overstapkosten, een aspect van marktwerking

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "overstapkosten, een aspect van marktwerking"

Transcriptie

1 overstapkosten, een aspect van marktwerking Hier verkennen wij een van de bouwstenen die cruciaal is bij het bepalen van de baten van open standaarden: de overstapkosten. De motie Gerkens heeft als insteek een betere marktwerking door open standaarden. Zij veronderstelt dat op de lange termijn structureel betekenisvolle baten te behalen zijn door lagere overstapkosten bij verandering van leverancier, dus meer concurrentie in de it-markt en lagere prijzen. Overstapkosten ( switching costs ) spelen een sleutelrol in deze redenering. 11 Normaliter wordt in de economische literatuur de term overstapkosten gebruikt voor het overstappen van de ene gesloten standaard naar de andere (von Weizs acker, 1982). Het gaat dan om concurrerende incompatibele technologieën (Shapiro en Varian, 1999), zoals hd-dvd en Blu Ray. Of een overstap gemaakt wordt, hangt af van eerdere investeringen in tijd, inzet en geld en in complementaire producten; de extra functionaliteit die geboden wordt; de snelheid waarmee nieuwe netwerkexternaliteiten gerealiseerd kunnen worden (dat wil zeggen, het profijt dat men heeft van aansluiting bij een netwerk met andere gebruikers); enzovoorts. Zijn de kosten te hoog en stapt men niet over dan spreekt men van leverancier lock-in. Met name als er slechts ruimte lijkt te zijn voor een van de twee concurrerende technologieën ( winner takes all -achtige situaties) kunnen overstapkosten een reden zijn voor consumenten en producenten van complementaire producten om hun technologiekeuze uit te stellen. Kortom, overstapkosten remmen de marktwerking. De term overstapkosten is een verzamelnaam voor verschillende verschijnselen. Tabel 2 kolom 1 somt een aantal type overstapkosten op het gebied van ict op (Chen en Hitt, 2006). Tabel 2: Overstapkosten bij ict gebaseerd op Chen en Hitt (2006) Type overstapkosten Zoekkosten, dat wil zeggen de tijd, inspanningen en uitgaven die nodig zijn om een product of leverancier te vinden (als deze erg hoog zijn wordt misschien afgezien van de overstap). Transactiekosten, de kosten die gemaakt moeten worden om tot een overeenkomst te komen, incl. bijvoorbeeld het opbouwen van een nieuwe handelsrelatie en het afschrijven van investeringen in eerdere relaties. Leerkosten, de investering die consumenten moeten maken om met het nieuwe product en de nieuwe leverancier om te leren gaan; deze zijn niet overdraagbaar. Complementaire investeringen, uitgaven die zijn gedaan voor complementaire producten (bijvoorbeeld dvd bij dvd-speler). Netwerkeffecten en compatibiliteit: bij producten met netwerkeffecten is het voordelig voor gebruikers om producten aan te schaffen die door de meeste mensen worden gebruikt (en ermee samenwerken) en bij die groep te blijven. Contractuele overstapkosten, de geldelijke prikkels voor consumenten om producten te blijven afnemen van dezelfde leverancier (bijvoorbeeld de bonuskaart of de boeteclausule bij vroeg afbetalen van de hypotheek). Overstap tussen gesloten standaarden Overstap tussen open standaarden Gering/matig Matig Gering Zeer gering Zeer gering Overstapkosten gelden niet alleen bij gesloten standaarden (dat wil zeggen, van gesloten naar gesloten). Elke overstap naar een andere leverancier kost geld - alleen de hoogte kan sterk verschillen. Zo zijn de overstapkosten tussen leveranciers van producten die zich baseren op dezelfde open standaard meestal veel lager. Tabel 2 geeft een grove indicatie van de overstapkosten bij gesloten en open standaarden. Bijvoorbeeld, bij het overstappen naar een andere gesloten standaard (incompatibele technologie) zal men onder meer investeringen in complementaire producten en transactie- en leerkosten af moeten schrijven, 108 ict en samenleving 109 het meten van de baten van open standaarden

2 terwijl dit typisch niet het geval is bij het overstappen naar een leverancier die producten verkoopt welke voldoen aan dezelfde open standaard. Doordat zij de overstap vergemakkelijken, helpen open standaarden lock-in te voorkomen (Farrell en Saloner, 1985). Daarmee vergroten ze de keuzevrijheid van consumenten en stimuleren de markt. Terug naar de motie Gerkens. De Rekenkamer interpreteert de onderzoeksvraag van de Tweede Kamer als gaande over de kosten van het overstappen van gesloten naar open standaarden (ark, 2011a, p. 49). Het rapport spreekt van projectkosten (korte termijn). Echter, deze gegevens als ze al beschikbaar waren geweest zouden nauwelijks licht hebben geworpen op de marktwerking van open standaarden (midden- en lange termijn). Om ons punt te verhelderen schetsen wij drie overstapscenario s: 1. van een gesloten standaard naar een open standaard, 2. van een gesloten standaard naar een andere gesloten standaard, 3. van een open standaard naar eenzelfde open standaard. Het Rekenkamerrapport gaat uit van scenario 1. Grofweg zijn daarbij de kosten op de korte termijn hoog en de baten laag. Op de korte termijn verschilt scenario 1 nauwelijks van scenario 2 (bijvoorbeeld, van Video2000 naar vhs); op de lange termijn wel. De verwachte langetermijnbaten in scenario 1 zijn groot. In scenario 3 maken de overstapkosten echter ook al op de korte termijn verschil uit. Want hierbij zijn de overstapkosten laag en de voordelen van marktwerking al direct voelbaar (lagere prijzen, leveranciersonafhankelijkheid). Zie Tabel 3. Feitelijk creëert de overstap in scenario 1 de voorwaarde om in de toekomst onder het regime van scenario 3 te kunnen opereren en tegen lagere kosten en hogere baten te kunnen overstappen. Ons inziens gaat het de Tweede Kamer met name om het verschil tussen de overstapkosten bij scenario 2 en 3 terwijl de Rekenkamer zich heeft geconcentreerd op scenario 1. Het verschil tussen de scenario s 2 en 3 geeft de maatschappelijke kosten aan van leveranciersafhankelijke overheids-ict en is een indicatie voor de invloed van open standaarden op de markt. Deze conclusie sluit aan bij kritiek die de Algemene Rekenkamer erop wijst dat zij in haar berekeningen van ict-uitgaven de gevolgen op de langere termijn niet insluit zoals (a) de exit-kosten, dat wil zeggen, de kosten die men maakt om van leverancier te wisselen en moet afschrijven (vragen van de Tweede Kamer; Tabel 3: Scenario s voor de kosten van overstappen naar een nieuwe leverancier. Scenario s voor de overstap naar nieuwe leverancier 1. gesloten > open standaard (Rekenkamer) 2. gesloten > andere gesloten standaard 3. open > zelfde open standaard zie ark, 2011b); en (b) de afgeleide consequenties van het werken met gesloten systemen, namelijk het produceren van data die later mogelijk geconverteerd en gemigreerd moet worden naar open formaten. Zoals Sleurink (2011b) het in zijn brief formuleert: als het gaat om kosteninventarisatie moet niet alleen worden gekeken naar de levenscyclus van de software in kwestie, maar ook naar het levenspad van al hetgeen met die software werd geproduceerd. discussie Kosten Kortetermijnbaten Langetermijnbaten Uit het rapport van de Algemene Rekenkamer spreekt verwarring over open standaarden en open source software. Het gaat nauwelijks in op open standaarden en in het geheel niet op de marktwerking van open standaarden. Het geeft geen antwoord op de vraag in de motie Gerkens naar besparingen die het afbouwen van gesloten standaarden op kan leveren. Het rapport doet echter wel uitspraken over deze zaken 12. Het zijn uitspraken die verder reiken dan onze landsgrenzen en waar het Rekenkamerrapport ten onrechte als gezaghebbend wordt beschouwd. Wij bevelen daarom aan om het rapport te vertalen zodat degenen die ernaar verwijzen ook daadwerkelijk kennis kunnen nemen van de beperkte inhoud en scope en daarmee beperkte reikwijdte van de conclusies. Er zijn nationaal en internationaal geen bevredigende uitgewerkte methodieken voorhanden om op een systematische manier de baten van open standaarden 110 ict en samenleving 111 het meten van de baten van open standaarden

3 voor overheids-ict te kwantificeren. In dit hoofdstuk hebben wij geprobeerd een mogelijk startpunt voor verder onderzoek te geven door aan de hand van een economisch raamwerk stil te staan bij de functies van ict-standaarden en de mogelijke gevolgen die deze hebben voor de markt. Voor beantwoording van de motie Gerkens blijken met name de interoperabiliteitsfunctie en de daaraan gerelateerde effecten en baten relevant. een eerste inventarisatie van wereldwijd gebruikte methodieken te maken. Daaruit blijkt dat deze vooral gericht zijn op de baten van invoering van standaarden waar deze nog niet bestaan. De daarbij gebruikte variabelen en indicatoren bieden weliswaar aanknopingspunten voor vervolgonderzoek, doch de methodieken zeggen weinig over het afbouwen van gesloten standaarden. te verkennen wat het zou kunnen betekenen om de kosten te meten van één aspect van marktwerking, namelijk leveranciersafhankelijkheid en specifiek: de overstapkosten. Aan de hand van drie overstapscenario s hebben wij laten zien welke informatie nodig is om de onderzoeksvraag van de motie Gerkens te beantwoorden, namelijk niet de overstapkosten van een gesloten naar een open standaard, waar de Rekenkamer zich op richtte, maar het verschil tussen de overstapkosten bij gesloten standaarden (scenario 2) en die bij open standaarden (scenario 3). Met de stijgende kosten van overheids-ict heeft de Tweede Kamer goede redenen om te vragen naar kwantitatieve gegevens over besparingen door afbouw van gesloten standaarden en de baten van open standaarden. Zo n onderzoek is een methodologische uitdaging waar wij met dit hoofdstuk een eerste, bescheiden bijdrage aan hebben willen leveren. Over het meten van andersoortige baten zoals gebruiksgemak, security, lange termijn digitale duurzaamheid, enzovoorts hebben wij het dan nog niet eens gehad. Doch stel dat het (gedeeltelijk) lukt om aan deze behoefte tegemoet te komen, dan is er een reëel gevaar dat de Kamer ten onrechte verwacht, ten eerste, dat de kosten en (financiële) baten bij diezelfde overheid liggen; en, ten tweede, dat er grofweg binnen hetzelfde tijdbestek gezaaid en geoogst kan worden (zie ook seo, 2004). Het is het dilemma van onderzoek voor beleid: als onderzoekers er in slagen beter doordacht onderzoek te doen, zullen politici dan in staat zijn daaruit de juiste conclusies te trekken en er de juiste politieke consequenties aan te verbinden? noten 1] Standaarden zijn in feite afspraken die op elk willekeurig terrein gemaakt kunnen worden (bijvoorbeeld internet protocollen, A serie papierformaten en 220V). De term open wordt bij standaarden gebruikt om aan te geven dat verschillende belanghebbenden (kunnen) deelnemen aan het standaardisatieproces, dat de documenten makkelijk te verkrijgen zijn, en er geen belemmeringen zijn om de standaarden te gebruiken (zie ook Forum Standaardisatie, 2012). 2] Men kan de broncode van de software lezen (men kan als het ware onder de motorkap kijken) en mag het in veel gevallen hergebruiken. 3] Zie Stedehouder (2011) voor een compilatie van reacties op het rapport. 4] Hier wordt naar gerefereerd in ark (2011b). 5] Als onderdeel van een interne evaluatie werd Tineke Egyedi in november 2011 uitgenodigd het Rekenkamer rapport te becommentariëren. Dit gesprek vond plaats 20 februari 2012 in aanwezigheid van vier vertegenwoordigers van de Rekenkamer. Een deel van haar commentaren wordt hier weergegeven. 6] Zo stelt de Rekenkamer in haar antwoord op een Kamervraag (vraag 51, ark, 2011b) dat een eerder rapport (seo, 2004) weliswaar concludeert dat er waarschijnlijk netto maatschappelijke baten zijn te behalen als de publieke sector geheel overstapt ( ) op open standaarden, doch deze conclusie wordt nergens gekwantificeerd en derhalve niet meegewogen. Een dergelijke kritische houding wordt niet op het eigen onderzoekswerk toegepast. 7] Het rapport wordt bijvoorbeeld als gezaghebbend aangehaald tijdens een bijeenkomst over Europese ict-overheidsaanbestedingsprocedures (Brussel, 12 december 2011), fp7/ict/ssai/action23workshop-nov2011_en.html, geraadpleegd 5 december Er wordt ook naar verwezen in onderzoek van de Bournemouth University (ccipm, 2012). 8] Zie Simon Phipps argument om bij de acroniem rf liever te spreken van Restriction Free dan het gebruikelijke Royalty Free, namelijk om ongelimiteerde innovatie op softwaregebied te vergemakkelijken; geraadpleegd 2 oktober ] Dit onderzoek vond plaats in het kader van zijn afstudeerscriptie aan de tu Delft (epa). Daarbij heeft Xiuyun Yang het Internet doorzocht op verschillende (combinaties van) zoektermen, enkele face-to-face interviews gehouden, en via en telefoon informatie verzameld. Zie Yang (2012). Voor dit voorwerk danken wij hem hartelijk. 10] Naar wij weten bestaan er nog steeds geen tco-studies over het toepassen van open standaarden (zie ook Seo, 2004, p. 23). 11] De Rekenkamer heeft de kosteneffecten verbonden aan leverancier-afhankelijkheid niet onderzocht (antwoord op vraag 11, ark, 2011b). 12] Het concludeert bijvoorbeeld dat mededingingswet- en regelgeving voor een betere marktwerking meer geëigende middelen zijn dan standaarden zonder dit onderzocht te hebben (ark, 2011a, p. 52). 112 ict en samenleving 113 het meten van de baten van open standaarden

4 bronnen Akerlof, G.A. The Market for Lemons : Quality Uncertainty and the Market Mechanism. Quarterly Journal of Economics, 84(3), 1970, pp Algemene Rekenkamer Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid. Tweede Kamer, vergaderjaar , 32679, nr. 2. s-gravenhage: Sdu, 15 maart 2011, 2011a. Algemene Rekenkamer Beantwoording vragen Tweede Kamer bij rapport Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid. Brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer, Den Haag, 15 juni 2011, 2011b. ARK zie Algemene Rekenkamer. Baarsma, B. Kosten en baten van open standaarden en open source software in de Nederlandse publieke sector- ene analyse op meso- en macroniveau. Stichting Economisch Onderzoek, seo-rapport 755. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, september Beld, J.W. van den Technische normen niet altijd commercieel gewenst. Elektrotechniek-Elektronica, 2, 1991, pp Blind, K. The economics of standards: theory, evidence, policy. Cheltenham, uk: Edward Elgar, Chen, P.Y. en L.M. Hitt, Information technology and switching costs. Handbooks in information systems 1, 2006, pp CIPPM Open standards in government it: A review of the evidence. Bournemouth University, Centre for Intellectual Property Policy & Management, final draft 10 September 2012, geraadpleegd 20 september David, P.A. en W.E. Steinmueller, Economics of compatibility standards and competition in telecommunication networks. Information Economics and Policy 6(3), 1994, pp DTI, The Empirical Economics of Standards. uk, London: Department of Trade and Industry, Dussel, H. en B. Vos, Leveranciers Lock-in. pianoo congres 2012, geraadpleegd 3 oktober Ecorys Handreiking voor kosten-batenanalyse voor ict projecten. Actieprogramma maatschappelijke sectoren & ict, opdrachtgever ministerie van Economische Zaken, Rotterdam, december Eijgenraam, C.J.J., C.C. Koopmans, P.J.G. Tang en A.C.P. Verster, Evaluation of Infrastructural projects: Guide for Cost-Benefit Analysis, Sections I and II. The Hague, cpb Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis, EZ, Nederland Open in Verbinding: Een actieplan voor het gebruik van Open Standaarden en Open Source Software bij de (semi-)publieke sector. s-gravenhage: Ministerie van Economische Zaken, Farrell, J. en P. Klemperer, Coordination and lock-in: Competition with switching costs and network effects. Handbook of industrial organization 3, 2007, pp Farrell, J. en G. Saloner, Standardization, compatibility, and innovation. rand Journal of Economics, 1985, pp Forum Standaardisatie, geraadpleegd op 20 september Gerkens c.s., zie Tweede Kamer Ghosh, R. Free/Libre/OpenSource Software: Policy Support; An Economic Basis for Open Standards. Maastricht: merit, University of Maastricht, flosspols project, 2005 ISO, Economic Benefits of Standards- Methodology Guide, Version 1, Geneva, Switzerland: iso, 2010a. ISO, Economic beneifts of consensus-based standards: the iso Methodology. Geneva, Switzerland: iso, 2010b. ISO, Economic benefits of standards - International case studies. Geneva, Switzerland: iso, Jones, P. en J. Hudson, Standardization and the Cost of Assessing Quality. European Journal of Political Economy 12, 1996, pp Kindleberger, C.P. Standards as Public, Collective and Private Goods. Kyklos 36, 1983, pp NOiV, De derde voortgangsrapportage Nederland Open in Verbinding, nl/onderwerpen/digitale-overheid/documenten-en-publicaties/rapporten/2011/12/13/de-derdevoortgangsrapportage-nederland-open-in-verbinding.html van , geraadpleegd op 5 oktober 2012 Paapst, M.H. Barrières en doorwerking, een onderzoek naar de invloed van het open source en open standaarden beleid op de Nederlandse aanbestedingspraktijk. Dissertatie, Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, Porter, M.E. Competitive Advantage, Creating, and Sustaining Superior Performance. New York: The Free Press, Raymond, E.S. The Cathedral and the Bazaar, Sebastopol, ca: O Reilly, Reddy, N.M. Product of Self-Regulation. A Paradox of Technology Policy. Technological Forecasting and Social Change 38, 1990, pp SEO, zie Baarsma, Shapiro, C. en H.L. Varian, Information rules: a strategic guide to the network economy. Boston, Harvard Business School Press, Sherif, M.H., K. Jakobs en T.M. Egyedi, Standards of quality and quality of standards for Telecommunications and Information Technologies. In: M. Hörlesberger, M. El-nawawi, T. Khalil (eds.). Challenges in the Management of New Technologies. Singapore: World Scientific Publishing Company, 2007, pp Sleurink, H. Open brief aan de het College Algemene Rekenkamer. Gedateerd 23 maart 2011a, geraadpleegd op 5 oktober Sleurink, H. Open brief aan de het College Algemene Rekenkamer. Gedateerd 2 September 2011b, geraadpleegd op 1 oktober Stedehouder, J. Reactie op rapport os/oss Algemene Rekenkamer. Gedateerd 22 maart 2011, 114 ict en samenleving 115 het meten van de baten van open standaarden

5 geraadpleegd op 1 oktober 2012 Swann, G.M.P. International standards and trade: a review of the empirical literature. oecd Trade Policy Working Papers, no. 97, oecd Publishing, 201 Tweede Kamer, Motie van het lid Vendrik c.s.. Vergaderjaar , xiii, nr. 30. s-gravenhage: Sdu, Tweede Kamer, Motie van het lid Gerkens c.s.. Vergaderjaar , 26643, nr s-gravenhage: Sdu, Varian, H. Economics of Information Technology, 2003, geraadpleegd 2 oktober Vendrik c.s. zie Tweede Kamer Weizsacker, C.C. von Staatliche Regulierung positive und normative Theorie. Schweizerische Zeitschrift fur Volkswirtschaft und Statistik, 2, 1982, pp Yang, X. Methodologies for assessing the benefits of open standards; The implications for the public it procurement. Thesis for master of science in Engineering and Policy Analysis. Delft: Delft University of Technology, July ict en samenleving

RAAK PRO IMDEP INNOVATIE BOUWPROCES. M. Stevens. EINDSYMPOSIUM RAAK PRO IMDPEP / WP A1.3 & WP A3.2 Heerlen, 19 januari 2016

RAAK PRO IMDEP INNOVATIE BOUWPROCES. M. Stevens. EINDSYMPOSIUM RAAK PRO IMDPEP / WP A1.3 & WP A3.2 Heerlen, 19 januari 2016 RAAK PRO IMDEP INNOVATIE BOUWPROCES M. Stevens EINDSYMPOSIUM RAAK PRO IMDPEP / WP A1.3 & WP A3.2 Heerlen, 19 januari 2016 Emile Quanjel lector Innovatie Bouwproces & Techniek Tom Kretschmann coordinator

Nadere informatie

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Persbericht Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Belang van managementonderzoek In een onlangs verschenen rapport*) van de Rijksuniversiteit Leiden is de kwaliteit

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven CPB Notitie Datum : 6 juli 2006 Aan : Ministerie van Economische Zaken Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven 1 Inleiding Op 5 juli 2006 heeft SEO, in opdracht van

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

" Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies

 Inleiding:  Sectie GISt  GDMC  TUDelft  Case studies  Conclusies De impact van open vs closed source voor geo DBMS research Seminar Open Source GEO ICT Delft Wilko Quak 1 Overzicht " Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies 2 Section GIS

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Functioneel model e-factuur

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding Functioneel model e-factuur --- Van: @logius.nl Verzonden: maandag 15 november 2010 9:03 Aan: Bart Knubben Onderwerp: Aanmelding functioneel model e-factuur -------- #1 : Geslacht #2 : Voornaam #3 : Tussenvoegsel(s) #4 : Achternaam

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu Presentatie Marjolijn Blokzijl OVERZICHT PRESENTATIE Situatieschets Demografische veranderingen Noodzakelijke strategieën Arbeidsparticipatie oudere werknemers

Nadere informatie

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Mark Bressers, programmamanagement programma Open Standaarden en Open Source Software voor de Overheid Inhoud Open Standaarden en Open Source Software

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Beta s rol in toekomstige PhD programma s

Beta s rol in toekomstige PhD programma s Sessie Lunteren, over Verleden, heden en toekomst van het PhD onderwijs Beta s rol in toekomstige PhD programma s Geert-Jan van Houtum Wetenschappelijk directeur van Onderzoeksschool Beta voor Operations

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Open standaarden en opensourcesoftware

Open standaarden en opensourcesoftware Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid Thomas Wijsman Voorjaarsconferentie Overheid, cloud en software ICT~Office Utrecht, 14 april 2011 Inhoud Algemene Rekenkamer Context en opzet

Nadere informatie

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1 LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software Versie 1 2 Gelijkegeschiktheid Inhoud 1 Inleiding 4 1.1 Doelstelling 4 2 Toetsing gelijke geschiktheid 5 2.1 Total Cost of Ownership

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 19 - - - - - - - - 42-60066 - M Strategic Management Voltijd 9 - - - - - - - - 21-60079 -

Nadere informatie

Overzicht inschrijvingsvereisten Handelsingenieur 2014-2015

Overzicht inschrijvingsvereisten Handelsingenieur 2014-2015 Overzicht inschrijvingsvereisten Handelsingenieur 2014-2015 BSc in de Toegepaste Economische Wetenschappen: Handelsingenieur Algemene regel: studenten die niet slagen voor minstens 30 studiepunten binnen

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 26 - - - - - - - - 45-60066 - M Strategic Management Voltijd 14 - - - - - - - - 24-60079 -

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 44 - - - - - - - - 76-60066 - M Strategic Management Voltijd 32 - - - - - - - - 37-60079 -

Nadere informatie

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen 1 Waarom? : Succesvol zijn is een keuze! Organisaties worden door haar omgeving meer en meer gedwongen om beter te presteren. Voornamelijk wordt dit ingegeven door de klant die haar eisen en wensen m.b.t.

Nadere informatie

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur)

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Doelen actieplan Doelstelling Actieplan Nederland Open in Verbinding Verbetering van interoperabiliteit Vermindering

Nadere informatie

Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur)

Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Het actieplan en uw website. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Doelen actieplan Doelstelling Actieplan Nederland Open in Verbinding Verbetering van interoperabiliteit Vermindering van leveranciersafhankelijkheid

Nadere informatie

Dilemma s rond Uitbesteding van Infra: DBFM Bestuurskundig Doorgelicht

Dilemma s rond Uitbesteding van Infra: DBFM Bestuurskundig Doorgelicht Dilemma s rond Uitbesteding van Infra: DBFM Bestuurskundig Doorgelicht Sander Lenferink Radboud Universiteit Nijmegen s.lenferink@fm.ru.nl Stefan Verweij Universiteit van Bamberg stefan.verweij@uni-bamberg.de

Nadere informatie

EFRO Nieuwe energie op de creatieve as. Resultaat exploratieve studie

EFRO Nieuwe energie op de creatieve as. Resultaat exploratieve studie EFRO Nieuwe energie op de creatieve as Resultaat exploratieve studie Drie fasen 1e fase: Het vinden van nieuwe energie op de creatieve as 2e fase: Het bouwen of organiseren van droomnetwerk INNOVATOPIA

Nadere informatie

contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl

contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl Van contractbeheer naar contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl Doel van de presentatie (1) Waarom verdient contractmanagement een speciale

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 FEBRUARI 2016 (13:15-16:00) Meeloopdag International

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Free Technology Academy

Free Technology Academy Free Technology Academy Symposium 21 november 2009 Wat is vrije software? Begrip geïntroduceerd door Richard Stallman in 1985 Niet verwarren met gratis software (freeware) 'Free as in free speech, not

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Dr K. Dittrich (RSM Erasmus University) en dr H.A.C. Runhaar (Universiteit Utrecht)

Dr K. Dittrich (RSM Erasmus University) en dr H.A.C. Runhaar (Universiteit Utrecht) Innovatie 1 Innovatie Dr K. Dittrich (RSM Erasmus University) en dr H.A.C. Runhaar (Universiteit Utrecht) Begripsomschrijving Innovatie wordt veelal als een traject beschouwd beginnend bij een idee en

Nadere informatie

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s

Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Fellow Symposium Building Physics and Services 20-03-2013 Toekomstgericht renoveren op basis van scenario s Wim Maassen Fellow Life Cycle Performance Design CV Wim Maassen Fellow Technische Universiteit

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT ARNOUT KROOK NEDERLANDSE SPOORWEGEN CONCERN INKOOP NRS SEMINAR UTRECHT, 24

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.594488 Bijlage(n)

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Michiel de van der Schueren

Michiel de van der Schueren Michiel de van der Schueren Voorzitter Business Solutions Sales Manager @ Verizon Business mail: michiel.devanderschueren@nl.verizonbusiness.com twitter: @michieldevander Het stelt zich tot doel SaaS-

Nadere informatie

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. IT Service CMM Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 2 GESCHIEDENIS EN ACHTERGROND...

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Sustainable/Green Standard Cost Model an innovative 2 edged sword. Slaat brug tussen 2 werelden: Economie & Ecologie (& Pleasure?)

Sustainable/Green Standard Cost Model an innovative 2 edged sword. Slaat brug tussen 2 werelden: Economie & Ecologie (& Pleasure?) Track: Een groene blik op software Sustainable/Green Standard Cost Model Slaat brug tussen 2 werelden: & (& Pleasure?) Administratieve lastenverlichting / kostenreductie met ICT? En aantoonbare reductie

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 6 NORMCOMMISSIE NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Onderstaande wensen, eisen en teksten hebben tot doel de leveranciersonafhankelijkheid, flexibiliteit en interoperabiliteit te bevorderen

Nadere informatie

Voorsorteren op de Belofte van DBFM: Het Juist Managen en Evalueren van de Complexiteit in DBFM- Transportinfrastructuurprojecten

Voorsorteren op de Belofte van DBFM: Het Juist Managen en Evalueren van de Complexiteit in DBFM- Transportinfrastructuurprojecten Voorsorteren op de Belofte van DBFM: Het Juist Managen en Evalueren van de Complexiteit in DBFM- Transportinfrastructuurprojecten Stefan Verweij Dit artikel is verschenen als: Verweij, S. (2015). Voorsorteren

Nadere informatie

Nieuwe exportmarkten voor software product bedrijven:

Nieuwe exportmarkten voor software product bedrijven: De Nederlandse software product sector Nieuwe exportmarkten voor software product bedrijven: het Midden-Oosten en Golfgebied Woerden, 20 februari 2013 Paul Tjia, GPI Consultancy Product software sector

Nadere informatie

Brink, P. van den, (2003)

Brink, P. van den, (2003) Brink, P. van den, (2003) Social, Organizational and Technological Conditions that enable Knowledge Sharing. Technische Universiteit Delft. ISBN: 90-9014-681-4 Prijs: 19,95 (inclusief BTW en verzendkosten)

Nadere informatie

Concept. Inleiding. Advies. Agendapunt: 04 Bijlagen: - College Standaardisatie

Concept. Inleiding. Advies. Agendapunt: 04 Bijlagen: - College Standaardisatie Forum Standaardisatie Wilhelmina v Pruisenweg 104 2595 AN Den Haag Postbus 84011 2508 AA Den Haag www.forumstandaardisatie.nl COLLEGE STANDAARDISATIE Concept CS07-05-04I Agendapunt: 04 Bijlagen: - Aan:

Nadere informatie

Bronvermelding figuren & tabellen Overheidsfinanciën 13de druk

Bronvermelding figuren & tabellen Overheidsfinanciën 13de druk Bronvermelding figuren & tabellen Overheidsfinanciën 13de druk Figuren Figuur 2.1 (blz. 35): OESO, Economic Outlook (diverse afleveringen) Figuur 2.2 (blz. 36): Frits Bos (2007), The Dutch fiscal framework.

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Forum Standaardisatie. Forumadvies voor XMI 2x. Datum 4 oktober 2013

Forum Standaardisatie. Forumadvies voor XMI 2x. Datum 4 oktober 2013 Forum Standaardisatie Forumadvies voor XMI 2x Datum 4 oktober 2013 Advies ten aanzien van opname van de XMI 2x standaard op lijst met gangbare standaarden 1. De XMI 2x standaard XML Metadata Interchange

Nadere informatie

Skills Labs. Deliverable 2.2.b. Casus-framework Water Governance: Perkpolder. Hoogwaardige e-practica Water Management met EMERGO

Skills Labs. Deliverable 2.2.b. Casus-framework Water Governance: Perkpolder. Hoogwaardige e-practica Water Management met EMERGO Skills Labs Hoogwaardige e-practica Water Management met EMERGO Deliverable 2.2.b Casus-framework Water Governance: Perkpolder Auteur: Mimi Crijns, Ger Arendsen, Ansje Löhr, Angelique Lansu, Marcel de

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2015-09-28 pagina 1/7 Commissieplan 2015 Normcommissie 381039 - Computerruimten en datacenters

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2015-09-28 pagina 1/7 Commissieplan 2015 Normcommissie 381039 - Computerruimten en datacenters kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2015-09-28 pagina 1/7 Commissieplan 2015 Normcommissie 381039 - Computerruimten en datacenters 5 NORMCOMMISSIE 2015-09-28 NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

BIBLIOTHEEK & INFORMATIEBRONNEN OP DE NYENRODE BUSINESS UNIVERSITEIT

BIBLIOTHEEK & INFORMATIEBRONNEN OP DE NYENRODE BUSINESS UNIVERSITEIT INTRODUCTIE BIBLIOTHEEK & INFORMATIEBRONNEN OP DE NYENRODE BUSINESS UNIVERSITEIT 1. De Nyenrode bibliotheek Centraal op de campus van de Nyenrode Business Universiteit vindt u de Nyenrode bibliotheek.

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Iedere beveiligingsprofessional kent waarschijnlijk het schillenconcept. Dit staat bekend onder verschillende benamingen zoals defence in depth of layers

Nadere informatie

Kennismanagement en innovatie. Gorinchem, 13 december 2011

Kennismanagement en innovatie. Gorinchem, 13 december 2011 Kennismanagement en innovatie Hans Berends (TU Eindhoven) Gorinchem, 13 december 2011 Innovation, Technology Entrepreneurship & Marketing Group School of Industrial Engineering (TU/e) Research: one of

Nadere informatie

PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS

PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS 15-10 2009 @ pezy group 1 China & India een kans of bedreiging voor een klein product ontwikkelbedrijf in Nederland? Inleiding bedrijfsactiviteiten Visie, trends

Nadere informatie

OS/OSS in Europese aanbestedingen: leveranciersperspectief. mr drs Walter van Holst (juridisch adviseur)

OS/OSS in Europese aanbestedingen: leveranciersperspectief. mr drs Walter van Holst (juridisch adviseur) OS/OSS in Europese aanbestedingen: leveranciersperspectief mr drs Walter van Holst (juridisch adviseur) Programma Introductie Doel en achtergrond van EA regelgeving Wijzen van aanbesteden Gunning- en selectiecriteria

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1 Dr. MSc Bert M. Sadowski School of Innovation Sciences Technische Universiteit Eindhoven 5612 AZ Eindhoven The Netherlands Tel.: 0031-(0)402475510 Fax: 0031-(0)402444602 Web: http://sadowski.nl 28 October

Nadere informatie

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID DOET ARCHITECTUUR MEE? Wouter Bronsgeest 29 mei 2012 Center for egovernment Studies (CFES) 1 EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN POSITIONERING EN MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE

Nadere informatie

Milieu-aspecten van ICT: De vieze kanten van een schone sector

Milieu-aspecten van ICT: De vieze kanten van een schone sector Milieu-aspecten van ICT: De vieze kanten van een schone sector Nederlandse Vrouwen Raad, Utrecht, 29 Mei 2008 Tineke M. Egyedi Delft University of Technology 1 Faculty of Technology, Policy and Management

Nadere informatie

Global sourcing, local control?

Global sourcing, local control? Global sourcing, local control? Aansturing van de global sourcing functie Jos Kea en Marianne Ruys, 15 oktober 2009 Dit rapport is bestemd voor de organisatie van de opdrachtgever. Verspreiding en reproductie

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

'1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg'

'1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg' '1e Expertmeeting OSOSS - sector Zorg' open standaarden en open source software in de zorg 2 december 2009 Regardz Zilveren Toren Amsterdam drs. Nanja Appel / drs. Mike Kortekaas Introductie 'OSOSS in

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

De veranderende rol van BC in Nederland

De veranderende rol van BC in Nederland De veranderende rol van BC in Nederland Johan de Wit Siemens Nederland NV De veranderende rol van BC in Nederland Onderzoek naar de status van business continuity en de rol van safety & security 2014 Security

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Project Landelijke Database NBMs in de WEconomy

Project Landelijke Database NBMs in de WEconomy DOCENTENINSTRUCTIE Project Landelijke Database NBMs in de WEconomy V3, 1 september 2015 Hierbij een korte handleiding voor docenten die met hun studenten gaan werken in het kader van het project Landelijke

Nadere informatie

Maatschappelijke meerwaarde creëren

Maatschappelijke meerwaarde creëren Maatschappelijke meerwaarde creëren Impactvol aan de slag met je vereniging 24 september 2015 Je hebt beslist om je meest waardevolle bezittingen - je tijd, je geld, je kennis in te zetten om anderen te

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Professor Jos van Ommeren, Vrije Universiteit Amsterdam, Februari 2013 Mobiliteitsmanagement gaat over de relatie tussen werkgever en werknemer met betrekking tot mobiliteit.

Nadere informatie

Inkoop: sterke schakels naar succes

Inkoop: sterke schakels naar succes Inkoop: sterke schakels naar succes 5e Pianoo Congres, Rotterdam, 27 mei 2010 Drs Jeroen van de Rijt 0 Hoeveel uitkomsten zijn er mogelijk? input condities uitkomst Tijd 1 1 Conclusies Flow in plaats van

Nadere informatie

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie?

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Maartje van Stralen: Mine Yildirim: Femke van Nassau: Mia Kösters: Hoe evalueer ik hoe mijn interventie werkt? Analyse van mediatoren Hoe evalueer

Nadere informatie

Onderzoek de spreekkamer!

Onderzoek de spreekkamer! Onderzoek de spreekkamer! Lennard Voogt Inleiding Het wetenschappelijk fundament van de manuele therapie wordt sterker. Manueel therapeuten krijgen steeds meer inzicht in de effectiviteit van hun inspanningen

Nadere informatie

Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013

Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013 Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013 Met ingang van collegejaar 2013-2014 wordt voor alle jaren van de bacheloropleiding Economie en bedrijfseconomie een nieuw curriculum

Nadere informatie

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen?

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen? Informatie en Communicatie Technologie (ICT) in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen Visies op de toekomst van Beleid, Praktijk en Onderzoek & Ontwikkeling In september 2002 heeft een internationale

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved.

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. White paper Frank Niessink Versie 1.0.2, 30 november 2001 Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. Software Engineering Research Centre Stichting SERC Postbus 424, 3500

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Status quo & Current developments

Status quo & Current developments Suriname s Offshore Service Industry Status quo & Current developments Offshore Seminar Torarica 27-10-2009 Irvin Tjoen (Bsc.) Rotterdam School of Management Inleiding Wetenschappelijk onderzoek Thema:

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel

Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Contactpersoon Nicole Damen T 06 46 87 92 55 nicole.damen@logius.nl Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Aantal pagina's 5 Onderwerp Status Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Ter informatie

Nadere informatie

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Ing. Folkert Hettinga Industry Sales Manager Food & Beverage, Agriculture 2 Oktober 2014 Hal 10, stand D24 Hygiënisch ontwerp houdt de boel heel maar dan

Nadere informatie

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider Incidenten in de Cloud De visie van een Cloud-Provider Overzicht Cloud Controls Controls in de praktijk Over CloudVPS Cloudhosting avant la lettre Continu in ontwikkeling CloudVPS en de Cloud Wat is Cloud?

Nadere informatie

Free Technology Academy

Free Technology Academy Free Technology Academy Europees onderwijs over Vrije Software en Open Standaarden Open Universiteit Wat is Vrije Software? Begrip geïntroduceerd door Richard Stallman in 1985 Niet verwarren met gratis

Nadere informatie

Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid

Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid 2011 Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 679 Open standaarden en openscourcesoftware bij de rijksoverheid Nr. 1 BRIEF

Nadere informatie