Stand en verstand van sturen op rendement

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stand en verstand van sturen op rendement"

Transcriptie

1 Stand en verstand van sturen op rendement Reasult whitepaper maart 2013 Dit whitepaper is geschreven naar aanleiding van een onderzoek onder bestuurders van woningcorporaties, uitgevoerd door Reasult en ORGfit. Het bevat de uitkomsten van het onderzoek, een duiding van deze uitkomsten en adviezen om de transitie naar sturing op rendement succesvol te volbrengen. 1

2 Inhoudsopgave DE STAND VAN... 3 VERSTAND VAN... 5 REKENVOORBEELD... 8 NUT EN NOODZAAK VAN... 9 PIJLERS IN BALANS...11 TOEKOMST...17 OVER REASULT EN ORGFIT

3 DE STAND VAN STUREN OP RENDEMENT Veranderingen tekenen het speelveld van woningcorporaties. De heffing die in het regeerakkoord is voorgesteld, de voortdurende crisis, de afbakening van de staatssteun, aangescherpt toezicht en de aangepaste richtlijn jaarverslaglegging om maar een aantal belangrijke te noemen. Deze ontwikkelingen bepalen niet alleen de actualiteit, maar zijn ook de realiteit. Geen enkele woningcorporatie kan zich eraan onttrekken. Door deze veranderingen worden woningcorporaties gedwongen om bewuster om te gaan met hun kasstromen, en financieel en maatschappelijk rendement. Woningcorporaties zullen zich meer als belegger gaan gedragen. Om te kunnen blijven investeren in volkshuisvesting moeten woningcorporaties sturen op financieel rendement. De manier waarop ze sturing geven aan hun vastgoed wordt dus aangepast. Dit maakt dat woningcorporaties aan het beginpunt staan van grote veranderingen in strategie en beleid. Dat sturen op waarde en rendement steeds belangrijker wordt voor corporaties, blijkt ook uit onderzoek onder bestuurders van woningcorporaties uitgevoerd door Reasult en ORGfit. Zij hebben de stand en het verstand van zaken van woningcorporaties naar het sturen op rendement nader onderzocht. 3

4 Meer dan de helft (53 procent) van de woningcorporaties is bezig met het schrijven van een plan voor deze transitie of heeft dat al af. Daarnaast heeft 28 procent van de corporaties verkennend onderzoek gedaan. 11 procent is nog helemaal niet bezig met verkennend onderzoek en 8 procent is niet van plan om te gaan sturen op marktwaarde en rendement. 53 % van de woningcorporaties schrijft een transitieplan Dit whitepaper biedt de stand en het verstand van zaken op het gebied van waardesturing en sturen op rendement. Het belang van sturen op rendement wordt benadrukt en de onderzoeksuitkomsten en benchmark worden gedeeld. De vier pijlers (mens, proces, informatie en middelen) waarmee de transitie samenhangt, worden nader beschreven. Net als de knelpunten die de bestuurders van corporaties ervaren en voorzien. Daarnaast voorziet dit whitepaper in de nodige adviezen om de transitie succesvol te volbrengen. 4

5 VERSTAND VAN STUREN OP RENDEMENT Het belang van waardesturing en sturen op rendement is ingegeven door actuele ontwikkelingen. De verwachting is dat de financiële continuïteit van veel corporaties sterk onder druk komt te staan, als de huidige plannen van de regering worden doorgezet. Het verbeteren van het financieel rendement van het vastgoed wordt voor veel corporaties een harde voorwaarde om te kunnen blijven investeren en huurwoningen te kunnen blijven aanbieden aan de doelgroep. Het bewust maken van de keuze waar de verdienpotentie wel te benutten en waar niet, is waardesturing. Sturen op rendement is het bewust accepteren of verbeteren van de financiële rendementen op basis van het gerealiseerde rendement. Tot op heden konden woningcorporaties prima uit de voeten met waarderingsgrondslagen zoals historische kostprijs en bedrijfswaarde. Het gebruik van en het sturen op deze waardebegrippen en de daarvan afgeleide kengetallen zoals de solvabiliteit, leiden er echter toe dat corporaties geen rekening houden met de verdienpotentie van het vastgoed. De marktwaarde in verhuurde staat laat deze juist wel zien. De marktwaarde en de componenten die de marktwaarde bepalen, bieden de corporatie inzicht in de verdienpotentie van het vastgoed. Het sturen op marktwaarde gaat samen met het sturen op kasstromen. Als naast de kasstromen, die volgen uit het beleid, ook de marktwaarde helder is, kunnen bewustere keuzes gemaakt worden ten aanzien van het bezit. 5

6 Reasult en ORGfit hebben onderzocht hoe woningcorporaties de portefeuille nu in de boeken hebben staan. Bijna een derde van de woningcorporaties waardeert (bijna) de gehele portefeuille op historische kostprijs. Voordeel van deze waarderingsmethode is dat deze goedkoop en objectief is. Bovendien mag de methode volgens de vernieuwde RJ-richtlijnen voor de gehele portefeuille worden toegepast. Historische kostprijs De historische kostprijs van vastgoed is de waarde op grond van de werkelijk gemaakte kosten: de koopprijs of ontwikkelingskosten minus afschrijvingen. Wat de huidige staat van een object is, verandert niets aan de waarde. De aanschafwaarde of stichtingskosten zijn voor deze waarderingsgrondslag het uitgangspunt. Bedrijfswaarde De bedrijfswaarde is gebaseerd op de kasstromen die volgen uit het (maatschappelijke) beleid van de corporatie. Het Centraal Fonds Volkshuisvesting hanteert de definitie: De toekomstige geldswaarde van de exploitatie van een woning. De bedrijfswaarde van vastgoed is de som van de netto contante waarden van de nog resterende netto kasstromen. De netto kasstromen zijn hierbij de huurinkomsten minus de totale kosten voor beheer, onderhoud en vennootschapsbelasting. Marktwaarde Marktwaarde is de echte waarde van de stenen. Wat zou ik ervoor krijgen wanneer ik nu zou verkopen? Deze waarde wordt bepaald door het bezit te taxeren. Hierbij wordt het vastgoed bezien vanuit de ogen van een toekomstige koper. Deze koper heeft geen volkshuisvestelijk belang, maar streeft een zuiver financieel rendement na. 6

7 Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat 62 procent van de corporaties (bijna) de gehele portefeuille op bedrijfswaarde waardeert. Dit is de meest gangbare waarderingsgrondslag van corporaties. Het voordeel van deze methode is dat deze berekeningen sowieso gemaakt dienen te worden ten behoeve van het aanleveren van CorpoData. Het nadeel is dat de uitkomst en dus de waarde van het vastgoed bepaald wordt door de corporatie zelf. Woningcorporaties die waarderen op basis van bedrijfswaarde, bepalen in feite zelf hun vermogenspositie. 62 % van de corporaties waardeert de portefeuille op bedrijfswaarde Zowel de waardering op historische kostprijs als op bedrijfswaarde zal blijven voortbestaan. Het advies luidt dan ook niet om deze over boord te gooien. Maar aangezien geen van beide waarderingsgrondslagen rekening houdt met de verdienpotentie van het vastgoed, is het van belang om waardering op marktwaarde toe te voegen. Bij waardering op marktwaarde is dat namelijk het wezenlijke verschil. Op dit moment waardeert 79 procent van de bestuurders 0 tot 10 procent van hun portefeuille op marktwaarde. Vooral corporaties die actief vastgoedbeleid voeren en willen blijven investeren in de portefeuille zouden naar onze mening hun gehele portefeuille op marktwaarde moeten waarderen. Het percentage corporaties dat nu de volledige portefeuille op marktwaarde waardeert, bedraagt 12 procent. 7

8 REKENVOORBEELD: ZELFDE VRAAGSTUK, ANDERE WAARDERING In dit rekenvoorbeeld is een flatgebouw uit eind jaren 60 met portiek-etage woningen het uitgangspunt. Er is geen lift aanwezig in de flat. De opties zijn grofweg: doorexploiteren, slopen, renoveren of verkopen. De enige juiste keuze komt tot stand door een afweging van financieel en maatschappelijk rendement. Door marktwaarde niet in deze afweging te betrekken, is het alleen een boekhoudkundige keuze. De sloop van het object wordt hieronder vanuit iedere waarderingsgrondslag bekeken. De woningen in deze flat zijn gebouwd voor gulden per woning en zijn inmiddels zo goed als afgeschreven. De historische kostprijs bedraagt daarom euro per woning. De sloop van dit object zou administratief gezien deze euro plus de kosten van de sloop met zich meebrengen. Kijkend naar de bedrijfswaarde, die wel rekening houdt met kasstromen, ziet de rekensom er anders uit. Stel er wordt nu overwogen om de sloop over zeven jaar uit te voeren. De levensduur van het object is 50 jaar. Op dit moment levert het complex per woning ieder jaar euro op (huur minus kosten). De contante waarde van de netto huuropbrengst van 7 jaar is euro per woning en bepaalt mede de bedrijfswaarde van het object. De grond waar het object op staat heeft na de sloop een restwaarde van euro, de contante waarde daarvan is euro. Ook deze opbrengst heeft invloed op de hoogte van de bedrijfswaarde. Daarnaast worden de kosten meegenomen. De euro die de sloop zal kosten drukt de hoogte van de bedrijfswaarde, de contante waarde van de sloopkosten bedragen euro. Administratief gezien is de bedrijfswaarde van dit object euro. Inzicht in de marktwaarde werpt een heel ander licht op deze zaak. De centrale vraag bij waardering op marktwaarde is: wat zou dit opleveren als ik het zou verkopen? Een onafhankelijke taxateur taxeert de flat op euro per woning. De marktwaarde bedraagt dan ook euro. Waar het bij waardering op historische kostprijs en bedrijfswaarde nog vrijwel niets kostte om te slopen, zou bekeken vanuit marktwaarde juist veel kapitaal vernietigd worden door het object te slopen. Dit voorbeeld is geen pleidooi om geen complexen meer te slopen, maar wel een pleidooi om bij het vergelijken van plannen voor complexen ook te kijken naar de marktwaarde. 8

9 NUT EN NOODZAAK VAN STUREN OP RENDEMENT Inzicht in de marktwaarde van het bezit is niet alleen relevant als verkoop van het bezit overwogen wordt. Het geeft een nieuwe dimensie aan besluitvorming. Het levert sturingsinformatie op. Die sturingsinformatie is hard nodig om in te spelen op de huidige ontwikkelingen en om ook onder zware omstandigheden de overlevingskansen te vergroten. Door te waarderen op marktwaarde kan de corporatie sturen op rendement. En daarmee kan een corporatie een verbeterslag maken in effectiviteit en efficiëntie. De marktwaarde is ook de basis voor het bepalen van het vastgoedrendement. Hiermee kunnen de financiële prestaties van het vastgoed worden bekeken en onderling worden vergeleken. Het in beeld brengen van het rendement van de gehele portefeuille en het vergelijken van het rendement van complexen, buurten en wijken, product-marktcombinaties en vastgoedexploitatie-types geeft inzicht in de prestaties van het vastgoed en biedt aanknopingspunten om het rendement gericht te verbeteren. Door te waarderen op marktwaarde kan de corporatie sturen op rendement. En daarmee kan een corporatie een verbeterslag maken in effectiviteit en efficiëntie. 9

10 Meer dan rendement Daarnaast is de sturingsinformatie die de corporatie verkrijgt door te waarderen op marktwaarde ook nodig om duidelijk te laten zien wat de impact van het beleid is. De waardering op marktwaarde stelt corporaties in staat de buitenwereld te laten zien hoe het vastgoed rendeert als gevolg van het gekozen maatschappelijke beleid. Doordat de marktwaarde wordt vastgesteld of wordt gevalideerd door een onafhankelijke taxateur is het bovendien een betrouwbare en vooral objectieve waarde die op basis van uniforme criteria tot stand komt. Er zijn ook externe factoren die in de hand werken dat woningcorporaties geconfronteerd worden met marktwaarde. Een externe factor is de luide roep om transparantie en veranderde richtlijnen voor verslagleggen. Vernieuwde RJ645 brengt discussie marktwaarde in iedere bestuurskamer In de vernieuwde richtlijn RJ645 wordt een onderscheid gemaakt tussen sociaal bezit en commercieel bezit, oftewel het DAEB-bezit en niet-daeb-bezit. Door deze scheiding, komt er automatisch een scheiding in financieel en maatschappelijk rendement of verlies. Dit heeft voor corporaties belangrijke gevolgen voor hun financiële administratie waarop de jaarrekening en het jaarverslag gebaseerd worden. In het jaarverslag over 2012 moet iedere woningcorporatie de diensten die wel in algemeen economisch belang zijn scheiden van de diensten die dat niet zijn. In het Corporatie Survey 2012 van Finance Ideas staat dat dit voor corporaties het belangrijkste thema is voor de komende twaalf maanden. Het brengt natuurlijk een administratieve last met zich mee om het bezit anders in de boeken te zetten. In combinatie met de korte termijn waarop dit moet gebeuren, is het logisch dat de aangepaste richtlijn hoog op de agenda staat. Naast de administratieve last, brengt de aangepaste richtlijn nieuwe keuzemogelijkheden op het gebied van waarderingsgrondslagen met zich mee. Het DEAB-gedeelte kan op alle drie de grondslagen worden gewaardeerd. Het niet-deab-gedeelte mag op historische kostprijs of op marktwaarde worden gewaardeerd. Door deze keuzemogelijkheid is het onderwerp marktwaarde aan iedere bestuurstafel besproken. Hoewel de aangepaste richtlijn niet eenduidig voorschrijft hoe er gewaardeerd dient te worden, is het denkproces om al dan niet te waarderen op marktwaarde hierdoor wel in een stroomversnelling gekomen. 10

11 PIJLERS IN BALANS.. UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN VAN STUREN OP RENDEMENT Sturen op rendement vergt een verandering in het beleid van woningcorporaties en heeft zijn uitwerking op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Door zich meer als een commerciële belegger te gedragen, kunnen woningcorporaties hun financiële prestaties verbeteren. Alleen dan kunnen zij ook hun maatschappelijke doel blijven dienen. Om succesvol te gaan sturen op rendement, is het van belang de transitie planmatig en grondig aan te pakken. De transitie naar sturen op rendement hangt samen met vier pijlers, namelijk: middelen, mensen, informatie en processen. De kwaliteit van de pijlers die een woningcorporatie tot zijn beschikking heeft, heeft direct invloed op het succes van de integrale aanpak van de transitie naar sturen op marktwaarde. Om recht op het doel af te gaan, dienen de individuele pijlers met elkaar in balans te zijn. Vergelijkbaar met de roeiers van een roeiboot. Roeien de roeiers aan de rechterkant te hard, dan gaat de boot uit koers. De stuurman zal de roeiers aan de linkerkant aansturen om de roeiers rechts te compenseren en weer op koers te komen. Maar roeien zij net iets te lang door, dan raken ze ook uit koers. Een vicieuze cirkel, met als gevolg dat ze allerminst de kortste route afleggen. Ook als de roeiers en de stuurman optimaal op elkaar zijn ingespeeld, kunnen externe factoren, als stroming, golfslag en wind hen van de koers doen afwijken. In de transitieopgave naar sturen op rendement is een vergelijkbaar samenspel tussen de pijlers en externe factoren een grote uitdaging. In een rechte lijn ofwel koers van nu naar de toekomst is het meest ideaal, want dat is de kortste weg. Externe factoren kunnen de transitie uit koers drukken, net als een disbalans tussen de vier pijlers. De externe factoren zijn afhankelijkheden, zoals het economisch klimaat, aangepaste RJ645, de steeds kritisch wordende klant, het Europa dossier en bijvoorbeeld het slechte imago van de corporatiesector. Deze zijn niet of nauwelijks te beïnvloeden. Om die reden is het zinloos om je druk te maken om dergelijke risico s. In risicomanagement is het belangrijk om de risico s die niet te beïnvloeden zijn zoveel mogelijk af te dekken, maar er verder niet over te speculeren. 11

12 De balans tussen de vier pijlers daarentegen is wel te beïnvloeden. In de figuur hiernaast is de samenhang grafisch weergegeven. Hieronder beschrijven we de individuele pijlers. Daarnaast geven we weer welke knelpunten bestuurders van woningcorporaties volgens het onderzoek van Reasult en ORGfit per pijler verwachten zodat inzichtelijk wordt waar corporaties op zullen moeten focussen om de betreffende pijler op niveau te krijgen. Mens Zonder mensen is er niemand die aan welke knop dan ook kan draaien. Corporaties beschikken wel over medewerkers, maar staan zij open voor een nieuw beleid? Zijn zij capabel genoeg om het nieuwe beleid uit te voeren? Sturen op rendement vraagt van alle medewerkers een andere blik op de zaken. Waar voorheen voornamelijk vanuit huurderperspectief werd gedacht, wordt nu meer vanuit beleggersperspectief gekeken naar het bezit. 46 procent van de woningcorporaties ziet op het menselijk vlak de grootste uitdagingen, vooral op het gebied van de algehele mindset. De denkwijze verandert van puur maatschappelijk naar meer commercieel. Bestuurders binnen corporaties verwachten dat er op het niveau van de uitvoering en praktijk de meeste weerstand optreedt tegen de transitie naar sturen op rendement. Dit is heel verklaarbaar, aangezien dit niveau vaak pas betrokken wordt bij een besluit als het genomen is. In het belang van het welslagen van de transitie is draagvlak op alle niveaus in de corporatie een belangrijk aandachtspunt. Naast draagvlak, zijn gebrek aan kennis en kennisdeling, organisatiecultuur, maar ook samenwerking en rolverdeling punten die de transitie naar sturen op rendement kunnen bemoeilijken. Het bijspijkeren van kennis en vaardigheden van medewerkers blijkt essentieel. Volgens de overgrote meerderheid van de corporaties zijn die namelijk bij slechts een deel van de medewerkers op het gewenste niveau. Sturen op rendement brengt tenslotte nieuwe taken en andere (beslissings) bevoegdheden met zich mee. Voor de pijler mens geldt dus dat gefocust moet worden op draagvlak, kennis en vaardigheden. 12

13 Informatie Iedere corporatie heeft informatie over haar vastgoed. Maar is deze informatie wel gedetailleerd genoeg om tot een waardering op marktwaarde te kunnen komen? Heeft de corporatie die informatie van het vastgoed tot haar beschikking? Voor waardering op marktwaarde is het bijvoorbeeld van belang dat het exacte aantal vierkante meters en de staat van het onderhoud inzichtelijk is. Naast informatie over het vastgoed is informatie over de beleggersmarkt en de lokale markt nodig om tot een waardering op marktwaarde te komen. 30 procent van de woningcorporaties geeft aan over onvoldoende informatie te beschikken om tot een marktwaardering te komen. Tot nu toe is huurincasso tenslotte het primaire doel van het vastleggen van informatie en dus niet vastgoedsturing en vastgoedwaardering. Informatie Uit het onderzoek van ORGfit en Reasult blijkt dat de volgende details van de portefeuille nog matig tot slecht vastgelegd zijn: werkelijke markthuur (dus geen maximaal redelijke huur), faciliteiten in omgeving (school, voorzieningen et cetera), milieukenmerken, type wijk (bevolkingsgroepen, demografie) en het exacte aantal vierkante meter GBO. Naast deze top vijf, is er nog meer informatie nodig om tot een juiste waardering te komen. Na toetsing van de huidige beschikbare informatie aan de benodigde informatie om tot waardering op marktwaarde te kunnen komen, zullen veel corporaties ontdekken dat ze hierin nog grote stappen te zetten hebben. Op dit moment denken nog veel corporaties evenveel inzicht te hebben in hun portefeuille als een belegger, maar of zij er na de toetsing er hetzelfde over denken valt te betwijfelen. De vinger op de zere plek leggen is niet prettig. In de praktijk is dat echter vaak wel het startpunt voor verbetering. Een planmatige aanpak voor de aanvulling van informatie hierbij is raadzaam. Kennis van het bezit is cruciaal om te sturen op rendement. 13

14 Middelen Om te sturen op rendement, heeft een corporatie middelen nodig om de portefeuille te kunnen waarderen op marktwaarde. Naast financiële middelen gaat het om software om informatie vast te leggen en de juiste berekeningen mee te maken Om te beoordelen of de software geschikt is, is het van belang de volgende vragen met ja te kunnen beantwoorden. Zijn de juiste parameters aanwezig? Kan een onafhankelijk taxateur gemakkelijk de waardebepaling doen of valideren? Is er een dashboard functie aanwezig die de bestuurder die informatie aanreikt waar hij of zij behoefte aan heeft? Een bevestigend antwoord op deze vragen betekent dat de software sturen op rendement ondersteunt. Ongeveer de helft van de corporaties verwacht met hun huidige tooling de marktwaarde te kunnen berekenen. Voor een eenmalige waardering op marktwaarde kunnen zij momenteel al goed uit de voeten. Om de marktwaarde te kunnen gebruiken als output voor sturingsprocessen, is een eenmalige actie echter niet toereikend. Voor 13 procent van de woningcorporaties is de beschikbaarheid van geschikte softwarepakketten het grootste obstakel bij de transitie naar sturen op rendement. Corporaties die de marktwaarde willen gebruiken om te sturen op rendement, zullen de portefeuille herhaaldelijk op marktwaarde moeten taxeren. Het is belangrijk dat dit geen grote administratieve last veroorzaakt bij de medewerker. Daarnaast is het zowel praktisch als noodzakelijk dat een gebruiksvriendelijke validatiemodule voor een externe taxateur in de software is opgenomen en dat de marktwaarde transparant is opgebouwd ten behoeve van goedkeuring door controllers en accountants. Zij willen weten op welke wijze de corporatie de marktwaarde heeft bepaald. Of de huidige tooling dus inderdaad geschikt is voor sturen op rendement, zal de praktijk moeten uitwijzen. 14

15 Proces Gezien de verandering in taken, bevoegdheden en doelstellingen gaan ook de processen binnen woningcorporaties er anders uit zien. De processen dienen aan te sluiten op nieuwe kaders en richtlijnen. In feite is een proces niets meer dan een opsomming van activiteiten om iets te bewerkstelliggen. In de vastlegging van het proces is het van belang dat het volgende wordt beschreven: wie (rolverdeling, functiescheiding, autorisaties), wat (taak, activiteit), benodigdheden (informatie, middelen), resultaat (meetbaarheid, doelstellingen). Voor 17 procent van de woningcorporaties is het herinrichten en herontwerpen van processen de grootste uitdaging van de transitie naar sturen op rendement. Om ervoor te zorgen dat de vernieuwde processen op elkaar aansluiten is het van belang een processcan en rollenscan uit te voeren. De processcan maakt inzichtelijk welke processen er zijn en hoe deze in elkaar zitten, de rollenscan legt bloot welke medewerkers wanneer van elkaar afhankelijk zijn om doelstellingen te halen. Gezamenlijk vormen de scans het vertrekpunt voor een nieuwe uitlijning van de processen. De vastgelegde processen dienen verankerd te worden in ondersteunende systemen en in de hoofden van de medewerkers. Het is van belang dat medewerkers bij de totstandkoming betrokken worden om de processen juist vast te leggen en goed te verankeren binnen de organisatie. 15

16 Pijlers in balans om te sturen op rendement De grootste uitdagingen bij de transitie naar sturen op marktwaarde liggen op het menselijke vlak en in de beschikbaarheid van informatie. Uit het onderzoek van Reasult en ORGfit blijkt dat gebrek aan informatie voor 36 procent van de woningcorporaties het grootste obstakel vormt. 34 procent van de woningcorporaties vindt draagvlak voor de transitie de grootste uitdaging samen met de benodigde competenties van het personeel. Op het gebied van de andere twee pijlers, middelen en processen zijn volgens de woningcorporaties minder grote slagen te maken. Waar de uitdaging het grootst is, wordt van woningcorporaties de meeste inspanning gevergd om de pijlers in balans te brengen. De ene pijler kan niet zonder de andere. Daarom verdienen alle vier de pijlers aandacht in het plan van woningcorporaties om de transitie naar sturen op rendement tot een succes te maken. In de praktijk zal de ene corporatie aan een bepaalde pijler harder moeten trekken dan aan de andere, maar dat hangt af van de beginsituatie. Beschikt de corporatie bijvoorbeeld al over de geschikte software om herhaaldelijk op marktwaarde te waarderen, dan zal er in verhouding harder aan een andere pijler getrokken moeten worden om het geheel in balans te krijgen. Balans is in deze het sleutelwoord. 16

17 TOEKOMST Actuele ontwikkelingen zijn niet te ontkennen, net als het belang van sturen op rendement. De pijlers mens, middelen, proces en informatie moeten in balans zijn om de transitieopgave naar sturen op rendement goed te volbrengen. Zodra woningcorporaties de portefeuille en de markt meer vanuit commercieel beleggersperspectief bekijken, kunnen zij kansen ten volste gaan benutten. Sturen op rendement is...een toekomstgerichte overlevingsstrategie. Alleen met financieel rendement kunnen corporaties het volkshuisvestelijke belang blijven dienen. Door te besluiten om op rendement te sturen, kies je voor continuïteit van de corporatie. Sturen op rendement vertaalt zich naar...transparantie. Om de verdienpotentie van vastgoed te bepalen is gedetailleerde informatie van het vastgoed en de markt nodig. Daarnaast wordt een externe taxateur in het proces van waardebepaling betrokken. De opbouw van de marktwaarde is objectief en transparant. Daarmee leent deze zich bijzonder goed om keuzes te onderbouwen, ook als deze maatschappelijk van aard zijn. Sturen op rendement vergroot...financieringsruimte. Door de portefeuille op marktwaarde te waarderen, heeft een corporatie feitelijk niets meer of minder in kas. Sturen op rendement is ook sturen op efficiëntie en effectiviteit en dat leidt tot een beter financieel rendement, wat een positief effect heeft op de financieringsruimte. Woningcorporaties kunnen dus niet achterblijven en zullen steeds rendementsbewuster worden. Onbewust geld laten liggen, behoort vanaf nu tot het verleden. In de toekomst staan woningcorporaties zelf aan het roer om te bepalen waar zij het financiële rendement behalen om het vervolgens te kunnen investeren in hun primaire doelgroep. Voor een toekomstgerichte woningcorporatie komt het nu aan op handelen. 17

18 OVER REASULT EN ORGFIT Reasult ORGfit Reasult is marktleider in het optimaliseren van de financiële performance van vastgoedorganisaties. Reasult ontwikkelt en implementeert financial forecasting software, die meerwaarde biedt aan vastgoedorganisaties, zoals commerciële vastgoedontwikkelaars, vastgoedbeleggers, woningcorporaties en (semi-)overheden. De oplossingen van Reasult maken het voor organisaties mogelijk om vastgoedontwikkelingen en vastgoedbeleggingen uniform door te rekenen, te bewaken en te analyseren. De specialisten van Reasult volgen de ontwikkelingen in de markt op de voet en vertalen kansen voor verbetering steeds weer in productvernieuwing. De oplossingen zijn dan ook uitermate geschikt voor waardering en sturen op marktwaarde. Meer informatie: ORGfit is een gedegen partner in strategisch proces- en verandermanagement, in het bijzonder daar waar managementcontrol en IT elkaar ontmoeten. ORGfitWonen is onderdeel van ORGfit, waarbij gefocust wordt op ontwikkelingen en informatie van de woningcorporatiemarkt. Met deze brachegerichte kennis is ORGfit in staat om de vertaalslag te maken van vraagstelling naar een op maat gesneden oplossing. Deze kennis is gebaseerd op jarenlange ervaring in senior managementposities bij woningcorporaties, waarbij tevens expliciete kennis van cultuuraspecten bij woningcorporaties verworven is die voor veranderingstrajecten zo noodzakelijk is. De consultants spreken de taal van de corporatiemedewerkers en denken integraal vanuit consistentie. Meer informatie: Copyright Reasult en ORGfit, 2013 Alle rechten voorbehouden. De informatie in dit whitepaper is met zorg samengesteld. Toch kunnen Reasult en ORGfit geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor de gevolgen van onvolledigheid of onjuistheid van het materiaal in dit whitepaper. 18

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Q&A Handboek Marktwaardering

Q&A Handboek Marktwaardering Q&A Handboek Marktwaardering Jaarrekening... 1 Oppervlakte... 1 Complex... 2 Splitsing daeb/niet daeb... 2 Model BOG/MOG... 2 Model parkeren... 2 Objectgegevens... 3 Mutatiekans... 3 Eindwaarde... 4 Contante

Nadere informatie

De waarde van marktwaarde

De waarde van marktwaarde De waarde van marktwaarde Een nieuwe uitdaging voor de (meeste) corporaties 27 mei 2015 Maria Molenaar Voorzitter RvB Woonstad Rotterdam Bestuurslid Aedes Inhoud Aanleiding: de nieuwe woningwet De corporatiesector

Nadere informatie

Allocatie van vermogen aan doelstellingen

Allocatie van vermogen aan doelstellingen 05 Naar een optimale voorraadstrategie Allocatie van vermogen Woningcorporaties zijn de grootste spelers op de Nederlandse woningmarkt. Sinds de brutering focussen deze ondernemingen zich steeds meer op

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Waardering vastgoed woningstichting Icarus

Waardering vastgoed woningstichting Icarus woningstichting Icarus Dit is een voorbeeld; één wijze van benadering van vastgoedwaardering. Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Waardering van onroerende zaken 3 3 AEDEX/IPD vastgoedindex 4 4 Investeringsseclectie

Nadere informatie

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING Onroerende zaken in exploitatie, bestemd voor verkoop Bij het bepalen van de bedrijfswaarde van voor verkoop bestemde huurwoningen verwijst de richtlijn voor woningcorporaties (RJ 645) naar de richtlijn

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

Visie ABN AMRO op woningcorporaties

Visie ABN AMRO op woningcorporaties Visie ABN AMRO op woningcorporaties 1december 2011 Astrid van Arum, Sectorspecialist Woningcorporaties De nieuwe bank: het beste van twee werelden LOGO KLANT binnen dit kader Op 1 juli 2010 zijn Fortis

Nadere informatie

Investerings- en financieel statuut

Investerings- en financieel statuut Investerings- en financieel statuut Inleiding Het belang van financiële sturing is in de afgelopen jaren toegenomen. Wijzigingen in de wettelijke regels, waaronder de scheiding van DAEB en niet-daeb activiteiten

Nadere informatie

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT Marktwaarde in verhuurde staat 2 Marktwaarde verplicht in de Verantwoordingsinformatie 2015 (dvi) en vanaf jaarrekening 2016 Grondslag voor splitsing in

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Versterk uw focus op vastgoed met ICT

Versterk uw focus op vastgoed met ICT Versterk uw focus op vastgoed met ICT Johan André de la Porte Real Estate IT September 2012 Voorwoord De wereld van het vastgoed staat onder druk en verandert in hoog tempo. Uit onderzoek dat in samenwerking

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren?

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Ugchelen, Oktober 2013 Agenda 1. Verwachtingen en uitgangspunten 2. Voorbeelden uit de praktijk: a. Project A (240 meergezinswoningen)

Nadere informatie

revolving fund ten einde?

revolving fund ten einde? Corporatiesector als revolving fund ten einde? Johan Conijn Bijzonder hoogleraar Woningmarkt Universiteit van Amsterdam en directeur Ortec Finance Tussen Scylla en Charybdis De Vernieuwde Stad 23 juni

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2011 Corporatie in Perspectief L0151 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding. Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut. Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel

Inhoud. Inleiding. Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut. Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel Fiscaal statuut Inhoud Inleiding Doelstelling, verantwoording en werkwijze fiscaal statuut Bedrijfsvisie, fiscale visie en fiscaal beleid Woningstichting Maasdriel Bedrijfsvisie Fiscale visie Fiscaal beleid

Nadere informatie

Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013

Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013 Begroting Stichting Woningcorporatie Plicht Getrouw 2013 1. Inleiding Het eerste kabinet Rutte heeft nog geen twee jaar stand gehouden. In deze periode is er op de woningmarkt geen vooruitgang geboekt.

Nadere informatie

HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet

HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille HOOFDPUNTEN BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Implementatie marktwaarde

Implementatie marktwaarde Implementatie marktwaarde Spreker: Martin van Zuilekom Msc RA Datum: 17-06-2015 Agenda 1) Introductie Portaal 2) Van huur- naar vastgoedadministratie 3) Organisatie van de vastgoedwaardering 4) Waarderingsprotocol

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2009 Corporatie in Perspectief L2108 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In toenemende mate is er behoefte om met behulp van kengetallen inzicht te krijgen

Nadere informatie

Samenvatting herziene Woningwet

Samenvatting herziene Woningwet Samenvatting herziene Woningwet 1. Algemeen De Tweede Kamer stemde op 5 juli unaniem in met de herziening van de Woningwet. In het najaar van 2012 wordt het wetsvoorstel door de Eerste Kamer besproken.

Nadere informatie

Waardering van gemeentelijk Vastgoed

Waardering van gemeentelijk Vastgoed Waardering van gemeentelijk Vastgoed Dordrecht, 5 juni 2015 Sake van den Berg MSc MRICS RTsv RMT (RICS Registered Valuer) Wouter van den Wildenberg MSc 1 Inhoud Impressie voor gemeentelijk vastgoed actuele

Nadere informatie

Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex

Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex OTB-studiedag Delft, 17 maart 2010 mr Arnoud L.M. Vlak, directeur IPD Nederland Agenda 1. Verhoogt deelname aan IPD/aeDex

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015 Eindhoven Natasja Georgius-van Dijk Adviseur BNG Advies 30 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken

Nadere informatie

MEMO HERZIENING WONINGWET

MEMO HERZIENING WONINGWET MEMO HERZIENING WONINGWET Nieuwe corporatiebestel van kracht op 1 juli 2015 Op 17 maart 2015 heeft de Eerste Kamer unaniem ingestemd met de gewijzigde Woningwet 1 die tot doel heeft het functioneren van

Nadere informatie

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed Door de centralisering van het gemeentelijk vastgoed neemt de behoefte aan transparantie en professionalisering sterk toe. Een van de concrete initiatieven om de transparantie

Nadere informatie

NBA Alert 30. Jaarrekeningcontrole woningcorporaties 2012

NBA Alert 30. Jaarrekeningcontrole woningcorporaties 2012 NBA Alert 30 Jaarrekeningcontrole woningcorporaties 2012 April 2013 Status NBA Alert Deze publicatie, die tot stand is gekomen onder verantwoordelijkheid van de NBA, beoogt registeraccountants en accountants-administratieconsulenten

Nadere informatie

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Onze dienstverlening in vogelvlucht Accountancy De toekomst begint met het heden. Actuele objectieve financiële informatie is daarom van

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt IV WONINGCORPORATIES Vastgoeddata woningcorporaties beperkt Geen inzicht in effectiviteit maatschappelijke doelen Jan Veuger Minister Blok van Wonen heeft de woningcorporaties gevraagd met een plan van

Nadere informatie

Financieel Statuut. Woonstichting SSW

Financieel Statuut. Woonstichting SSW Financieel Statuut Woonstichting SSW Vastgesteld: RvC 21 januari 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Interne sturing SSW... 3 3 Financiële kaders SSW... 4 4 Vertaling van de financiële kaders naar de

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Early warning-systeem houdt woningcorporaties scherp

Early warning-systeem houdt woningcorporaties scherp THEMA OVERHEID EN NON-PROFIT: DE ROL VAN WAARDEBEGRIPPEN DRS. J. VAN DER MOOLEN, DIRECTEUR CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING TE NAARDEN, (INFO@CFV.NL). Waarderingsgrondslagen als sleutel voor financiële

Nadere informatie

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille DE GEHELE ORGANISATIE KRIJGT TE MAKEN MET DE WONINGWET RvT Bestuur Strategie en beleid Vastgoed Financiën en control Wonen -

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS

MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw

Nadere informatie

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker Huurwaardebepaling gemeente Tilburg 9 april 2015 Marion Bakker Portefeuille team Gebouwen Ca. 186 permanente gebouwen Ca. 400.000 m² bruto vloeroppervlak Ca. 30 miljoen huurinkomsten per jaar Ca. 437 miljoen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2009 in Perspectief L0339 Woningbouwvereniging 't Goede Woonhuys Hilversum CFV 2009 in Perspectief L0339 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Vraag- / aanbodverhoudingen

Nadere informatie

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Agenda Inleiding Achtergrond scheiden / splitsen Juridische verankering Plan maken Strategische afweging portfolio

Nadere informatie

3. Samenstelling van de Raad van Commissarissen

3. Samenstelling van de Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Stichting Tablis Wonen Vastgesteld op 24 maart 2014 1. Algemeen De Raad van Commissarissen (RvC) heeft tot taak toezicht te houden op het bestuur en op de algemene

Nadere informatie

Profielschets. Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen

Profielschets. Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen Profielschets Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woningbouwstichting Cothen Datum: april 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Inleiding Woningbouwstichting

Nadere informatie

Agenda. Integrale sturing

Agenda. Integrale sturing Agenda Wat gebeurt er in de markt? Het sturingsplatform van Ortec Finance en Vabi Het sturingsplatform en ERP Cegeka-DSA, Ortec Finance en Vabi Live preview Asset Management Live preview Vastgoeddata op

Nadere informatie

98 De Pensioenwereld in 2015

98 De Pensioenwereld in 2015 10 98 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 99 Weloverwogen keuzes nodig voor juiste waardering beleggingen Auteurs: Jacco van Kleef en Lars Mion Pensioenfondsen moeten volgens de verslaggevingsregels

Nadere informatie

Fakton. Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement. Solving complex real estate challenges

Fakton. Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement. Solving complex real estate challenges Fakton Solving complex real estate challenges Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement Wim Weide, Partner Fakton 1 Relevante context / ontwikkelingen

Nadere informatie

Profiel. Lefier. Drie leden directieteam

Profiel. Lefier. Drie leden directieteam Profiel Lefier Drie leden directieteam 1 Lefier Lefier is een vernieuwende wooncorporatie in Noord-Nederland die op 1 januari 2009 is ontstaan door een fusie van de corporaties; In (Groningen), Volksbelang

Nadere informatie

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Hold-Sell-Invest-Analyse 1 HOLD Desinvesteren 2 SELL 3 INVEST Desinvesteren 4 INVEST & SELL De strategische matrix TRADEMARK Vastgoed / TRADE-MAKELAARS drs. Ernst

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2009 Corporatie in Perspectief L1548 Amstelveen CFV 2009 Corporatie in Perspectief L1548 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Vraag- / aanbodverhoudingen 4 1.3 Situering

Nadere informatie

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei 15 november 2012 Investeringsstatuut Maasvallei Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beleid en strategie 3 3 Processen 4 4 Strategische samenwerking en verbindingen 4 5 Risicobeheersing 5 6 Financiën 5 6.1 Financieel

Nadere informatie

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Algemeen kwaliteitsprofiel Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Commissarissen is, dat de Raad uit generalisten bestaat die

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

TOEPASSEN VAN DE BEDRIJFSWAARDE PRAKTIJKVOORBEELDEN

TOEPASSEN VAN DE BEDRIJFSWAARDE PRAKTIJKVOORBEELDEN TOEPASSEN VAN DE BEDRIJFSWAARDE PRAKTIJKVOORBEELDEN 1 T O E P A S S E N V A N D E B E D R I J F S W A A R D E P R A K T I J K V O O R B E E L D E N Naarden, februari 2006 2 Inhoud Postbus 5075 1410 AB

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR DE ZORG

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR DE ZORG MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR DE ZORG INTRODUCTIE INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed portefeuille?

Nadere informatie

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst.

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst. Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012 - Welkomst dia bij binnenkomst. 1 Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing Thom Wolters Gert Boels 2 Introductie Aanleiding Introductie

Nadere informatie

Vastgoedsturing bij Ymere.

Vastgoedsturing bij Ymere. Ymere Vastgoedsturing bij Ymere. Pablo van der Laan strategisch adviseur Kennisochtend NVDO Kwaliteitsborging en vastgoedsturing Utrecht, 18 september 2015 Groot stedelijke corporatie in Metropool Regio

Nadere informatie

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015 Eigen Haard en het Driekamermodel Voor Alert 12 maart 2015 Programma (voorstel) 1. 17.00 uur Het Driekamermodel: hoe werkt het? (Ortec) 2. 17.20 uur Eigen Haard quiz 3. 17.40 uur Hoe besteedt Eigen Haard

Nadere informatie

White paper. Evidence based assetmanagement

White paper. Evidence based assetmanagement White paper Evidence based assetmanagement 073-8512623 Watertoren, Hinthamereinde 73d, 5211 PM, s-hertogenbosch adviseurs in strategie, vastgoed en financiën www.republiq.org info@republiq.org Asset labs

Nadere informatie

Woningbeheer vanuit de doelstelling

Woningbeheer vanuit de doelstelling d Woningbeheer vanuit de doelstelling Werkcongres Halveer je beheer? Efficiënt en effectief woningbeheer in een nieuwe tijd Karin E. de Graaf, directeur-bestuurder Delft, 6 juni 2013 1 Vraagje Is de (beheer)doelstelling

Nadere informatie

Risicomanagement in vastgoedontwikkeling

Risicomanagement in vastgoedontwikkeling Risicomanagement in vastgoedontwikkeling Inleiding Uit recent onderzoek van Reasult blijkt dat risicomanagement in veel vastgoedorganisaties hoge prioriteit heeft. Tegelijkertijd worstelt het merendeel

Nadere informatie

Scenario s samenwerking in de regio

Scenario s samenwerking in de regio Scenario s samenwerking in de regio Opmerkingen vooraf: * Drie varianten naast elkaar gezet; 1. Gemeente blijft zelfstandig verder gaan; 2. Samenwerking BCH met 3D brede blik (dus vizier is vanuit gehele

Nadere informatie

Betreft: Commentaar RJ-Uiting 2010-3: Herziene ontwerp-richtlijn 645 Toegelaten instellingen volkshuisvesting

Betreft: Commentaar RJ-Uiting 2010-3: Herziene ontwerp-richtlijn 645 Toegelaten instellingen volkshuisvesting RJ-Comm. 1147 Raad voor de Jaarverslaggeving Per e-mail (rj@rjnet.nl) Raad voor de Jaarverslaggeving Antonio Vivaldistraat 2-8 1083 HP AMSTERDAM Rotterdam, 1 december 2010 Betreft: Commentaar RJ-Uiting

Nadere informatie

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld Hervorming woningmarkt Diverse hervormingsvoorstellen: - werkgroep Wonen onderdeel Heroverwegingen (2010) - Rapport CSED van de SER (2010) - Wonen

Nadere informatie

Onderhoudsbeleid afwegingen en effecten

Onderhoudsbeleid afwegingen en effecten Onderhoudsbeleid afwegingen en effecten Platform Technisch Beheer 27 maart 2014 http://www.dwvb.nl Kostenverlagen(pas en straks) Platform technisch beheer 27 maart 2014 2 Onderhoudsconditie(werkelijken

Nadere informatie

Bij deze maken wij graag gebruik van de mogelijkheid om te reageren op de ontwerp-richtlijn 645 Toegelaten instellingen volkshuisvesting.

Bij deze maken wij graag gebruik van de mogelijkheid om te reageren op de ontwerp-richtlijn 645 Toegelaten instellingen volkshuisvesting. RJ-Comm. 1128 S I T É W O O N D I E N S T E N W O O N S T E D E wonen naar je zin Aan : Raad voor de Jaarverslaggeving Van : Drs P.J.M. de Schrijver RA en H.C. van den Bos RA c.c. : Betreft : Ontwerp-Richtlijn

Nadere informatie

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE)

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) vrijwilligers info juni 2003 QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) informatie voor deelnemende organisaties Inleiding Vrijwilligersorganisaties zijn organisaties in beweging.

Nadere informatie

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT Inleiding Door de ontwikkelingen bij woningcorporaties worden de bestuurlijke organen gedwongen om zich te professionaliseren. Een bestuurder

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Aedex en investeringen. Paul Konings, directeur Aedex Colleges Marie-Thérèse Dubbeldam, manager financiën / controller Wonen Limburg

Aedex en investeringen. Paul Konings, directeur Aedex Colleges Marie-Thérèse Dubbeldam, manager financiën / controller Wonen Limburg Aedex en investeringen Paul Konings, directeur Aedex Colleges Marie-Thérèse Dubbeldam, manager financiën / controller Wonen Limburg Aedex Aedex berekent rendementsprestaties over uitgevoerde activiteiten

Nadere informatie

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Start Corporaties: voor huurders met een laag inkomen. Verbeterambities en vraag naar 700+:

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Analyse CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Apeldoorn CFV 2011 Corporatie in Perspectief L1691 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Algemene gegevens corporatie 4 1.2 Situering van het corporatiebezit: indicatie

Nadere informatie

Kennisavond Woningwet. 28 April 2015

Kennisavond Woningwet. 28 April 2015 Kennisavond Woningwet 28 April 2015 Agenda 1 Actualiteit 2 Werkgebied en toezicht 3 Huurbeleid en prestatieafspraken 4 Scheiding DAEB en niet-daeb 5 Aandachtspunten implementatie 2 Hoofdpunten Woningmarktgebieden

Nadere informatie

met Minder in een dynamische markt

met Minder in een dynamische markt Meer met Minder in een dynamische markt TUSSEN OPTIMALISEREN & MAXIMALISEREN VAN RENDEMENT bij woningcorporatie de Alliantie 19 september 2007 Okura Hotel te Amsterdam drs A. Pureveen RA CFO de Alliantie

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog'

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Computable Computable In bedrijf: 07/05/04 - 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' It-portfoliobeheer: inzicht als eerste stap naar controle 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Chris Verhoef,

Nadere informatie

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief Financieel Statuut 2015 Status: Definitief 20151230 Financieel statuut 2015 definitief.doc 2 Inhoudsopgave 1. Waarom een financieel statuut... 4 1.1 Uitgangspunten... 4 1.2 Instrumenten... 4 1.3 Relatie

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen. woningstichting Het Grootslag

Profielschets Raad van Commissarissen. woningstichting Het Grootslag Profielschets Raad van Commissarissen woningstichting Het Grootslag 1. De functie van de Raad van Commissarissen In deze profielschets wordt eerst ingegaan op de achtergronden en bevoegdheden van de Raad

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD Pré Wonen hecht veel waarde aan het toepassen van de Governance code Woningcorporaties. De verantwoordelijkheden en taken van zowel

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie

Vernieuwing Besluit Begroten en Verantwoorden, implicaties voor concerncontrol

Vernieuwing Besluit Begroten en Verantwoorden, implicaties voor concerncontrol Vernieuwing Besluit Begroten en Verantwoorden, implicaties voor concerncontrol Hier komt tekst Frank Halsema Hier CFO komt / Concerncontroller ook tekst 22 maart 2016 Aanleiding vernieuwing BBV (1) 2004:

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

Service Datasheet. Audit Scanstraat / Digital Mailroom Audit

Service Datasheet. Audit Scanstraat / Digital Mailroom Audit / Digital Mailroom Audit Service Datasheet 1 Open Docs richt zich op verbetering van samenwerking binnen organisaties door invoering van digitaal werken. Wij ervaren dagelijks dat digitaal werken grote

Nadere informatie

EIGEN HAARD. LID RAAD VAN COMMISSARISSEN op voordracht huurdersfederatie Alert. april 2016 TdH/MMC/16.015

EIGEN HAARD. LID RAAD VAN COMMISSARISSEN op voordracht huurdersfederatie Alert. april 2016 TdH/MMC/16.015 EIGEN HAARD LID RAAD VAN COMMISSARISSEN op voordracht huurdersfederatie Alert april 2016 TdH/MMC/16.015 DE ORGANISATIE is opgericht in 1909 als woningbouwvereniging, met als doel verbetering van de volkshuisvesting

Nadere informatie

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Evidence based assetmanagement ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Even voorstellen: Stadlander Woningcorporatie West Brabant 15.000 VHE Bergen op Zoom en Tholen Reorganisatie achter de rug:

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT

JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT INSTELLINGSGEGEVENS Naam instelling : Stichting Pluspunt Zandvoort Welzijn Adres : Flemingstraat 55 Postcode / Woonplaats : 2041 VW Zandvoort Telefoon

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

dr. ir. Hans Hoek C3 adviseurs en managers

dr. ir. Hans Hoek C3 adviseurs en managers dr. ir. Hans Hoek C3 adviseurs en managers Nee Zelfde governance spelregels en verdeling verantwoordelijkheden Vastgoed is onderdeel totale bestuur, toezicht en verantwoording Ja Vastgoed is geen core

Nadere informatie