Duurzaamheid in de Aanbieding. Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaamheid in de Aanbieding. Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers"

Transcriptie

1 Duurzaamheid in de Aanbieding Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers

2 Colofon Ernst & Young Retail & Consumer Products Sector Postbus AB Amsterdam (088) Dit rapport is tot stand gekomen met medewerking van: Teksten & Onderzoek Max Erich, Ernst & Young Center for Business Knowledge Joke Rigter, Ernst & Young Climate Change and Sustainability Services Redactie Mia Pernot Onze speciale dank gaat uit naar: ANWB B.V. Arjan de Bakker (Manager MVO) FrieslandCampina Werner Buck (Corporate Director Public & Quality Affairs) G-Star Gerard Benner (CFO) Gulpener Bierbrouwerij B.V. John Halmans (Directeur) HEMA B.V. Charlotte Hooijdonk (Buying Director Fashion & Hardware) en Judy op het Veld (Hoofd interne communicatie & public relations) I KEA Nederland B.V. Paul Rotteveel (Milieu & Quality manager) Koninklijke Ahold Roland Waardenburg (Vice President Corporate Responsibility) Macintosh Retail N.V. Eric Coorens (COO) PLUS Holding BV Wim Timmermans (Directeur Operations) en Rowell Versleijen (Directeur Logistiek) Unilever N.V. Chris Dutilh ( Manager Duurzame Ontwikkeling) Interviews, eindredactie en productiebegeleiding Rijken & Jaarsma, Nieuwerkerk a/d IJssel Fotografie Foto Dijkstra, Uithoorn Peter van Es, Poortugaal Vormgeving Boulogne Jonkers, Zoetermeer Druk Thieme MediaCenter, Rotterdam Duurzaamheid in de Aanbieding; Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers is een uitgave van de Retail & Consumer Products Sector van Ernst & Young Ernst & Young Behoudens uitzondering door de wet gesteld mag zonder schriftelijke toestemming van de auteur niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking. De auteur is met uitsluiting van ieder ander gerechtigd de in artikel 16 Auteurswet 1912 j o het KB van 20 juni 1974 (Stb. 351), zoals gewijzigd bij het KB van 23 augustus 1985 (Stb. 471) en artikel 17 Auteurswet 1912 bedoelde vergoeding te innen en/of daartoe in en buiten rechte op te treden. 2 Duurzaamheid in de Aanbieding

3 Voorwoord We bevinden ons in een tijdperk met grote ecologische en sociale uitdagingen. Ik denk hierbij aan klimaatverandering, het dreigend tekort aan fossiele energie en grondstoffen, razendsnelle bevolkingsgroei en de opkomst van markten als China, India en Brazilië. Deze uitdagingen bieden marktkansen. Het hebben van een lange termijn visie is hierbij doorslaggevend. Ernst & Young houdt u daarom graag op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. Wat kan uw onderneming nu doen om één van de meest duurzame Retail en Consumer Products spelers te worden? Hoe voorkomt u dat duurzaamheid een gemiste kans is voor uw bedrijf? Dit onderzoeksverslag laat u zien hoe ondernemingen in deze sector omgaan met de uitdaging om zowel verantwoord, duurzaam als winstgevend te ondernemen. Zo leest u bijvoorbeeld hoe een kritische blik op supply chain management cruciaal kan zijn voor succesvolle integratie van duurzaam en verantwoord ondernemerschap in de bedrijfsstrategie en filosofie. Natuurlijk houden wij onszelf bij Ernst & Young ook een spiegel voor. Onze specialisten zijn volop bezig om Corporate Responsibility te integreren in de organisatie. Het succes van deze duurzaamheidsintegratie in onze dienstverlening wordt voor een groot deel bepaald door de kennisontwikkeling en persoonlijke bewustwording van onze mensen. Om dit te stimuleren, ondernemen we initiatieven binnen vier speerpunten: entrepreneurship, employees, environment en community engagement. Om entrepreneurship en thought leadership te stimuleren, hebben onze experts zitting in toonaangevende internationale commissies en academische leerstoelen en organiseren we al vijftien jaar jaarlijks de Entrepreneur of the Year Award. Het is belangrijk dat onze employees een afspiegeling zijn van het diverse talent dat onze maatschappij rijk is. Wij zijn onderscheidend op het gebied van diversiteit in ons personeelsbeleid. In samenwerking met ons Carbon Footprint Modelling team van Ernst & Young Advisory zijn we bezig onze impact op het environment in kaart te brengen en treffen we een scala aan maatregelen om deze zoveel mogelijk te reduceren. Ons community engagement wordt gekenmerkt door het inzetten van onze kennis voor nonprofit organisaties die actief zijn in kennisontwikkeling, het milieu en duurzaam ondernemerschap. Onze grootste maatschappelijke waarde ligt dan ook in onze rol als kennisorganisatie. Bedrijven in de Retail & Consumer Products sector bevinden zich in een markt met zichtbare uitdagingen op het gebied van verantwoord en duurzaam ondernemerschap. Ernst & Young deelt haar specialistische kennis op dit vlak dan ook graag met u. Een voorproefje hiervan treft u aan in dit unieke verslag. Pieter Jongstra Voorzitter Ernst & Young Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 3

4 4 Duurzaamheid in de Aanbieding

5 Inhoudsopgave Inleiding 7 1 Percepties op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen Definities in de aanbieding Percepties van retailers, fabrikanten, consumenten en overheid 10 Harry Kleine: Ondernemingen moeten duurzaamheid omarmen Duurzaam; maatschappelijke verantwoordelijkheid of business case? MVO; van externe druk naar interne drive MVO vanuit kostenoogpunt 16 Nick Belder: Tax onmisbaar zodra ondernemingen keuzes moeten maken Duurzame strategie en organisatie Strategisch MVO Duurzame ondernemingen Concurrentie en samenwerking 23 Nancy Kamp-Roelands: De vraag is al lang niet meer waarom maar hoe Duurzaamheid in de praktijk De keten verduurzaamd Duurzame productontwikkeling Duurzame inkoop Duurzame logistiek en productie Duurzame sales & marketing 32 Henk Slaats: Green Supply Chain brengt duurzaamheid en winstgevendheid bij elkaar Consument en duurzaamheid Consument versus burger Rol en toegevoegde waarde van duurzaamheid voor consumenten Herkenbaarheid; groene labels in de aanbieding Duurzaamheid bij aankopen 42 Danny Siemes: Activity Based Footprint model ondersteunt ondernemingen bij noodzakelijke transitie Verslaggeving Verantwoording en transparantie Visie Ernst & Young Huidige praktijk Trends in duurzaamheidsverslaggeving Aanbevelingen voor ondernemingen 49 Dick de Waard: Volledig geïntegreerde verslaggeving als einddoel Samenvatting en conclusies 52 Noten 55 Bijlage: Lianne van der Wijst: Postmaterialist gaat voor duurzaamheid. Maar wat is nu exact duurzaam? 56 Bronnen 58 Contactgegevens 59 Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 5

6 6 Duurzaamheid in de Aanbieding

7 Inleiding Duurzaamheid staat momenteel hoog op vrijwel alle agenda s, zeker bij bedrijven die actief zijn in de Retail & Consumer Products (hierna: RCP) sector. Het lijkt er echter op dat slechts enkele spelers duurzaamheid succesvol in hun strategie weten te integreren. Bij de meeste bedrijven ligt de focus op een beperkt aantal initiatieven. Een vertaling van de duurzaamheidstrend naar de bedrijfsstrategie en -filosofie is noodzakelijk. Sterker nog, het biedt een mogelijkheid zich te onderscheiden en concurrentievoordelen te realiseren. Wat moet uw onderneming nu doen om in 2015 één van de meest duurzame RCP-ondernemingen te zijn en te voorkomen dat duurzaamheid een aanbieding is die morgen weer voorbij is? Onderzoek Voor dit onderzoeksrapport is in april 2010 een tiental bedrijven in de Retail & Consumer Products sector geïnterviewd. Tijdens dit interview zijn vragen aan bod gekomen over de gebruikte definities en uitwerking van duurzaamheid binnen het bedrijf, duurzaamheid in de keten en in de branche, het meten van duurzaamheid, samenwerking met concurrenten op het gebied van duurzaamheid, consument en duurzaamheid en de toekomst van duurzaamheid. In het rapport hebben wij in overleg met deze tien bedrijven enkele uitspraken weergegeven om zo een beter beeld te geven van duurzaamheid in de Retail & Consumer Products sector. Structuur rapportage Hoofdstuk 1 geeft een beeld van het veelomvattende begrip duurzaamheid en de percepties van retailers, fabrikanten, consumenten en overheid. De motivatie voor bedrijven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen lezen we in hoofdstuk 2. Welke gebeurtenissen hebben geleid tot een versnelling van maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat zijn de drijfveren om maatschappelijk verantwoord te ondernemen? Nadat de belangrijke stap is genomen om duurzaam te willen ondernemen, is de vraag hoe dit in de organisatie vorm gaat krijgen. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de duurzame strategie. Daarna behandelen we duurzaamheid in de praktijk en natuurlijk consument en duurzaamheid. In dit hoofdstuk komen de uitslagen van de consumentenenquête uitgebreid aan bod. Verder gaan we in op de verslaggevingsaspecten rondom duurzaamheid in hoofdstuk 6. Verantwoording en transparantie zijn daarbij de kernbegrippen. In het laatste hoofdstuk vatten wij ons onderzoek samen en geven wij onze conclusies weer. In het kader van dit onderzoek lieten wij ook in samenwerking met het onderzoeksbureau GfK een enquête uitvoeren onder consumenten. FrieslandCampina HEMA Gulpener Bierbrouwerij Koninklijke Ahold G-Star ANWB IKEA Unilever Macintosh Retail PLUS Holding Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 7

8 8 Duurzaamheid in de Aanbieding

9 1 Percepties op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen Een eerste vraag die bij onderzoek naar duurzaamheid naar voren komt, is hoe deze term te definiëren. Naast het kader van een definitie is het echter ook belangrijk om rekening te houden met de verschillende percepties op duurzaamheid. We hebben hier namelijk te maken met een breed begrip, dat op vele manieren is te interpreteren. In dit hoofdstuk wordt daarom zowel naar definities gekeken als naar de visies van bedrijven en consumenten. 1.1 Definities in de aanbieding Termen als maatschappelijk verantwoord, duurzaam(heid), groen en milieuvriendelijk worden veel gebruikt. Het is daarbij niet altijd duidelijk wat de gebruiker van de term exact bedoelt. Mensen, bedrijven, instellingen en overheden gebruiken dergelijke termen te pas en te onpas en vaak zonder duidelijke uitleg. De meest gangbare definitie omtrent duurzaamheid is die van de VN-commissie Brundtland in het rapport Our Common Future uit Deze commissie definieerde de term duurzame ontwikkeling als ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen 1. Waar we in dit rapport vooral naar kijken, zijn de afgeleide begrippen duurzaam ondernemen of maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzaam consumeren. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt door MVO Nederland als volgt omschreven: Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dat u naast het streven naar winst (profit) ook rekening houdt met het effect van uw activiteiten op het milieu (planet) en dat u oog heeft voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf (people). Het gaat er om een balans te vinden tussen people, planet en profit. Steeds vaker blijkt dat die balans leidt tot betere resultaten voor zowel het bedrijf als de samenleving. MVO Nederland benadrukt dus de noodzaak om rekening te houden met de maatschappelijke en ecologische effecten van bedrijfsactiviteiten. Deze benadering gericht op de drie p s ofwel de Tripe P benadering (people, planet en profit) is afkomstig van John Elkington 2 en is niet alleen door MVO Nederland, maar ook door vele andere instanties en bedrijven overgenomen. Ook het Ministerie van VROM en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit halen deze benadering aan, waarbij eerstgenoemde de noodzaak tot evenwicht tussen de drie p s (vertaald naar economisch, sociaal en milieu) aanhaalt en tevens de noodzaak aangeeft om maatschappelijke en milieuproblemen op te lossen: Duurzaam ondernemen ook wel maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) genoemd is ondernemen waarbij evenwicht bestaat tussen economische, sociale en milieubelangen. Duurzame ondernemers kijken niet alleen naar hun winst- en verliescijfers, maar ook naar de gevolgen van hun bedrijfsactiviteiten voor mens en milieu. En niet alleen naar de huidige gevolgen daarvan, maar ook naar de gevolgen in de toekomst. Duurzaam ondernemen betekent dat bedrijven naar vermogen bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke en milieuproblemen die met de onderneming samenhangen. Het vereist dat bedrijven zich maatschappelijk verantwoord willen gedragen en daarmee verder willen gaan dan de wet- en regelgeving hen voorschrijft. De diverse partijen vinden dus overeenstemming waar het gaat om de Triple P-benadering. De tone of voice verschilt echter. Het MVO Platform, een netwerk van Nederlandse maatschappelijke organisaties en vakbonden, haalt eveneens de drie p s aan. Het Platform beklemtoont de noodzaak tot het afleggen van verantwoordelijkheid: MVO is een resultaatgericht proces waarbij een bedrijf over de gehele keten van zijn activiteiten verantwoordelijkheid neemt over de effecten van deze activiteiten op sociaal, ecologisch en economisch gebied, daarover verantwoording aflegt en de dialoog aangaat met belanghebbenden. De diverse partijen vinden dus overeenstemming waar het gaat om de Triple P-benadering. De tone of voice verschilt echter per partij. We zien dat de nadruk bij MVO Nederland ligt bij het vinden van een balans, waarbij ook meteen mogelijkheden worden aangehaald om te komen tot betere bedrijfsresultaten. De overheid en het MVO Platform benadrukken echter vooral de verantwoordelijkheid van bedrijven richting maatschappij en milieu. Kijken we naar de definitie van duurzaam consumeren dan zien we ook daar de p s weer terugkomen. Het Ministerie van Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 9

10 VROM definieert duurzaam consumeren als consumeren zonder dat het milieu daar ernstige schade van ondervindt en zonder dat mensen er onder lijden. Dat betekent dat je als consument rekening houdt met de manier waarop producten die je koopt tot stand zijn gekomen. Kortom, je houdt rekening met mensen, leefmilieu en economie (ook wel aangeduid als de 3 p s: people, planet en profit). Naast bovenstaande beschrijvingen van MVO/duurzaam ondernemen en duurzaam consumeren is het interessant om te kijken hoe bedrijven en consumenten zelf denken over dit onderwerp. De definitie van VROM is mooi, maar de vraag is of ondernemingen en consumenten dit op dezelfde wijze zien. 1.2 Percepties van retailers, fabrikanten, consumenten en overheid Op de internetsites van spelers in Retail en Consumer Products komen we al snel diverse termen tegen zoals duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) of de Engelstalige tegenhangers; sustainability en corporate (social) responsibility (c(s)r). Sommige spelers gebruiken de termen door elkaar heen. Een van de geïnterviewde ondernemingen zegt hierover: MVO wordt meer gebruikt, echter wanneer het om productie en materialen gaat dan wordt vaak de term duurzaamheid gehanteerd. Ik zie niet echt een onderscheid in deze termen. People, planet en profit: HEMA: HEMA staat midden in de maatschappij en dicht bij de mensen. Wij nemen verantwoordelijkheid voor die samenleving en streven voortdurend naar een juiste balans tussen mens, milieu en bedrijfsvoering. IKEA: We zijn ervan overtuigd dat je verantwoordelijkheid voor maatschappij en milieu moet nemen om goed zaken te kunnen doen. Unilever: Door maatschappelijke en milieukwesties aan te pakken, kunnen onze merken echt een verschil maken en tegelijkertijd groei voor ons bedrijf creëren. In veel gevallen blijkt de visie opgebouwd rondom de bekende Triple P: people, planet en profit. Duidelijk is dat bedrijven zelf liever geen definitie geven van de term die ze hanteren. Men spreekt liever van een bepaalde visie. In veel gevallen blijkt de visie opgebouwd rondom de bekende Triple P: people, planet en profit. Naast profit dus ook maatschappij en milieu. Bedrijven zijn zich er van bewust dat de term duurzaam(heid) voor consumenten niet altijd even duidelijk is. Zo stelt Arjan de Bakker, Manager MVO van de ANWB, dat de term duurzaam al snel verwarring wekt bij consumenten: Mensen verstaan onder de term duurzaam ook vaak iets wat lang mee gaat. De helft van de respondenten verstaat onder de term duurzaamheid: iets wat lang mee gaat en van degelijke/goede kwaliteit is. Deze verwarring omtrent duurzaamheid komt ook naar voren in de enquête die wij in het kader van dit onderzoek lieten uitvoeren onder consumenten. De helft van de respondenten verstaat onder de term duurzaamheid: iets wat lang mee gaat en van degelijke/goede kwaliteit is. Overigens is er een opvallend verschil te constateren in de interpretatie van het begrip duurzaamheid, wanneer naar leeftijdsgroepen wordt gekeken. Jongere personen verbinden het begrip eerder met milieu en natuur, terwijl ouderen het begrip associëren met kwaliteit en iets dat lang mee gaat. Dat er brede interpretatie mogelijk is van het begrip duurzaamheid blijkt wel uit de antwoorden die consumenten geven op deze vraag (zie tabel 1.1). In een volgende vraag (zie figuur 1.1) legden we respondenten een aantal begrippen voor met de vraag in welke mate zij deze termen associëren met duurzaamheid. Hierin scoren milieuvriendelijk, recycling en energiezuinig hoog. Er is minder associatie met termen als CO 2 -reductie, ethisch verantwoord of diervriendelijk. Tabel 1.1 Consument en het begrip duurzaamheid Kunt u in het kort beschrijven wat duurzaamheid volgens u inhoudt? Totaal jaar jaar jaar jaar 65+ jaar Bewust omgaan met milieu/energie/natuur/recycling 40% 50% 45% 36% 36% 33% Iets dat lang mee gaat/degelijk/goede kwaliteit 49% 39% 42% 54% 54% 56% Weet ik niet/anders 11% 11% 13% 10% 10% 11% 10 Duurzaamheid in de Aanbieding

11 Figuur 1.1 Associatie begrippen met duurzaamheid In welke mate verbindt u duurzaamheid met onderstaande begrippen? (schaal 1-5 waarbij 1 = in lage mate en 5 = in hoge mate) Milieuvriendelijk 4,1 Recycling 4,1 Energiezuinig 4,0 Besparing 3,9 Zuinig 3,9 Hoge kwaliteit 3,8 CO 2 reductie 3,8 Maatschappelijk betrokken 3,6 Ethisch verantwoord 3,6 Biologisch 3,4 Diervriendelijk 3,4 Prijzig 3,3 Lekker 2,9 Conclusie Uit de besproken definities en visies op duurzaamheid en MVO blijkt dat we te maken hebben met een veelomvattend begrip. De Triple P benadering biedt bedrijven een handvat, maar geeft ook meteen de breedte en complexiteit van het onderwerp weer. Bedrijven die duurzaam willen ondernemen, zullen dan ook met veel aspecten in hun organisatie en activiteiten rekening moeten houden. In het vervolg van dit rapport gaan we hier verder op in. Consumenten over duurzaamheid Duurzaamheid is rekening houden met de toekomst, minder verspilling van energie, materialen, grondstoffen, e.d. Veel luxe Milieuvriendelijk geproduceerd Fair trade Dingen die lang meegaan en goed voor het milieu zijn Modewoord om geld uit de zak te kloppen Bewust omgaan met energie en fossiele brandstoffen zodat de natuur en het milieu zo min mogelijk belast worden Energiebesparing Kwaliteit materialen Klimaatneutraal handelen en consumeren Goederen met een lange levensduur Goederen die het milieu niet belasten en gerecycled kunnen worden Dat het extra geld kost voor niets speciaals Goede kwaliteit, lang houdbaar Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 11

12 Harry Kleine, Business Tax Advisory/Partner Ernst & Young, voorzitter van de sectorgroep Retail & Consumer Products: Ondernemingen moeten duurzaamheid omarmen. 12 Duurzaamheid in de Aanbieding

13 Ondernemingen moeten duurzaamheid omarmen. Met name in de sector Retail & Consumer Products, staat duurzaamheid, ondanks de economische crisis, hoog op de beleidsagenda s. Hoe prominent, hangt nog wel sterk af van de keuzes die een bedrijf maakt. Maar ook van de stakeholders die een onderneming toelaat. Wanneer dit slechts de aandeelhouder is, zal duurzaamheid een minder prominente positie innemen. In dat geval zal er meer waarde worden gehecht aan waardegroei van de aandelen dan aan duurzaamheid. De omgeving erbij betrekken Sommige organisaties laten meer stakeholders toe en houden rekening met de community om hen heen bij hun bedrijfsvoering. Je kunt als onderneming nog een stap verder gaan, door de hele regio bij je bedrijfsproces te betrekken. Zoals de bierbrouwer uit ons onderzoek, die zijn grondstoffen niet uit Tsjechië haalt, maar de boeren uit de omgeving de hop laat verbouwen. Duurzaamheid als strategie Bedrijven kunnen duurzaamheid op verschillende manieren benaderen. De eerste omdat de overheid of een NGO het afdwingt. De tweede omdat het je bijvoorbeeld een subsidie of belastingverlaging oplevert. Dus ingegeven door een economisch voordeel. De derde en naar mijn mening betere benadering is om het in je hele strategie en organisatie te integreren. Nog een stap verder is te zeggen: Ik vertaal het niet in een strategie. Het is mijn strategie. Duurzaamheidsverificatie gekoppeld aan advies en fiscale planning Het thema duurzaamheid loopt dwars over de verschillende servicelines van Ernst & Young. Zo versterken we elkaar. Het stelt Ernst & Young bovendien in staat cliënten een breed spectrum aan kennis, kunde en ervaring te bieden op het terrein van duurzaamheid. De serviceline die actief is met assurance (controle), kan bijvoorbeeld het duurzaamheidsverslag verifiëren. Op den duur kunnen we wellicht niet alleen een label aan een onderneming hangen, maar ook aan het product waar tot nu toe geen eenduidig label voor bestaat. Kijk maar eens naar de supermarkten. Bepaalde producten hebben een (duurzaamheids)label terwijl het niet exact duidelijk is welke lading dit label dekt. Onze advisory-tak kan vervolgens kijken hoe een organisatie haar gehele primaire proces kan optimaliseren en daarmee bijvoorbeeld de carbon en water footprint verkleinen, onze zogenaamde footprinting propositie. De fiscale kolom ten slotte kan bedrijven wijzen op de fiscale faciliteiten voor investeringen in duurzaamheid, zoals een energiezuinig wagenpark of zelf stroom opwekken door windmolens of zonnepanelen. We kunnen dus in onze tailor-made services propositie, duurzaamheidsverificatie koppelen aan advies en fiscale planning. Daarmee gaat Ernst & Young een stap verder dan anderen. Trendy imago Bepaalde organisaties zijn daar al heel ver in. Die communiceren dat alleen niet. Zo begon Sara Lee/DE tien jaar geleden al met het duurzaam sourcen van hun thee in de hele supply chain. Een ander voorbeeld is Gulpener Bierbrouwerijen. Die zijn jaren geleden al begonnen hun bierbrouwerijen en alles daar omheen duurzaam te maken. Lang niet iedereen weet dat echter. Ben & Jerry s daarentegen staat er wel bekend om. Die zijn er als geen ander in geslaagd, duurzaam ondernemen een trendy imago te geven. Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 13

14 2 Duurzaam; maatschappelijke verantwoordelijkheid of business case? De motivatie voor bedrijven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen varieert. Voor sommigen heeft een bedrijf geen bestaansrecht zonder MVO. Anderen baseren MVO op een business case, onderbouwd met harde cijfers. In dit hoofdstuk kijken we naar de motivatie achter MVO en de redenen waarom bedrijven maatschappelijk verantwoord (zouden moeten) ondernemen. 2.1 MVO; van externe druk naar interne drive In 1995 besloot Shell de Brent Spar, een laadstation voor olietankers, af te laten zinken in zee. Het platform was versleten en werd buiten gebruik gesteld. Shell claimde, na eigen onderzoek, dat afzinken in de diepzee de beste optie was. Afbreken op het land zou gevaarlijker zijn, schadelijker zijn voor het (land)milieu en ook veel meer geld kosten. Het bedrijf kwam vervolgens fel onder vuur te liggen. Milieuorganisatie Greenpeace stelde dat op het platform veel gevaarlijke stoffen aanwezig waren die het milieu zouden aantasten. Greenpeace riep wereldwijd op tot een boycot van Shell-tankstations en voerde een succesvolle mediastrijd. Uiteindelijk, na aanzienlijke imago-schade, besloot Shell het platform niet af te zinken. Het beleid rondom MVO werd versneld doorgevoerd, waar het proces anders langzamer zou zijn verlopen. Het voorbeeld van de Brent Spar wordt nog regelmatig aangehaald als aanjager voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. De externe druk van NGO s (niet-gouvernementele organisatie) zoals Greenpeace heeft geleid tot een angstbeeld voor veel ondernemingen. Ook een door ons geïnterviewde onderneming kan hier over meepraten. Men voelde zich gegijzeld in een conflict met een NGO over misstanden bij een toeleverancier. Er kon gelukkig nog ingegrepen worden om merkschade te voorkomen, maar tegelijkertijd kwam het besef dat meer actie op het gebied van MVO was vereist. De gebeurtenis had de uitwerking van een katalysator voor MVO; het beleid rondom MVO werd versneld doorgevoerd, waar het proces anders langzamer zou zijn verlopen. Uit een onderzoek van de UPS Europe Business Monitor uit 2007 blijkt imago een belangrijke drijfveer te zijn voor MVO. De resultaten uit interviews met topmanagers uit zeven Europese landen geven aan dat voor 49% de behoefte om de merkreputatie en het bedrijfsimago te verbeteren de grootste drijfveer is voor de MVO-activiteiten van het bedrijf. Volgens het onderzoek is ook wet- en regelgeving in de industrie een belangrijke beweegreden. Dit blijkt voor zowel de bedrijfsleiders in Nederland (36%) als in Frankrijk (49%) in 2007 zelfs de hoofdreden voor MVO-initiatieven. 3 Ook overheden zorgen door middel van wet-en regelgeving voor een stimulans in MVO. Toch is MVO veel meer een kwestie van inspanningen die verder gaan dan wetgeving. Wel probeert de overheid MVO te stimuleren door duurzaam in te kopen. De Rijksoverheid heeft als doelstelling om in 2010 voor 100% duurzaam in te kopen. De gemeenten gaan voor 75% in 2010 en 100% in Provincies en waterschappen willen in 2010 voor 50% duurzaam inkopen. Daarnaast plaatst de overheid ook indirect druk op bedrijven door subsidies te verstrekken aan NGO s zoals Oxfam Novib. Deze boekte in de periode 2009/2010 resultaat met de Groene Sint campagne. Een campagne gericht tegen de verkoop van foute chocoladeletters. Deze campagne zorgde er voor dat zeven bedrijven (Lidl, Jamin, HEMA, V&D, AH, Kruidvat/Trekpleister en Plus) een persverklaring hebben uitgestuurd met de aankondiging dat ze in 2010 en verder (meer) duurzame chocolade(letters) gaan verkopen. De vervuiler betaalt moet consequenter het motto worden in het belastingstelsel. Volgens sommigen gaat de overheid nog niet ver genoeg. Zo deed Willem Lageweg van MVO Nederland in het Financieele Dagblad een oproep richting alle politieke partijen: De vervuiler betaalt moet consequenter het motto worden in het belastingstelsel. Dus wie veel CO 2 uitstoot, betaalt meer belasting dan een klimaatneutraal bedrijf. Wie eindige grondstoffen gebruikt, betaalt meer dan bedrijven die op basis van cradle to cradle werken. Voor duurzame producten moet een lager btw-tarief gelden dan voor vervuilende producten. De btw op duurzaam hout en op biologische, energiezuinige, cradle to cradle- en streekproducten kan omlaag. Innovatievouchers moeten worden uitgebreid. Een ondernemer die veel aan scholing doet of mensen met een beperking in dienst neemt, wordt beloond met belastingaftrek. Het subsidiestelsel voor bedrijven kan drastisch worden vereenvoudigd. Dat bespaart kosten en vergemakkelijkt de toegang. Bedrijven die sociale of milieubepalingen overtreden, kunnen harder worden aangepakt 4. Toch wil Lageweg de overheid zeker niet een te soft beleid verwijten. Volgens Lageweg zou een mix van dwang en marktwerking ideaal zijn, zo zei hij reeds in 2008 in het Agrarisch Dagblad: Gezien de omvang van het probleem dat onze planeet ontmoet, acht ik het onverstandig de normen volledig door de markt zelf te laten bepalen. Er is voorlopig nog altijd een dwingende macht nodig, maar een mix van dwang en marktwerking is ideaal Duurzaamheid in de Aanbieding

15 Figuur 2.1 Effect belastingmaatregelen marktaandeel Toyota Prius in Nederland. Bron: Autoweek, bewerking Ernst & Young Figuur 2.2 Verantwoordelijk voor duurzaamheid volgens consumenten In welke mate zijn onderstaande partijen volgens u verantwoordelijk voor duurzaamheid? (schaal 1-5 waarbij 1 = in lage mate en 5 = in hoge mate) 2,5 2,0 Marktaandeel Toyota Prius in Nederland 2,1% 2,3% 5 4 3,98 4,31 4,47 1,5 1,3% 3 1,0 2 0,5 0,0 0,5% 0,4% voor belastingmaatregelen na belastingmaatregelen t/m maart Dat de overheid door differentiatie in belastingen het succes van duurzaamheid kan beïnvloeden, blijkt uit de markt voor personenauto s. Sinds enkele jaren is men in deze markt zeer actief gaan sturen op CO 2 -uitstoot. In 2008 en 2009 werden lagere bijtellingscategorieën (privégebruik leaseauto s) geïntroduceerd voor extreem zuinige en milieuvriendelijke auto s. Verder werd in 2009 de BPM (aanschafbelasting) voor extreem zuinige auto s afgeschaft en in 2010 is ook nog eens de MRB (motorrijtuigenbelasting) voor deze groep auto s afgeschaft. De hybride Toyota Prius behoort tot de kleine categorie auto s die extreem zuinig genoemd mag worden. In figuur 2.1 is te zien hoe het marktaandeel vanaf 2008 explosief steeg. Nederland is in Europa inmiddels zelfs koploper wat betreft de verkoop van hybride auto s. Uit bovenstaand voorbeeld blijkt dat consumenten graag profiteren van duurzame overheidsmaatregelen. Consumenten zijn overigens niet van mening dat alles op de overheid moet worden afgewenteld. Uit de enquête over duurzaamheid die wij consumenten voorlegden, achten consumenten ook zichzelf deels verantwoordelijk voor duurzaamheid zoals blijkt uit figuur 2.2. Bovenal vindt men dat bedrijven verantwoordelijkheid dragen voor dit onderwerp. 1 0 Consumenten Overheid Bedrijven Uit de interviews die wij over duurzaamheid voerden met ondernemingen, blijkt dat de interne drive om maatschappelijk verantwoord te ondernemen krachtig is. Het lijkt niet langer (enkel) de externe druk te zijn die bedrijven overhaalt om aan MVO te doen. Eerder brachten we al het voorbeeld van een onderneming waar in eerste instantie externe druk van invloed was op versneld MVO-beleid. Hierbij was tevens sprake van een omslag in denkwijze, zo meldde men ons: Je mening wordt veranderd, je kunt niet aan de kant blijven staan. De mind set wordt veranderd. Je komt in een bepaalde mode terecht. Ook bij PLUS Holding wordt de interne drive om verantwoord te ondernemen steeds sterker melden Wim Timmermans en Rowell Versleijen: Het is leuk om er mee bezig te zijn. Het wordt een soort sport. Het is leuk om er mee bezig te zijn. Het wordt een soort sport. Bedrijven zoeken steeds vaker pro-actief samenwerking op met NGO s. Zo blijkt uit recent onderzoek van NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) dat het aantal bedrijven en organisaties dat deelneemt aan partnerschappen de afgelopen tien jaar sterk is toegenomen. NWO meldt dat het Wereld Natuur Fonds (WNF) bijvoorbeeld uitnodigingen ontvangt voor overleg en samenwerking van een steeds verder uitdijende groep bedrijven. Steeds meer bedrijven hebben de routine om verschillende NGO s proactief te betrekken bij de ontwikkeling van hun beleid om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. 6 Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 15

16 Het zoeken naar maatschappelijk draagvlak wordt bevestigd vanuit onze interviewpartners. John Halmans, directeur van Gulpener, stelt dat de strategie van Gulpener gedreven wordt vanuit maatschappelijk oogpunt: Als bedrijf wil Gulpener ook iets betekenen voor de maatschappij. Rendement is belangrijk maar dit moet ook vertaald worden naar people en planet. Ondernemers moeten een plek in de samenleving hebben. Paul Rotteveel, Milieu & Quality manager van IKEA, vertelt over het streven van IKEA naar een positieve impact op haar omgeving: IKEA wil een beter bestaan creëeren voor zo veel mogelijk mensen. IKEA wil een positieve impact hebben op haar omgeving, dus meer terug doen dan nemen. De overheid geeft het bedrijf een license to produce, de consument een license to sell, de burger een license to operate. Ook Chris Dutilh van Unilever stelt dat een onderneming maatschappelijk draagvlak nodig heeft: De overheid geeft het bedrijf een license to produce, de consument een license to sell, de burger een license to operate. In figuur 2.3 geeft Dutilh de relatie met overheid, consument en burger weer: Het eerder door ons aangehaalde onderzoek, de UPS Europe Business Monitor uit 2007, laat zien dat het vinden van maatschappelijk draagvlak en goed willen doen voor de samenleving inderdaad een belangrijke rol speelt in MVO. Zo bleek dat voor 38% van de respondenten de behoefte om iets positiefs terug te doen voor de maatschappij één van de grootste drijfveren is. 2.2 MVO vanuit kostenoogpunt Zonder people en planet tekort te doen, blijft de derde p van profit essentieel voor ondernemingen. Voor ondernemingen is het zeker niet altijd de motivator achter MVO, maar mogelijk wel een belangrijke drijvende kracht. Eric Coorens, COO van Macintosh Retail Group, verwoordt dit als volgt: Kostenbesparing is de motor achter duurzaamheid. Het is niet de motivator, maar duurzaamheid moet uiteindelijk voor het bedrijf ook iets opleveren; de combinatie rendement en duurzaamheid is noodzakelijk. Kostenbesparing is de motor achter duurzaamheid. Het is niet de motivator, maar duurzaamheid moet uiteindelijk voor het bedrijf ook iets opleveren. Figuur 2.3 Chris Dutilh (Unilever): license to produce, sell, operate Overheid bestuur politiek Bedrijven Burger Bedrijven commercie normen en waarden Consument MVO Nederland benadrukt in haar communicatie dat MVO kostenbesparend kan werken en kan bijdragen aan de winstgevendheid. Besparing op energieverbruik en/of afval kunnen quick wins opleveren. Verder kan MVO marktkansen van bedrijven vergroten aangezien niet alleen overheid, maar ook steeds meer bedrijven overgaan op duurzaam inkopen. Agentschap NL (bundeling van SenterNovem, EVD en Octrooicentrum Nederland) stelt op haar site dat de terugverdientijd van energiebesparingsmaatregelen vaak kleiner is dan vijf jaar. Een besparing van 30% zou in veel kantoren zelfs mogelijk zijn zonder extra kosten. Tijdens een eind 2009 georganiseerd congres ( Slim en groen... gewoon doen. Twee tot vijftien procent transportbesparing per jaar door duurzame logistiek ) van verladersorganisatie EVO kwam naar voren dat emissieverlaging ook heel vaak kostenreductie inhoudt. Diverse sprekers concludeerden dat vervoerders en verladers met duurzame logistiek zowel de CO 2 -uitstoot kunnen beperken als geld kunnen verdienen. 7 Overheid License to produce License to operate License to sell Consument Ook Arjan de Bakker van de ANWB meldt dat het kostenaspect een drijvende factor is: Uit kostenoogpunt is het zeer interessant om verbeteringen op het gebied van MVO te bewerkstelligen. Dit aspect is zelfs nog belangrijker geworden door de crisis en nieuwe concurrentie. Burger Naast besparingen die op vrij korte termijn kunnen worden gerealiseerd, zijn de besparingen op lange termijn nog veel belangrijker. Bedrijven die nu niet investeren in duurzaam- 16 Duurzaamheid in de Aanbieding

17 heid zouden op termijn wel eens zwaar in de problemen kunnen komen. In een artikel in het Financieele Dagblad stellen multinationals AkzoNobel, DSM en Unilever dat bedrijven zich moeten aanpassen en efficiënter moeten omgaan met energie en grondstoffen. André Veneman van AkzoNobel: De bedrijven die straks de nieuwe, slimme en duurzame producten maken die ze voor een competitieve prijs kunnen vermarkten, zijn de winnaars van de toekomst. Bedrijven die niet meegaan, vallen straks om. 8 Een mooi voorbeeld van deze benadering is IKEA, waar het goedkoper kunnen aanbieden van producten samengaat met MVO. Paul Rotteveel vertelde ons hierover: Schaarste noopt ons tot efficiëntie. Duurzaam produceren is nodig, want we willen er over tien jaar ook nog staan. IKEA streeft naar betaalbaarheid en tracht producten goedkoper te kunnen aanbieden. Men is daarom altijd bezig om te kijken hoe zaken goedkoper kunnen. Dit gaat gepaard met het verhogen van efficiency, bijvoorbeeld minder verbruik van grondstoffen, en daarmee ook met MVO. Conclusie MVO heeft in zo n twintig jaar tijd een belangrijke ontwikkeling doorgemaakt en is hard op weg naar volwassenheid. Het is niet enkel meer druk van buitenaf die bedrijven dwingt richting MVO. De drive om maatschappelijk verantwoord te ondernemen gaat nu veel meer van bedrijven zelf uit. Daarnaast lijkt juist de combinatie van profit met people en planet steeds belangrijker te worden. Bedrijven die zich niet richten op MVO kunnen in de toekomst voor grote problemen komen te staan wanneer hun concurrerend vermogen wordt aangetast. Of zoals Roland Waardenburg van Ahold ons in een interview zei over de reden voor MVO: Het zou een zakelijke stommiteit zijn om het niet te doen. Het rapport Rattling supply chains van het World Resources Institute (WRI) en A.T. Kearney introduceert het begrip ecoflation waarin de Fast Moving Consumer Goods sector (hierna: FMCG) wordt gewaarschuwd voor hogere productiekosten. Opwarming van het klimaat, waterschaarste, ontbossing en klimaatpolitiek zullen volgens het rapport de kosten van grondstoffen, verpakkingsmaterialen, fabricage en logistiek opdrijven: De meeste bedrijven beginnen zich nu pas te realiseren dat de financiële gevolgen van de klimaatverandering zo ernstig zullen worden, dat de klassieke manieren van kostenreductie niet meer afdoende zijn. De bedrijven van de toekomst zijn de bedrijven die anticiperen op het veranderende landschap en duurzaamheid een speerpunt in hun beleid maken, zegt Mahler. Bedrijven in de FMCG-sector die geen duurzame strategieën ontwikkelen, kunnen hun inkomsten zien dalen met 13% tot 31% in 2013 en met 19% tot 47% in Het zou een zakelijke stommiteit zijn om het niet te doen. ING kwam onlangs in haar rapport The third industrial revolution tot vergelijkbare conclusies: Bedrijven die minder energie en water verbruiken, het afval hergebruiken, geen schaarse goederen gebruiken of producten maken die in het gebruik duurzaam zijn, maken over vijf jaar meer winst dan bedrijven die dat niet doen. Dit komt doordat de kosten van de besparingen in hun voordeel werken en de marges op peil houden. Daarnaast voelt de consument het gebruik van die producten in zijn portemonnee. 10 Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 17

18 Nick Belder, Senior Manager Business Tax Advisory Ernst & Young: Tax onmisbaar zodra ondernemingen keuzes moeten maken. 18 Duurzaamheid in de Aanbieding

19 Tax onmisbaar zodra ondernemingen keuzes moeten maken. Tax vervult een belangrijke functie bij het signaleren van kansen en mogelijkheden bij hun cliënten. Dat geldt ook voor het thema groen en duurzaam ondernemen. Sommige ondernemingen zijn al ver met het doorvoeren van het thema duurzaamheid binnen hun beleid en bedrijfsvoering. Verschillende multinationals werken al met een non-financial audit, niet in de laatste plaats vanwege de publicitaire voordelen. Toch staat bij veel, zowel nationale als multinationale, bedrijven deze ontwikkeling nog in de kinderschoenen. Zo zijn er multinationale ondernemingen, met fabrieken op diverse plekken op de wereld, die schadelijke uitstoot veroorzaken. Ook deze ondernemingen kunnen bijdragen aan een schoner milieu door bijvoorbeeld bepaalde productieprocessen zodanig aan te passen, dat sprake is van uitstootvermindering. Samen met onze Advisory-collega s adviseert Tax over de supply chain en de fiscale gevolgen van investeringen in nieuwe, schonere technologie. Ondernemingen kunnen ook te maken krijgen met emissierechten. Een bedrijf dat in het ene land onder zijn emissieplafond voor CO 2 -uitstoot blijft, kan proberen zijn overschot te verkopen aan een bedrijf dat in een ander land boven zijn plafond dreigt uit te komen. Vanwege de diversiteit aan landen spelen dan nogal wat fiscale vraagstukken. Welke (verreken)prijs moet je daaraan hangen? Is het een immaterieel goed of is het een dienst? Komt er BTW bij kijken? Gezien ons wereldwijde netwerk is Ernst & Young zeer goed gepositioneerd om dergelijke vraagstukken op te pakken. Goed voor het imago Zo zijn we bijvoorbeeld als Tax betrokken bij een regionaal kinderziekenhuis. De verloskundigen die hier werken, reden tijdens werktijd in auto s die het ziekenhuis beschikbaar stelde. Om geen last te hebben van de fiscale bijtelling, waren deze verloskundigen verplicht een uitvoerige kilometerregistratie bij te houden. Dat was administratief lastig en bijzonder arbeidsintensief. Wij adviseerden de benzineauto s in te ruilen voor elektrische auto s en sloegen zo meerdere vliegen in één klap: geen administratieve verplichtingen, geen fiscale bijtelling en motorrijtuigenbelasting meer. De investering was binnen twee jaar terugverdiend en daarnaast goed voor het groene en duurzame imago van dit kinderziekenhuis. Daarnaast is het zo dat de fiscale component er voor kan zorgen dat het financiële eindresultaat van een duurzame investering veel beter uitpakt dan aanvankelijk verwacht. Door bijvoorbeeld dit jaar nog te investeren in zonnepanelen op het dak van het distributiecentrum en gebruik te maken van de versnelde afschrijving, de energie-investeringsaftrek en (mogelijke) subsidies, zal de rendementsberekening heel wat beter uitkomen. Er is wel haast geboden, want voor 2010 is de versnelde afschrijving nog mogelijk, daarna niet meer. Toegevoegde waarde De voornaamste meerwaarde van Ernst & Young schuilt in het feit dat wij op het gebied van groen en duurzaam ondernemen een geïntegreerde aanpak hebben. Adviseurs van Ernst & Young zetten hun analytische kwaliteiten in om de verschillende processen van een onderneming onder de loep te nemen. Wat kan anders/beter? Op basis van deze analyse ontstaat vaak een proces-redesign. Tax is onmisbaar in alle fasen van een dergelijk proces. Tot slot kunnen de Assurancecollega s in de meeste gevallen een non-financial audit uitvoeren. Dat creëert transparantie richting stakeholders. Kansen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen voor retailers en hun leveranciers 19

20 20 Duurzaamheid in de Aanbieding

Corporate Social Responsibility

Corporate Social Responsibility Corporate Social Responsibility Maatschappelijk verantwoord omgaan met klanten Dr. Jenny van Doorn Prof. dr. P.C. Verhoef Rapport CIC-2012-01 ISBN 978-90-367-5486-6 Onderzoeksrapport maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Duurzaamheid. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen.

Duurzaamheid. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Syllabus Duurzaamheid Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer waterschap Hollandse Delta, Sanoma Uitgevers

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen MaXXus Communications Winkelhaak 77 Postbus 24021 2490 AA Den Haag Tel. 070 3076666 Fax. 070 3076699 www.maxxus.nl info@maxxus.nl Versie 3.1 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Versie: 3.1 Versie3.1

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Duurzaamheid in de voedingssector

Duurzaamheid in de voedingssector Duurzaamheid in de voedingssector Een toepassing 10 mei 2010, Trefmoment Voeding Meetjesland Renate Degrave l Manager Sustainability Services, Ernst & Young Deze twee druppels vertegenwoordigen? Page 2

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Besturing. m.u.v. 8.2.6, 8.2.7, 8.5

Hoofdstuk 8 Besturing. m.u.v. 8.2.6, 8.2.7, 8.5 Hoofdstuk 8 Besturing m.u.v. 8.2.6, 8.2.7, 8.5 Besturing van organisaties Besturen = het leiden van een organisatie naar de gestelde doelen (SMART) Profit- en non-profitorganisaties Bedrijfsproces: Besturing

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler CommTalks 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen Concept & samenstelling Betteke van Ruler Stakeholdermanagement als het nieuwe goud Paul Stamsnijder 66 Steeds meer organisaties worstelen

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN VAN AGENDEREN NAAR DOEN Terwijl u dit leest, voltrekt zich een revolutie in het zakelijk landschap. Het Nieuwe Werken (HNW) staat volop in de aandacht. En niet zonder reden:

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Duurzaamheid loont! De vraag naar duurzaamheid in de bouwwereld én in het eigen huis is voor uw opdrachtgevers van steeds grotere betekenis. Met duurzame producten

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Certificaten Kwaliteit: ISO 9001:2008 certificaat Milieu: ISO 14001:2004 certificaat

Nadere informatie

Duurzaamheidbarometer Mei 2009 - meting 4

Duurzaamheidbarometer Mei 2009 - meting 4 Duurzaamheidbarometer Mei 2009 - meting 4 Inhoud Achtergrond Duurzaamheid en de kredietcrisis Duurzaam ondernemen en de interne organisatie Duurzaam ondernemen in de maatschappij Bijlagen Achtergrond Periodiek

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V.

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. Westblaak 35 ROTTERDAM MVO? Doen wij zo! Datum: 27-01-2015 Inleiding MVO? Natuurlijk! Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO); werken aan economische

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 Inspireren, creëren, organiseren GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 1 Inleiding Enquete, SUTO 2010 De wereld In 2010 Trends, Scenario s en Prognoses Voor komende Jaren. Piet

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Stichting Energie Transitie Nederland

Stichting Energie Transitie Nederland Stichting Energie Transitie Nederland Energietransitie: van centrale naar decentrale opwek voor transparantie en duurzaamheid in de energiemarkt Themabijeenkomst Milieunetwerkcommissie IJssel- Vecht 28

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Communicatieplan. CO2-prestatieladder.

Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan m.b.t. CO 2 prestatieladder 2015-2016 Alphabet Nederland B.V. Creatie datum : 12 februari 2015 Laatst gewijzigd : 12 februari 2015 Stuknummer : 20150212.00

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

HAAL INKOOP VAN ZIJN EILAND

HAAL INKOOP VAN ZIJN EILAND HAAL INKOOP VAN ZIJN EILAND Gerco Rietveld pleit voor nieuw inkoopparadigma Gerco Rietveld, auteur van Facilitair Inkoopmanagement, heeft een nieuw boek uit: Inkoop: Een Nieuw Paradigma. Inkoopafdelingen

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum Op 28 oktober 2010 ging KPN voor de derde keer in gesprek met verschillende stakeholders. De belangrijkste

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Sterker in samenwerking

Sterker in samenwerking Intrakoop-strategie 2014 2016 Sterker in samenwerking Intrakoop helpt zorginstellingen al meer dan vijftig jaar de meeste waarde uit het leveranciersaanbod te realiseren, door kennis, ervaring en inkoopvolume

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Kruispunten tussen (maatschappelijk verantwoord) ondernemen en het (jeugd)welzijnswerk 25 november 2011 Prof. Dr. Aimé Heene Universiteit Gent Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Green Order voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Green Order voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case 18 mei 2011 Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord!

Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord! Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord! Milieubewuste inkoop Hero Benelux breidt haar inspanningen voor een duurzame inkoop van grondstoffen verder uit. We letten daarbij niet alleen op kwaliteit.

Nadere informatie

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1 De canon van (duurzaam) ondernemen Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven VNO - NCW congres Food, Feed and Fuel 9 november 2010 Herstel 2010 -? ISO 26000 Guidelines Social responsibility

Nadere informatie

MVO en MBO in Haarlem

MVO en MBO in Haarlem MVO en MBO in Haarlem Wendy Stubbe 3 november 2010 Today s to do list Over CSR Academy Wat is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Verantwoord en Betrokken Ondernemen? MVO & MBO in Haarlem MVO BlikOpener

Nadere informatie

Hoe maak je waarde met MVO beleid? Pierre Hupperts - The Terrace Gerard Teuling - MVO Nederland Giel Krutzer Aarts Conserven

Hoe maak je waarde met MVO beleid? Pierre Hupperts - The Terrace Gerard Teuling - MVO Nederland Giel Krutzer Aarts Conserven Hoe maak je waarde met MVO beleid? Pierre Hupperts - The Terrace Gerard Teuling - MVO Nederland Giel Krutzer Aarts Conserven OPZET WORKSHOP Inleiding en inventarisatie vragen Ervaringen van Aarts Conserven

Nadere informatie

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola Inhoud Introductie... 2 Maatschappelijk verantwoord ondernemen... 3 Duurzaamheid... 4 Maatschappelijk betrokken ondernemen... 5 Het verschil tussen MVO en MBO... 6 Bronnelijst... 7 MBO... 7 MVO... 7 Introductie

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

Inkoop 2020. noodzaakt (ook) tot circulair inkopen. Drs. John van Veen CSCP Managing Consultant. Rob van de Bunt Manager Procurement

Inkoop 2020. noodzaakt (ook) tot circulair inkopen. Drs. John van Veen CSCP Managing Consultant. Rob van de Bunt Manager Procurement Inkoop 2020 Drs. John van Veen CSCP Managing Consultant noodzaakt (ook) tot circulair inkopen Rob van de Bunt Manager Procurement Hoogeveen, 13 mei 2015 Introductie Those who will succeed in the decade

Nadere informatie

Duurzaamheid van boon tot kop

Duurzaamheid van boon tot kop Duurzaamheid van boon tot kop Inhoud Wat is Het Waarom zijn wij Het Plan? Het Plan in de praktijk verantwoorde landbouw verantwoorde productie verantwoorde consumptie Plan gestart? Elk kopje koffie vertelt

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management MVO en reorganisatie Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie 1 Inhoudsopgave Mvo en reorganisatie Verantwoord en succesvol

Nadere informatie

Management van retour-logistieke ketens

Management van retour-logistieke ketens Management van retour-logistieke ketens Erwin van der Laan RSM Erasmus Universiteit EVO dag 30 mei 2006 Duurzame Supply Chains Meet the needs of the present without compromising the ability of future generations

Nadere informatie

Impact van de economische crisis Duurzaamheidkompas #1 2009. maart 2009

Impact van de economische crisis Duurzaamheidkompas #1 2009. maart 2009 Impact van de economische crisis Duurzaamheidkompas #1 2009 Inleiding Duurzaamheidkompas Duurzaamheid dilemma s - In deze tijd van financiële-, klimaat-, voedsel- en systeemcrises is het bepalen van richting

Nadere informatie

Material Value Circle

Material Value Circle Material Value Circle Meerwaarde in de circulaire waarde keten Lonneke de Graaff Materials 2014 l.graaff@dpivalucentre.nl Inhoud DPI Value Centre Wat is de Value Circle? Waarom kijken naar de Value Circle?

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op:

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op: Memo Datum 20 december 2010 Onderwerp Communicatieplan Infra 2011 Van Marc Lucassen Telefoon +31 73 543 53 14 Fax +31 73 543 59 01 E-mail mlucassen@heijmans.nl Aan Vooraf Het afgelopen jaar was voor Heijmans

Nadere informatie

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen De Trias Bavarica van directievoorzitter Jan-Renier Swinkels: Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen 10 oktober 2013 Geen Trias Energetica maar de Trias Bavarica. Oftewel: liever zoveel

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. 13 september 2012 Cubox Businessplatform

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. 13 september 2012 Cubox Businessplatform Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 13 september 2012 Cubox Businessplatform Het COS regionaal kennis- en expertisecentrum op het gebied van: internationale samenwerking; duurzame ontwikkeling; een

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Strategie duurzaam inkopen

Strategie duurzaam inkopen Strategie duurzaam inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Aanleiding 3 Kaders 3 Het begrip duurzaam

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Duurzaamheid in de wetenschap

Duurzaamheid in de wetenschap Staalbouwdag 2011 Duurzaamheid in de wetenschap prof.dr. Michiel Haas MSc 06-10-2011 1 Aarde 2 We hebben maar één aarde, daar moeten we zuinig op zijn Aarde 3 Brundtland definitie Een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie