Duurzame bureaumaterialen op de werkplek Onze bureaumaterialen (computers, toners, papier,...) en energieverbruik zijn een grote milieu-impact voor administraties en bedrijven. Daarenboven zijn er vaak

Nadere informatie

3.D.1 Deelname Initiatief

3.D.1 Deelname Initiatief 3.D.1 Deelname Initiatief Deelname Initiatief Inleiding Eis: Actieve deelname aan minimaal 1 (sector of keten) initiatief op het gebied van CO 2 -reductie in de projectenportefeuille door middel van aantoonbare

Nadere informatie

Van bouwsector naar woonsector

Van bouwsector naar woonsector Van bouwsector naar woonsector donderdag - 24 04 2014-12:23 Van bouwsector naar woonsector De bouw ondergaat vandaag een grote transformatie: naar een sector die inspeelt op de behoefte aan betaalbare

Nadere informatie

Doelstelling 20 jaar GO!

Doelstelling 20 jaar GO! Doelstelling 20 jaar GO! Dit feestjaar wordt aangegrepen om ons net op een zichtbare en feestelijke manier onder de aandacht te brengen en tezelfdertijd te werken aan een zinvol pedagogisch/strategisch

Nadere informatie

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht NIEUW HANDIGE DUURZAAMHEIDSTIPS www.duurzamehavenvanantwerpen.be Evenwicht tussen mens (people), milieu (planet) en welvaart (prosperity) H et tweede duurzaamheidsverslag,

Nadere informatie

Naar een voedingsbeleid op school

Naar een voedingsbeleid op school Naar een voedingsbeleid op school ing Jongeren en evenwichtig eten, het is niet altijd evident. Voor scholen is het een uitdaging om vanuit hun educatieve takenpakket hierbij een handje te helpen. De klaspraktijk

Nadere informatie

WARMTEFOTO GENT. Stad Gent

WARMTEFOTO GENT. Stad Gent 16 WARMTEFOTO GENT Stad Gent 1 1.1 INFORMATIE Informatie over het project en uw organisatie [1] Naam van het project Warmtefoto Gent URL van het project http://warmtefoto.gent.be/ Naam van de projectverantwoordelijke

Nadere informatie

BBL en Beweging. Naar een sterke community

BBL en Beweging. Naar een sterke community BBL en Beweging Naar een sterke community Onze opdracht verenigingen aansterken in hun streven naar een grotere impact Ons team Elien Sohier Laurien Spruyt Nik Meeusen een community van verenigingen...

Nadere informatie

Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer

Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer DATUM 15/05/2014 AANTAL BLZ. Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer bekroont 14 vernieuwende projecten rond materialen en energie Duurzamer leven? Eén klik op de app! Het Fonds maakt vandaag 15 mei

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

Belfius Smart City Award 2015

Belfius Smart City Award 2015 Belfius Smart City Award 2015 «Stadslab2050 Energie voor het Antwerpse hart» Stad Antwerpen Stadslab2050 (http://stadslab2050.be/) is een stedelijk laboratorium dat de omslag naar een duurzaam Antwerpen

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Duurzaam bouwen Even voorstellen

Duurzaam bouwen Even voorstellen Duurzaam bouwen Even voorstellen 1 Even voorstellen: CeDuBo Informatie- en coördinatiecentrum In oude badzaal van de mijn van Zolder Gebouw Eigendom WTCB 10 000 m² Mede-bewoners Virtueel bouwen 2 Missie

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Sector en keteninitiatieven

Sector en keteninitiatieven Sector en keteninitiatieven Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Auteur(s) Marco Vermeulen Kenmerk 1.D.1_1, 3.D.1_1, 3.D.1_2 en 3.D.2_1 Sector en keteninitiatieven Datum 13 maart 2015 Versie

Nadere informatie

Aan het einde van STARS:

Aan het einde van STARS: www.starseurope.org Aan het einde van STARS: hebben negen Europese steden het STARS-programma uitgevoerd hebben minimum 180 lagere scholen meegedongen naar het STARS-label en het bronzen niveau bereikt

Nadere informatie

Zet je in als vrijwilliger voor Plan België. Foto: Plan / Denis Closon

Zet je in als vrijwilliger voor Plan België. Foto: Plan / Denis Closon Foto: Plan / Denis Closon Zet je in als vrijwilliger voor Plan België Foto: Plan / Daniel Silva het Plan Zet je in als vrijwilliger voor Plan België en verander de toekomst van kinderen en hun gemeenschap

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

vzw Kempens Landschap

vzw Kempens Landschap vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging In 1997 werd vzw Kempens Landschap opgericht om landschap en

Nadere informatie

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur.

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur. Omzendbrief voor de subsidiëring van projecten in het kader van Samenlevingsinitiatieven 1. Wat zijn de Samenlevingsinitiatieven? De erkenning en subsidiëring van Samenlevingsinitiatieven gebeurt op basis

Nadere informatie

DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN?

DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN? ACTIEFICHE - SECUNDAIR DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN? Uitdaging Met de klas of werkgroep gaan jullie op zoek naar het juiste product of dienst en via een marktonderzoek gaan jullie na of er potentiële

Nadere informatie

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Aan Tafel! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE OMSCHRIJVING

Nadere informatie

Renovatiepact. Werkgroep communicatie. Startvergadering 12 februari 2015, Brussel

Renovatiepact. Werkgroep communicatie. Startvergadering 12 februari 2015, Brussel Renovatiepact Werkgroep communicatie Startvergadering 12 februari 2015, Brussel Het Vlaamse regeerakkoord 2014-2019 Vlaanderen maakt van energie-efficiëntie een topprioriteit door o.a. gebouwen en bedrijven

Nadere informatie

BIJLAGE. Bijlage nr. 1. Fiches. Titel initiatief: Caleidoscoop. Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen. Projectomschrijving

BIJLAGE. Bijlage nr. 1. Fiches. Titel initiatief: Caleidoscoop. Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen. Projectomschrijving BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiches Titel initiatief: Caleidoscoop Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen Caleidoscoop is een zelforganisatie die is ingebed in het gemeenschapscentrum. Een 8-tal vrouwelijke, allochtone

Nadere informatie

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 Vereniging voor verbrede landbouw De Frisse Wind Eindrapportage Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 POP/ILG projectnummer: 2008-41517-32609 Contact: Westfriesedijk 164 1767 CV Kolhorn info@defrissewind.nl

Nadere informatie

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen AFSTANDSLEREN EN ICT GECOMBINEERD ONDERWIJS 4 1 Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen Steven De Pauw Coördinator Toll-net Steven Verjans Universitair docent Open Universiteit

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid Leen Van der Meeren Een opdracht voor lokale besturen? Verkleinen ecologische voetafdruk Groene impuls aan de markt Voorbeeldfunctie: leading by example

Nadere informatie

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten dhr. Arne Oosthuyse projectcoördinator Voka - Kamer van Koophandel O-Vl. VON-sessie: Allochtoon ondernemerschap in Vlaanderen Donderdag 9 juni 2011 Huis van

Nadere informatie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Welke vragen liggen aan de basis? Er beweegt nu zeer veel rond energie. Waar staan we nu en hoe gaat het verder evolueren?

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011 Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek&Statistiek Januari 2012 Samenvatting In het Omnibusonderzoek van 2011 onder bewoners

Nadere informatie

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu integreren van energiebesparing en maatregelen voor energie-efficiëntie bij het saneren van bestaande gebouwen, bijdragen aan de bescherming van het klimaat

Nadere informatie

VVSG #TREFDAGSOCIAAL. Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker. Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar)

VVSG #TREFDAGSOCIAAL. Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker. Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar) VVSG #TREFDAGSOCIAAL Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar) Prof. Dries Lesage 2 Agenda 2030 en de SDG s 27 september

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente In opdracht van: Versie: augustus 2008 Maatschappelijke Onderneming B+ Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Inleiding Op 5 oktober

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): Mevrouw C.K. Kloens De heer H. Hooftman De heer D. Slothouber 12 september 2014 Definitief rapport

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie