Muzisch-creatief bezig zijn, is Handelingsgericht Werken!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Muzisch-creatief bezig zijn, is Handelingsgericht Werken!"

Transcriptie

1 MUZISCH-CREATIEF Muzisch-creatief bezig zijn, is Handelingsgericht Werken! Intuïtief was het al duidelijk. Wetenschappelijk bracht de UNESCO de bevestiging: taal, muziek, beweging en beeld zijn heel belangrijk voor de ontwikkeling van een kind of jongere. 75 % van de bevraagde landen gaf aan dat muzisch-creatieve vorming de leerresultaten van de kinderen en jongeren aanzienlijk verbeterde. Door muzisch-creatieve vorming kijken kinderen, jongeren en ouders positiever tegen de school en leren aan. Hierdoor verbetert ook het welbevinden van het kind en de jongere. Het verhoogt tevens de samenwerking, het respect, het verantwoordelijkheidsgevoel, de tolerantie en de appreciatie in een klas. De aandacht voor muzische vorming blijkt ook voor leraren grote voordelen op te leveren. Het moedigt hen aan om meer innoverende, vernieuwende pedagogische processen in de les in te bouwen én het verhoogt hun welbevinden op school en de waardering voor hun eigen werk. In haar boek The Wow factor formuleert professor Ann Bamford op basis van haar wereldwijde UNESCO-onderzoek alvast enkele punten waaraan goede muzisch-creatieve vorming moet voldoen. Vooral aan inclusie lezen we: het is belangrijk om activiteiten te organiseren voor alle kinderen, voor alle jongeren. Geen musical, waarvoor eerst een auditie nodig is om de leerlingen die het best zingen, het vlotst bewegen en zich het best thuis voelen op een podium uit te kiezen. Wel een activiteit die samen met de klas tot stand komt, aansluit bij de leefwereld van de leerlingen en waar de hele klas met plezier aan mee kan doen. Geen sportmanifestatie opzetten waarop enkel het breken van nieuwe records de maatstaf is, maar waarin iedereen zijn/haar grenzen kan verleggen. Geen tentoonstelling organiseren van het zogenaamde beste werk van de leerlingen, maar van het diverse werk van iedereen. Het onderzoek pleit ook voor een langetermijnwerking en evaluatie van de activiteiten. Degelijke cultuur- en bewegingseducatie kan dus bij uitstek een hefboom zijn voor gelijke kansen in onze diverse maatschappij. De klemtoon op Zorg en Handelingsgericht Werken zit sowieso vervat in het opzet van en de leerplannen bij de muzisch-creatieve vakken. Muzisch-creatief bezig zijn, is per definitie Handelingsgericht Werken. In de mindmap bij Muzisch-creatief en Handelingsgericht Werken is onmiddellijk duidelijk hoe sterk onze vakken aanleunen bij de principes én de richtlijnen van de Universal Design for Learning. Muzisch-creatief zweert al langer dan vandaag bij een brede waaier van het informatieaanbod, is de koploper bij uitstek voor actie en expressie en verhoogt aanzienlijk de betrokkenheid van de leerlingen bij het schoolgebeuren. De contexten waarin onze vakken zich bewegen, spreken boekdelen. Onze open en halfopen leerplannen vormen geen keurslijf en nodigen uit tot keuze, tot creativiteit, tot beschouwen van diversiteit, tout court tot écht handelingsgericht werken. Geen plaats bij ons voor het cognitieve geweld : alle leerlingen krijgen dezelfde kansen om te kunnen uitblinken in creativiteit, in ontwerpen, in zingen, schilderen, sporten, koken, dansen of bewegen.

2 Bovendien verloopt de evaluatie bij ons sinds jaar en dag anders en leggen we hierdoor andere facetten van de leerling bloot. De mindmaps geven ons de kans om even te reflecteren over ons doen en laten. Het mag niet volstaan onszelf te koesteren bij de idee dat onze vakken goed aanleunen bij de principes en richtlijnen van Handelingsgericht Werken. Het is zoals met de slogan van een grootwarenhuis: We moeten onze leerlingen verdienen, elke dag. We wensen jullie dan ook van harte veel arbeidsvreugde in het verder zinvol omgaan met Handelingsgericht Werken binnen muzisch-creatief! Patrick Ameye, Els Bilcke, Ann Casier, Pascale Muylaert, Isabelle Tack en Johan Vankeersbilck

3

4

5

6

7

8

9

10 ESTHETICA Dit schooljaar leggen we de focus op het Handelingsgericht Werken (HGW) binnen esthetica. Handelingsgericht werken is een systematische manier van werken, waarbij het onderwijsaanbod wordt afgestemd op de behoeften van iedere leerling. Wat heeft een leerling nodig om een bepaald doel te kunnen bereiken? Hoe kunnen we een en ander faciliteren? HGW en zorg krijgen dit schooljaar overigens prioritaire aandacht, zowel beleidsmatig op school als geïntegreerd binnen de vakken. Daarnaast breken we opnieuw een lans voor een concreet voorbeeld van good practice in de klas, meer bepaald het werken met schetsboeken in de estheticales. Op de Dag van esthetica (dinsdag 10 december 2013) is het Oranje boven! We zijn verheugd dat de Groningse professor en kunst- en cultuurgoeroe Barend van Heusden ons wil onderhouden over cultuur in de spiegel. Daarna is het zijn landgenoot Harry Havekes die een lans breekt voor Actief Kunsthistorisch denken, om tegemoet te komen aan de verzuchtingen van niet weinig leraren esthetica die vrezen dat de cultuurhistorische component wat verloren dreigt te gaan in ons aanbod. In de namiddag zijn er naar goede gewoonte weer twee concrete workshops: een rond wat met actieve werkvormen gedaan kan worden met Google SketchUp (architectuur) en een rond fotografische herinterpretaties van beeldmateriaal. 1 Handelingsgericht Werken vanuit esthetica

11 Het vak esthetica komt enkel aan bod in de 3de graad van het algemeen secundair onderwijs. Dit is m.a.w. een heel kleine niche. Niettemin is er vanuit de specifieke kenmerken en de eigenheid van het vak ontegensprekelijk een band met Handelingsgericht Werken en nog concreter met de principes en de richtlijnen van de Universal Design for Learning. We hebben in de algemene intro op muzisch-creatief al een zicht gekregen op de mindmap UDL binnen muzisch-creatief. Hieronder sommen we heel concreet op wat vanuit esthetica mogelijk is 1 Het open leerplan esthetica biedt letterlijk de openheid om binnen de afbakening van leerinhouden vrij om te gaan met leerstof en in te spelen op de ervaringswereld van de leerlingen. 2 Een evenwichtige spreiding van alle kunsttakken (schilder- en beeldhouwkunst, muziek, architectuur, dans, design, fotografie, videoart, ICT-art, film, e.a.) biedt de garantie dat alle interessesferen en competenties van de leerlingen bereikt worden. 3 Focus op procesbegeleiding: de ontwikkeling van vaardigheden en attitudes op langere termijn. Hoe evolueert de kijk- en luisterhouding van de leerling in de loop van het schooljaar? 4 Nadruk op variatie in de voorbeelden om inhouden te illustreren. 5 Vakoverschrijdende aanpak. Samenwerking met andere vakken van de 3de graad.

12 6 Graadoverstijgende aanpak. Samenwerking met de muzischcreatieve vakken van de 1ste en 2de graad (plastische en muzikale opvoeding). 7 Het communicatieschema, aanbevolen bij invalshoek I, kan didactisch inspirerend zijn: via het communicatieschema of een item ervan kan het werk van een kunstenaar verkend worden (en niet omgekeerd!). De weg van de zender: de beeldhouwer, de choreograaf, de componist, de schilder, de regisseur Naar boodschap: het kunstwerk zelf en zijn betekenis Eventueel over de uitvoerder: de muzikant, de acteur, de danser In een bepaalde code: bouwstenen, componenten en hun verhoudingen, technologische ontwikkelingen of stijlkenmerken Via een kanaal of medium: via een schilderij, muziek, kunstboek, cd, film, tv, website Naar de ontvanger: wij (de luisteraar, de kijker, de lezer ). 8 Werken met goed gekozen (exemplarische) onderwerpen binnen één lestijd. Non multa, sed multum (Plinius de Jongere, Epistola). 9 Zorg voor afwisseling in de doelstelling van werkvormen en het vermijden van theoretische lessen. 10 Het op een actieve wijze betrekken van leerlingen in de les, zodat er een levendige interactie ontstaat. 11 Het leerproces gebeurt altijd aan de hand van visuele en auditieve beelden. Illustratie- en luistervoorbeelden beiden van kwaliteitsniveau zijn onontbeerlijk! De leerlingen worden methodes aangereikt om beeld en muziek te leren ontleden, evenwel op hun niveau. 12 Verantwoorde en zinvolle toetsen zijn alleen maar mogelijk met kijk- en luisteroefeningen. Een toets met uitsluitend cognitieve vraagstelling, zonder beeld- of klankmateriaal, gaat voorbij aan de doelstellingen van het leerplan en wordt kost wat kost vermeden. In feite leent permanente evaluatie zich schitterend tot de evaluatie van ons vak. 13 Het gebruik van nieuwe evaluatievormen zoals portfolio/ kunstdossier. 14 Het valoriseren van product- én procesevaluatie. 15 Uitgaan van de leerplandoelstellingen die bereikt willen worden en afhankelijk hiervan de gepaste leerinhoud kiezen. Selecteren en exemplarisch werken is dan ook zonder meer noodzakelijk. Op één lestijd per week kan onmogelijk alles behandeld worden.

13 16 Om de leerplandoelstellingen optimaal te realiseren is een goed uitgerust vaklokaal allesbehalve een luxe en eigenlijk een noodzaak. 17 Creatie van een leeromgeving waarin plaats is voor een gevarieerd en gedifferentieerd aanbod aan werkvormen. 18 De leerling participeert op een actieve en constructieve wijze aan het leerproces. 19 Vakoverschrijdend samenwerken (horizontaal én verticaal binnen muzisch-creatief) is meer dan wenselijk in het kader van geïntegreerd werken. 20 Procesgerichte benadering is aangewezen. 21 Niet gericht op het louter kennis verwerven en reproductie. 22 De lesgever probeert van zijn les een afgerond geheel te maken, opgebouwd rond duidelijke en pedagogisch verantwoorde lesfases. 23 De leerplandoelstellingen en de leerinhouden zijn het uitgangspunt voor de opdrachten. 24 Het nastreven van onderzoeksvaardigheden sluit aan bij de noodzaak om leerlingen efficiënt en effectief te leren omgaan met de veelheid aan informatie en creativiteit. 25 De leraar fungeert als coach en als vangnet. Deze is niet langer uitsluitend de overdrager van kennis, maar vooral de begeleider van het leerproces. 26 ICT is een hulpmiddel bij uitstek om de nieuwe onderwijsdoelen te realiseren. Door de integratie van ICT kunnen leerlingen immers het leerproces zelf in eigen handen nemen, zelfstandig en actief leren omgaan met les- en informatiemateriaal, op eigen tempo werken en een eigen parcours kiezen. 27 Een lesvoorbereiding, hoe beknopt en schematisch ook, is nog altijd geen overbodige luxe. Beginnende leraren of leraren nieuw in het vak doen er goed aan hun lesvoorbereidingen wat grondiger uit te schrijven. 28 Focus op probleemoplossend denken en handelen en zelfstandig werken. In de derde graad moeten de leerlingen in staat zijn zelf notities te nemen. Een keurig en overzichtelijk bordschema of een lesschema op een vooraf gedrukt blad kan een goede hulp zijn. 29 Het scheppen van een ordelijke en rustige sfeer in de klas, zodat iedereen ongestoord, intens en met genoegen naar kunst kan kijken en

14 naar muziek kan luisteren. 30 Noodzaak tot goed overleg met de collega cultuurwetenschappen in de Humane Wetenschappen. Overleg en samenwerking is hier zeker nodig. Streven om projecten rond kunst in te bedden in het bredere schoolkader. 2 Esthetica tot leven gewekt Naar goede gewoonte laten we ook dit schooljaar een gedreven leraar esthetica aan het woord. Mieke Debaere geeft esthetica in 5de jaar aso, 6de jaar Humane Wetenschappen en artistieke projecten in vrije ruimte in het O.-L.V.- Hemelvaartinstituut in Waregem. Sinds enige tijd laat zij haar leerlingen schetsboeken maken tijdens en na de lessen esthetica. De resultaten zijn toch wel verbluffend en de betrokkenheid van de leerlingen is navenant. Hopelijk inspireert haar passie ook andere leraren. We laten haar hieronder graag aan het woord. Twee keer kijken. Een schilderij of een foto? Het was een reëel beeld van de hovercrafts in Noord-Korea, dat ik zag, maar het had evenveel weg van een Turner, zeker als je de foto op zijn kop hield. Onlangs zag ik op een recente tentoonstelling over het Modernisme in het Museum voor Schone Kunsten in Gent een kleur- en vormenspel dat meer dan ooit het hedendaags leven beïnvloedt. De betere modereportage kondigt dan weer een golf van kubistische inslag aan. En een bezoek aan het Louvre in Lens biedt geen beter middel tegen het huidige pessimisme in onze politiek en economische situatie. De opstelling vertelt ons hoe rijk en vooral hoe verwant culturen over tijden en landsgrenzen heen wel zijn. Het leven is onlosmakelijk verbonden met kunst en omgekeerd. Misschien meer dan ooit zelfs, in een overweldigende en voor iedereen

15 bereikbare beeldcultuur. Het zijn die inzichten die ik wil onderwijzen aan mijn leerlingen. Tenminste als onderwijzen zoveel inhoudt dat je de weg wijst en pijlen daartoe uitzet. 23 jaar esthetica onderwijzen, betekent als leerkracht een hele evolutie meemaken. Gaande van een chronologisch overzicht en een exhaustieve manier van lesgeven naar een heel open en thematische opvatting. Het is een illusie te denken dat je, met het luttele aantal lesuren die er voorhanden zijn, een volledige doordruk van het kunstgebeuren kunt maken. Selecteren is geboden, rekening houdend met het steeds maar evoluerende en groeiende aanbod aan kunst. Het is en blijft voor de leerkracht een proberen en experimenteren en voor de leerlingen een proeven, in de hoop dat ze zich de fijne, of bij momenten brute, brakke smaak van kunst blijven herinneren. En toch wil ik iets meer. Misschien is het een vertwijfelde poging dat ik jongelui probeer een sleutel aan te reiken die deuren opent naar creativiteit, een eigenschap die meer dan ooit gegeerd is op een arbeidsmarkt, waar ze binnen een aantal jaar een plaatsje hopen te veroveren. Ik gooide het daarom op het idee van een schetsdagboek. Een eenvoudig zwart schrift, A4 formaat, zwarte kaft en bladzijden met de kwaliteit van een Steinbachpapier. Ook ik schafte me eenzelfde schetsboek aan. Ik zou immers, samen met hen uittesten hoe dit werkte, hoe dit precies aanvoelde. In een eerste opdracht dienden ze de zwarte kaft om te bouwen tot een collage met de vraag wat kunst voor hen betekent. Op het einde van het schooljaar zou hun mening worden herzien. Al deze kaftjes werden juweeltjes. Ik had er het volste vertrouwen in dat dit voor de rest wel vanzelf zou loslopen. Niets was minder waar. Bij een eerste tussentijdse evaluatie bleek algauw dat de beeldenrijkdom van de buitenkant herleid was tot een soort kaalslag binnenin. Het witte blad bleek voor de meesten een te grote

16 uitdaging. Ik zou dit beter moeten begeleiden. Hoe herleid je theorie tot een schets, tot een geheel met persoonlijke aantekeningen, aangevuld met schets en passende illustratie? Ik maakte blaadjes aan met de belangrijkste gegevens van een les, voorzien van bijpassende illustraties. En ik laste lessen in waarin het verwerken van dit materiaal werd begeleid. Ondertussen verzamelde ik de juiste vaktijdschriften, waaruit ze mochten knippen, keuzes maken. Dit lukte moeizaam, maar toch zag ik het experiment groeien. Ik benadrukte dat ze vooral een persoonlijke keuze moesten maken uit het aangeboden materiaal. Ze hoefden niet alles op te nemen. De nadruk ligt op de ontwikkeling en uiting van een persoonlijke stijl. Kijk naar je voorkaft en probeer die sfeer te herhalen, in detail, in kleur enz. Dit zijn de tips die ik voortdurend herhaal. Na een aantal lessen zorgde ik ook voor een kleurige tijdsbalk. In één les overliepen we het grote model dat achteraan op de wand van de klas hangt. Met een systeem van velcro duidden we alle periodes aan de hand van de meest gekende meesterwerken aan. De leerlingen noteerden vlijtig en namen het model op in hun schetsboek. In de daaropvolgende lessen overliep ik het modernisme, met een knipoog naar het heden. Dit was de aanleiding om vanaf nu, in de keuze van illustraties nog meer de nadruk te leggen op de link tussen kunst en het leven. Hoe zien zij de verbanden? Ik wilde ogen en vooral de persoonlijke blik trainen. Mijn langverwachte droom, om op vrij eenvoudige manier, mits de nodige stimulans en begeleiding, uiting te geven aan zo n complexe relatie, die kunst en het echte leven inhoudt, werd stilaan zichtbaar. Dit experiment lukte. Ik wou nog verder gaan en besloot bijvoorbeeld hen in de huid van een Picasso te laten klimmen en een plastische interpretatie toe te passen op een foto. Ze vonden het moeilijk. Maar ik deinsde niet terug en vroeg hen zelfs om het hele hoofdstuk even creatief als Picasso vorm te geven. De witte bladzijde was niet meer.

17 Voor wat betreft mijn laatste hoofdstukken ben ik van plan om hen niks anders te geven dan mijn woorden, beeld en tijd. De opdracht luidt als volgt: vul je blad op een interessante, persoonlijke wijze met tekst, schets, notitie. Op deze organische manier kun je als leerkracht je les altijd bijsturen en is het resultaat ronduit verrassend. Gegarandeerd wil geen enkele leerling dit schetsboek afstaan voor het archief. Een kunstdagboek kun je nog lang na je studietijd blijven aanvullen. Kunst is in dit schetsdagboek doorwrocht en doorleefd! We wensen jullie een boeiend en creatief nieuw schooljaar toe! Ann Casier en Johan Vankeersbilck

18 Dag van esthetica CURSUSCODE: D DOCENT: diverse docenten DATUM EN UUR: dinsdag 10 december 2013 van u. tot u. LOCATIE: DPB-centrum d Abdij Brugge Dag van geschiedenis (tweede en derde graad) CURSUSCODE: D DOCENT: diverse docenten DATUM EN UUR: dinsdag 15 oktober volledige dag LOCATIE: DPB-centrum d Abdij Brugge Dag van geschiedenis (eerste en tweede graad) CURSUSCODE: D DOCENT: diverse docenten DATUM EN UUR: dinsdag 11 februari volledige dag LOCATIE: DPB-centrum d Abdij Brugge

19 LICHAMELIJKE OPVOEDING Een klein meisje wandelde met haar broer door het bos. Er is wind. Kijk zegt het kleine meisje, God is in de bomen. Hoe bedoel je? vraagt haar broer. God is in de bomen, want ze bewegen. O, zegt de broer aarzelend, is God dan ook in het water? Ja, huppelt het meisje verder, als er beweging in zit, zoals in de zee bijvoorbeeld. En in de mensen? Is God ook in de mensen? Het meisje denkt even na Ja, ook in de mensen, maar alleen als ze bewegen.

20 Leerlijnen in lichamelijke opvoeding Het uittekenen van leerlijnen bevordert de dialoog binnen de vakgroep, beoogt de verticale samenhang, reflecteert op het leerplan en de evolutie doorheen de graden. Heel wat vakgroepen lichamelijke opvoeding maakten al werk van inhoudgebonden leerlijnen. Zo n raamplan is essentieel en kan als uitgangspunt dienen voor het opmaken van jaarplannen. Een jaarplan geeft een overzicht van de leerplandoelen en leerinhouden van de bewegingsgebieden, realistisch gespreid over het schooljaar. Ook dit planningsdocument kan dienen om leerlijnen aan te tonen. In de doorlichtingsverslagen merken we geregeld een vraag naar leerlijnen binnen de persoonsdoelen. De pedagogische begeleiding lichamelijke opvoeding pleit voor het werken met periodeplannen. Een periodeplan is een leidraad die informeert over het thema, het bewegingsgebied en de zinvolle leertaak, de doelen (bewegingsdoelen + persoonsdoelen), de duur van de periode, de leerinhouden (mogelijk met resultaatsverplichting) van de opeenvolgende lessen, de werkvormen en de evaluatie. Alle periodeplannen samen van één graad geven een duidelijk zicht op de leerplanrealisatie. Bij het naast mekaar leggen van alle periodeplannen doorheen de verschillende jaren verkrijg je eveneens een leerlijn. Deze leerlijnen in de vorm van periodeplannen kunnen aan vervangende leraren heel goede diensten bewijzen. Zij zien in één oogopslag waarmee je bezig bent, hoever je staat in de periode en wat van de leerlingen verwacht wordt. Als leraren van vandaag kansen geven aan actief leren, andere instructievormen, andere werkvormen, andere evaluatieprocedures gebruiken, dan merken we een verschuiving van testcultuur naar begeleidingscultuur (of 'assessmentcultuur'). We blijven als een goede huisvader voor ogen houden dat ons doel is dat na het secundair onderwijs zoveel mogelijk leerlingen goesting blijven hebben om aan sport te doen. De huidige evaluatiecultuur is gebaseerd op het constructivistisch leermodel, waarbij leerlingen zelf nieuwe kennis en vaardigheden construeren en verbinden met al aanwezige kennis en vaardigheden. De leraar wil vooral de sterke en zwakke punten opsporen om het leerproces van de leerling te begeleiden. De evaluatie is een integraal deel van het leerproces, waardoor zowel leraar als leerling informatie krijgen over vaardigheden, kennis en attitudes. Leraar en leerling zijn samen verantwoordelijk voor het management, het plannen, het bijsturen van het leerproces, het evalueren. Omdat dit proces individueel heel verschillend verloopt, bijvoorbeeld afhankelijk van de beginsituatie en de zelf gestelde doelen, is het een belangrijke voorwaarde dat de leraar erin gelooft dat leerlingen zichzelf en anderen kunnen evalueren.

21 Evaluatiemomenten maken integraal deel uit van een stimulerende leeromgeving. Leerplandoelen verdienen een vertaling in meetbare kwaliteit (SMART). Beoordelingscriteria worden vastgelegd. De vertaling naar concreet observeerbaar gedrag en de link met leerinhouden en werkvormen zijn noodzakelijk. Leerlingen zijn tot veel in staat als de leeromgeving maar krachtig genoeg is. Door een onmiddellijke feedback te geven zal deze manier van evalueren ertoe bijdragen dat leerlingen gemotiveerd worden om te leren en een positief beeld van hun eigen kunnen ontwikkelen. De klemtoon ligt op de relatie tussen leren en kunnen. Kennis en vaardigheden worden 'opgebouwd'.

22 Typisch voor het menselijk leren is dat het beïnvloed en ondersteund wordt door emoties, motieven, overtuigingen en opvattingen die mensen hebben over zichzelf en hun eigen mogelijkheden. De manier waarop leerlingen begeleid worden bij leerprocessen speelt een grote rol in de ontwikkeling van persoonsgebonden aspecten. Het is evident dat leerlingen hun leren afstemmen op datgene waarvoor ze gewaardeerd worden. Het evalueren gebeurt best vanuit een positieve bezorgdheid. Het leren wordt positief beïnvloed door het creëren van een taakgericht klimaat, het verhogen van betrokkenheid en het stimuleren van het inzichtelijk en sociaal leren. Een taakgerichte leeromgeving stelt niet de individuele prestatie centraal, maar wel de persoonlijke vordering van elke leerling. De leerling zelf wordt het criterium om de leervorderingen te meten. Betrokkenheid bij de leerlingen verhoogt wanneer ze zelf instaan en verantwoordelijk zijn voor hun leren en hun vorderingen, wanneer ze zelf hun doelen en leerwegen kunnen uitstippelen. Wanneer leerlingen zichzelf en anderen evalueren, dan is een actieve kennis van de leerdoelen nodig. Het inzichtelijk proces van weten wat je moet doen, hoe je dit kunt bereiken en hoever je staat betekent een stap vooruit bij het leren. Partnerevaluatie draagt rechtstreeks bij tot het ontwikkelen van interpersoonlijke en communicatievaardigheden, zoals overleggen, leren luisteren, elkaar aanmoedigen en feedback geven. Jij schopte de bal vijftig centimeter. Toen riep de meester: O, wat ver. Jij schopte weer Toen vijf meter ver Dankzij: O, wat ver. Ad Goos Gezondheidsbeleid op school We eten ongezond, bewegen onvoldoende en roken nog te vaak. Omdat werken aan een gezond gedrag het best zo vroeg mogelijk begint, heeft ook het onderwijs hierin een belangrijke taak. Vanaf 1 september 2007 moet elke basisen secundaire school een gezondheidsbeleid uitstippelen, op maat van de leerlingen. Het thema wordt best gelinkt aan het opvoedingsproject van de school en geïntegreerd in het hele schoolgebeuren. Scholen nemen op dit moment al heel wat gezondheidsinitiatieven. Om elke school daarin verder te ondersteunen, ontwierp het VSKO een gezondheidsbrochure. De kwaliteitscirkel, die in de brochure besproken wordt, groeide uit de VOETnascholing en sluit nauw aan bij 'het beleidsvoerend vermogen van scholen'.

23 Een representatieve werkgroep ad hoc op het Pedagogisch Bureau van het VSKO werkte diverse ondersteunende documenten uit voor scholen die beleidsmatig met een gezondheidsbeleid wensen om te gaan. Hoe kun je als school een samenhangend gezondheidsbeleid ontwikkelen? Er worden ook tips gegeven over de wijze waarop de inspanningen van je school op het vlak van gezondheid gebundeld kunnen worden tot één geheel. Zo krijg je een overzicht van de verschillende initiatieven in je school. Wie de brochure 'Werken aan een gezondheidsbeleid op school' van het VIG gelezen heeft komt tot het besluit dat scholen al jaren heel actief zijn op dit terrein. Het Departement stuurde naar iedere school een gratis DVD Gezond op school. Er waren regionale invullingen van LOGO s en NICE (Nutrition Informatie Center). De Stichting Vlaamse Schoolsport (www.fitteschool.be) ontwikkelde heel wat ondersteunend educatief materiaal. Met dit initiatief wil SVS de handen in elkaar slaan om het belang van beweging/sport en gezonde voeding samen aan te pakken in de school. Andere thematisch werkende gezondheidsorganisaties zorgden voor een netwerk van ondersteuning. Op basis van een analyse van hun eigen situatie kunnen scholen zo concrete streefdoelen formuleren en doelgerichte acties ondernemen. De schoolinspanningen zouden zo mee moeten bijdragen tot de realisatie van de gezondheidsdoelstellingen van de Vlaamse Regering, zoals zij in een intentieverklaring werden vastgelegd: het met 10 % verminderen van het aantal rokers; aandacht hebben voor schadelijk middelengebruik; de consumptie van vet- en suikerrijke dranken en voeding verminderen; een actieve bevordering van meer lichamelijke beweging; het verhogen van de vaccinatiegraad; een efficiënte voorlichting betreffende de preventie van seksueel overdraagbare aandoeningen; het terugdringen met 20 % van het aantal dodelijke ongevallen in de privésfeer en in het verkeer; de preventie van depressie en suïcide. Voor de samenstelling van een werkgroep op school is het belangrijk dat deze bestaat uit gemotiveerde mensen. Het kan helemaal niet de bedoeling zijn dat de leraar lichamelijke opvoeding alleen deze taak op zich neemt. Werken aan een Fitte school is een onderdeel van gezondheidsbeleid en hiervoor moet de leraar lichamelijke opvoeding in eerste instantie zijn verantwoordelijkheid nemen. Vanuit de huidige ruime visie op het vak speelt de leraar lichamelijke opvoeding in elk geval een sleutelrol in het welslagen van een duurzaam gezondheidsbeleid, meer bepaald met betrekking tot het aspect van fitheid, gezonde leefstijl en bewegingspromotie. Een team rond gezondheidsbeleid wordt best samengesteld op basis van engagement en met een benadering vanuit verschillende invalshoeken. Zo mag bijvoorbeeld ook de participatie van de leerlingen, maar

24 ook van ouders liefst niet ontbreken en kun je ook inspelen op de verschillende omgevingsfactoren en gedragsdeterminanten. Ben je als leraar lichamelijke opvoeding al betrokken bij het gezondheidsbeleid, dan kan volgende informatie in verband met voeding en roken op school interessant zijn. Het start to eat -voedingsplan biedt: een schema van 10 weken dat aansluit bij de basisschema s van start to run ; lekkere en eenvoudige recepten voor elke dag; een praktische uitwerking van de actieve voedingsdriehoek, met combinatie van verse groenten en fruit, graanproducten en zuivel; kortom voedingsadvies op maat! Op de site vind je alle informatie over de schema s, gezonde recepten, met inbegrip van boodschappenlijstjes, nuttige tips en veelgestelde vragen omtrent voeding en beweging. Sinds 1 januari 2006 is roken verboden op school. Een rookvrije school creëert een omgeving waarin niet-roken de norm is en leert leerlingen meer over de gevolgen van (mee)roken. De basis van zo'n rookvrije school is een beleid met formele afspraken over roken, educatie en aanvullende activiteiten. Sinds begin 2009 vormen VIG en de Ondersteuningscel Logo s (OCL) VIGEZ: Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie En Ziektepreventie. Vanuit deze dienst is er vorming en ondersteuning mogelijk bij bepaalde gezondheidsthema s, mogelijk op maat van uw school. Voor meer informatie (o.a. actieve voedingsdriehoek ) surf je naar: Het promoten van meer beweging op school maakt vanzelfsprekend deel uit van een efficiënt en effectief gezondheidsbeleid. De Brede school met sportaanbod wil met dit opzet jongeren na school aan het sporten krijgen. Kinderen en jongeren moeten minimum 1 uur per dag matig tot heel intensief bewegen om gezond te zijn. Heel wat jongeren vinden echter de weg niet naar de sport. Daarom worden gemeenten, clubs en scholen, eventueel in samenwerking met SVS (FOLLO), uitgedaagd om in een lokaal overleg de brede school met sportaanbod in hun regio uit te werken. Zij kunnen bijvoorbeeld accommodatie gebruiken die nu vaak leeg staat tussen en uur. Het concept staat voor een duurzame samenwerking van scholen met andere instellingen of partners voor de ontwikkeling van kinderen. Brede school met sportaanbod heeft als doelstelling de schoolgaande jeugd een naschools, laagdrempelig en pedagogisch ondersteund bewegingsaanbod aan te bieden. Bepaalde regio s zijn succesvol in projecten als sportsnack voor het basisonderwijs en SNS voor het secundair onderwijs. Meer informatie vind je op

25 Protocol schoolzwemmen In onderstaand kader vind je een schrijven van het Vlaams Instituut voor Sportbeheer (ISB) i.v.m. het vernieuwd Protocol Schoolzwemmen waaraan de pedagogische begeleiders lichamelijke opvoeding hun medewerking hebben verleend. Wij vinden het belangrijk dat je deze informatie meedeelt aan je collega s van de vakgroep lichamelijke opvoeding en de directie zodat de opgezette samenwerking alle kansen krijgt om te slagen. We gaan er vanuit dat dit initiatief leidt tot een jaarlijkse constructieve dialoog tussen zwembadbeheerders en scholen. We hopen dat deze structurele samenwerking het zwemonderwijs ten goede komt. Wij kijken uit naar je feedback over de impact en het effect van dit initiatief. Het Vlaams Instituut voor Sportbeheer en Recreatiebeleid (ISB) en de onderwijskoepels GO!, OVSG, POV en VSKO stellen het vernieuwd Protocol Schoolzwemmen: Inspiratiebron voor overleg en samenwerking tussen zwembaden en scholen voor. Deze leidraad, die zowel verspreid wordt naar de zwembaden als naar de scholen, is een startdocument dat de lokale partners wil inspireren en dat verder afhankelijk van de lokale context concreter vorm kan krijgen. Bij het samenstellen van deze leidraad stond de basisgedachte elke leerling een kwaliteitsvolle zwemles aanbieden centraal. Een ander uitgangspunt was dat leerlingengroepen waarvoor de leerplandoelen zwemmen van toepassing zijn voorrang krijgen. Het Protocol Schoolzwemmen zag in 2003 het levenslicht. Naar aanleiding van signalen uit de onderwijswereld dat een aantal scholen de eindtermen zwemmen niet kon realiseren, pleegden afgevaardigden van ISB, de pedagogische begeleiding en de inspectie van basis-, buitengewoon en secundair onderwijs toen uitgebreid overleg. Dit resulteerde in het Protocol Schoolzwemmen. In 2004 werd het op basis van de ervaringen in de praktijk voor de eerste keer wat bijgeschaafd. Anno 2012 was het hoog tijd om het Protocol Schoolzwemmen weer onder de loep te nemen en te actualiseren waar nodig. Ook nu konden we weer op de gewaardeerde medewerking rekenen van een afvaardiging van zwembadbeheerders en de pedagogische begeleidingsdiensten van de verschillende onderwijskoepels. Deze samenwerking leidde tot het vernieuwde Protocol Schoolzwemmen: Inspiratiebron voor overleg en samenwerking tussen zwembaden en scholen. Je kan het Protocol Schoolzwemmen hier downloaden. Met dit initiatief hopen we de zwembaden en scholen een houvast te bieden voor de organisatie van het schoolzwemmen. Met vriendelijke groeten. Jan Bongaerts voorzitter ISB-commissie zwembaden Dany Punie voorzitter ISB

26 Pascale Muylaert Dag van lichamelijke opvoeding CURSUSCODE: D DOCENT: diverse docenten DATUM EN UUR: dinsdag 21 januari 2014 van u. tot u. LOCATIE: KH VIVES Campus Torhout ipads in de lessen Lichamelijke Opvoeding CURSUSCODE: I DOCENT: diverse docenten DATUM EN UUR: woensdag 12 februari 2014 van u. tot u. LOCATIE: Sint-Pieterscollege - Sint-Jozefshandelsschool Blankenberge

TOEGANKELIJK ONDERWIJS Universal Design for Learning. Leerlingen zijn verschillend! Diversiteit is de realiteit! Uitdaging voor elke leerkracht

TOEGANKELIJK ONDERWIJS Universal Design for Learning. Leerlingen zijn verschillend! Diversiteit is de realiteit! Uitdaging voor elke leerkracht TOEGANKELIJK ONDERWIJS Universal Design for Learning Bjorn Carreyn Filip Dehaene Hendrik Despiegelaere Mieke Theys Leerlingen zijn verschillend! Diversiteit is de realiteit! Uitdaging voor elke leerkracht

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

ENGELS. Zijn er nog vragen?

ENGELS. Zijn er nog vragen? ENGELS Zijn er nog vragen? Als begeleider talen krijgen we dagelijks vragen en bedenkingen rond leerplannen, ondersteunende documenten, extra informatie over het vak, evaluatie, didactiek, zorg en taalpedagogiek.

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

Vanuit UDL aan de slag in de klas

Vanuit UDL aan de slag in de klas Bachelor Buitengewoon onderwijs Studiegebied Onderwijs Academiejaar 2014-2015 Vanuit UDL aan de slag in de klas UDL kijkwijzer Boeckx Annelies Michielsen Loes 1 1. Formuleer in eigen woorden wat UDL inhoudt

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Leerlingen verfijnen hun omgang met klank en muziek

Leerlingen verfijnen hun omgang met klank en muziek Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Muzikale opvoeding 2013-2014 Leerlingen verfijnen hun omgang met klank en muziek Onderwerpen

Nadere informatie

David Kolb en de leerstijlen

David Kolb en de leerstijlen Hoezo leerstijlen? David Kolb en de leerstijlen De toepassing van de leerstijlen theorie van Kolb, het leerproces en de vier leerstijlen, kan bij leren en scholing activerend werken. Iedereen die wil leren

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE _ Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Jongeren in Afrika DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Naam Stijn Convents Cluster Muzikale opvoeding - Godsdienst Groep 17 Academiejaar Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Kattenberg

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat het programma in het eerste leerjaar te zwaar is We raken

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Perstekst SCHOLEN DA VINCI. Donderdag 14.01 p11u. Nora De Caluwe Directeur

Perstekst SCHOLEN DA VINCI. Donderdag 14.01 p11u. Nora De Caluwe Directeur Perstekst SCHOLEN DA VINCI Donderdag 14.01 p11u Nora De Caluwe Directeur INHOUD Naam 05 Forum Da Vinci 06 Villa Da Vinci 08 Logo 09 Waarom? 10 Toekomst 12 Perstekst SCHOLEN DA VINCI Donderdag 14.01 p11u

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Alle ruimte voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Campus Het Spoor Mol 02 Leerlingen leren door te doen, te ondervinden, mee te maken,. Ze beleven met hun zintuigen, verstand en gevoel, alleen of in groep.

Nadere informatie

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding Ronde 1 Geert Kraeye en Barbara Linsen Arteveldehogeschool, Gent Contact: geert.kraeye@arteveldehs.be barbara.linsen@arteveldehs.be Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Aan Tafel! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE OMSCHRIJVING

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA PEDAGOGISCHE FICHE Laatst gewijzigd op: 27/Mar/09 ORGANISATIE: ECUADORGALLERY METHODIEK: CREATIEVE SCHILDEREN 1. Algemene info Adres: Bretagnestraat 25, 17 1200 Brussel Tel: 027704310-0494486164 Fax: /

Nadere informatie

Leren is leuk! www.speelplaats.org. inhoud. www.speelplaats.org

Leren is leuk! www.speelplaats.org. inhoud. www.speelplaats.org Leren is leuk! www.speelplaats.org Inhoud 1. Wat is leren? 3 2. Kenmerken van leren 3 3. Vier leerstijlen: van imiteren tot denken 4 4. De drie bouwstenen 4 5. Leren met Bobs 5 5.1 Een overzicht van de

Nadere informatie

Differentieer in elke les

Differentieer in elke les Differentieer in elke les Welkom Training: Differentieer in elke les Ortho Consult Mijn naam is Jac. Giesen Differentiëren met didactische werkvormen Tempo Differentiatie vanaf de basis Niveau Voorkennis

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 SAMENSTELLING VAN DE VAKGROEP KEUZE WERKPUNTEN BESLISSINGEN VAN DE VAKGROEP PLANNING VERGADERINGEN 2014-2015 PLANNING VERGADERINGEN 2015-2016 PLANNING

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Lesvoorbereidingsformulier

Lesvoorbereidingsformulier UC Leuven Limburg Lerarenopleiding kleuter- en lager onderwijs Lesvoorbereidingsformulier Het mentaal en schriftelijk voorbereiden van een les is iets anders dan het invullen van een lesvoorbereidingsformulier.

Nadere informatie

HOE BEREIK IK STAP VOOR STAP MIJN DOEL?

HOE BEREIK IK STAP VOOR STAP MIJN DOEL? HOE BEREIK IK STAP VOOR STAP MIJN DOEL? ANN DE SCHEPPER HOE BEREIK IK STAP VOOR STAP MIJN DOEL? 1 INLEIDING Je hebt een bepaal d concreet doel voor ogen. Misschien probeerde je al vaak om het te bereiken

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf)

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf) WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP Studio Globo En... Actie?! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN - Situering - Lkr over binnenklasdifferentiatie - Binnenklasdifferentiatie? - Leerplannen - Binnenklasdifferentiatie in wiskunde Hilde De Maesschalck 8 oktober

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Projectfiche 16 Maria Assumptalyceum Brussel

Projectfiche 16 Maria Assumptalyceum Brussel Projectfiche 16 Maria Assumptalyceum Brussel ((Interventie preventiecoaches geestelijke gezondheid) (gezondheidsthema welbevinden) 1 Schoolkenmerken Maria Assumptalyceum Stalkruidlaan 1 1020 Brussel Directie:

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be - Barend geeft een stavaza van CIS Nederland - Emiel Copini (10-14 jaar) - Theisje van Dorsten (4-10 jaar)

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

POP Martin van der Kevie

POP Martin van der Kevie Naam student: Martin van der Kevie Studentnr.: s1030766 Studiefase: leerjaar 1 Datum: 18 okt 2009 Interpersoonlijk competent Overzicht wat leerlingen bezig houdt dit kun je gebruiken tijdens de les. Verder

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1-1040 BRUSSEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KUNSTINITIATIE ETALAGE EN STANDENDECORATIE PUBLICITEITSGRAFIEK Derde graad BSO Brussel -Licap

Nadere informatie

Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs. Kris Van den Branden

Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs. Kris Van den Branden Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs Kris Van den Branden ENERGIE ENERGIE Leren Ontwikkeling Demotivatie Frustratie Spijbelgedrag Ongekwalificeerde uitstroom ENERGIE leren Leren Ontwikkeling demotivatie

Nadere informatie

MODE. Ingrid Casier. voor directies en leraren

MODE. Ingrid Casier. voor directies en leraren MODE Ingrid Casier voor directies en leraren 1 Workshop technische fiches Leraren die de workshop technische fiches volgden, zullen een individuele vraag krijgen naar het gebruik van deze fiches aan de

Nadere informatie

Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding

Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding Doel van de functie : In lijn met het pedagogisch project van de school didactisch verantwoord bewegingsopvoeding geven, teneinde bij te dragen

Nadere informatie

T E N D R I E S PEDAGOGISCH PROJECT

T E N D R I E S PEDAGOGISCH PROJECT BuBaO BuSO T E N D R I E S PEDAGOGISCH PROJECT Pedagogisch project van Buitengewoon Onderwijs Ten Dries Buitengewoon Onderwijs (BuO) Ten Dries is een onafhankelijke pluralistische organisatie, ontstaan

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be 1. Stavaza van CIS Nederland 2. Emiel Copini (14-18jaar) en Theisje van Dorsten (4-10 jaar) 3. Astrid Rass

Nadere informatie

Overzicht analyse- en evaluatie-instrumenten

Overzicht analyse- en evaluatie-instrumenten Overzicht analyse- en evaluatie-instrumenten Onderstaand overzicht toont welke instrumenten de school kan gebruiken om haar beginsituatie in kaart te brengen en/of beleid te evalueren. Voeding Beweging

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLJAAR 2015-2016 1. Visie op kwaliteitsvolle vakgroepwerking Een school beschikt over voldoende beleidsvoerend vermogen als ze in staat is om zelfstandig

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

KINDEREN DIE MEER KUNNEN

KINDEREN DIE MEER KUNNEN KINDEREN DIE MEER KUNNEN INLEIDING Op de IJwegschool staat het kind centraal. Het onderwijs wordt aangepast aan het kind en niet andersom. Doordat de leerkrachten handelingsgericht werken waarbij de onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Vrijdag 25 mei 12 (stipt om 13u in de turnzaal). Beste,

Vrijdag 25 mei 12 (stipt om 13u in de turnzaal). Beste, stelt voor Een bos diep in de Ardennen wordt slechts één keer per jaar open gesteld aan jongeren voor een survivaltocht. Een groep countrymuziek liefhebbers waagt zich aan dit avontuur. Ze weten dat er

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Differentieer in elke les. Omgaan met verschillen in Human Dynamics

Differentieer in elke les. Omgaan met verschillen in Human Dynamics Differentieer in elke les Omgaan met verschillen in Human Dynamics Omgaan met verschillen https://www.youtube.com/watch?v=qp PYdMs97eE skoda reclame https://www.youtube.com/watch?v=v3iprbrgsjm Card trick

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Doelgroep Methodiek Thema s 11 ouders van jongeren in secundaire scholen (2014) Waarderende benadering Ouderbetrokkenheid- Communicatie Ondersteuning

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 A Basisonderwijs 1 Pastorale Animatiegroep Op 11 september nemen we deel aan de pastorale impulsdag in de de lokalen

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

Studieaanbod 1 ste graad

Studieaanbod 1 ste graad Studieaanbod 1 ste graad A-stroom / optie Latijn / Optie moderne / Optie handel / Optie techniek / B-stroom / 1B / BVL / Verzorging-voeding en mode / Elektriciteit en metaal / aso / tso / bso 02 IKSO voor

Nadere informatie

Competentie Werkplan Resultaat Tijd

Competentie Werkplan Resultaat Tijd CONCEPT STAGE WERKPLAN Student: Sofie van Gils Studentnummer: 249676@student.fontys.nl Jaar: 2VT Stageschool: (Nog niet zeker) CKE Eindhoven Stagebegeleider: (Nog niet zeker) Frits Achten B Niveau 2 B3

Nadere informatie

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria:

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Regie Documentaire Weet in een door de student zelf gemaakte film al basaal te boeien

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Muziekcoaching, wie doet dat? Muziekcoaching, wat is dat?

Muziekcoaching, wie doet dat? Muziekcoaching, wat is dat? Ook in jullie Schoolwerkplan staat waarschijnlijk dat de leerkrachten muzieklessen verzorgen in hun eigen groep. Of misschien dat deze lessen gegeven worden door een van de collega s die wat meer onderlegd

Nadere informatie

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA MODULE PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA Afstudeerrichting: reisleider Code: 25 Academiejaar: vanaf 2014-2015 Niveau: specialisatiemodule Periode binnen het modeltraject: semester 1 Start binnen de

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

CROSS-OVER 2/12/2014

CROSS-OVER 2/12/2014 CROSS-OVER 2/12/2014 SKILLVILLE: Alcohol, tabak en cannabis Historiek Start Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) september 2012 Impact van het ontwikkelen en inzetten van een educatieve game ter

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Bij het ontwerpen van een leeractiviteit is het belangrijk dat je vertrekt vanuit het doel dat je ermee hebt. Het overzicht leeractiviteit organiseren geeft een aantal

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken)

Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken) Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken) De vakgroep kan bestaan uit : 1 leraren die vak geven vanuit dezelfde discipline (vb. gezondheidsopvoeding, verzorging,

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen...

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen... Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel MEDEDELING referentienr. : M-VVKSO-2002-100 datum : 2002-08-28 gewijzigd : 2007-02-21 contact : Dienst Leren en Onderwijzen,

Nadere informatie

DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE

DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE SECUNDAIR ONDERWIJS MEDEDELINGEN Beste collega, Graag breng ik u nog eens het project Junior College onder de aandacht. Hiermee krijgen 17- en 18-

Nadere informatie