Businesscases voor zuinigere verlichting in de corporatiesector

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Businesscases voor zuinigere verlichting in de corporatiesector"

Transcriptie

1 Huur & Energie Consult Businesscases voor zuinigere verlichting in de corporatiesector Flat op led: corporaties voor gezamenlijk uitwerken van mogelijkheden en ambities Versie 3, publiek voor geïnteresseerden Datum Projectnummer februari naar geïnteresseerde corporaties

2 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Achtergrond en vraagstelling 4 2 Te leveren resultaat Succesvolle cases in beeld Rekenmodellen voor veel voorkomende situaties Huurders: betrekken en meebetalen? Tool/methode voor vinden laaghangend fruit Investeringsvraagstuk / Wat kunnen externe investeerders betekenen? Aanbevelingen voor uitwerken beleid en ambities Aanzet tot technische eisen Algemeen: generiek resultaat 11 3 Werkwijze Cases in beeld Rekenmodellen voor veel voorkomende situaties Huurders: betrekken en meebetalen? Tool/methode vinden laaghangend fruit Investeringsvraagstuk / externe investeerders Aanbevelingen voor uitwerken beleid en ambities Aanzet tot technische eisen 13 4 Organisatie 14 5 Investering en financiering 15 Bijlage 1: Maarten Corpeleijn, adviseur 15

3 Samenvatting Veel van de 1.2 miljoen meergezinswoningen van corporaties beschikken over niet-duurzame verlichting. In andere sectoren lijkt de introductie van zuinigere verlichting sterk op gang gekomen. In de corporatiesector zien we enkele voorbeeldprojecten. Beperkingen worden door corporaties genoemd rond: bewijs dat het kan, inzicht in de businesscase, een verrekenafspraak met bewoners en investeringscapaciteit, en technische know-how. Er is overduidelijk enthousiasme om dit te doorbreken. Maarten Corpeleijn, zelfstandig adviseur (Huur & Energie Consult), vond in twee maanden 20 grote corporaties geïnteresseerd om na te denken over een gezamenlijk traject gericht op: in kaart brengen van succesvolle cases: wat is er gedaan, welke effecten had dit, welke lessen kunnen worden geleerd, uitwerken van rekenmodellen voor veel voorkomende situaties, uitzoeken van mogelijkheden om huurders keuzemogelijkheden te bieden en besparingen te verrekenen met huurders, tool om snel op voorraadniveau de interessante complexen in beeld te brengen het vinden van externe investeerders, en helder krijgen of externe investeerders aantrekkelijke aanbiedingen kunnen doen de voorraad snel in kaart te brengen wat betreft de meest kans het doen van aanbevelingen voor uitrol-strategieën en zo mogelijk uitwerken van technische programma s van eisen Dit projectplan beschrijft een traject om in gezamenlijkheid met de markt, te komen tot een businessplan met deze elementen. Dit gebeurt op een interactieve manier tussen Maarten als adviseur, de corporaties, partijen met ervaring en marktpartijen. Gevraagd wordt aan geïnteresseerde corporaties om voor eind februari in te stemmen met: Inbreng van reeds beschikbare kennis en ervaring, en deelname in werkgroepen op de bovengenoemde thema s naar wens Inbreng van een bijdrage voor de advieskosten, maximaal euro exclusief BTW. Uitgaande van minimaal 10 corporaties, wordt een budget van euro exclusief BTW gefinancierd. Doen meer corporaties mee, dan zakken de kosten per corporatie. Met Aedes vindt nog overleg plaats over een eventuele bijdrage. Communicatie over dit project met andere corporaties en de markt maakt onderdeel uit van dit plan (open innovatie). Dit project treedt in de voetsporen van het project zonnig huren (qua werkmethode, adviseur, en deels qua betrokken partijen). Via dit project werd in een half jaar veel informatie over zonneenergie beschikbaar gemaakt en gedeeld. Dit heeft bijgedragen aan meer en professionelere projecten met zonne-energie, naar tevredenheid van corporaties en bewoners. Dat effect beogen we met flat op led opnieuw te bereiken. Blad 3

4 1 Achtergrond en vraagstelling Corporaties verantwoordelijk voor woonlasten en milieu Corporaties voelen zich steeds meer verantwoordelijk voor de totale woonlasten van de huurder. De servicekosten vormen bij meergezinswoningen hierbij een belangrijk aandachtspunt. Diverse bewonersorganisaties vragen hier aandacht voor. De verlichting is een belangrijk onderdeel van de servicekosten. Veel verlichting is nog zeer conventioneel, en gaat vaker stuk en verbruikt meer stroom dan de huidige marktstandaard. Naar schatting zou 12 miljoen kwh per jaar kunnen worden bespaard op de verlichting van woningcorporaties (100 kwh per appartement), en een veelvoud daarvan op onderhoud. Deze energiebesparing is mede relevant voor het milieu. In het convenant Energiebesparing Huursector is de doelstelling is om energie te besparen en (daarmee) de CO2 uitstoot te doen verminderen. Een van de mogelijkheden om dit duurzame voornemen te realiseren is het jaarlijkse stroomverbruik voor de algemene ruimtes te beperken. Led-verlichting en zuinigere lampen al concurrerend, wanneer toepassen De aanschafkosten van LED-verlichting zijn op dit moment nog hoger dan die van conventionele verlichting maar prijzen dalen en door slimme inkoop valt winst te behalen. De besparing wordt met name gezien in het onderhoud: er gaan minder vaak lampen stuk. In algemene zin is het altijd verstandig om bij (semi-)openbare verlichting, die dagelijks en langdurig brandt, te kiezen voor LED. De vraag is dus niet of maar wanneer : direct, bij afschrijving van het armatuur, bij renovatie, Corporaties: waar is het bewezen, hoe succesvol is de businesscase, wie investeert? Corporaties hebben nog weinig grote succesverhalen. Een enquête onder 20 medewerkers (zie onderstaande figuur) gaf als beeld dat met name het interne urgentie-gevoel, de complexe organisatie rond verlichting en de overtuiging van het rendement knelpunten zijn. Daarnaast is de vraag wie zou moeten investeren: de corporatie of de leverancier? Blad 4

5 Vraagstelling: gezamenlijke zoektocht Op initiatief van Maarten Corpeleijn, zelfstandig adviseur bij Huur & Energie Consult (zie bijlage 1), kwamen 19 corporatiemedewerkers van 14 grote corporaties op 27 januari bij elkaar om dit vraagstuk te verkennen. Daarnaast hadden 10 corporaties hun interesse aangegeven maar waren door ziekte of directie-vergaderingen verhinderd. Bijlage 2 geeft alle partijen die interesse hebben getoond in het project. De corporaties vroegen op 27 januari om een plan van aanpak te maken voor het gezamenlijk opstellen van een rapport met daarin: in kaart brengen van succesvolle cases: wat is er gedaan, welke effecten had dit, welke lessen kunnen worden geleerd, uitwerken van rekenmodellen voor veel voorkomende situaties, uitzoeken van mogelijkheden om huurders keuzemogelijkheden te bieden en besparingen te verrekenen met huurders, tool om snel op voorraadniveau de interessante complexen in beeld te brengen het vinden van externe investeerders, en helder krijgen of externe investeerders een aantrekkelijk aanbod kunnen doen de voorraad snel in kaart te brengen wat betreft de meest kans Bij deze voldoet Huur & Energie Consult graag aan dit verzoek. Deze offerte is voorgelegd en afgestemd met een op 27 januari aangewezen begeleidingsgroep. Blad 5

6 2 Te leveren resultaat Het resultaat van het traject dient te zijn een rapportage rond een businesscase die een aantal zaken helder uitwerkt. Dit hoofdstuk beschrijft de vijf deliverables die daarbij in ieder geval dienen te worden uitgewerkt S u c c e s v o l l e c a s e s i n b e e l d Gewenst is een overzicht van enkele succesvolle cases, binnen en buiten de sector. Bij voorkeur worden de belangrijkste opties voor corporaties met enkele cases toegelicht. Van belang is in beeld te krijgen welke investeringen welke besparingen en andere verbeteringen opleveren in verschillende situaties. De onderstaande tabel geeft de relevante zones in een complex, en de te onderzoeken technieken. Binnen dit stramien zullen cases gezocht en uitgewerkt worden. Zone Galerijverlichting buiten Galerijverlichting - binnen Liften Trappenhuizen Portieken/hallen Kelders/boxen Parkeergarages Retrofit: nieuwe lamp in bestaand armatuur Tabel 2.1: productmarktcombinaties en scope onderzoek Van gewone tl naar zuinige tl Armatuurvervanging door LED Blad 6

7 2. 2 R e k e n m o d e l l e n v o o r v e e l v o o r k o m e n d e s i t u a t i e s Enkele corporaties hebben zich al verdiept in rekenmodellen en besparingen, en hiervoor eerste rekencalculaties gemaakt of laten maken. Gewenst is een meer algemeen rekenmodel waarmee verschillende typen complexen kunnen worden doorgerekend door technische en beleidsmedewerkers van corporaties. De onderstaande figuur geeft een overzicht van elementen van het te realiseren rekenmodel. Het rekenmodel dient: Te kunnen worden gebruikt door corporaties om zelfstandig keuzes door te rekenen, via MS Excel Voorzien te zijn van diverse parameters die naar wens kunnen worden bijgesteld Een prettige look and feel te hebben Qua financiële resultaten te voldoen aan alles wat een financiële afdeling of een investeerder wil weten (IRR, NCW, kasstromen, ) Een gevoeligheidsanalyse te kunnen faciliteren (wat als minder branduren, wat als geen afspraak met bewoners over verdeling kosten, wat als investering hoger, wat als de afschrijving van het bestaande armatuur wel of niet wordt ingerekend in de businesscase, wat als over 2 jaar de prijzen 20 % lager liggen). Aantal objecten Binnen/buitengalerij/garage/ Aantal lampen Gewenst aantal branduren per jaar Energietarief per kwh Achtergrondvariabelen Disconteringsvoet Energieprijsontwikkeling Huidige situatie & organisatie Type lamp, restwaarde Branduren / energiegebruik / schakeling Kosten van onderhoud en organisatie Kosten en baten Investering incl. vervroegde afschrijving, Geraamde besparingen Keuze voor vervanging Levensduur nieuw Aantal branduren Investering, overhead en fiscaliteit Energieverbruik, onderhoudskosten Verdeling met huurders Verrekening onderhoud nu Afspraken over niveau servicekosten na vervanging Resultaat Besparing huurders per jaar Investeerder: rendement, NCW, kasstromen, terugverdientijd Andere baten (niet geld, wel deels kwantificeerbaar): milieu, comfort, veiligheid, arbeidsplaatsen, Blad 7

8 2. 3 H u u r d e r s : b e t r e k k e n e n m e e b e t a l e n? Gewenst is op twee punten inzicht te krijgen in methoden om huurders te betrekken. Keuzes voor huurders? De introductie van nieuwe verlichting vraagt om afstemming rond: Effecten op comfort, veiligheid, overlast, Keuzes te maken rond het plaatsen en instellen van sensoren Nieuwe afspraken over onderhoud Gewenst is inzicht op welke wijze aan huurders ruimte kan worden geboden om in investeringsplannen een aantal keuzes te maken. Bijvoorbeeld: als we de verlichting in kelder hele dag laten branden, kost u dit x op jaarbasis via de servicekosten. Wilt u dat? Financieel Bij flats wordt op verschillende wijze omgegaan met de kosten voor het vervangen van lampen. De volgende methoden zijn bekend: De corporatie levert de lampen om niet, een bewoner draait ze erin De corporatie vervangt de lampen (of laat dit doen) en rekent dit niet door in de servicekosten De corporatie vervangt de lampen (of laat dit doen) en rekent dit wel door in de servicekosten Dit uitgangspunt bepaalt in grote mate de kosten voor vervanging (in welke mate zijn deze vast te stellen voor wat betreft de arbeidscomponent) alsmede waar de besparing op onderhoudskosten terechtkomt (bij de corporatie of bij de huurder). In principe is de vervanging van lampen verrekenbaar in de servicekosten, de vervanging van armaturen onderdeel van de kale huur (niet verrekenbaar). Duidelijk is dat bij verrekening van verlichting in de servicekosten corporaties en verhuurders hier anders mee omgaan. De ene corporatie neemt het onderhoud voor eigen rekening, de andere corporatie verrekent het, de volgende laat de huurders de lampen vervangen. Een eerste uitwisseling met de huurcommissie lijkt uit te wijzen dat 70 % toestemming nodig zou zijn om in de nieuwe situatie de investering af te schrijven op gehaalde besparingen, via de servicekosten. Blad 8

9 2. 4 T o o l / m e t h o d e v o o r v i n d e n l a a g h a n g e n d f r u i t Corporaties weten al zeer veel over hun complexen, nog zonder dat ze er een blik op hebben geworpen. De ambitie is om via data-mining het laaghangende fruit op te sporen. Gewenst is een tool of werkmethode om op voorraadniveau complexen aan te wijzen waar een investering snel rendeert, en een indicatie te krijgen van het investeringsvolume. Deze wens speelt met name bij de top-20 corporaties (waarvan 16 interesse toonden in dit initiatief), gegeven de grote hoeveelheden woningen ( meergezinswoningen of meer, naar schatting minimaal 300 gebouwen) en de beperkte investeringskosten per complex. Het is niet efficiënt om een groot aantal flats te onderwerpen aan een intensief onderzoek. Figuur: indicatief voorbeeld resultaat tool: complexen gerangschikt op potentieel voor besparing en restant levensduur, en omvang van het complex (diameter cirkel) Gebruik zou wellicht kunnen worden gemaakt van de volgende bronnen: 1. Objectinformatie uit MJOB: filter op restant levensduur, huur of vve, met of zonder winkels, bouwjaar: met name jonge flats zijn wat diverser en hebben vaak veel meer verlichting Binnen- of buitengalerij of portiek parkeergarage j/n aantal appartementen 2. Technische informatie verlichting uit MJOB: soort en aantal lampen aantal lichtbronnen 3. Energierekening uit de servicekosten: Energiegebruik per flat en per appartement Zo mogelijk: energiegebruik voor verlichting geschat (totaal min verbruik liften en andere bekende installaties (uit MJOB)) 4. Onderhoudskosten voor lampvervanging, en wijze van verrekenen Blad 9

10 2. 5 I n v e s t e r i n g s v r a a g s t u k / W a t k u n n e n e x t e r n e i n v e s - t e e r d e r s b e t e k e n e n? Gegeven de beperkte investeringscapaciteit van corporaties, zijn de volgende vragen relevant: 1. In hoeverre bieden bestaande budgetten voor planmatig onderhoud (vervanging van armaturen) en renovatie (ook vervanging van armaturen?) ruimte om (op een ander moment in de tijd) investeringen te doen? 2. Als kasstromen van de businesscase erg snel positief worden, is er dan voldoende ruimte voor de corporatie om te investeren? Mocht de conclusie zijn dat de corporatie niet zelf (voldoende) kan investeren, dan zijn externe investeerders interessant. Voor de hand ligt de externe investeerder te zoeken bij de leverancier van systemen (of als partner van de leverancier). Deze externe investeerder levert de apparatuur en verzorgt eventueel het onderhoud. De corporatie betaalt de investering terug via lagere onderhoudskosten en eventuele indirecte besparingen. Afspraken zouden gemaakt moeten worden over een bonus/malus in geval de besparingen mee/tegenvallen als gevolg van technische prestaties van de producten (werkelijk halen van de levensduur). Een vergelijkbare ESCO-constructie is bekend bij bijvoorbeeld warmtekoude-opslag en zonneenergie A a n b e v e l i n g e n v o o r u i t w e r k e n b e l e i d e n a m b i t i e s Op basis van bovenstaande resultaten is een handreiking gewenst naar individuele corporaties, om een strategie/plan van aanpak uit te werken. Hierbij valt te denken aan een stroomschema voor beleidskeuzes op basis van de situatie / ambitie / mogelijkheden van individuele corporaties. Het gaat dan om: welke mogelijkheden zijn er om ambities te realiseren hoe kan een uitvoeringsstrategie eruit zien. Dit dient te worden meegenomen in een hoofdstuk aanbevelingen A a n z e t t o t t e c h n i s c h e e i s e n De kern van de vraag is het uitwerken van een businesscase. Om in deze fase al met een specifiek Programma van Eisen of met productspecificaties lijkt te vroeg in dit stadium. Echter, voor de uitvoeringsfase daarna (waar enkele corporaties al naar toe gaan) is het wenselijk om te beschikken over: Programma s van eisen Aanbestedingsdocumenten Model-contracten met prestatiegaranties In dit stadium is gewenst een globaal overzicht: in dit soort zones (zie 2.1), heb je dat soort prestaties nodig, daar horen dit soort oplossingen bij en dat kost ongeveer dit. Blad 10

11 2. 8 A l g e m e e n : g e n e r i e k r e s u l t a a t De ambitie is een generiek resultaat, gericht op het ondersteunen van investeringsbeslissingen. In dit stadium zitten buiten de scope: Specifieke oplossingen voor nieuwbouw en kantoren van corporaties Huidige en toekomstige organisatie van onderhoud en adviezen over transitie daar naartoe Investeringsmodellen in geval van een vve Technische adviezen rond checklists voor individuele flats, modelcontracten voor installatie en onderhoud Vertaling van het generieke resultaat naar individuele plannen per corporatie De ervaring vanuit het project zonnig huren is dat het netwerk dat in deze fase tussen corporaties kan ontstaan, elkaar ook kan ondersteunen bij de uitwerking naar corporatie-niveau en bij de uitvoering. Blad 11

12 3 Werkwijze De bovengenoemde rapportage willen we op interactieve wijze tot stand brengen. Uitgangspunten daarbij zijn: Inbreng van relevante kennis door de deelnemers (corporaties, AgentschapNL, Aedes) Huur & Energie Consult voegt samen en vult aan op de onderdelen die ontbreken Samen interactief op zoek, ondersteund via internet-uitwisseling en 3 bijeenkomsten Oplevering van de businesscase voor de zomer 3. 1 C a s e s i n b e e l d Maarten stelt een format op voor cases. Op basis van zoeken via internet, beurzen en reeds bekende contacten verzamelt Maarten cases. Ervaringen in de sector die gedeeld kunnen worden zijn reeds bekend bij Woonbron, Elkien, Deltawonen, Woonkracht10, de goede woning Zoetermeer, Woonborg. Ervaringen buiten de sector zijn bekend bij Vesteda en enkele andere beleggers. Daarnaast zijn veel referentiecases beschikbaar uit hotelbranche. Veel sites van bedrijven bieden aanknopingspunten. Ook zal Maarten nagaan of agentschapnl danwel het ministerie van Economische Zaken danwel een branchevereniging een overzicht van relevante ervaringen heeft R e k e n m o d e l l e n v o o r v e e l v o o r k o m e n d e s i t u a t i e s Maarten werk de via het case-onderzoek verzamelde modellen uit. Hiervoor wordt dezelfde methode gevolgd als bij het opstellen van de rekenmodellen voor zonnighuren (qua look and feel en uitkomsten qua financiële parameters). De rekenmodellen worden door corporaties getest, respons verwerkt Maarten H u u r d e r s : b e t r e k k e n e n m e e b e t a l e n? Vanuit de ervaringen uit het case-onderzoek worden mogelijkheden benoemd om huurders te betrekken en mee te laten financieren. Maarten zoekt contact met de huurcommissie en eventueel de woonbond teneinde een overzicht te krijgen van juridische mogelijkheden om gerealiseerde besparingen toe te rekenen aan de corporatie. Biedt dit geen soelaas, dan onderzoekt Maarten of een constructie waarbij een derde investeert (de eigen energie BV of een externe) danwel de producten worden geleast wel huurcommissie-proof en praktisch uitvoerbaar is. Blad 12

13 3. 4 T o o l / m e t h o d e v i n d e n l a a g h a n g e n d f r u i t Maarten werkt met 2 corporaties (aan te melden) een grove scan op complexniveau uit. Uitgangspunt is dat de corporaties de databronnen ontsluiten en zo mogelijk aan elkaar koppelen. Maarten levert een inspanningsverplichting voor deze corporaties, en rapporteert de resultaten en lessons learned t.a.v. de gebruikte methode (welke informatie is ontsloten, wat leverde dit op, hoeveel tijd kostte het, waarop letten, ) I n v e s t e r i n g s v r a a g s t u k / e x t e r n e i n v e s t e e r d e r s Maarten gaat na bij leveranciers en banken: welke partijen voor hun rekening en risico willen investeren in zuinigere verlichting, en waar dit al gebeurt welke constructies hierbij worden voorgesteld en in hoeverre deze passen bij of passend te maken zijn voor het bedrijfsmodel van corporaties in hoeverre te stellen randvoorwaarden (cashflow neutraal of beter, geen druk op eigen of vreemd vermogen, risico s bij externe partij) kunnen worden gerealiseerd (voor welk deel van het bezit / in welke situaties) A a n b e v e l i n g e n v o o r u i t w e r k e n b e l e i d e n a m b i t i e s Op basis van bovenstaande resultaten werkt Maarten aanbevelingen voor corporaties uit. Hierbij valt te denken aan een stroomschema voor beleidskeuzes op basis van de situatie / ambitie / mogelijkheden van individuele corporaties. Het gaat dan om: welke mogelijkheden zijn er om ambities te realiseren hoe kan een uitvoeringsstrategie eruit zien. Dit wordt meegenomen in een hoofdstuk aanbevelingen A a n z e t t o t t e c h n i s c h e e i s e n Bij het onderzoek naar cases zal Maarten partijen uitvragen op gehanteerde programma s van eisen, aanbestedingsdocumenten en modelcontracten. Maarten rapporteert de lessons learned, en verspreid de gevonden documenten naar deelnemende corporaties. Verder huren corporaties die in dit traject interesse hebben, al technisch specialisten in. Hier kunnen wellicht opdrachten worden samengevoegd danwel resultaten generiek benut worde. Als de gevonden informatie onvoldoende is, wordt een externe technisch adviseur ingehuurd teneinde aanvulling te verschaffen (hiervoor is maximaal euro geraamd in dit budget). Blad 13

14 4 Organisatie De bovengenoemde rapportage willen we op interactieve wijze tot stand brengen. Rolverdeling Uitgangspunten voor de rolverdeling zijn: Corporaties brengen relevante kennis en contacten in. Corporaties dragen naar wens bij in werkgroepen rond thema s. Vooralsnog wordt gedacht aan drie werkgroepen rond de thema s: tool, verdienmodel en bewonersaanpak. Inbreng van relevante kennis door marktpartijen via Maarten Corpeleijn Maarten Corpeleijn verricht onderzoek, nodigt partijen uit, analyseert ingebrachte kennis en werkt uit. Waar nodig maakt Maarten gebruik van technisch specialisten rond led-verlichting en van een specialist voor het uitwerken van het rekenmodel in Excel. Planning en terugkoppelmomenten We gaan uit van de volgende planning met drie collectieve bijeenkomsten. Periode Februari Begin maart Eind maart April Begin mei Eind mei Begin juni Eind juni Werkzaamheden Offerte uitwerken Financiering Persbericht Uitwisseling van documentatie, aanmelden voor werkgroepen naar wens, Aanmelden pilots voor tool op voorraadniveau, werkafspraken maken (telefonisch en per mail) Eerste bijeenkomst eind maart met interessante sprekers en eerste verkenning van de vraagstukken Uitwerken, bijeenkomsten/overleg werkgroepen Tweede bijeenkomst met tussenresultaten vanuit werkgroepen half mei Concept-rapportage opstellen en bespreken Eindrapportage en verspreiding. Bespreken welke zaken uit rapport openbaar worden gemaakt, hoe te verspreiden Wijze uitwisseling, open innovatie We maken intern gebruik van mail en dropbox (voor uitwisseling documenten). Dit wordt door Maarten gefaciliteerd. Collega-corporaties en marktpartijen worden via een persbericht uitgenodigd deel te nemen en kunnen de projectvoortgang volgen via een website en een nieuwsbrief. Bij start van het project worden afspraken gemaakt over welke marktpartijen hoe benaderd worden, en wat we doen met hun input. Marktpartijen die in ieder geval benaderd worden ziojn collega-corporaties en andere "afnemers van led", en producenten. Blad 14

15 5 Investering en financiering Besproken werd op 27 januari dat minimaal 10 corporaties een bijdrage leveren van ieder maximaal 3.000,- exclusief btw. Dus bij 12 deelnemende corporaties, is de bijdrage per corporatie 2.500,- exclusief btw. Gevraagd wordt een toezegging per corporatie voor 3.000,-, bij afronding wordt verrekend op basis van het werkelijke aantal deelnemers. Het project is in technische zin een multi-cliënt-opdracht. Bijlage 1: Maarten Corpeleijn, adviseur Maarten Corpeleijn (1979) adviseert 12 jaar woningcorporaties en andere verhuurders rond energiebesparing en duurzame energie. Maarten voerde vier jaar een groeiend zelfstandig adviesbureau, was drie jaar teammanager duurzaamheid bij adviesbureau Atrivé, en is sinds 2014 weer actief als zelfstandig adviseur (zzp-er). Maarten initieerde onder andere in 2012 het project zonnig huren. Hier werd in een vergelijkbare aanpak met 30 corporaties de businesscase zonne-energie uitgewerkt (zie Het traject zonnig huren droeg er mede aan bij dat er vanaf 2013 substantiële projecten met zonne-energie zijn gerealiseerd door de deelnemende corporaties, en anderen. Maarten nam het initiatief voor dit project en tekent voor de uitvoering. Maartens specialisme zit op het rekenmodel, beschrijving van cases, juridische constructies voor verrekening met huurders en voorraadscans. Maarten is (nog) geen technisch specialist rond verlichting en zal waar nodig en gewenst een beroep doen op specifieke technische kennis. Blad 15

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Maarten Corpeleijn, 6 november 2013. maarten@huurenergie.nl 1 Achtergrond en ambitie Corporaties willen in een aantal jaren een flink aantal woningen

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Duurzame verlichting voor woningcorporaties

Duurzame verlichting voor woningcorporaties Duurzame verlichting voor woningcorporaties >> Als het gaat om energie en klimaat Bij de keuze van verlichting rondom woningen, in gemeenschappelijke ruimten en op paden en terreinen spelen veel factoren

Nadere informatie

Door: Maarten Corpeleijn, adviesteam zonnig huren Datum: 8 november 2015

Door: Maarten Corpeleijn, adviesteam zonnig huren Datum: 8 november 2015 Zonnig huren: Ervaringen van 40 verhuurders met aanbieden van zonnepanelen -wie investeert -geboden voordeel -deelname van huurders -prijs/kwaliteit van installaties -toekomstplannen Door: Maarten Corpeleijn,

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

Verlichting op flats van woningverhuurders: minder, slimmer, zuiniger

Verlichting op flats van woningverhuurders: minder, slimmer, zuiniger Verlichting op flats van woningverhuurders: minder, slimmer, zuiniger Flat op led eindrapportage Oktober 2014 Maarten Corpeleijn (Huur & Energie Consult) m.m.v. Bart van Oort, Koen Smits In opdracht van

Nadere informatie

Businessplannen voor uitrol zonne-energie in de corporatiesector - managementsamenvatting

Businessplannen voor uitrol zonne-energie in de corporatiesector - managementsamenvatting Papiermolen 5, Houten tel: 030 693 60 00 fax: 0499 33 83 88 KvK nr. 31042832 E: zonnighuren@atrive.nl I: www.zonnighuren.nl Businessplannen voor uitrol zonne-energie in de corporatiesector - managementsamenvatting

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases Het gebruik van LED verlichting in de Zorgsector Door: Daan Bording Betreft: Afstudeeropdracht Bachelor Science, Business & Innovation (SBI)

Nadere informatie

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 Advies zonnepanelen Inleiding p 3 september 2013 is de eerste Huurders Advies Groep (HAG) van Acantus in Winschoten van start

Nadere informatie

Projectplan zonnig huren Publieke versie

Projectplan zonnig huren Publieke versie Molenwei 2 Postbus 63 5680 AB Best tel: 030 693 60 00 fax: 0499 33 83 88 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Projectplan zonnig huren Publieke versie corporaties samen voor collectieve

Nadere informatie

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Maarten Corpeleijn, 27 juli 2015 Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Wie zijn werkgroep dak Christina Rozendaal Bert Bakker Ruud Verschoof Alex van den Boogaard Informatieavond 'Zon op ons dak' versie 5 2 Agenda

Nadere informatie

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden -150 SLIMME PARKEN LED-verlichting op sportvelden Wat? Veel sportverenigingen staan voor de keuze om te investeren in verlichting. Dit document is een tool waarmee clubs de kosten en maatschappelijke aspecten

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl blauw is het nieuwe groen meer besparen met minderwatt dit is minderwatt minderwatt is een businessunit van het gerenommeerde Maas & Hagoort Lampen. Met een

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel De Laatste Hendrik Energiescan & Investeringsvoorstel Bedrijf : Efficient Energie Auteur : ing. Harry de Jonge Adres : Westhavenweg 58 F Plaats : Amsterdam Postcode : 1042 AL Telefoonnummer : 020-6922661

Nadere informatie

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag ZONNESTROOM voor VvE s Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag TOEKOMSTGERICHT WONEN ook met de VvE-complexen op weg naar een duurzame Zuidvleugel!!! ZONNESTROOM KAN BIJDRAGEN

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting

Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting Waarom leren over energiezuinige verlichting in je huis? Het is uitgewezen dat we ongeveer 90% van ons leven binnenshuis doorbrengen. Een goed verlichte

Nadere informatie

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel 19 april 2010, HBV Maaskant Nieuwe woningwaarderingsstelsel (puntenstelsel) en het energielabel Susan Huijbregts Campagnemedewerker energieteam Waarom energie besparen? Woonlasten verlagen (de afgelopen

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases Het gebruik van LED verlichting in de Zorgsector Door: Daan Bording Betreft: Afstudeeropdracht Bachelor Science, Business & Innovation (SBI)

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING Onroerende zaken in exploitatie, bestemd voor verkoop Bij het bepalen van de bedrijfswaarde van voor verkoop bestemde huurwoningen verwijst de richtlijn voor woningcorporaties (RJ 645) naar de richtlijn

Nadere informatie

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting 10 tips 1. Energie besparing 2. Lichtopbrengst 3. Levensduur 4. Garantie 5. Kleurtemperatuur 6. Electrotechnische eigenschappen 7. Installatie 8. Prijs 9. Terugverdientijd

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL Saldering Wido van Heemstra Agentschap NL De wetgeving nu 2 Wat verstaan we onder salderen? In de wet wordt dit woord nergens gebruikt, dus verschillende interpretaties en misverstanden mogelijk Belangrijkste

Nadere informatie

BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK. Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen

BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK. Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen Voorwoord Led verlichting is duur! Het is een veel voorkomende opmerking. Terecht

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Meer met Minder Seminar Energielabel 24 april 2008, Nootdorp Rob van der Meer UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Installatiebranche met circa 5.300 aangesloten bedrijven. Technische detailhandel met circa

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?.

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?. Onderwerp: reactie op advies HAG Zonnepanelen Bijlage: reactie op deelvragen Geachte heer, mevrouw, In september is de eerste huurdersadviesgroep (HAG) van Acantus gestart. U heeft deelgenomen aan deze

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

PRAKTISCHE KENNISBIJEENKOMSTEN (VER)HUUR

PRAKTISCHE KENNISBIJEENKOMSTEN (VER)HUUR PRAKTISCHE KENNISBIJEENKOMSTEN (VER)HUUR 3 BASISTHEMA S 26 maart Huurovereenkomsten en Huurrecht 8 april Huurprijs(beleid) en servicekosten 22 april Fiscale aspecten bij scheiden van wonen en zorg 2 SPECIFIEKE

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013

Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013 Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013 Agenda 20.00 uur Opening door wethouder (introductie zonatlas) Jouke van Winden 20.20 uur Introductie Energie Collectief Capelle (ECC)

Nadere informatie

Onderzoek Zonnepanelen voor Huurders. Rapportage

Onderzoek Zonnepanelen voor Huurders. Rapportage Onderzoek Zonnepanelen voor Huurders Rapportage Amsterdam, september 2012 Onderzoek Zonnepanelen voor Huurders Rapportage Amsterdam, september 2012 Woonbond Kennis- en Adviescentrum Nieuwe Achtergracht

Nadere informatie

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014 Hands on energiescan sportverenigingen Energiek vooruit 18 september 2014 Inhoud 1. Wat houdt de scan in? 2. Uitkomst van de scan 3. Aandacht voor financiering 4. Workshop 1. Wat houdt de scan in? Intake

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Plan van Aanpak Huurderskoepels Het grote voordeel van collectieve opwek door huurders is dat het laagdrempelig, schaalbaar, betaalbaar en snel uit te voeren is. De aanpak bestaat uit de volgende stappen:

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16 Verlichtingsscan Gemeente Koggenland Juli 2012 Pagina 1 van 16 Opdrachtgever opdrachtgever : Gemeente Koggenland contactpersoon : Dhr. R. Gotjé Opdrachtnemer opdrachtnemer : Ziut Advies B.V. contactpersoon

Nadere informatie

Digitaal Panel Energiebesparing en betaalbaarheid

Digitaal Panel Energiebesparing en betaalbaarheid Digitaal Panel Energiebesparing en betaalbaarheid Huurdersplatform Palladion Gerard Jager Jurriën Schuurman Oktober 2014 1 Inhoudsopgave Achtergrond en doel onderzoek (3) Conclusies en aanbevelingen (4)

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Halfjaarlijkse publicatie januari t/m juni 2013. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen

Nadere informatie

Duurzaam besparen OP ENERGIE

Duurzaam besparen OP ENERGIE Duurzaam besparen OP ENERGIE Minder klachten Verbeter de Duurzaamheid & Verlaag de Kosten Over JNJ-projecten JNJ-Projecten levert de volgende producten en diensten: 1. Definitieve energielabels voor woningen

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN Themadag van het stoomplatform Efficiency in stoomsystemen Duiven, 13 mei 2009 Franka Morssink PROGRAMMA Introductie Dynamiek Begrippen Investeringsvoorbeeld Gegevens

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013 Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid 4 maart 2013 Aanleiding Het woonakkoord verminderd de investeringscapaciteit van woningcorporaties Het WSW wil dat de schuld per woning niet teveel oploopt

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties. Rapportage van onderzoek

Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties. Rapportage van onderzoek Besparen op servicekosten? De visie van huurdersorganisaties Rapportage van onderzoek 8 oktober 2012 Inleiding Als opmaat voor de actieweek servicekosten van 8 tot 13 oktober 2012 heeft de Woonbond de

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Dag van de energie 8 oktober 2009, Den Haag

Dag van de energie 8 oktober 2009, Den Haag Symposium Dag van de energie 8 oktober 2009, Den Haag Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam Telefoon (020) 5517700 Telefax (020) 5517799 E-mail: scholing@woonbond.nl www.woonbond.nl/symposia Symposium

Nadere informatie

80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn. Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Ledbuis - T5 Adapters / EcoTL

80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn. Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Ledbuis - T5 Adapters / EcoTL 80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Led - T5 Adapters / EcoTL ILP-International BV www.ilp-international.com mei 2013 INLEIDING Nu-Air Ventinox

Nadere informatie

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Ten geleide Bij deze vindt u een voorbeeld-aanbiedingsbrief en akkoordverklaring voor het aanbieden van zonnepanelen aan huurders. Mijn ervaring is dat

Nadere informatie

Marktconsultatie voor LED-verlichting in parkeergarage Roermondse Poort Venlo

Marktconsultatie voor LED-verlichting in parkeergarage Roermondse Poort Venlo Marktconsultatie voor LED-verlichting in P-garage Roermondse Poort Marktconsultatie voor LED-verlichting in parkeergarage Roermondse Poort Venlo Van: Gemeente Venlo, afdeling Openbare Werken, team Bouwbeheer

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud BouwLokalen 1 oktober 2015 Klantgericht bouwen door gericht vakmanschap Thomas Chaulet Introductie Missie Smits Vastgoedzorg richt zich op het voorspelbaar

Nadere informatie

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen Energiesprong @greenspirator bouwlokalen Somewhere in the North of Paris...extreme urban fuel poverty OPWARMING VERGRIJZING 13 miljard ENERGIEVERBRUIK WONINGBOUW Bron: PHI Bij 2000 m3 gasverbruik en

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO2-prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): De heer W. de Vries De heer H. Kosse 26 juni 2014 Definitief rapport Inhoudsopgave: blz. 1. Inleiding

Nadere informatie

De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot:

De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot: Energiebesparing bij de Gemeente Heusden: plan van aanpak Datum: 26 mei 2016 Status: versie 2, definitief De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot: De gemeente geeft het voorbeeld,

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij. Vaak vanuit het besef dat het verstandig is om anders om te gaan met onze aarde. Op het gebied

Nadere informatie

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies?

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Nul op de meter Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Waarom zou je dat willen? omdat de buitenschil lek en tochtig

Nadere informatie

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.G. Komduur, 0595 447792 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.G. Komduur)

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.G. Komduur, 0595 447792 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.G. Komduur) Vergadering: 7 juni 2012 Agendanummer: 10 Status: Opiniërend Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.G. Komduur, 0595 447792 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.G. Komduur) Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Vastgesteld en ondertekend in het bestuurlijk overleg d.d. 26 november 2014 1 Jaarlijks terugkerend

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Zon op Heerjansdam daar krijgen we energie van! Samenwerkingsverband Wat/Wie Buurtbewoners is kopen van omwonende burgers/ondernemers Zon samen op in een Heerjansdam Op Dit is het het dak tweede van een

Nadere informatie

Stook je rijk 2014. Rondetafel Energiebesparing in de Helmondse huursector. 29 Oktober 2014

Stook je rijk 2014. Rondetafel Energiebesparing in de Helmondse huursector. 29 Oktober 2014 Stook je rijk 2014 Rondetafel Energiebesparing in de Helmondse huursector 29 Oktober 2014 Programma 19.00 uur Inloop 19.30 uur Opening en aanleiding 19.40 uur Presentatie Woonbond, Robert Willé 19.50 uur

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

LED Verlichting. Give out voor Kantoren & Bedrijven. Door Steven Nieuwenburg - LED Specialist

LED Verlichting. Give out voor Kantoren & Bedrijven. Door Steven Nieuwenburg - LED Specialist BUSINESS 2016 Verlichting Give out voor Kantoren & Bedrijven Door Steven Nieuwenburg - Specialist Een snelle guideline voor Kantoren en bedrijven in het algemeen, waaronder winkels en MKB. Resultaat? Steek

Nadere informatie

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 16 november 2015 Even voorstellen Klaas Smink, projectleider VSU Energie Werkzaam bij VSU (Vereniging Sport Utrecht) VSU: belangenbehartiger en

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie