Dokkum, een wereldstad!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dokkum, een wereldstad!"

Transcriptie

1 Colofon Dokkum, een wereldstad Een mondiale speurtocht door Dokkum voor de hoogste groepen van het basisonderwijs. Dit project bestaat uit: een handleiding voor docenten, deze verdiepingsopdrachten voor op school een werkboekje voor onderweg Dokkum, een wereldstad! Een mondiale speurtocht door Dokkum Tekst: Arda Oosterhoff (1996) Aanpassingen: Eddy Wijnsma (t/m 2004), Yolanda Guffens (2005/06) en Pyke Kroes, Anje Groen en Marjolein Staal (2012, 2013 en 2014) Tekeningen: Ronald Derkzen Voorblad: Vera Damhuis Idee: Alice O, educatie in wereldperspectief Amsterdam Vormgeving: Argiope Projectleiding: Yolanda Guffens De mondiale speurtocht is uitgegeven door: NME-Centrum De Klyster Trekwei 8b 9104 AB Damwâld Eerste uitgave juni tekst en tekeningen: Oosterhoff & Wijnsma educatieve projecten, Raerd opdrachten op school

2

3 Kruis aan wat waar is: o De grondstoffen voor de repen en chocola zijn biologisch verbouwd o In het land waar de cacao voor de chocoladerepen is verbouwd werken ruim 800 boerenfamilies samen. Dokkum, een wereldstad! Je hebt de mondiale speurtocht in Dokkum gelopen. Tijdens de speurtocht zag je hoeveel de inwoners van Dokkum, jij dus ook, te maken hebben met de rest van de wereld. Dit werkboekje hoort bij de speurtocht. Als je de opdrachten maakt heb je nodig: o het speurtochtboekje o een atlas o de wereldkaart die in het midden van dit boekje staat Bij veel opdrachten wordt gevraagd om met een nummer in de wereldkaart aan te geven waar iets vandaan komt. Schrijf die nummers steeds in een klein rondje. Zo dus: * Kleur, als je klaar bent met alle opdrachten de rondjes met nummers rood zodat je de nummers nog wel goed kunt zien. Maak de opdrachten samen. Vaak is meer dan één antwoord goed. 28 1

4 Het Stadhuis 1 2 Dokkum hoort bij gemeente Dongeradeel. Jullie begonnen hier de mondiale wandeltocht. Zet een (1) (een 1 met een rondje erom) bij Dokkum op de wereldkaart in het midden van dit werkboekje! In India wordt veel thee verbouwd. Zoek dit land op in de atlas en zet een (2) op de wereldkaart werkblad 1 o Ik vind het eerlijker om meer geld te betalen voor de cacao. o Ik vind het niet nodig om meer geld te betalen voor de cacao, want onze chocola wordt er duurder van. o Ik vind het veel handiger om af en toe geld aan de Derde wereldlanden te geven. o Wij gebruiken op school Max Havelaar koffie. o Wij gebruiken thuis Max Havelaar koffie. o Sommige Max Havelaar-producten kun je ook in de supermarkt kopen. Op de verpakking staat ook: FAIR TRADE. Zoek in een Engels woordenboek op wat dit betekent. Vul in: Ik denk dat ze met Fair Trade bedoelen: h De cacao en de rietsuiker in de chocola die jullie hebben gegeten komt niet uit Ivoorkust, maar uit twee andere landen. Aan de binnenkant van de wikkel staat welke landen dit zijn. Lees dit stukje goed door. Het is wat moeilijk geschreven, maar samen kom je er wel uit. Vul in: De cacao komt uit: De rietsuiker komt uit: Zet in beide landen een (25) op de wereldkaart. 2 27

5 Pak de wikkel van de chocola uit de wereldwinkel er weer bij. Doordat Ivoorkust alleen goedkope cacao verkoopt en geen dure chocola lukt het ook niet om rijk genoeg te worden om wel chocola te gaan maken. Daar wil de stichting Max Havelaar iets aan doen. Zoek op de wikkel van de chocola het Max Havelaar keumerk en zoek ook op wat hierover voor informatie op de wikkel staat (even goed zoeken). Het wapen van Dokkum, De Zijl 3 Je hebt het stadswapen van Dokkum bekeken. Waarom staat de maan in het wapen van Dokkum? Zoek op op het internet (of in een geschiedenisboek) (Tip: google: de maan in het stadswapen van Dokkum) De maan staat in het wapen omdat werkblad 2 Dat er een Max Havelaar keurmerk op de verpakking staat betekent: o dat de cacao rechtstreeks bij de kleine boeren is gekocht. o dat het geld direct door de boeren zelf gebruikt kan worden. o dat vooral de baas van het land er rijk van wordt. o dat de boeren meer geld voor hun cacao hebben gekregen dan anders. o dat ook de rietsuikerboeren meer geld hebben gekregen voor hun suiker. o dat de boeren meer geld over houden, zodat hun kinderen naar school kunnen. o dat de boeren geld over houden om samen fabrieken te bouwen. o dat de boeren in de Derde Wereld langzamerhand zelf een goed bestaan op kunnen bouwen zonder te hoeven wachten op hulp van de rijkere landen. 4 De maan staat ook afgebeeld op een aantal vlaggen van landen. Welke landen gebruiken de maan in hun vlag? Noem drie landen. Zoek het op op het internet. (Tip: google: vlaggen van de wereld) Landen met de maan in hun vlag zijn: Zet een (3) in deze landen op de wereldkaart. Het kunstwerk is gemaakt door Gerrit Terpstra. Hij is beeldend kunstenaar uit Friesland. Hij heeft dit kunstwerk gemaakt van gietijzer en roestvrij staal. In Nederland wordt geen ijzer in de grond gevonden. In welke landen wel? Zoek dit op in de atlas. Zet een (4) in een land waar ijzer gevonden wordt. 26 3

6 5 6 Vroeger had Dokkum een echte haven. De Zijl was toen een zeesluis. Veel schepen die Dokkum als thuishaven hadden, brachten en haalden hier hun handelswaren. Vlas is bijvoorbeeld een product dat via Harlingen werd uitgevoerd naar Engeland en Schotland. Zet een (5) in Schotland op de wereldkaart. Waar denken jullie dat vlas voor wordt gebruikt? Als je het niet weet kun je het opzoeken op het internet. Kruis aan wat waar is: Ik denk dat vlas nodig is voor: o schoenen o kleren o garen o zeep o isolatiemateriaal o zijl De Zijl is het keerpunt van de Elfstedentocht. Schaatsen is wel echt Nederlands, dat komt door ons platte land met veel water en koude winters. Toch wordt er ook in andere koude landen, zoals Rusland en Scandinavië, al eeuwen geschaatst. Zet een (6) in Rusland op de wereldkaart. Probeer met elkaar eens te bedenken welke sporten jullie echt bij ons land vinden passen. de wereldwinkel g De meeste cacao voor onze chocola komt uit Ivoorkust. Ivoorkust ligt in Afrika. Zet een (24) op de juiste plek in je wereldkaart. Om chocola te kunnen maken heb je meer nodig dan alleen cacaobonen. Wat denk je dat er nog meer nodig is? Gebruik eventueel de wikkel van de reep die je in de Wereldwinkel gekregen hebt. Ik denk dat nodig is om een chocolade reep te maken: o suiker o machines o verpakkingsmateriaal o melk o fabrieken o vanille o stroom Ivoorkust is een Derde Wereldland. Ivoorkust verkoopt alleen cacao aan andere landen en geen kant en klare chocola. Hoe denk je dat dat komt? o Ivoorkust heeft te weinig geld om fabrieken te bouwen. o Ivoorkust heeft te weinig geld voor scholen om de mensen te leren hoe ze chocola moeten maken en fabrieken moeten bouwen. o De mensen in Ivoorkust geen zin hebben om te werken. werkblad

7 slagerij weidenaar f 24 De kippen, varkens en koeien van de Nederlandse boeren kunnen ook niet zonder het buitenland. Voor het veevoer wordt namelijk cassave gebruikt. Dat groeit bijvoorbeeld in Thailand en Brazilië. Zoek in de atlas op waar die landen liggen. Zet daar (23) op de wereldkaart. In de Thailand wordt (6 miljoen) hectare gebruikt om voedsel te verbouwen voor de Nederlandse kippen, varkens en koeien. De oppervlakte van Nederland is (3,4 miljoen) hectare. Vul in: In Thailand wordt ongeveer.... keer de oppervlakte van Nederland gebruikt om voedsel te verbouwen voor ons vee. werkblad 13 Zwart Schoenreparatie 7 Gemiddeld koopt iedere Nederlander ongeveer twee keer per jaar nieuwe schoenen. Kruis aan wat waar is: o Ik koop ook ongeveer twee keer per jaar nieuwe schoenen. o Ik koop vaker nieuwe schoenen. o Ik koop minder vaak nieuwe schoenen. o Als mijn schoenen stuk zijn gaan ze de vuilnisbak in. o Als mijn schoenen stuk zijn worden ze gerepareerd, als dat nog kan. o Als mijn schoenen stuk zijn gaan ze samen met mijn oude kleren naar een inzamelpunt (bijv. het Leger des Heils). o Ik zou niet weten wat er met mijn schoenen gebeurt als ze stuk zijn. o Ik doe iets anders met mijn schoenen als ze stuk zijn, nl.: o Repareren van kapotte schoenen is goedkoper dan nieuwe kopen. o Repareren van schoenen is soms veel duurder dan nieuwe kopen. o Het is beter voor het milieu om je schoenen te laten repareren. o Veel schoenen kun je niet laten repareren. o Schoenen laten repareren is veel lastiger dan nieuwe kopen. o Ik ben altijd blij als mijn schoenen stuk zijn, want dan mag ik nieuwe kopen. werkblad 3 5

8 o Als je je schoenen laat repareren loop je al snel met schoenen rond die uit de mode zijn. o Ik koop al nieuwe schoenen voordat de oude versleten zijn, omdat mijn schoenen snel te klein geworden zijn. o Ik koop al nieuwe schoenen voordat de oude stuk zijn, omdat ik met de nieuwste mode mee wil gaan. Waar komen jouw schoenen vandaan? Kijk onder de zool of in de binnenkant. Mijn schoenen zijn gemaakt in Als je niet kan ontdekken waar ze gemaakt zijn, vul dan hieronder in waar de schoenen van een klasgenoot zijn gemaakt. De schoenen van zijn gemaakt in De Zuivelhoeve s Nederland gebruikt producten uit andere landen, maar andere landen gebruiken ook producten uit Nederland. Welke Hollandse producten zijn bekend bij buitenlandse toeristen? Kruis aan wat klopt: o Klompen o Pinda's o Molens o Spaghetti o Kaas o Rode wijn Zijn tulpen ook een typisch Hollands product? Ja / Nee werkblad Zet in het schoenenland een (7) op de wereldkaart. Veel mensen denken dat tulpen erg Hollands zijn. Toch komen eigenlijk helemaal niet uit Nederland. Weet jij waar ze wel vandaan komen? Zo niet, zoek het dan op. 8 Veel sportschoenen worden in lage lonen landen gemaakt. De mensen in die landen werken soms wel 12 uur per dag, 6 dagen per week. Ze verdienen vaak net genoeg om van te leven, maar hun kinderen kunnen niet naar school. Daar is geen geld voor. Soms werken de kinderen ook elke dag in de schoenenfabriek. Sportschoenen worden bijvoorbeeld veel gemaakt in India. Zoek dit land op in je atlas en zet een 8 met een rondje erom in je wereldkaart. d Tulpen zijn ooit ingevoerd uit Zet in dat land een (21) op de wereldkaart. De pindaplant komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar wordt tegenwoordig in heel veel landen verbouwd, o.a. in Afrika, in Gambia. Zet een (22) op de wereldkaart in Gambia. 6 23

9 intertoys speelgoedwinkel a 22 Veel speelgoed is gemaakt van kunststof (plastic). Om kunststof te maken heb je olie nodig. Vaak hoor je dat plastic spullen niet goed zijn voor het milieu. Probeer samen met de andere kinderen uit je groepje zoveel mogelijk redenen te bedenken waarom plastic speelgoed niet goed voor het milieu is. o Als plastic speelgoed stuk is en je gooit het weg, komen er bij het verbranden meer ongezonde deeltjes in de lucht dan bij het verbranden van bijvoorbeeld houten speelgoed. o Als plastic in de natuur terecht komt, blijft het daar heel lang liggen. Dit komt omdat het niet gemakkelijk verteert. o Om plastic te maken heb je olie nodig. Uit de schoorstenen van fabrieken die olie maken komt erg veel vieze rook. o Plastic speelgoed is handig omdat het niet gauw stuk gaat. o Plastic speelgoed is goedkoper dan speelgoed van b.v. hout, metaal of stof. o Plastic speelgoed is duurder dan speelgoed van b.v. hout, metaal of stof. o Ik vind plastic speelgoed meestal mooier dan ander speelgoed. o Ik vind plastic speelgoed meestal minder mooi dan ander speelgoed. Zet het nummer (20) in de landen op de wereldkaart die je op het werkblad over de speelgoedwinkel hebt opgeschreven. werkblad 11 gebouw de waegh 9 De Waegh was vroeger belangrijk voor de internationale handel. Engeland kocht graag de Friese boter, een product waar zij zelf tekort aan hadden. Zet een (9) in Engeland. werkblad 4 7

10 TERpstra elektronika q In onze taal komen veel woorden voor die we overgenomen hebben uit andere landen. Hoe zijn die woorden in onze taal terecht gekomen? Engelse woorden zijn in onze taal terechtgekomen omdat: o we vaak Engels praten met mensen uit andere landen. o we Engels een mooie taal vinden. Franse woorden zijn hier terechtgekomen omdat: o toeristen vaak Franse woorden blijven gebruiken. o er vroeger een Franse koning de baas was in ons land. We gebruiken geen Japanse woorden in onze taal omdat: o we in het verleden niet veel te maken hebben gehad met Japanners. o we Japans een lelijke taal vinden. werkblad 5 vakantiexperts de reiswinkel p Bedenk een mooie reis voor jezelf naar één van de drie landen die je hebt ingevuld bij werkblad 11. Bedenk ook hoe je wilt gaan reizen. Per trein, auto, bus, vliegtuig, boot, fiets, of misschien zelfs wandelend. Je kunt ook een combinatie maken met meerdere vervoermiddelen. Denk na: over de kosten die je aan de reis wilt besteden (het vliegtuig is duurder dan de fiets) of je rekening wilt houden met het milieu (een vliegtuig zorgt voor evenveel uitlaatgassen als tweehonderd auto s op dezelfde afstand). Teken je route met een stippellijn op de wereldkaart en zet een (19) op de plaats van bestemming. Ik gebruik de volgende vervoermiddelen: werkblad 10 8 o Ik denk dat er over honderd jaar veel Turkse woorden in het Nederlands gebruikt zullen worden. o Ik denk dat er over honderd jaar veel Spaanse woorden in het Nederlands gebruikt zullen worden. Zet in Turkije of Spanje een (10) o Ik heb een dure reis bedacht. o Ik heb een zo goedkoop mogelijke reis bedacht. o Ik heb een reis bedacht die niet slecht is voor het milieu. o Ik heb een reis bedacht die niet zo goed is voor het milieu. 21

11 Rubber komt uit de Derde Wereld. Ivoorkust is bijvoorbeeld een land dat ruwe rubber aan Nederlandse fabrieken verkoopt. Zet een (18) op de wereldkaart waar rubber vandaan komt. In Ivoorkust zijn geen fabrieken die producten van de ruwe rubber maken, alle ruwe rubber wordt verkocht aan het buitenland. De rubberproducten die je in Ivoorkust in de winkel kan kopen zijn dus allemaal gemaakt in buitenlandse fabrieken. Ze zijn vaak te duur voor de inwoners van Ivoorkust. kledingwinkel sake store w Veel kleren die in Nederland worden verkocht, zijn gemaakt in landen rond de Middellandse zee en in landen waar de mensen minder geld verdienen in de kledingfabriek dan in ons land: Taiwan, China en Indonesië. Zet in die landen ieder een (11). Op dit kaartje is aangegeven waar in de wereld katoen verbouwd wordt. werkblad 6 Bedenk wat er moet gebeuren om de mensen in Ivoorkust zelf rijk te laten worden van de rubber die ze in hun land vinden. Schrijf duidelijk op hoe en ook waarom. Bedenk ook wat de gevolgen zijn voor de mensen in Nederland. Vul in De mensen in Ivoorkust kunnen zelf rijker worden van hun rubber als De gevolgen voor de mensen in Nederland zijn Katoen wordt vooral verbouwd in: o in arme streken o in rijke streken 20 9

12 Stel dat voor een kledingstuk katoen is gebruikt uit Noord-Amerika. Het katoen heeft dan een reis gemaakt van Noord-Amerika, via het land waar het kledingstuk gemaakt is, naar Nederland. Hoeveel kilometer heeft het katoen ongeveer afgelegd voor het in de winkel belandde? o ongeveer o ongeveer o ongeveer o ongeveer o ongeveer Welke vervoermiddelen zijn hiervoor denk je gebruikt? o boot o vrachtauto o vliegtuig o trein o Tijdens de wandeltocht ben je verschillende voorwerpen van rubber tegengekomen, bijvoorbeeld op de parkeerplaats en in de schoenenwinkel. Weet je nog meer voorwerpen van rubber? Je kan denken aan school of thuis. Vul in: Voorbeelden van rubberen gebruiksvoorwerpen:

13 i De wind waait in ons land het vaakst van west naar oost. Lucht die wij vervuilen (vies maken) met uitlaatgassen en fabrieksrook kan wel 500 kilometer verder waaien. Waar komt onze rook helemaal? Zet in dit gebied een rondje met een 17 op je wereldkaart. Het VLaamsche Friteshuys e Zoek 3 landen die je op werkblad 8 hebt ingevuld op in de atlas. Zet in die landen het nummer (12) op de wereldkaart. werkblad 7 Wij krijgen ook vieze lucht uit andere landen. Ook door vervuild water stroomt er rommel uit andere landen via rivieren ons land binnen. Het water in deze rivieren is vervuild. Uit welk land krijgen wij de meeste vieze lucht denk je? En uit welk land het meeste vieze water? Vul in: Wij krijgen de meeste vieze lucht uit: Wij krijgen het meeste vieze water uit Zet in deze landen ook een (17) op de wereldkaart

14 het vvv-kantoor r Zelfs echt Hollandse dingen hebben we voor een groot deel uit het buitenland gehaald. De molen hebben we afgekeken in Perzië (Iran) en Griekenland. Zet een (13) in deze twee landen. werkblad 8 de parkeerplaats u Om in een auto te kunnen rijden heb je benzine nodig. Benzine wordt gemaakt van aardolie. Zoek in de atlas of in je aardrijkskundeboek een land op waar aardolie vandaan komt. Zet daar een rondje met een 16 op de wereldkaart. werkblad 9 Koeien komen over de hele wereld voor, al hebben ze in andere landen vaak een andere kleur. Maar ook in Nederland zijn lang niet alle koeien meer zwart-wit. Klompen worden in heel Europa gedragen. De eerste machines om klompen te maken zijn uitgevonden in Frankrijk! Trouwens: in echte Hollandse pot mag de aardappel niet ontbreken. Toch komt de aardappel oorspronkelijk uit Zuid-Amerika. Probeer met elkaar eens te bedenken wat jullie echt bij ons land vinden passen Echt Hollands vinden wij: Auto's zijn niet goed voor het milieu omdat o de uitlaatgassen de lucht vervuilen. o er bij het vervoeren van aardolie vaak ongelukken gebeuren, hierdoor komt er veel rommel in de natuur. o uit de schoorstenen van fabrieken die benzine maken veel vieze rook komt. o Als er in Nederland veel auto's rijden, dan is dat alleen slecht voor de lucht in Nederland. o Als de Nederlandse lucht vies is, dan hebben ze daar in andere landen ook last van. o Als er in ons land veel auto's rijden, heeft dat gevolgen voor het milieu in andere landen

15 y Veel toeristen komen voor Bonifatius naar Dokkum. o Bonifatius is een heilige. o Bonifatius is geboren in Engeland. o Bonifatius probeerde mensen te bekeren tot het Christendom. o Dokkum was vroeger een bedevaartsoord. Hoe is hij hier ontvangen? o Hij was hier niet welkom. o Hij was hier van harte welkom. o Mensen waren bang voor een vreemdeling - dus ook voor hem. o Mensen waren blij met zijn komst Bonifatius is begraven in de Duitse plaats Fulda. Zet een (15) in Duitsland. t Er zijn een twee molens in Dokkum: de Hoop en de Zeldenrust In de Hoop zit nu een dierenwinkel. o Ik ben wel eens in een molen geweest. o Ik ben wel eens in een molen in Dokkum geweest. o Ik ben nog nooit in een molen geweest. o De molens die in Dokkum staan zijn graanmolens. o De molens die in Dokkum staan zijn watermolens. o De molens die in Dokkum staan zijn windmolens. Dichtbij Dokkum, in het plaatsje Burdaard, is een molen waar de houtzagerij door de windkracht wordt aangedreven. Zet in Burdaard het nummer (14) op de wereldkaart

16

Damwâld, een wereldplaats!

Damwâld, een wereldplaats! Colofon Damwâld, een wereldplaats Een mondiale speurtocht door Damwâld voor de hoogste groepen van het basisonderwijs. Dit project bestaat uit: een handleiding voor docenten, deze verdiepingsopdrachten

Nadere informatie

Kollum, een wereldplaats!

Kollum, een wereldplaats! Colofon Kollum, een wereldplaats Een mondiale speurtocht door Kollum voor de hoogste groepen van het basisonderwijs. Dit project bestaat uit: een handleiding voor docenten, deze verdiepingsopdrachten voor

Nadere informatie

Handleiding voor de leerkracht

Handleiding voor de leerkracht Mondiale speurtocht Handleiding voor de leerkracht Inhoud 1. De mondiale speurtocht...3 Doelstelling van de speurtocht...3 Opzet...4 2. Handleiding voor de leerkracht...5 Inhoudelijke voorbereiding...5

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs ntwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs Vraag 1: Zoek op de kaart van Nijmegen op welke straten er nog meer een naam hebben met een kolonie erin. Vraag 2a: Gezegde of spreekwoord met peper Vraag

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Verwijswoorden begrijpen

Verwijswoorden begrijpen 1. Lees de uitleg. Verwijswoorden begrijpen Een verwijswoord wijst naar een ander woord. In veel zinnen in de tekst staan verwijswoorden. Bijvoorbeeld: het, hij, daar, die, dat, ze, haar, er, deze, daarmee.

Nadere informatie

1 Ik vind dat 2 Ik vind dat 3 Ik vind dat 4 Ik vind dat 5 Ik vind dat 6 Ik vind dat 7 Ik vind dat

1 Ik vind dat 2 Ik vind dat 3 Ik vind dat 4 Ik vind dat 5 Ik vind dat 6 Ik vind dat 7 Ik vind dat opdracht 1: KIES DE GOEDE REDEN 1 Ik vind dat benzine voor auto's duurder moet zijn,... a omdat dan minder mensen auto rijden. b omdat dan iedereen auto kan rijden. c omdat benzine niet lekker is. 2 Ik

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog Wereldoorlogen en Holocaust LES 1 LEVEN IN DE OORLOG JE LEERT wat er in het begin van de Tweede Wereldoorlog gebeurt; wat er verandert in het dagelijks leven van de mensen; wat de mensen doen bij een luchtalarm.

Nadere informatie

Buitenpost, een wereldplaats! een wereldplaats

Buitenpost, een wereldplaats! een wereldplaats een wereldplaats 1 V ooraf Deze tocht laat zien hoeveel de inwoners van Buitenpost en omstreken, dus ook jullie zelf, te maken hebben met de rest van de wereld. Jullie gaan in Buitenpost een mondiale speurtocht

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen lesprogramma les 1: maken lesprogramma 4 lessen over duurzaamheid: Les 1: Maken Les 2: Gebruiken Les 3: Hergebruiken Les 4: Eindopdracht lesprogramma lesprogramma Les 1: Maken Hoe word ik een flesje water?

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Werkblad Mijn huis staat in...

Werkblad Mijn huis staat in... Werkblad Mijn huis staat in... Mijn huis staat in: Ga naar kaart.cc. Je ziet twee kaarten. In de menubalk bovenin vul je rechts je woonplaats in. Kies in het linkervak de Bonnebladen 1901-1925. Kies in

Nadere informatie

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen?

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade is heel erg lekker. Mijn zus kwam op het idee.en ik dacht goed idee. En toen heb ik het dus over chocolade gedaan. Waar komt chocolade vandaan?

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Handleiding voor de leerkracht

Handleiding voor de leerkracht Mondiale speurtocht Handleiding voor de leerkracht Inhoud 1. De mondiale speurtocht...3 Doelstelling van de speurtocht...3 Opzet...4 2. Handleiding voor de leerkracht...5 Inhoudelijke voorbereiding...5

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen www.edusom.nl Opstartlessen Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets lekker vindt of ergens van houdt. Praten over eten en drinken. Praten over boodschappen

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Werkblad 1 Vroeger en nu

Werkblad 1 Vroeger en nu Werken en school. Lees en vul in: Werkblad 1 Vroeger en nu Vroeger werkten de kinderen mee op het land of thuis (helpen met thuisweven of thuisspinnen bijvoorbeeld), de meisjes hielpen ook nog in het huishouden.

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben.

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben. Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 1.1 Slavenkralen Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen de kralen en maken

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een

Ga naar www.nibud.nl klik bij Test en spel op: Alle tests en spellen Doe de test: Wat voor geldtype ben jij? Uitslag: je bent een kritisch consument Geld genoeg? In deze opdracht ga je je eigen inkomsten vergelijken met leeftijdgenoten, je maakt een overzicht van je inkomsten en uitgaven. Daarna laat je zien hoe belangrijk reclame

Nadere informatie

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?................................................... Hoeveel

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

Leergebied: Noord. Energie. Aardrijkskunde Nederland. omzetting

Leergebied: Noord. Energie. Aardrijkskunde Nederland. omzetting Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Noord Energie Ontwerpen Aardrijkskunde Nederland omzetting Toepassen Reflectie 1. Ook in de winter kun je sporten in Friesland. Welke tocht schaatsen mensen

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Handleiding voor de leerkracht

Handleiding voor de leerkracht Mondiale speurtocht Handleiding voor de leerkracht Inhoud 1. De mondiale speurtocht...3 Doelstelling van de speurtocht...3 Opzet...4 2. Handleiding voor de leerkracht...5 Inhoudelijke voorbereiding...5

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding.

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding. Mijn kledinggebruik Wellicht weet je al dat verschillende aspecten van kleding slecht zijn voor het milieu. In deze opdracht gaan we bekijken op welke manier jij zelf je steentje bij kan dragen aan het

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:...

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:... BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:..................... INLEIDING Dit werkboek hoort bij de website Boer in de buurt (www.boerindebuurt.nl). Op deze website vind je filmpjes, illustraties en opdrachten

Nadere informatie

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen)

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen) Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Durf jij Afrika te ontdekken?

Durf jij Afrika te ontdekken? Durf jij Afrika te ontdekken? Dr. Joost Willink Haags Historisch Museum 10 februari 2013 MuseumJeugdUniversiteit - Dr. Joost Willink Wie gaat er wel eens op vakantie? Waar ga je naar toe op vakantie? MuseumJeugdUniversiteit

Nadere informatie

Ons eten en het milieu

Ons eten en het milieu SPREEKBEURT OF WERKSTUK Ons eten en het milieu Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over ons eten en het milieu. Het is handig om je spreekbeurt onder te verdelen in stappen. Dit zijn

Nadere informatie

Leergebied: Oost Nederland. Over-

Leergebied: Oost Nederland. Over- Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Oost Nederland Over- Ontwerpen Aardrijkskunde brengingen Toepassen Reflectie 1. In Nederland hebben veel mensen een fiets. Nederland is echt een fietsland.

Nadere informatie

Tijdelijk Museum. Het spel

Tijdelijk Museum. Het spel Tijdelijk Museum Het spel Welkom in de Nationale Bank van België! De Nationale Bank van België is geen gewone bank! Jij kan hier immers geen bankrekening openen. Alleen de gewone banken kunnen dit. Bovendien

Nadere informatie

droooo droooo oooom speurtocht je stad je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt

droooo droooo oooom speurtocht je stad je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt droooo oooom je stad speurtocht droooo oooom je toekomst 12 april - 3 juli oba is Paleis voor Volksvlijt Een speurtocht door de tentoonstelling Volksvlijt2056 voor jong (en oud) Ooit, heel lang geleden,

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Welkom in Nederland 1

Welkom in Nederland 1 Welkom in Nederland 1 Inhoudsopgave : 1. Eisen voor de presentatie Blz. 2 2. Eisen voor het verslag 3 3. Wat geografen willen weten over een land? 4 4. De geschiedenis van een land 5 5. We zetten nu de

Nadere informatie

Speurtocht: De wereld op zak

Speurtocht: De wereld op zak Speurtocht: De wereld op zak Zaal 1 Het rariteiten kabinet bij het Anatomisch Theater Dit is het rariteitenkabinet bij het Anatomisch Theater. Een Rariteitenkabinet betekende vroeger een kamer met bijzonderheden.

Nadere informatie

Welkom bij buitenplaats Kasteel Wijlre!

Welkom bij buitenplaats Kasteel Wijlre! Welkom bij buitenplaats Kasteel Wijlre! Wat hebben plastic, afval en kunst met elkaar gemeen? Vandaag gaan we dat onderzoeken in drie tentoonstellingen: de Plastic Soupermarkt, de Bottle River en Rearranged.

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam: Werkblad Ω Steden Ω Les : De middeleeuwse steden De middeleeuwse steden Aan het eind van de middeleeuwen is de adel de baas. De adel is rijk en heeft alle grond. De kasteelheer woont met zijn vrouw, kinderen

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Milieuopdrachten Sarahs Wereld

Milieuopdrachten Sarahs Wereld Milieuopdrachten Sarahs Wereld Om de wereld milieuvriendelijker te maken, heeft Sarah zeven milieutips. 1. De ruil je rijk! tip 2. De koop tweedehands! tip 3. De kijk uit wat je koopt! tip 4. De haal het

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje AFVAL Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Strategieles Sleutelschema s niveau A

Strategieles Sleutelschema s niveau A Strategieles Sleutelschema s niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je steeds een tekst. Bij de tekst maak je altijd een schema. Dan kun je snel zien waar de tekst over gaat. Zo'n schema

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX Examen VMBO-GL en TL - COMPEX 2008 tijdvak 1 woensdag 28 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Docentenhandleiding CBS in de Klas

Docentenhandleiding CBS in de Klas Docentenhandleiding CBS in de Klas Groep 7/8 Dit lesmateriaal is een initiatief van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De laatste jaren wordt er in het onderwijs steeds meer aandacht besteed

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe.

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. 1 Hallo jongens en meisjes, Het kan zomaar gebeuren dat je bij een wandeling door de bossen van Het Nationale Park

Nadere informatie

Leydse Weelde. Jan Huygen van Linschoten - B

Leydse Weelde. Jan Huygen van Linschoten - B Leydse Weelde Jan Huygen van Linschoten - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar:

stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar: stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 1 STANDPUNT voor VMBO/LWOO & BBL Werkboek deel 2 Jan de Leeuw Van: Klas: School: Schooljaar: stp lwo wb.2 09-03-2005 12:44 Pagina 3 Hoofdstuk 1 Dierproeven Paragraaf

Nadere informatie

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Thema: verdwenen rivieren en de Limes 1. Ligt landgoed De Haar binnen het projectgebied? o ja o nee 2. Wat is zavel? 3. Zet de woorden zand, zavel

Nadere informatie

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7.

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7. kopieerblad Woordenschat 7.2 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 helder als er buiten veel licht is en er geen wolken zijn de vlakte een grondgebied dat groot en plat is weerkaatsen licht of geluid

Nadere informatie

Tekst lezen en moeilijke woorden

Tekst lezen en moeilijke woorden Tekst lezen en moeilijke woorden 1. Lees de tekst met het stappenplan. Zet tijdens het lezen een lijn onder de woorden die jij moeilijk vindt. 2. Lees de uitleg. In een tekst staan soms woorden die je

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST!

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! ietsroute Hoogland West OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! 5 4 6 3 2 1 Let op het verkeer en zet je fiets goed aan de kant! Mooi Hoogland-West! 1 Bolle akker locatie 1

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Zonnepanelen op school Team 5: Natuur Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Jullie gaan onderzoeken of de plant een zonnecel is en wie daar gebruik van maken 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De heilige koe Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2. Nederlanders

Nadere informatie

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw Lesbrief voor het basisonderwijs INFORMATIE VOOR LEERKRACHTEN Deze lesbrief hoort bij de Dorcas Voedselactie. Tijdens de Dorcas Voedselactie zamelt Dorcas in heel Nederland producten in voor de allerarmsten

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Er worden heel veel kinderen geboren. Werkblad 22 Ω Na 1945 Ω Les 1: Dertig jaar verschil Naam: Werkblad Ω Na 945 Ω Les : Dertig jaar verschil In de Tweede Wereldoorlog is er veel vernield in Nederland. Na de oorlog is er Na de Tweede Wereldoorlog geen geld meer om het land op te bouwen. De Verenigde

Nadere informatie